De bescherming van de mensenrechten in de wereld is voor het Europees Parlement een absolute prioriteit. De Commissie buitenlandse zaken behandelt, met hulp van haar subcommissie Mensenrechten, problemen met betrekking tot de verdediging van de mensenrechten buiten de Unie.
Elk jaar presenteert het Europees Parlement een verslag over de toestand van de mensenrechten in derde landen en een over de eerbiediging van de grondrechten in de Europese Unie zelf.
Het Europees Parlement wordt door de Raad op de hoogte gesteld van elk besluit betreffende de opheffing van overeenkomsten met een bepaald land uit hoofde van de mensenrechten.
Het Parlement kan ook druk uitoefenen op het betreffende land om ervoor te zorgen dat het bijvoorbeeld politieke gevangenen vrijlaat of de internationale verplichtingen inzake de bescherming van de mensenrechten nakomt.
Het Europees Parlement voert tijdens de maandelijkse plenaire vergaderingen regelmatig debatten over gevallen van schending van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat.
Het Parlement heeft een aantal resoluties aangenomen waarin het regeringen die zich schuldig maken aan schendingen van de mensenrechten, veroordeelt.
De plenaire vergadering is een internationaal forum waar mensenrechtenkwesties kunnen worden besproken en waar de aandacht van de leden en de burgers kan worden gevestigd op de schendingen van de mensenrechten in bepaalde landen.
Het Europees Parlement heeft in 1988 de Sacharov-prijs voor de vrijheid van denken in het leven geroepen. Deze prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoonlijkheid of een internationale organisatie die zich, evenals de Russische kernfysicus Andreï Sacharov, die in 1975 de Nobelprijs voor de vrede ontving, heeft onderscheiden op het gebied van de mensenrechten.
Het Europees Parlement zal zich steeds krachtig tegen de doodstraf uitspreken, in alle denkbare situaties en onder alle omstandigheden. De EP-leden hebben herhaaldelijk gepleit voor een wereldwijd en onvoorwaardelijk moratorium op executies, dat ingevolge de resoluties van 2007 en 2008 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (VN) zou moeten worden ingesteld. Het Parlement is van mening dat deze maatregel zal bijdragen aan een verbetering van de menselijke waardigheid en aan een progressieve ontwikkeling van de mensenrechten.