Het recht om een verzoekschrift in te dienen

Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht heeft iedere burger van de Europese Unie het recht een verzoekschrift tot het Europees Parlement te richten, in de vorm van een klacht of een verzoek, betreffende een onderwerp dat tot de werkterreinen van de Europese Unie behoort. De verzoekschriften worden behandeld door de Commissie verzoekschriften van het Europees Parlement. Zij beslist over de ontvankelijkheid ervan en neemt in samenwerking met de Commissie de afhandeling voor haar rekening.

Rechtsgrond

De artikelen 20 en 227 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en artikel 44 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

Doelstellingen

Het recht om een verzoekschrift in te dienen is erop gericht de Europese burgers en degenen die in de EU verblijven een eenvoudig middel in handen te geven om bij de instellingen van de Unie een verzoek in te dienen of te klagen.

Resultaten

a.Beginselen (art. 227 VWEU)

1.Gerechtigden

Iedere burger van de EU en iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel in een lidstaat heeft het recht om individueel of samen met anderen een verzoekschrift bij het Parlement in te dienen.

2.Toepassingsgebied

Ontvankelijke verzoekschriften hebben betrekking op een onderwerp dat tot de werkterreinen van de EU behoort en dat de indiener rechtstreeks aangaat. Deze laatste voorwaarde wordt zeer breed toegepast.

b.Procedure

De verzoekschriftenprocedure is geregeld in de artikelen 215 t/m 218 en Bijlage VI (XX) van het Reglement van het Europees Parlement. Ingevolge deze bepalingen is de behandeling van verzoekschriften de verantwoordelijkheid van een parlementaire commissie, momenteel de Commissie verzoekschriften.

1.Formele ontvankelijkheid

Verzoekschriften moeten de naam, de nationaliteit en het adres van elke indiener vermelden. Zij moeten in een van de officiële talen van de EU worden opgesteld.

2.Materiële ontvankelijkheid

Verzoekschriften die aan deze voorwaarden voldoen, worden doorverwezen naar de Commissie verzoekschriften. Deze commissie onderzoekt allereerst of het verzoekschrift ontvankelijk is, door te kijken of de kwestie waarop het betrekking heeft tot de werkterreinen van de EU behoort. Is dat niet het geval, dan verklaart ze het verzoekschrift niet-ontvankelijk. De indiener wordt van dit besluit en de redenen ervan in kennis gesteld. De indiener wordt vaak aanbevolen om zich tot een andere nationale, Europese of internationale instantie te wenden. Uit een analyse van de statistieken met betrekking tot verzoekschriften blijkt dat deze met name niet-ontvankelijk worden verklaard omdat bij indieners verwarring bestaat over de bevoegdheden van de EU en van de lidstaten, alsook over de verantwoordlijkheden van en verhaalmogelijkheden bij de EU en de Raad van Europa.

Behandeling van verzoekschriften

Meestal vraagt de Commissie verzoekschriften de Commissie om inlichtingen, dan wel om haar mening over hetgeen in het verzoekschrift aan de orde wordt gesteld. Soms worden ook andere parlementaire commissies geraadpleegd, vooral wanneer om een wijziging van vigerende wetten wordt gevraagd. De Commissie verzoekschriften kan ook hoorzittingen houden (tijdens deze zittingsperiode vonden hoorzittingen plaats over het Europees Burgerinitiatief, het petitierecht, handicaps, artikel 51 van het Handvest van de grondrechten, transparantie en vrijheid van informatie, burgerschap van de Unie en vrij verkeer) of leden ter plaatse onderzoek laten doen (tijdens deze zittingsperiode vonden onderzoeksmissies plaats naar het VK, Spanje en Slowakije). Wanneer voldoende informatie is verzameld, wordt het verzoekschrift op de agenda geplaatst van een commissievergadering, waarvoor ook de indiener, de Commissie en de vertegenwoordigers van de lidstaten worden uitgenodigd. Tijdens die vergadering licht de indiener zijn of haar verzoekschrift toe, de vertegenwoordiger van de Commissie geeft een mondelinge verklaring en een toelichting bij het schriftelijke antwoord op hetgeen in het verzoekschrift naar voren is gebracht. De vertegenwoordigers van de lidstaten kunnen het woord nemen indien zij dat wensen. De leden van de Commissie verzoekschriften hebben daarna de gelegenheid om vragen te stellen aan de vertegenwoordiger van de Commissie en aan de indiener.

3.Resultaat

Dit is afhankelijk van de zaak.

  • Wanneer het verzoekschrift betrekking heeft op een specifieke zaak die individuele aandacht behoeft, kan de commissie zich tot de bevoegde autoriteiten wenden of via de permanente vertegenwoordiger van de betreffende lidstaat interveniëren om de zaak te beslechten.
  • Wanneer het verzoekschrift betrekking heeft op een zaak van algemeen belang, bijvoorbeeld als het EU-recht is overschreden, kan de Commissie een inbreukprocedure starten. Dit kan leiden tot een uitspraak van het Hof van Justitie waarop de indiener zich vervolgens kan beroepen.
  • Het verzoekschrift kan aanleiding geven tot een politiek initiatief van het Parlement of van de Commissie.

De indiener ontvangt in ieder geval een antwoord waarin het resultaat van de actie wordt uiteengezet.

c.Het jaarlijks activiteitenverslag

Het jaarverslag 2014 werd opgesteld door Lidia Joanna Geringer de Oedenberg (S&D, Polen) en is aangenomen in de plenaire vergadering van 21 januari 2016.

Bij het Parlement binnengekomen verzoekschriften, op jaarbasis

Parlementair jaar Totaal[1] Ontvankelijk Niet-ontvankelijk
2005 1 032 628 318
2006 1 021 667 354
2007 1 506 980 526
2008 1 849 - -
2009 1 924 1 108 816
2010 1 746 988 667
2011 2 091 998 416
2012 2 322 1 406 580
2013 2 891 1 844 1 047
2014 2 715 1 630 1 083
2015 1 431 943 483

Voornaamste onderwerpen van de verzoekschriften

2015 2014
Onderwerp Aantal verzoek-schriften % Onderwerp Aantal verzoek-schriften %
Milieu 174 9,2 Justitie 300 8,3
Justitie 142 7,5 Milieu 284 7,8
Interne markt 139 7,3 Interne markt 266 7,3
Grondrechten 84 4,4 Grondrechten 208 5,7
Vervoer 84 4,4 Gezondheid 173 4,8
Gezondheid 78 4,1 Sociale kwesties 158 4,4
Werkgelegenheid 74 3,9 Vervoer 117 3,2
Sociale kwesties 60 3,2 Onderwijs en cultuur 113 3,1
Onderwijs en cultuur 57 3,0 Werkgelegenheid 108 3,0
Eigendom en restitutie 32 1,7 Eigendom en restitutie 55 1,5
Overige 974 51,3 Overige 1 844 50,9

Aantal verzoekschriften per land

2015 2014
Land Aantal verzoek-schriften % Land Aantal verzoek-schriften %
Europese Unie 491 29,7 Europese Unie 908 28,9
Spanje 213 12,9 Spanje 449 14,3
Italië 203 12,3 Duitsland 271 8,6
Duitsland 153 9,3 Italië 248 7,9
Roemenië 104 6,3 Roemenië 199 6,3
Polen 57 3,5 Verenigd Koninkrijk 109 3,5
Overige 431 26,0 Overige 1 071 34,0

Wijze van indiening van de verzoekschriften

2015 2014
Wijze van indiening van het verzoek-schrift Aantal verzoekschriften % Wijze van indiening van het verzoekschrift Aantal verzoek-schriften %
E-mail 992 69,3 E-mail 2 174 80
Brief 439 30,7 Brief 540 20

[1]De som van het aantal ontvankelijke en niet-ontvankelijke verzoekschriften kan afwijken van het totaal aantal binnengekomen verzoekschriften, omdat voor bepaalde verzoekschriften nog geen besluit over de ontvankelijkheid is genomen.

Ottavio Marzocchi

10/2016