Nagroda im. Sacharowa jest przyznawana osobom o wyjątkowych dokonaniach w walce z nietolerancją, fanatyzmem i prześladowaniem. Podobnie jak Andriej Sacharow, laureaci nagrody dają świadectwo odwagi w obronie praw człowieka i wolności słowa.
Ustanowiona w 1988 r. Nagroda im. Sacharowa na rzecz wolności myśli jest przyznawana corocznie przez Parlament Europejski. Stanowi ona wyróżnienie dla osób lub organizacji aktywnych na polu obrony praw człowieka i wolności podstawowych.
Parlament Europejski przyznaje „nagrodę za obronę praw człowieka” – w wysokości 50 tys. euro – podczas uroczystego posiedzenia w Strasburgu w okolicach 10 grudnia, w rocznicę podpisania Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1948 r.
Rosyjski fizyk, Andriej Dmitriewicz Sacharow (1921-1989), laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1975 r., jest znany jako wynalazca bomby wodorowej.
Sacharow, zaniepokojony skutkami swojej pracy dla losu ludzkości, podejmował wysiłki w celu nagłośnienia zagrożeń płynących z wyścigu zbrojeń nuklearnych. Częściowy sukces odniósł wraz z podpisaniem w 1963 r. Traktatu o Zakazie Prób Nuklearnych.
Uznawany w ZSRR za dysydenta o wywrotowych poglądach, utworzył w latach 70. komitet obrony praw człowieka i ofiar politycznych. W 1975 r. jego dokonania zostały uhonorowane Pokojową Nagrodą Nobla.
Poniżej przedstawiamy listę laureatów Nagrody im. Sacharowa na rzecz wolności myśli:
