Procedura współdecyzji została wprowadzona przez Traktat o Unii Europejskiej (Traktat z Maastricht, 1992 r.), a następnie rozszerzona i usprawniona przez Traktat z Amsterdamu (1999 r.). Z wejściem w życie Traktatu z Lizbony w dniu 1 grudnia 2009 r. procedura ta pod nową nazwą „zwykła procedura ustawodawcza” stała się główną procedurą ustawodawczą w unijnym systemie podejmowania decyzji.
Zwykła procedura ustawodawcza nadaje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Unii Europejskiej równorzędną rolę w odniesieniu do szerokiego zakresu dziedzin (np. zarządzanie gospodarką, imigracja, energetyka, transport, środowisko naturalne, ochrona konsumentów). Europejskie akty prawne są w znacznej większości przyjmowane wspólnie przez Parlament Europejski i Radę.
Komisja wysyła swój projekt Parlamentowi i Radzie.
W ogólnym zarysie procedura ta przebiega w poniżej opisany sposób.
Zwykle wniosek ustawodawczy przedstawia Komisja. Inicjatywę ustawodawczą może jednak podjąć również Parlament Europejski, a w przypadku przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości wniosek może zostać złożony przez Komisję albo przez jedną czwartą państw członkowskich. O przyjęcie aktu ustawodawczego wystąpić może także Trybunał Sprawiedliwości lub Europejski Bank Inwestycyjny, a zalecenie w sprawie aktu ustawodawczego może zaproponować Europejski Bank Centralny.
Wniosek ustawodawczy jest przedstawiany Parlamentowi Europejskiemu i Radzie oraz udostępniany parlamentom państw członkowskich.
W ciągu ośmiu tygodni parlamenty państw członkowskich mogą przesłać przewodniczącym Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji uzasadnioną opinię co do tego, czy projekt aktu ustawodawczego jest zgodny z zasadą pomocniczości.
Parlament przyjmuje swoje stanowisko w sprawie wniosku ustawodawczego w pierwszym czytaniu. W pierwszym czytaniu nie obowiązuje żaden określony termin.
Sprawozdawca Parlamentu przygotowuje projekt sprawozdania, który następnie jest omawiany w grupach politycznych i do którego właściwa komisja lub właściwe komisje PE wnoszą poprawki.
Na posiedzeniu plenarnym Parlament przyjmuje stanowisko zwykłą większością głosów.
Stanowisko może zawierać poprawki do pierwotnego wniosku ustawodawczego.
Jeżeli stanowisko Parlamentu nie zawiera żadnych poprawek i jeżeli Rada także zaakceptuje pierwotny wniosek, akt zostaje przyjęty przez Radę kwalifikowaną większością głosów, a następnie podpisany przez przewodniczących Parlamentu Europejskiego i Rady oraz opublikowany w dzienniku urzędowym.
Jeżeli Parlament przyjmie stanowisko z poprawkami, wówczas:
Jeżeli Rada zatwierdzi wszystkie poprawki i nie zmieni w inny sposób pierwotnego projektu, akt zostaje przyjęty przez Radę większością kwalifikowaną, a następnie podpisany i opublikowany.
Jeżeli Rada nie zatwierdzi wszystkich poprawek lub je odrzuci, wówczas przyjmuje większością kwalifikowaną swoje stanowisko, które zostaje następnie przekazane Parlamentowi do drugiego czytania. Rada musi poinformować wyczerpująco Parlament o powodach, które doprowadziły do przyjęcia przez nią stanowiska. Komisja informuje Parlament o swoim stanowisku.
W drugim czytaniu Parlament rozpatruje stanowisko Rady. W terminie 3 miesięcy (z możliwością przedłużenia do 4 miesięcy) PE może:
zatwierdzić stanowisko Rady lub nie podjąć żadnej decyzji w obowiązującym terminie; akt jest wówczas uznawany za przyjęty, a następnie zostaje podpisany i opublikowany;
odrzucić stanowisko Rady absolutną większością głosów; procedura zostaje definitywnie zakończona;
zaproponować poprawki do stanowiska Rady absolutną większością głosów; stanowisko Parlamentu jest następnie przedstawiane Radzie i Komisji. Rada ma 3 miesiące (z możliwością przedłużenia do 4 miesięcy) na podjęcie działania.
Teksty, których nie udało się przyjąć w pierwszych dwóch czytaniach, podlegają postępowaniu pojednawczemu.
Zwoływany jest komitet pojednawczy, w skład którego wchodzą przedstawiciele 27 państw członkowskich oraz taka sama liczba posłów do Parlamentu Europejskiego, zebranych w ramach delegacji PE, która tworzona jest z uwzględnieniem relatywnej siły grup politycznych.
Komitet rozpatruje stanowisko Rady i poprawki Parlamentu z drugiego czytania. Ma sześć tygodni (z możliwością przedłużenia do ośmiu tygodni) na wypracowanie kompromisu i sporządzenie wspólnego tekstu
Jeżeli komitet pojednawczy nie uzgodni wspólnego projektu w przewidzianym terminie, akt uważa się za nieprzyjęty i procedura zostaje zakończona.
Jeżeli komitet pojednawczy przyjmie wspólny projekt, projekt ten zostaje przedłożony Radzie i Parlamentowi do zatwierdzenia. Rada i Parlament mają sześć tygodni (z możliwością przedłużenia do ośmiu) na zatwierdzenie projektu; Rada podejmuje decyzję większością kwalifikowaną, natomiast Parlament większością oddanych głosów. Po zatwierdzeniu tekstu przez obie instytucje jest on podpisywany i publikowany.
(1) Komisja przedstawia wniosek ustawodawczy równocześnie (2) Parlamentowi i (3) Radzie.
Parlament przyjmuje (4) swoje stanowisko i przedkłada je Radzie
Jeżeli Rada zatwierdzi wynik pierwszego czytania w Parlamencie, (5) akt ustawodawczy zostaje przyjęty.
Jeżeli (1) Rada nie zatwierdzi stanowiska z pierwszego czytania, przygotowuje własne (2) stanowisko.
(3) Parlament ma na reakcję 3 miesiące (z możliwością wystąpienia o przedłużenie do 4 miesięcy). Może zatwierdzić stanowisko Rady lub nie podjąć żadnej decyzji – wówczas (4) tekst ustawodawczy zostaje przyjęty w formie stanowiska Rady.
Lub – Parlament może złożyć poprawki do stanowiska Rady (pod pewnymi zastrzeżeniami). W takim przypadku:
Po osiągnięciu porozumienia (1) komitet pojednawczy przyjmuje (2) „wspólny projekt”, opierając się na stanowisku Rady i poprawkach przedstawionych przez PE w drugim czytaniu.
Jeżeli Rada i (3) Parlament zatwierdzą „wspólny projekt” w całości, (4) akt zostaje przyjęty.
Jeżeli komitetowi pojednawczemu nie uda się wypracować „wspólnego projektu” albo jeżeli Parlament lub Rada go nie zatwierdzi, (5) akt zostaje uznany za odrzucony.
