Ochrona praw człowieka na całym świecie stanowi bezwzględny priorytet Parlamentu Europejskiego. Parlamentarna Komisja Spraw Zagranicznych zajmuje się bezpośrednio obroną praw człowieka poza granicami Unii.
Co roku Parlament Europejski przedstawia sprawozdanie na temat sytuacji w zakresie przestrzegania praw człowieka w krajach trzecich oraz sprawozdanie dotyczące poszanowania podstawowych praw człowieka w samej Unii Europejskiej.
Rada powiadamia Parlament Europejski o każdej podjętej decyzji dotyczącej zawieszenia umów z danym krajem, w którym prawa człowieka nie są respektowane.
W ten sposób może ona wywrzeć nacisk na dany kraj, by na przykład uwolnił on więźniów politycznych lub wywiązał się z podjętych na forum międzynarodowym zobowiązań w zakresie ochrony praw człowieka.
W czasie każdej comiesięcznej sesji plenarnej Parlament Europejski prowadzi bardzo systematycznie debaty na temat przypadków pogwałcenia praw człowieka, zasad demokracji i praworządności. Parlament przyjął szereg rezolucji, potępiając rządy odpowiedzialne za nieprzestrzeganie praw człowieka.
Sala obrad plenarnych pełni rolę międzynarodowego forum, gdzie wyrażane są opinie i gdzie zwraca się uwagę posłów i obywateli na łamanie praw człowieka w niektórych krajach.
W 1988 r. Parlament Europejski ustanowił Nagrodę im. Sacharowa przyznawaną za wolność przekonań. Jest ona co roku przyznawana osobistości lub organizacji międzynarodowej, która, tak jak rosyjski specjalista w zakresie fizyki jądrowej Andriej Sacharow, laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1975 r., wyróżniła się w dziedzinie praw człowieka.
Parlament Europejski zdecydowanie potępia stosowanie kary śmierci we wszelkich przypadkach i okolicznościach. Posłowie do PE wielokrotnie opowiadali się za światowym i bezwarunkowym moratorium na wykonywanie kary śmierci, które należałoby ustanowić zgodnie z rezolucjami z 2007 i 2008 r. Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych. W opinii Parlamentu rozwiązanie to przyczyniłoby się do większego poszanowania godności ludzkiej i stopniowego rozwoju praw człowieka.
