Traktaty nieratyfikowane

 

Na mocy pierwszego traktatu, podpisanego w 1951 r., ustanowione zostało Zgromadzenie Parlamentarne, którego nazwę zmieniono później na Parlament Europejski. Celem przyświecającym pierwszemu traktatowi było skłonienie poróżnionych wcześniej wojną sześciu krajów do współpracy na rzecz realizacji wspólnych dążeń. W kolejnych traktatach dodawano nowe dziedziny współpracy lub usprawniano działanie instytucji UE, w miarę jak liczba państw członkowskich wzrastała z 6 do 27. Na przykład w traktacie ustanawiającym EWG wprowadzono politykę rolną, zaś w traktacie z Nicei zreformowano strukturę instytucjonalną UE.

 
 

Parlament Europejski, Rada, Komisja, Trybunał Sprawiedliwości i Trybunał Obrachunkowy wykonują swoje uprawnienia w zgodzie z traktatami. Komisję nazywa się „strażniczką traktatów”. Gdy ma powstać nowy traktat lub gdy jeden z obowiązujących traktatów ma zostać zmieniony, zwoływana jest konferencja międzyrządowa, na forum której spotykają się rządy państw członkowskich. Konferencja konsultuje się z Parlamentem, który wydaje opinię na temat traktatu podczas prac nad jego treścią.

Z każdym nowym traktatem Parlament zyskiwał szersze uprawnienia demokratyczne, nadzorcze i ustawodawcze. Na mocy traktatu z Brukseli (podpisanego w 1975 r.) Parlament otrzymał prawo do kontrolowania sprawozdań finansowych UE na zakończenie każdego roku oraz do sprawdzania, czy Komisja racjonalnie i prawidłowo wykorzystała budżet Unii. Dzięki nowym elementom wprowadzonym w Jednolitym akcie europejskim (podpisanym w 1986 r.) w przypadku przystąpienia nowego państwa do UE wymagana jest zgoda Parlamentu. Traktat z Amsterdamu (podpisany w 1997 r.) zapewnił Parlamentowi znacznie silniejszą pozycję w procesie legislacyjnym prowadzonym wspólnie z Radą w wielu dziedzinach objętych prawem UE (ochrona konsumenta, możliwość podejmowania legalnej pracy w innym kraju czy ochrona środowiska naturalnego, by wymienić choćby kilka z nich).

Ostatni traktat, podpisany w Lizbonie, wszedł w życie w dniu 1 grudnia 2009 r.

W traktacie tym zwiększono rolę Parlamentu Europejskiego, zapewniono parlamentom państw członkowskich większe kompetencje w określaniu kierunku polityki europejskiej, a także przyznano obywatelom prawo do inicjatywy. Traktat z Lizbony poszerza uprawnienia Parlamentu jako w pełni uznawanego współustawodawcy o zwiększonych uprawnieniach budżetowych. Nadaje też Parlamentowi kluczową rolę w wyborze przewodniczącego Komisji Europejskiej.

Traktaty ratyfikowane
Traktat z Lizbony
 

Konferencja międzyrządowa odpowiedzialna za opracowanie traktatu reformującego Unię rozpoczęła prace w Lizbonie w dniu 23 lipca 2007 r. (Parlament Europejski reprezentowali: Elmar Brok, Enrique Barón Crespo oraz Andrew Duff). Tekst traktatu zatwierdzono podczas posiedzenia szefów państw i rządów w Lizbonie w dniach 18-19 października 2007 r. Traktat z Lizbony został podpisany w obecności przewodniczącego PE Hansa-Gerta Pötteringa w dniu 13 grudnia 2007 r. po proklamowaniu w Parlamencie Karty praw podstawowych UE przez przewodniczących Parlamentu Europejskiego, Komisji i Rady.

W dniu 19 lutego 2008 r. Traktat z Lizbony został przyjęty przez Parlament Europejski (sprawozdanie Richarda Corbetta i Iñigo Méndeza de Vigo). Zgodnie z Traktatem z Lizbony Parlament ma prawo do powoływania przewodniczącego Komisji na podstawie wniosku Rady Europejskiej, która uwzględnia wyniki wyborów do Parlamentu Europejskiego. Procedurę współdecyzji rozszerzono na nowe dziedziny i nadano jej nazwę „zwykłej procedury ustawodawczej”.

Z nielicznymi wyjątkami Traktat stawia Parlament Europejski na równi z Radą w dziedzinach, w których wcześniej nie miało to miejsca, szczególnie takich jak uchwalanie budżetu UE (Parlament jest tu w pełni równorzędny), polityka rolna oraz sprawiedliwość i sprawy wewnętrzne.

Traktat wszedł w życie 1 grudnia 2009 r. po ratyfikacji przez wszystkie 27 państw członkowskich.

  • Podpisanie: Lizbona (Portugalia), 13 grudnia 2007 r.
  • Wejście w życie: 1 grudnia 2009 r.
 
 
Traktat z Nicei
 

Karta praw podstawowych została podpisana przez przewodniczących Parlamentu Europejskiego, Komisji i Rady podczas posiedzenia Rady Europejskiej w Nicei. Traktat z Nicei, zmieniający traktat o UE, traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie oraz niektóre powiązane akty prawne, został podpisany w obecności przewodniczącej Parlamentu Europejskiego Nicole Fontaine. Celem traktatu z Nicei było zreformowanie struktury instytucjonalnej Unii Europejskiej w celu sprostania wyzwaniom wynikającym z nowego rozszerzenia. Traktatem z Nicei zwiększono uprawnienia prawodawcze i nadzorcze Parlamentu oraz rozszerzono procedurę stanowienia przez Radę większością kwalifikowaną na większą liczbę dziedzin.

  • Podpisanie: Nicea (Francja), 26 lutego 2001 r.
  • Wejście w życie: 1 lutego 2003 r.

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

  • Podpisana w Nicei (Francja) w dniu 7 grudnia 2000 r. i nieznacznie zmieniona w dniu 12 grudnia 2007 r. w Strasburgu (Francja).
  • Wejście w życie: jako część traktatu z Lizbony (a poprzednio część odrzuconego projektu Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy) karta zacznie obowiązywać po wejściu w życie traktatu z Lizbony.
 
 
Traktat z Amsterdamu
 

W marcu 1996 r. w Turynie (Włochy) rozpoczęto konferencję międzyrządową, której celem był przegląd Traktatu o Unii Europejskiej. Będący jej efektem traktat z Amsterdamu, zmieniający traktat UE, traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie oraz niektóre powiązane akty prawne, został podpisany w obecności przewodniczącego Parlamentu Europejskiego Joségo Maríi Gil-Robles’a.

Wraz z wejściem w życie Traktatu w maju 1999 r. procedura współdecyzji została uproszczona, a jej zakres – rozszerzony. Parlament zyskał prawo zatwierdzania kandydata na przewodniczącego Komisji.

  • Podpisanie: Amsterdam (Holandia), 2 października 1997 r.
  • Wejście w życie: 1 maja 1999 r.
 
 
Traktat o Unii Europejskiej (TUE) – traktat z Maastricht
 

Traktat o Unii Europejskiej został podpisany w Maastricht w obecności przewodniczącego Parlamentu Europejskiego Egona Klepscha. Na mocy omawianego Traktatu utworzono Unię Europejską na podstawie Wspólnot Europejskich (pierwszego filaru) oraz dwóch innych dziedzin współpracy (drugiego i trzeciego filaru): wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) oraz sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

Wraz z wejściem w życie Traktatu o Unii Europejskiej EWG stała się Wspólnotą Europejską (WE). Uprawnienia prawodawcze i nadzorcze Parlamentu zostały zwiększone poprzez wprowadzenie procedury współdecyzji oraz rozszerzenie procedury współpracy.

Na mocy nowego Traktatu Parlament Europejski ma prawo zwrócić się do Komisji o przedłożenie wniosku legislacyjnego w sprawach, które jego zdaniem wymagają wspólnotowego aktu prawnego. Cały skład Komisji jest odtąd zatwierdzany przez PE, który powołuje również Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

  • Podpisanie: Maastricht (Holandia), 7 lutego 1992 r.
  • Wejście w życie: 1 listopada 1993 r.
 
 
Jednolity akt europejski
 

Pierwsza konferencja międzyrządowa rozpoczęła się pod przewodnictwem Włoch w dniu 9 września 1985 r., a jej zwieńczeniem było przyjęcie Jednolitego aktu europejskiego w dniu 28 lutego 1986 r. w Brukseli.

Jednolitym aktem europejskim zmieniono traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie oraz ustanowiono europejską współpracę polityczną. Po wejściu w życie Jednolitego aktu europejskiego nazwa Parlament Europejski (której Zgromadzenie używało od 1962 r.) stała się nazwą urzędową. Omawianym aktem zwiększono także uprawnienia prawodawcze Parlamentu poprzez wprowadzenie procedur współpracy i zgody.

  • Podpisanie: Luksemburg (Luksemburg), 17 lutego 1986 r., oraz Haga (Holandia), 28 lutego 1986 r.
  • Wejście w życie: 1 lipca 1987 r.
 
 
Drugi traktat budżetowy – traktat z Brukseli

Traktatem z Brukseli z 1975 r. zmieniono niektóre postanowienia finansowe traktatów. Zwiększono uprawnienia budżetowe Zgromadzenia (PE zapewnił sobie prawo odrzucenia budżetu Wspólnoty oraz udzielania Komisji absolutorium z wykonania budżetu), a także postanowiono o utworzeniu Trybunału Obrachunkowego.

  • Podpisanie: Bruksela (Belgia), 22 lipca 1975 r.
  • Wejście w życie: 1 czerwca 1977 r.
 
 
Traktat z Luksemburga

Traktat zmieniający niektóre postanowienia budżetowe – pierwszy traktat budżetowy

Wraz z podpisaniem traktatu z Luksemburga, zmieniającego niektóre postanowienia budżetowe zawarte w traktatach, uprawnienia budżetowe Zgromadzenia zostały zwiększone, gdyż składki państw członkowskich zostały zastąpione środkami własnymi.

  • Podpisanie: Luksemburg (Luksemburg), 22 kwietnia 1970 r.
  • Wejście w życie: 1 stycznia 1971 r.
 
 
Traktat fuzyjny

Traktat ustanawiający Jedną Radę i Jedną Komisję Wspólnot Europejskich
Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską – traktat fuzyjny

 

Traktatem fuzyjnym z 1965 r. połączono organy władzy wykonawczej. Wspólnoty Europejskie zostały utworzone wskutek połączenia instytucji ustanowionych przez EWWiS, EWG i Euratom.

  • Podpisanie: Bruksela (Belgia), 8 kwietnia 1965 r.
  • Wejście w życie: 1 lipca 1967 r.
 
 
Traktat o Euratom

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej

 

W dniu 25 marca 1957 r. podpisano dwa traktaty – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) oraz Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EWEA lub Euratom). Do najważniejszych celów traktatu o Euratom należało:

  • wspieranie badań i rozpowszechnianie informacji technicznych,
  • ustanowienie jednolitych norm bezpieczeństwa dla ochrony społeczeństwa i pracowników zatrudnionych w przemyśle,
  • ułatwienie badań,
  • dopilnowanie, by cywilne obiekty jądrowe nie były wykorzystywane do innych celów, zwłaszcza wojskowych.

Waga Euratomu jest wyraźnie widoczna w kontekście rozszerzenia. Energia jądrowa to ważne źródło energii w wielu krajach Europy Wschodniej, lecz normy bezpieczeństwa w elektrowniach jądrowych oraz poziom ochrony społeczeństwa i pracowników nie zawsze są wystarczające. Euratom zapewnił warunki dla wsparcia UE.

  • Podpisanie: Rzym (Włochy), 25 marca 1957 r.
  • Wejście w życie: 1 stycznia 1958 r.
 
 
Traktat rzymski (EWG)

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą

 

W dniu 25 marca 1957 r. podpisano dwa traktaty – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) oraz Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EWEA lub Euratom). W przypadku obu wspólnot decyzje podejmowane były przez Radę na wniosek Komisji. Należało zasięgać opinii Zgromadzenia Parlamentarnego i przekazywać jego zdanie Radzie. Liczba członków Zgromadzenia wzrosła do 142. Pierwsza sesja Europejskiego Zgromadzenia Parlamentarnego odbyła się w następnym roku, w dniu 19 marca 1958 r. Wraz z traktatem rzymskim wprowadzono postanowienie umożliwiające bezpośredni wybór jego członków (wdrożono je w 1979 r.).

  • Podpisanie: Rzym (Włochy), 25 marca 1957 r.
  • Wejście w życie: 1 stycznia 1958 r.
 
 
Traktat paryski

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS)

 

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) został podpisany w Paryżu przez Belgię, Francję, Włochy, Republikę Federalną Niemiec, Luksemburg i Holandię. Wszedł on w życie na okres 50 lat. Członkowie Europejskiego Zgromadzenia Parlamentarnego byli wybierani przez parlamenty krajowe. Zgromadzenie miało prawo odwołania Wysokiej Władzy (poprzedniczki dzisiejszej Komisji).

  • Podpisanie: Paryż (Francja), 18 kwietnia 1951 r.
  • Wejście w życie: 26 lipca 1952 r.
  • Wygaśnięcie: 23 lipca 2002 r.
 
 
 
Traktaty nieratyfikowane
Projekt Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy (nieratyfikowany)
 

Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy został przyjęty przez Radę Europejską w dniu 18 czerwca 2004 r., a podpisany w Rzymie w tym samym roku w obecności przewodniczącego PE Josepa Borrella Fontelles’a. Traktat zatwierdzony przez PE (sprawozdanie Iñiga Méndeza de Vigo i Jo Leinena) został odrzucony przez Francję (29 maja 2005 r.) i Holandię (1 czerwca 2005 r.) w drodze referendum.

Po odrzuceniu traktatu konstytucyjnego państwa członkowskie rozpoczęły prace nad traktatem z Lizbony.

  • Podpisanie: Rzym (Włochy), 29 października 2004 r.
  • Wejście w życie: nieratyfikowany przez wszystkie 27 państw członkowskich.
 
 
 
 
Tools