Procedura ściślejszej współpracy została wprowadzona na mocy Traktatu z Amsterdamu. Umożliwia ona tym państwom członkowskim, które chcą ją stosować, nawiązanie ściślejszej współpracy.
Państwa członkowskie UE mogą wystąpić o zastosowanie ściślejszej współpracy w dziedzinach objętych Traktatami, z wyjątkiem dziedzin podlegających wyłącznej kompetencji Unii. Komisja ocenia taki wniosek i może w związku z tym złożyć odpowiedni wniosek do Rady. Jeżeli Komisja postanowi nie składać takiego wniosku, przedstawia uzasadnienie zainteresowanym państwom członkowskim.
Jeżeli Komisja przedstawi wniosek, wówczas po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego Rada udziela zezwolenia na zastosowanie ściślejszej współpracy.
W przypadku ściślejszej współpracy prowadzonej w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa wniosek jest przesyłany Radzie i przekazywany Wysokiemu Przedstawicielowi do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz Komisji do zaopiniowania. Jest też podawany do wiadomości Parlamentowi.
We wszystkich przypadkach Parlament jest regularnie informowany o rozwoju sytuacji w zakresie ściślejszej współpracy.
