Procedure : 2014/2213(INI)
Stadium plenaire behandeling
Documentencyclus : A8-0218/2015

Ingediende teksten :

A8-0218/2015

Debatten :

PV 08/09/2015 - 11
CRE 08/09/2015 - 11

Stemmingen :

PV 09/09/2015 - 8.11
Stemverklaringen

Aangenomen teksten :

P8_TA(2015)0307

VERSLAG     
PDF 264kWORD 135k
25.6.2015
PE 549.165v02-00 A8-0218/2015

over de stedelijke dimensie van EU-beleid

(2014/2213(INI))

Commissie regionale ontwikkeling

Rapporteur: Kerstin Westphal

ONTWERPRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT
 TOELICHTING
 ADVIES van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken
 UITSLAG VAN DE EINDSTEMMING IN DE COMMISSIE

ONTWERPRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT

over de stedelijke dimensie van EU-beleid

(2014/2213(INI))

Het Europees Parlement,

–       gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name titel XVIII,

–       gezien Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad(1),

–       gezien Verordening (EU) nr. 1301/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en specifieke bepalingen met betrekking tot de doelstelling "investeren in groei en werkgelegenheid", en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1080/2006(2),

–       gezien Verordening (EU) nr. 1299/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende specifieke bepalingen voor steun uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling ter verwezenlijking van de doelstelling "Europese territoriale samenwerking"(3),

–       gezien zijn resolutie van 23 juni 2011 over de Europese stedelijke agenda en de toekomst hiervan binnen het cohesiebeleid(4),

–       gezien zijn resolutie van 21 februari 2008 over een follow-up van de Territoriale Agenda en het Handvest van Leipzig - Naar een Europees actieprogramma voor ruimtelijke ontwikkeling en territoriale samenhang(5),

–       gezien de mededeling van de Commissie van 18 juli 2014 over de stedelijke dimensie van het Europees beleid – Hoofdkenmerken van een Europese stedelijke agenda (COM(2014)0490),

–       gezien de mededeling van de Commissie van 18 juni 2014 over het programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (REFIT): stand van zaken en vooruitzichten (COM(2014)0368),

–       gezien de mededeling van de Commissie van 3 maart 2010 getiteld "Europa 2020 – Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei" (COM(2010)2020),

–       gezien de mededeling van de Commissie van 10 juli 2012 getiteld "Slimme steden en gemeenschappen - Europees Innovatiepartnerschap" (COM(2012)4701),

–       gezien de mededeling van de Commissie van 28 oktober 1998 getiteld "Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling in de Europese Unie" (COM(1998)0605),

–       gezien de mededeling van de Commissie van 6 mei 1997 getiteld "Aanzet tot een actieve benadering van de steden in de Europese Unie" (COM(1997)0197),

–       gezien het zesde verslag van de Commissie inzake economische, sociale en territoriale cohesie: "Investeren in groei en werkgelegenheid – Bevorderen van ontwikkeling en goed bestuur in regio's en steden van de EU", juli 2014,

–       gezien het verslag van de Commissie getiteld "Steden van morgen: investeren in Europa", Brussel, 17 en 18 februari 2014,

–       gezien het verslag van de Commissie getiteld "Digital Futures – a journey into 2050 visions and policy challenges, cities, villages and communities" (Digitale toekomstvooruitzichten – een verkenning van de visies en beleidsuitdagingen, steden, dorpen en gemeenschappen in 2050), 2014,

–       gezien het verslag van de Commissie getiteld "Cities of tomorrow, challenges, visions, way forward" (Steden van morgen: uitdagingen, visies en de te volgen koers), Brussel, oktober 2011,

–       gezien de ministeriële verklaring over de stedelijke agenda van de EU, die op 10 juni 2015 werd aangenomen tijdens de informele vergadering van de voor territoriale samenhang en stedelijke aangelegenheden bevoegde ministers in Riga,

–       gezien de conclusies van de Raad die op 19 november 2014 in Brussel werden aangenomen naar aanleiding van het zesde verslag van de Commissie getiteld "Economische, sociale en territoriale cohesie: Investeren in groei en werkgelegenheid",

–       gezien de conclusies van het voorzitterschap die op 24 en 25 april 2014 werden aangenomen tijdens de informele bijeenkomst van de voor het cohesiebeleid bevoegde ministers in Athene,

–       gezien de conclusies van het Poolse voorzitterschap over de territoriale dimensie van het EU-beleid en het toekomstige cohesiebeleid, die op 24 en 25 november 2011 werden aangenomen tijdens de informele bijeenkomst van de voor het EU-cohesiebeleid bevoegde ministers in Poznan,

–       gezien de Territoriale agenda van de EU-2020 waarover op 19 mei 2011 overeenstemming werd bereikt tijdens de informele bijeenkomst van de voor ruimtelijke ordening en territoriale ontwikkeling bevoegde ministers in Gödöllő,

–       gezien de verklaring van Toledo die op 22 juni 2010 werd aangenomen tijdens de informele Raad van de voor stedelijke ontwikkeling bevoegde ministers in Toledo,

–       gezien het Handvest van Leipzig over duurzame Europese steden, dat op 24 en 25 mei 2007 werd aangenomen tijdens de informele Raad van de voor stedelijke ontwikkeling bevoegde ministers in Leipzig,

–       gezien het advies van het Comité van de Regio's van 25 juni 2014 getiteld "Naar een integrale benadering van de steden in de Europese Unie",

–       gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) van 23 april 2015 over de mededeling van de Commissie getiteld "De stedelijke dimensie van het Europees beleid – Hoofdkenmerken van een Europese stedelijke agenda" (COM(2014)0490),

–       gezien artikel 52 van zijn Reglement,

–       gezien het verslag van de Commissie regionale ontwikkeling en het advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken (A8-0218/2015),

A.     overwegende dat in 2014 de helft van de wereldbevolking(6) en 72 % van de Europese bevolking in stedelijke gebieden woonde(7), en dat in 2050 bijna 80 % van de wereldbevolking in stedelijke gebieden zal wonen(8);

B.     overwegende dat "functionele stedelijke gebieden" in de EU een unieke polycentrische structuur rond grote, middelgrote en kleine dorpen, steden en de omliggende gebieden omvatten, die zodoende de van oudsher bestaande bestuurlijke grenzen overschrijden en diverse gebieden behelzen die aan elkaar gekoppeld zijn vanwege hun economische, sociale, ecologische en demografische moeilijkheden;

C.     overwegende dat steden, dorpen en functionele stedelijke gebieden, zoals metropolitane gebieden, niet alleen een belangrijke rol vervullen voor de participatiedemocratie, maar ook essentiële economische pijlers en motoren voor banen zijn in de EU, aangezien innovatie en nieuwe economische activiteiten vaak ontspringen in steden; overwegende dat ze daarom een belangrijke troef zijn voor de EU in haar betrekkingen met andere delen van de wereld, maar dat dit ook de plaatsen zijn waar belemmeringen voor groei en werkgelegenheid moeten worden bestreden en sociale uitsluiting (bijvoorbeeld laagopgeleide jongeren op de arbeidsmarkt), slechte toegankelijkheid en de achteruitgang van het milieu moeten worden aangepakt;

D.     overwegende dat steden, dorpen en functionele stedelijke gebieden en regio's het grootste aandeel in het energieverbruik en de broeikasgasemmisies in de EU voor hun rekening nemen; overwegende dat ze anderzijds een essentiële rol spelen bij het bereiken van een grotere energie-efficiëntie en zelfvoorziening op het gebied van energie, evenals bij de ontwikkeling van nieuwe initiatieven (zoals nieuwe vormen van economische bedrijvigheid) om de stedelijke mobiliteit aan te wakkeren en concurrerende en milieuvriendelijke vervoerssystemen te stimuleren zodat de groei, werkgelegenheid, sociale en territoriale cohesie, gezondheid en veiligheid bevorderd worden;

E.     overwegende dat sommige steden hun bevolking zien slinken en vergrijzen en met problemen kampen vanwege de grootschalige faciliteiten en overheidsdiensten die ze verstrekken, terwijl in andere steden de bevolking groeit, waardoor de druk op bestaande faciliteiten en overheidsdiensten (bijvoorbeeld onderwijs) toeneemt en andere problemen verergeren, zoals (jeugd)werkloosheid, sociale uitsluiting, verkeersopstoppingen, stedelijke expansie en verontreiniging, waardoor de pendeltijd fors toeneemt en de levenskwaliteit van veel Europeanen verslechtert;

F.     overwegende dat sommige van de grootste uitdagingen waarvoor steden zich gesteld zien in verband met economische en sociale ontwikkeling, klimaatverandering, vervoer en demografische verandering, alleen kunnen worden aangepakt via partnerschappen tussen de steden en de omliggende gebieden; overwegende dat vanwege de uitbreiding van met elkaar verbonden gebieden de afgelopen jaren als gevolg van de ontwikkelingen vooral op het gebied van vervoer en communicatie de behoefte ontstaat aan de ontwikkeling van instrumenten ter bevordering van de connectiviteit;

G.     overwegende dat Europese beleidsinitiatieven een directe of indirecte impact hebben op de duurzame ontwikkeling van steden en het stedelijk beleid;

H.     overwegende dat ongeveer 70 % van het Europese beleid en de Europese wetgeving ten uitvoer wordt gelegd op lokaal en regionaal niveau;

I.      overwegende dat er op EU-niveau voor meer consistentie moet worden gezorgd tussen de verschillende beleidsinitiatieven en subsidieprogramma's van de EU door het gemeenschappelijk strategisch kader ten volle te benutten (titel II, hoofdstuk I, artikel 10 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen) en door een betere politieke coördinatie tussen en met belanghebbenden en overheidsniveaus, aangezien de sectorale benadering van het EU-beleid kan leiden tot contraproductieve beleidsvormen en wetgeving voor stedelijke gebieden;

J.      overwegende dat de Commissie in 1997 een mededeling uitbracht over een stedelijke agenda voor de EU(9), maar dat de rol van Europese steden in de beleidsvoering van de EU nog ter discussie staat;

K.     overwegende dat het Parlement in het verleden het voorstel van de Commissie steunde om een "stedelijke agenda" te presenteren als kader voor toekomstig stedelijk beleid op Europees niveau;

L.     overwegende dat subsidiariteit, zoals gedefinieerd in VWEU, evenals het meerlagig bestuur, op basis van gecoördineerde actie van de EU, de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten, en het partnerschapsbeginsel, essentiële elementen zijn voor de correcte tenuitvoerlegging van al het EU-beleid, en overwegende dat de middelen en bevoegdheden van lokale en regionale autoriteiten dienovereenkomstig beter moeten worden ingezet;

M.    overwegende dat de Verordening betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (Verordening (EU) nr. 1301/2013) de stedelijke dimensie van de Europese structuur- en investeringsfondsen versterkt door ten minste 5 % van haar financiële steun toe te wijzen aan geïntegreerde maatregelen voor duurzame stedelijke ontwikkeling via het delegeren van beheerstaken aan stedelijke autoriteiten, voornamelijk door ze meer verantwoordelijkheid te geven bij taken die ten minste verband houden met de selectie van projecten via nieuwe instrumenten als geïntegreerde territoriale investeringen (ITI's), vanuit de gemeenschap geleide plaatselijke ontwikkeling (CLLD) en "innovatieve maatregelen", en door een netwerk voor stedelijke ontwikkeling op te zetten;

N.     overwegende dat het partnerschapsbeginsel zoals vastgelegd in de Verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen (Verordening (EG) nr. 1303/2013) en de Europese gedragscode de lidstaten ertoe verplichten om te zorgen voor de vroegtijdige betrokkenheid van stedelijke autoriteiten in het beleidsvormingsproces van de EU;

De stedelijke dimensie van EU-beleid

1.      is van mening dat dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden met EU-beleid moeten worden gesteund en in staat worden gesteld om tot volle wasdom te komen als motors van economische groei, werkgelegenheid, sociale inclusie en duurzame ontwikkeling; vindt dan ook dat deze dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden nauwer moeten worden betrokken bij de hele cyclus van Europese beleidsvorming;

2.      verzoekt de Commissie en, in voorkomend geval, de lidstaten met voorstellen te komen voor manieren om een mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing in te voeren, overeenkomstig artikel 6 van het protocol over de toepassing van het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel, zodat de decentrale overheden kunnen bepalen of de subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginselen in acht zijn genomen, de decentrale overheden in een vroeg stadium bij de beleidsprocessen kunnen worden betrokken en goed onderbouwde territoriale ontwikkelingsstrategieën en een efficiëntere uitvoering van toekomstige wetgeving mogelijk worden gemaakt;

Naar een geïntegreerde Europese stedelijke agenda

3.      is ingenomen met het initiatief van de Commissie om te komen tot een Europese stedelijke agenda; is voorstander van het opzetten van een coherent kader voor EU-beleid met een stedelijke dimensie, dat erop gericht is om lokale stedelijke oplossingen beter te laten aansluiten op EU-behoeften, sectoraal beleid en bestuursniveaus beter aan elkaar aan te passen, de steun van de EU beter af te stemmen op de stedelijke uitdagingen in kwestie en de beoordeling van de territoriale impact van het sectorale beleid te verbeteren; is van mening dat de Europese stedelijke agenda vooral de ontwikkeling van bestuurlijke oplossingen moet bevorderen teneinde optimaal te kunnen inspelen op de problemen en doelstellingen van een duurzame, economische en sociaal inclusieve ontwikkeling van dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden in Europa;

4.      erkent dat, ofschoon de EU geen expliciete bevoegdheid heeft op het vlak van stedelijke ontwikkeling, een breed scala aan EU-initiatieven een directe of indirecte impact heeft op dorpen, steden en stedelijke gebieden; is dan ook van mening dat goed doordacht en reeds langer bestaand stedelijk beleid op nationaal en regionaal niveau een voorwaarde is voor een Europese stedelijke agenda; is van oordeel dat die agenda een strategie dient op te leveren voor dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden in de EU, die zich op lange termijn zal ontwikkelen tot een stedelijk beleid op EU-niveau; onderstreept in dit verband dat de territoriale ontwikkeling van stedelijke gebieden gestoeld moet zijn op een evenwichtige territoriale organisatie met een polycentrische stedelijke structuur in overeenstemming met de Territoriale Agenda van de EU 2020;

5.      is ervan overtuigd dat de Europese stedelijke agenda een gezamenlijke inspanning moet zijn van de Commissie, de lidstaten, de lokale autoriteiten en andere belanghebbenden om EU-beleid met een stedelijke dimensie te rationaliseren, te coördineren en ten uitvoer te leggen door middel van een praktische, geïntegreerde en gecoördineerde maar toch flexibele aanpak "in en met" de dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden, waarbij rekening gehouden wordt met de specifieke lokale territoriale kenmerken en de institutionele opbouw van elke lidstaat geëerbiedigd wordt;

6.      vindt dat een Europese stedelijke agenda volledig moet aansluiten bij de algemene doelstellingen en strategie van de EU, in het bijzonder Europa 2020, en de doelstellingen van territoriale samenhang; benadrukt dat bestuurlijke grenzen steeds minder vastomlijnd worden bij het aanpakken van de ontwikkelingsproblematiek op regionaal en lokaal niveau; is dan ook van mening dat de Europese stedelijke agenda inclusief moet zijn, waarbij terdege rekening moet worden gehouden met de diversiteit van territoriale entiteiten in de EU en met grensoverschrijdende verbanden en de koppelingen tussen stad en platteland, met inbegrip van de diensten die functionele stedelijke gebieden leveren aan het omliggende platteland;

7.      dringt er bij de Commissie op aan een mededeling uit te brengen waarin de details van de toekomstige Europese stedelijke agenda uiteen worden gezet, op basis van het "urban acquis" en uitvoerig overleg met diverse belanghebbenden, met inbegrip van economische en sociale partners, en maatschappelijke organisaties; verzoekt de Commissie de Europese stedelijke agenda op te nemen in haar jaarlijkse werkprogramma;

Mainstreaming van een geïntegreerde aanpak van territoriale ontwikkeling in de EU-beleidsvorming en -wetgeving

8.      verzoekt de Commissie bij het opstellen van nieuwe beleidsinitiatieven voor stedelijke gebieden een geïntegreerde territoriale benadering te hanteren die meer plaatsgebonden is, om consistentie te waarborgen en dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden meer eigen verantwoordelijkheid te geven om de doelstellingen van slimme, duurzame en inclusieve groei te halen, onder andere met een geïntegreerde EU-aanpak ter ondersteuning van slimme en duurzame projecten in de Europese steden, waarmee wordt bijgedragen aan de bevordering van de sociaal-economische ontwikkeling;

9.      verzoekt de Commissie bij wijze van algemene regel een territoriale effectbeoordeling in te voeren over de stedelijke dimensie om de praktische haalbaarheid van alle relevante EU-beleidsinitiatieven op regionaal en lokaal niveau te garanderen, zich welwillend op te stellen ten aanzien van inbreng van gedecentraliseerde overheidsniveaus bij het opstellen van effectbeoordelingen en nieuw beleid ("bottom-upbenadering") en erop toe te zien dat in al het sectorale EU-beleid op dit vlak de uitdagingen waarmee dorpen, steden en stedelijke gebieden kampen op de juiste wijze worden aangepakt; verzoekt de Commissie zich bij deze territoriale effectbeoordelingen te richten op de volgende onderwerpen: evenwichtige territoriale ontwikkeling, territoriale integratie, aspecten van bestuur, regelgeving en tenuitvoerlegging op lokaal niveau en de samenhang met andere beleidsdoelstellingen;

10.    dringt er bij de Commissie op aan alle beschikbare gegevens en gezamenlijke conceptuele kaders ("urban acquis") te systematiseren en te analyseren om dubbel werk en inconsistenties te voorkomen en een duidelijke definitie te formuleren van geïntegreerde duurzame stedelijke ontwikkeling, om zodoende de gemeenschappelijke coherente en transparante EU-doelstellingen op dit vlak vast te kunnen stellen;

11.    is ervan overtuigd dat er voldoende gegevens beschikbaar moeten zijn om stedelijke gebieden accurater te kunnen beoordelen dan alleen met de bbp-indicator; is dan ook van mening dat Eurostat meer gedetailleerde gegevens op lokaal niveau moet vergaren en verstrekken, en dat er verder moet worden gewerkt aan de Urban Audit en vergelijkbare onderzoeken; verzoekt de Commissie tevens instrumenten te ontwikkelen waarmee de voortgang en de impact van een geïntegreerde stedelijke agenda op EU-niveau kan worden gemeten;

12.    spoort de Commissie aan de administratieve rompslomp die gepaard gaat met de tenuitvoerlegging van de huidige EU-wetgeving op lokaal niveau te beperken, en erop toe te zien dat voor alle toekomstige regelgeving de gevolgen van de tenuitvoerlegging op lokaal niveau grondig worden geanalyseerd;

De stedelijke dimensie van EU-beleidsinstrumenten en financiering

13.    herinnert eraan dat het cohesiebeleid van de EU en de bijbehorende financieringsinstrumenten beter toegerust zijn om complexe geïntegreerde territoriale strategieën voor functionele stedelijke gebieden te steunen door middel van gezamenlijke strategische planning en regels; spoort de lidstaten aan ten volle gebruik te maken van de beschikbare nieuwe instrumenten, zoals geïntegreerde territoriale investeringen (ITI's), vanuit de gemeenschap geleide plaatselijke ontwikkeling (CLLD) en de nieuwe flexibele operationele programma's (OP's), om de tenuitvoerlegging van geïntegreerde plannen voor stedelijke ontwikkeling met succes te kunnen steunen; spoort de lidstaten en de Commissie aan een coherente reeks passende indicatoren op te stellen die een betere beoordeling van de stedelijke dimensie van de met steun van de Europese structuur- en investeringsfondsen uitgevoerde acties en initiatieven mogelijk maken;

14.    vindt het belangrijk dat het potentieel van de macroregionale strategieën voor het welslagen van de geïntegreerde benadering van steden ten volle wordt benut; verzoekt de Commissie aspecten van de Europese stedelijke agenda naar behoren op te nemen en te integreren, en in de macroregionale strategieën van de EU die een model vormen voor de planning en het meerlagig bestuur, de stedelijke dimensie te benadrukken;

15.    betreurt het dat, ofschoon het nieuwe cohesiebeleid wettelijk bindende stedelijke aspecten kent, vooral wat betreft de betrokkenheid van steden in de programmeringsfase, de werkelijke deelname van vertegenwoordigers van steden en stedelijke gebieden bij de beleidsvorming tegenvalt, en denkt dat deze kan worden verbeterd door hen in een vroeg stadium bij de beleidsprocessen te betrekken, bijvoorbeeld door middel van overleg, evaluatie en de uitwisseling van optimale werkmethoden en ervaringen; verzoekt de Commissie en de lidstaten bij de uitvoering van door de EU gefinancierde programma's en projecten de toepassing van het partnerschapsbeginsel te garanderen (waarbij tevens rekening wordt gehouden met de gedragscode inzake partnerschap (artikel 5, lid 3 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen), met speciale aandacht voor de betrokkenheid van steden, dorpen en functionele stedelijke gebieden bij de voorbereiding, het beheer en het bestuur van de programma's, onder meer op grensoverschrijdend niveau;

16.    pleit voor meer betrokkenheid van dorpen en steden bij de programma's van de structuur- en investeringsfondsen; is van oordeel dat de hieruit geleerde lessen van pas kunnen komen bij de vaststelling van een belangrijke beleidsaanbeveling voor de ontwikkeling van het cohesiebeleid voor de periode na 2020; dringt er in dit verband bij de Commissie op aan de tenuitvoerlegging van de Europese stedelijke agenda te testen op specifieke thematische terreinen die een afspiegeling vormen van de uitdagingen waarmee stedelijke gebieden worstelen ("stedelijke proefprojecten"), met name door zorg te dragen voor de sectoroverschrijdende coördinatie van de verschillende beleidsmaatregelen van de EU, bestaande overlappingen weg te werken, het model van meerlagig bestuur toe te passen en territoriale effectbeoordelingen uit te voeren; verzoekt de Commissie regelmatig verslag uit te brengen aan het Parlement over de voortgang en de geboekte resultaten;

17.    pleit voor een betere coördinatie en integratie van het investeringsbeleid van de EU dat mogelijkheden biedt om te zorgen voor duurzame, geïntegreerde en sociaal inclusieve stedelijke ontwikkeling; dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan het regelgevingskader volledig te benutten om synergieën tot stand te brengen tussen het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), de door de EU gesubsidieerde programma's (zoals LIFE, Horizon 2020, Intelligente Energie voor Europa, enz.) en middelen voor het cohesiebeleid, alsook publieke (d.w.z. nationale) investeringen, particuliere kapitaal- en financieringsinstrumenten om het maximale hefboomeffect van de investeringen te genereren; onderstreept dat de complementariteit van al het investeringsbeleid en een grotere synergie moeten worden gewaarborgd en dat dubbele financiering en overlapping moeten worden voorkomen;

Een nieuw model van meerlagig bestuur (multi-level governance)

18.    wijst erop dat de belangrijkste economische, sociale en ecologische uitdagingen van onze tijd de van oudsher bestaande bestuurlijke grenzen overstijgen, en dat de toenemende discrepantie tussen bestuurlijke en territoriale structuren (samenwerking tussen steden, stedelijke agglomeraties en tussen stad en platteland, enz.) nieuwe vormen van flexibel bestuur vergen om de geïntegreerde territoriale ontwikkeling van functionele gebieden voort te kunnen zetten;

19.    is van mening dat de Europese stedelijke agenda gebaseerd moet zijn op een nieuwe vorm van meerlagig bestuur, waarbij het lokale niveau nauwer wordt betrokken bij alle stadia van de politieke cyclus, zodat het beleid nauwer wordt afgestemd op de werkelijke situatie en consistenter wordt met en beter inspeelt op de constante veranderingen die functionele stedelijke gebieden doormaken; is in dit verband van mening dat het Comité van de Regio's als vertegenwoordiger van de regionale en lokale territoriale eenheden ook een rol in dat proces moet spelen;

20.    dringt er bij de Commissie op aan elementen voor een nieuw model van meerlagig bestuur voor te stellen dat is gebaseerd op partnerschappen en echte samenwerking en verder gaat dan het eenvoudigweg raadplegen van de belanghebbenden, een model waarbij formele overheidsstructuren worden gecombineerd met informele flexibele bestuursstructuren die overeenstemmen met de nieuwe realiteit van de gedigitaliseerde "netwerksamenleving" – een model dat is aangepast aan de schaal waarop de uitdagingen voorkomen en waarmee de samenwerking op meerdere niveaus betert wordt, zowel verticaal als horizontaal, met overheids- en non-gouvernementele spelers op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau, waardoor de overheid dichter bij de burgers komt te staan en de democratische legitimiteit van het Europese project wordt vergroot; stelt voor dat dit unieke, pasklare model de werkmethode wordt voor de toekomstige Europese stedelijke agenda, nadat de partners hiermee akkoord zijn gegaan en er met alle relevante belanghebbenden overleg is gevoerd;

Kennisbeheer en gegevensuitwisseling

21.    is van mening dat stedelijke platformen en netwerken (zoals URBACT en het netwerk voor stedelijke ontwikkeling) en andere programma's voor kennisuitwisseling tussen steden (zoals Civitas, het burgemeestersconvenant, Mayors Adapt, het initiatief Slimme steden en gemeenten, het Referentiekader voor duurzame Europese steden en ManagEnery) een uitstekende mogelijkheid hebben geboden om lokale, regionale en grensoverschrijdende spelers te betrekken bij stedelijke ontwikkeling en onderlinge kennisuitwisseling; dringt er bij de Commissie op aan een betere coördinatie tussen deze platformen te bestendigen en te waarborgen zodat lokale spelers ze beter kunnen begrijpen en er efficiënter gebruik van kunnen maken;

22.    dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan optimaal gebruik te maken van de activiteiten op het vlak van gegevensuitwisseling en capaciteitsopbouw, die tot stand worden gebracht dankzij door de EU gefinancierde projecten en andere netwerkactiviteiten tussen steden; spoort de Commissie aan mechanismen te ontwikkelen voor een betere uitwisseling van projectresultaten tussen al haar diensten, en ervoor te zorgen dat de resultaten worden ingepast in zowel nationale als EU-beleidsontwikkelingen;

23.    vindt dat de database van Urban Audit geactualiseerd en verbeterd moet worden om beter op maat gemaakt beleid te kunnen formuleren; spoort Eurostat en de Commissie aan gedetailleerdere gegevens te verstrekken die zijn verzameld waar het beleid wordt uitgevoerd, veelal op lokaal niveau; onderstreept dat ook het verzamelen van stroomgegevens – waarmee de relatie tussen steden en de omliggende gebieden, alsook binnen de functionele stedelijke gebieden, wordt gemeten – steeds belangrijker wordt om deze complexe functionele gebieden beter te kunnen begrijpen, en dringt er daarom bij de Commissie op aan deze gegevens te vergaren en te analyseren en ze te gebruiken om beleidsontwikkelingen legitimiteit te geven;

De tenuitvoerlegging van de toekomstige Europese stedelijke agenda

24.    vindt dat de Europese stedelijke agenda, om een doeltreffend hulpmiddel te kunnen zijn, een gezamenlijk en regelmatig bijgewerkt conceptueel kader moet zijn met een thematisch zwaartepunt dat ligt bij een beperkt aantal uitdagingen in de bredere context van de Europa 2020-doelstellingen van slimme, inclusieve en duurzame groei;

25.    is sterk van mening dat deze uitdagingen moeten voldoen aan de volgende criteria: 1) ze moeten in overeenstemming zijn met het gezamenlijke conceptuele kader; 2) het gaat om grote stedelijke uitdagingen met een aanzienlijke impact op steden, dorpen en functionele stedelijke gebieden in en tussen de lidstaten; 3) ze kunnen niet door lidstaten alleen worden aangepakt; 4) een EU-aanpak biedt meerwaarde; verzoekt de Commissie deze uitdagingen in kaart te brengen, de overgebleven knelpunten, onsamenhangende elementen in het beleid of leemten in de capaciteit en kennis op te sporen, in nauwe samenwerking met alle belanghebbenden, vooral op lokaal niveau;

26.    verzoekt de Commissie en de lidstaten met klem toe te zien op meer sectoroverschrijdende coördinatie op alle overheidsniveaus van beleid met een stedelijke dimensie, en zo een betere mainstreaming van geïntegreerde stedelijke ontwikkeling mogelijk te maken; verzoekt het directoraat-generaal voor Regionaal Beleid en Stadsontwikkeling (DG REGIO), dat belast is met het stedelijk beleid van de EU, in nauwe samenwerking met de interdepartementale Commissiewerkgroep voor stedelijke ontwikkeling, dit proces in gang te zetten en ervoor te zorgen dat de stedelijke dimensie in acht wordt genomen bij alle relevante nieuwe initiatieven; verzoekt de voorzitter van de Europese Commissie binnen het college van commissarissen een politiek leidsman te benoemen die de strategische koers uitzet voor de stedelijke agenda van het Europese beleid en jaarlijks verslag uitbrengt aan het Parlement;

27.    verzoekt de Commissie om in het kader van reeds bestaande diensten of organen van de Commissie een speciale EU-coördinator voor stedelijk beleid aan te wijzen om de praktische invulling van deze coördinatie te controleren en te evalueren, zowel horizontaal (door alle belangrijke beleidssectoren erbij te betrekken) als verticaal (op alle overheidsniveaus); is van mening dat de speciale EU-coördinator voor stedelijk beleid met de hulp van de interdepartementale Commissiewerkgroep voor stedelijke ontwikkeling, binnen de Commissie een centraal loket moet opzetten voor stedelijk beleid en ervoor moet zorgen dat gegevens over stedelijk beleid binnen en tussen de diensten van de Commissie en diverse belanghebbenden naar behoren worden verzameld, beheerd en verspreid met als doel om een bewustmakingsmechanisme in het leven te roepen met het oog op vroegtijdige waarschuwing waarbij lokale en regionale autoriteiten in een vroeg stadium worden betrokken bij beleidsprocessen die gevolgen hebben voor dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden;

28.    spoort de Commissie aan om, gebruikmakend van de bestaande structuren en bijvoorbeeld als onderdeel van het stedelijk proefproject, in de lidstaten centrale loketten op te zetten waar men terecht kan voor informatie over de stedelijke dimensie van het EU-beleid (stedelijk éénloketsysteem) met name om uitgebreide informatie te verschaffen over verschillende EU-initiatieven, richtsnoeren en financiële mogelijkheden in verband met stedelijke ontwikkeling; 

29.    verzoekt de Commissie regelmatig een stedentop te houden naar het voorbeeld van het forum "Steden van morgen", waar belanghebbenden van alle bestuursniveaus en uit verschillende sectoren bijeengebracht worden; vindt dat zulke topbijeenkomsten steden een uitgelezen mogelijkheid moeten bieden om een constructieve dialoog aan te gaan met beleidsmakers op alle relevante beleidsterreinen en moeten bijdragen aan de beoordeling van de impact van EU-beleid op dorpen, steden en functionele stedelijke gebieden en aan de manier waarop ze het best kunnen worden betrokken bij op stapel staande initiatieven;

30.    dringt er bij de lidstaten op aan steden en functionele stedelijke gebieden volledig en op bindende wijze te koppelen aan en te betrekken bij strategische beleidsontwikkeling en -programmering (zoals nationale hervormingsprogramma's, partnerschapsovereenkomsten en operationele programma's); verzoekt de lidstaten meer ervaringen uit te wisselen over nationale programma's voor stedelijke ontwikkeling, zodat steden de doelstellingen van Europa 2020 kunnen halen, door regelmatig informele bijeenkomsten te beleggen van de Raad van ministers die belast zijn met stedelijke ontwikkeling;

Externe dimensie van de Europese stedelijke agenda

31.    dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan terdege rekening te houden met de lopende voorbereidende werkzaamheden voor de Habitat III-agenda, en erop toe te zien dat de toekomstige Europese stedelijke agenda volledig in overeenstemming is met en afgestemd wordt op de doelstellingen van deze mondiale stedelijke agenda; verzoekt de Commissie het Parlement op regelmatige basis te informeren over de externe dimensie van de Europese stedelijke agenda, en is van mening dat deze agenda de bijdrage van de EU kan gaan vormen aan het internationale debat over de "Nieuwe Stedelijke Agenda" van de Verenigde Naties en de Habitat III-conferentie over huisvesting en duurzame stedelijke ontwikkeling in 2016;

32.    is van oordeel dat het noodzakelijk is om de EU en de lidstaten, met raadpleging en bijdragen van lokale en regionale autoriteiten, op een transparante, samenhangende en open manier te betrekken bij de Internationale Organisatie voor normalisatie (ISO) met betrekking tot de ontwikkeling van nieuwe normen voor duurzame stedelijke ontwikkeling, met inachtneming van de universele leidende beginselen voor ruimtelijke ordening en territoriale ontwikkeling die in VN-verband zijn uitgewerkt; beklemtoont dat de nieuwe ISO-normen moet worden beschouwd als een nuttig en niet als een normatief instrument;

33.    verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de nationale parlementen.

(1)

PB L 347 van 20.12.2013, blz.320.

(2)

PB L 347 van 20.12.2013, blz. 289.

(3)

PB L 347 van 20.12.2013, blz. 259.

(4)

PB C 390E van 18.12.2012, blz. 10.

(5)

PB C 184E van 6.8.2009, blz. 95.

(6)

Parag Khanna, Beyond City Limits, Foreign Policy, 6 augustus 2010.

(7)

Eurostat - City Statistics, 2014.

(8)

The Vertical Farm, www.verticalfarm.com.

(9)

Mededeling van de Commissie van 6 mei 1997 getiteld "Aanzet tot een actieve benadering van de steden in de Europese Unie" (COM(1997)0197).


TOELICHTING

De verstedelijking in Europa en wereldwijd

Steeds meer mensen wonen in steden(1), zowel in Europa als wereldwijd. Het zijn vooral de bevolkingsgroei en de nieuwe technologieën die deze ontwikkeling bespoedigen.

In 1950 woonde nog 50,5 % van de bevolking in stedelijke gebieden. In 2014 was dit reeds 72 % en in 2030 zou het 78 % kunnen zijn. Wereldwijd zal de bevolking in stedelijke gebieden van 29 % in 1950 toenemen tot wellicht 59,9 % in 2030 en in 2050 zal waarschijnlijk 80 % van de wereldbevolking in steden wonen.(2) De groeiende stedelijke bevolking plaatst vandaag de dag al niet alleen de lokale en regionale maar ook de nationale en Europese politiek voor nieuwe taken, die voortvloeien uit het feit dat moet worden voldaan aan de economische, sociale en culturele behoeften van steeds meer mensen in de steden.

Dit initiatiefverslag heeft tot doel de uitdagingen op het gebied van stedelijk beleid te schetsen waarop het EU-beleid moet inspelen, en richtsnoeren en grenzen voor een toekomstig duurzaam EU-beleid voor stedelijke ontwikkeling te bepalen.

De kernvragen van het verslag zijn: Over hoeveel manoeuvreerruimte beschikt de EU bij het stedelijk beleid? Welke invloed heeft het EU-beleid momenteel op steden, en hoe zou dit in de toekomst moeten zijn? Hoe kunnen coherentie en coördinatie van het EU-beleid voor steden worden verbeterd?

Deze vragen zijn ten dele terug te vinden in de mededeling van de Europese Commissie getiteld "De stedelijke dimensie van het Europees beleid – hoofdkenmerken van een Europese stedelijke agenda", die in juli 2014 werd gepubliceerd.(3) De mededeling bevat een beschrijving van de situatie van de steden en van het stedelijk beleid in de lidstaten van de Europese Unie, een voorstel voor een Europese stedelijke agenda en een enquête over het onderwerp onder belangengroepen.

Elke stad is anders

Er bestaat niet slechts één enkel model van de Europese stad. Kenmerkend voor de structuur van Europa zijn juist de talrijke stedelijke centra, die vaak een belangrijke rol spelen op regionaal niveau. Bijna de helft van alle Europeanen (ca. 200 miljoen) woont in steden met minder dan 100 000 inwoners.

Om het geografische gebied van de EU in lokaal en regionaal opzicht nauwkeuriger te bepalen en de ontwikkeling in steden beter te kunnen observeren en vergelijken, hebben Eurostat en de OESO in 2012 nieuwe typeringen op basis van de bevolkingsomvang en -dichtheid en van de forensenstromen ontwikkeld. (4) (FUA= Functional Urban Areas, LUZ=Larger Urban Zone).

De wetenschap probeert algemeen geldende criteria, functieanalyses en kenmerken te ontwikkelen die bepalend zijn voor een stad.

"Een ruimte waar twee actoren uit verschillende werelden elkaar ontmoeten, of het nou een bedrijf, een persoon of een ngo is. Maar er zijn geen vaste regels voor die ontmoeting. Steden zijn ruimtes met een zekere mate van anarchie." (5)

"Aangezien steden complex en onvolledig zijn, hebben ze keizerrijken, koninkrijken, dictatorschappen, multinationale ondernemingen en financiële bedrijven overleefd. Juist in hun onvolledigheid ligt openheid besloten, waardoor er nieuwe elementen worden opgenomen en verstedelijkt"(6).

Vooral de uitwisseling van informatie en de efficiënte verdeling van hulpbronnen maken van steden (denk-)fabrieken en aanjagers van de economie. Slechts 100 steden genereren samen 30 % van de wereldeconomie ("global cities")(7) en in de EU zijn de stedelijke gebieden goed voor twee derde van het bbp. Niettemin zijn er al naar gelang de lidstaat ook grote verschillen te zien wat de economische structuur van de afzonderlijke steden betreft.

De rapporteur wil in dit verslag rekening houden met alle soorten steden en functionele stedelijke gebieden.

De uitdagingen voor de steden van morgen

In een rapport van de Europese Commissie over de toekomst van de steden in 2050 wordt gezegd:

Steden zullen uitgroeien tot megasteden waarvan milieuvriendelijke en duurzame vervoersmiddelen een cruciaal onderdeel vormen en waarin nieuwe woningen en gebouwen staan die gemaakt zijn van innovatieve bouwmaterialen. Alle elementen van de stad zullen verbonden zijn met een hoogstaand supranetwerk, het internet van de toekomst, waarmee een hele nieuwe diensteneconomie tot bloei zal komen. Steden in heel Europa zullen met elkaar wedijveren als beste plaats om te vertoeven, door hun eigen vormen van participatief burgerschap te ontwikkelen waarmee voortdurend kan worden meegebouwd aan de contouren van de stad en de multiculturele sociale structuur. (8)

De economische groei en de besluitvormings- en administratieve structuren in steden worden vaak genoemd als uitdagingen voor de stad van morgen.

De economische groei van steden zal steeds afhankelijker worden van de wereldwijde economische situatie, de vooruitgang van de technologie en de infrastructuur. De economische, maatschappelijke en ecologische onderwerpen reiken steeds vaker verder dan de traditionele grenzen van de stad. Aan veel uitdagingen kunnen steden alleen in nationaal of internationaal verband het hoofd bieden.(9)

•   Uitdagingen op het gebied van slimme groei zijn bijvoorbeeld: gunstige voorwaarden voor innovatie en het genereren en verspreiden van kennis; het aantrekken van talent, de verbetering van het onderwijssysteem, een gunstig ondernemingsklimaat;

•   Uitdagingen voor inclusieve groei zijn: onder meer beheer van en aanpassing aan demografische veranderingen als gevolg van vergrijzing, ongelijke leeftijdsopbouw, mobiliteit tussen landen en grensoverschrijdende mobiliteit, internationale migratie. Er moet worden voorzien in integratie, eerbiediging van diversiteit en participatie.

•   Inclusieve "groene" uitdagingen zijn: bijvoorbeeld uitdagingen op het gebied van groene infrastructuur, duurzame stedelijke mobiliteit en vervoer, aanpassing aan klimaatverandering (watergebrek, overstromingen, hittegolven, enz.), energie-efficiënte steden;

•   Uitdagingen op het gebied van beheer en bestuur: behoefte aan nieuwe vormen van flexibel bestuur in functionele stedelijke gebieden. Combineren van formele overheidsstructuren met flexibele informele bestuursstructuren die zijn toegesneden op de schaal van de bestaande uitdagingen; Bevorderen van slimmere regelgeving.(10)

Vormgeving van de stad in Europa – welke rol speelt het EU-beleid?

De bevoegdheden van de EU worden bepaald door de EU-verdragen.(11) Het subsidiariteitsbeginsel speelt juist op het gebied van regionaal beleid en stedelijke ontwikkeling een centrale rol en verleent de EU slechts beperkte bevoegdheden. Toch is het merendeel van de beslissingen op EU-niveau van oudsher ook, zij het indirect, van invloed op de situatie in de Europese steden.

De "europeanisering" van de steden werd in het verleden grotendeels door het beleid van de EU beïnvloed (top down-benadering). Alle EU-instellingen spelen hierbij een rol. Reeds in de jaren '80 van de vorige eeuw ontwikkelde de Europese Commissie initiatieven voor steden. Zij is met talrijke regelingen, programma's en initiatieven op allerlei beleidsterreinen betrokken bij stedelijke ontwikkeling, vooral via het regionaal beleid en het beleid voor stedelijke ontwikkeling. Daarnaast zijn er nog andere relevante beleidsterreinen die een rol spelen bij het stedelijk beleid, zoals milieu, werkgelegenheid, vervoer en energie(12).

Het Europees Parlement stelde in 2009(13) en 2011(14) twee resoluties over het stedelijk beleid op, waarin het aandrong op meer aandacht, op de verschillende beleidsterreinen van de EU, voor de stedelijke dimensie. In een reeks informele vergaderingen van de raad van voor stedelijk beleid verantwoordelijke ministers zijn de afgelopen jaren doelstellingen en beginselen van een EU-beleid voor stedelijke ontwikkeling tot stand gekomen. (15)

De "europeanisering" van steden verloopt daarnaast ook van beneden naar boven (bottom-upbenadering). Als gevolg van de toenemende vraag van steden naar meer inspraak bij de beleidsvorming worden er soms netwerken van steden(16) gevormd die de uitwisseling van informatie bevorderen en invloed uitoefenen op de besluitvorming op EU-niveau. Dit geldt echter niet voor alle steden in dezelfde mate. Zo verschillend als de belangen en behoeften van de steden in de EU zijn, zo verschillend is ook de mate van "europeanisering".(17)

Met deze uiteenlopende belangen van steden moet het EU-beleid in grotere mate rekening houden. Een centraal punt van kritiek op het EU-beleid ten aanzien van steden is evenwel het gebrek aan consistentie en coördinatie, zowel bij de verschillende EU-regelingen en -programma's als bij de coördinatie van activiteiten tussen de EU en het lokale niveau.

De Europese stedelijke agenda

Om te zorgen voor betere beleidscoördinatie en integratie van de doelstellingen op het gebied van stedelijke ontwikkeling in een groter aantal beleidsmaatregelen wordt al sinds jaar en dag door stedenorganisaties aangedrongen op een Europese stedelijke agenda.(18) In 1997 verscheen al een eerste mededeling van de Commissie over een stedelijke agenda. In de mededeling van de Commissie van juli 2014 over dit onderwerp, getiteld "De stedelijke dimensie van het Europees beleid – Hoofdkenmerken van een Europese stedelijke agenda", worden verschillende voorstellen gedaan met betrekking tot de mogelijke vorm van een Europese stedelijke agenda:

•   Een aanpak die coherentie waarborgt tussen de verschillende beleidsmaatregelen en programma's van de EU

Veel beleidsmaatregelen op EU-niveau hebben rechtstreekse gevolgen voor stedelijke gebieden, zoals het vervoersbeleid, het sociale beleid en het klimaatbeleid. Heel vaak zijn er consequenties voor steden, maar de verschillende voorstellen zijn niet altijd coherent en op elkaar afgestemd. Coördinatie van de talrijke EU-regelingen, -programma's en -initiatieven die gevolgen hebben voor steden is dan ook prioritair. Het uitgangspunt zou moeten zijn dat de stedelijke dimensie een integrerend bestanddeel wordt van alle relevante EU-beleidsterreinen.

De rapporteur stelt voor binnen de Commissie een bijzonder gezant voor stedelijk beleid te benoemen die horizontaal de verschillende beleidsterreinen en initiatieven binnen de Europese Commissie coördineert en verticaal de werkzaamheden van de verschillende besluitvormings- en beheersniveaus optimaliseert en ondersteunt.

•   Maatregelen die gericht zijn op een beperkt aantal belangrijke maatschappelijke uitdagingen

Voorbeelden van dergelijke uitdagingen zijn onder meer klimaatbescherming en demografische ontwikkelingen. Als principe zou moeten gelden dat de uitdagingen aanzienlijke gevolgen voor steden of stedelijke gebieden hebben, dat zij niet naar voldoening door de lidstaten kunnen worden opgelost en dat een EU-maatregel een toegevoegde waarde voor de steden zou bieden.

De rapporteur verzoekt de Commissie in overleg met onder meer de belangenorganisaties van het lokale niveau voorstellen te ontwikkelen voor de meest dringende uitdagingen en voor de noodzakelijke maatregelen.

•   Een strategie met prioriteiten voor de lange termijn

Een Europese stedelijke agenda zou moeten aansluiten bij de doelstellingen en strategieën van de EU, met name bij de Europa 2020-strategie. In een dergelijke agenda zou een kader voor de verschillende beleidsmaatregelen en programma's van de EU moeten worden neergelegd en zou een beperkt aantal onderwerpen moeten worden gedefinieerd die met voorrang zouden worden aangepakt.

De rapporteur stelt voor dat de Europese stedelijke agenda zich oriënteert op de doelstellingen van de Europa 2020-strategie, en met name op de onderwerpen "sociale inclusie, demografische verandering en duurzaamheid", en verzoekt de Commissie in haar volgende werkprogramma rekening te houden met de Europese stedelijke agenda en de nodige stappen te nemen om deze agenda uit te voeren.

Als kerninstrumenten voor de tenuitvoerlegging van de Europese stedelijke agenda stelt de rapporteur het volgende voor:

•   Een nieuw model van meerlagig bestuur (multi-level governance)

Stedelijk beleid dient niet alleen van boven naar beneden te verlopen. Steden moeten mogelijkheden krijgen om met hun ervaringen en hun mening in het EU-wetgevingsproces te participeren.

De rapporteur roept de Commissie op om een nieuw model van meerlagig bestuur te ontwikkelen waarbij formele overheidsstructuren worden gecombineerd met informele structuren die aansluiten bij de nieuwe mogelijkheden van digitale communicatie en netwerkactiviteiten. Het nieuwe model dient zowel de horizontale als de verticale uitwisseling van informatie te waarborgen en dient de participatie van de burger en de democratische legitimiteit te verbeteren.

•       Slimmere regelgeving

Een van de prioriteiten van de rapporteur is vereenvoudiging van de EU-wetgeving ten behoeve van een beleid voor stedelijke ontwikkeling, met het doel de tenuitvoerlegging te vergemakkelijken en de kosten te drukken. Daarom verzoekt de rapporteur de Europese Commissie zich nog meer in te spannen om een duidelijk, stabiel en voorspelbaar juridisch kader te ontwikkelen dat groei en werkgelegenheid stimuleert. Met name voor de steden moet worden gegarandeerd dat de meerwaarde van regelgeving tegen zo gering mogelijke kosten wordt bereikt.

•       Adequate financiële steun van de EU

Er zijn verschillende fondsen die kunnen worden gebruikt om op de uitdagingen voor stedelijke gebieden te reageren (EFRO, ESF, Horizon 2020, Europa voor de burger, enz.).

De rapporteur dringt erop aan om naar maatoplossingen voor steden te zoeken, adequate financiële steun beschikbaar te stellen en zo mogelijk middelen uit de verschillende fondsen op gecoördineerde wijze in te zetten.

•       Partnerschapsbeginsel

Steden ondervinden rechtstreeks of onrechtstreeks de gevolgen van Europese regelingen, maar de verschillende voorstellen zijn niet altijd coherent op elkaar afgestemd en voor steden gemakkelijk uit te voeren.

De rapporteur wijst erop dat het partnerschapsbeginsel bij de structuurfondsen als voorbeeld kan dienen van efficiënte samenwerking tussen verschillende overheidsniveaus. Als het stedelijke niveau in een vroeg stadium bij de besluitvorming wordt betrokken kan dit ertoe bijdragen dat wetgeving die rechtstreeks van invloed is op steden, door die steden ook werkelijk in de praktijk kan worden toegepast.

•       Informatieforum en geharmoniseerde uitwisseling van gegevens betreffende steden

De rapporteur stelt voor op regelmatige tijdstippen een informatieforum over stedelijk beleid te organiseren dat de vertegenwoordigers van belangen op verschillende overheidsniveaus de mogelijkheid tot samenwerking en discussie biedt en het EU-niveau de kans geeft om het effect van Europese beleidsmaatregelen te beoordelen.

Meer harmonisatie van gegevens over steden en ruimtelijke ordening zal de omzetting van EU-beleid naar het lokale niveau en de toetsing ervan wat nut en resultaat betreft gemakkelijker maken.

Samengevat is de rapporteur van mening dat de EU dringend de genoemde noodzakelijke maatregelen ten behoeve van een efficiënt Europees stedelijk beleid en een Europese stedelijke agenda moet treffen om invloed te kunnen uitoefenen op de gevolgen en het tempo van de verstedelijking in Europa. Alleen als de EU actief en gecoördineerd optreedt kunnen steden ook in de toekomst hun taak vervullen en hun bewoners de gewenste leefomstandigheden bieden.

(1)

De precieze definitie van de begrippen "stad" en "stedelijke gebieden" verschilt van land tot land. In dit document zijn de begrippen inwisselbaar en worden zij gebruikt om alle soorten steden aan te duiden.

(2)

United Nations, World urbanization prospects, The 2005 Revision working paper NO ESA/P/WP/200.

(3)

Europese Commissie, "De stedelijke dimensie van het Europees beleid – Hoofdkenmerken van een Europese stedelijke agenda"

(4)

Dijkstra, Poelman, Cities in Europe the new OECD-EC definition, DG Regio, Regional Focus 01/2012

(5)

Saskia Sassen, Global Cities as Today’s Frontiers, Leuphana Digital School, 1/6.

(6)

Saskia Sassen, Global Cities as Today’s Frontiers, Leuphana Digital School, 2/6.

(7)

Parag Khana, Beyond City Limits, Foreign Policy, 6 oktober 2014. Europa heeft twee steden die hieronder vallen: Londen en Parijs.

(8)

Futurium: in 2011 lanceerde de Europese Commissie via haar directoraat-generaal Communicatienetwerken, Inhoud en Technologie (DG CONNECT) een project genaamd "Digital Futures – a journey into 2050 visions and policy challenges." Het project werd in december 2013 afgerond. Het project had tot doel "geloofwaardige en duurzame antwoorden te bieden op structurele problemen zoals werkloosheid en financiële stabiliteit." Een van de onderwerpen was steden, dorpen en gemeenschappen in 2050.

(9)

Studie van het Nederlandse Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Den Haag, 2014: De regionale gevolgen van de wereldwijde dynamiek zijn in grote mate bepalend voor plaatselijke arbeidsmarkten. Samenwerking en coördinatie op hoger, d.w.z. nationaal, Europees en internationaal niveau zijn een voorwaarde voor doeltreffende lokale benaderingen van economische groei.

(10)

Ibid. In onze moderne samenleving overstijgen deze netwerken ook de traditionele overheidsgrenzen, wat gevolgen heeft voor horizontale en verticale coördinatie. De verandering van overheid naar bestuur impliceert dat samenwerking en coördinatie met niet-publieke actoren om publieke doelen te bereiken belangrijker zijn geworden.

(11)

Art. 5 VEU: Subsidiariteit: 1., art. 4 VWEU: 2. Titel XVIII, VWEU, economische, sociale en territoriale cohesie Protocol nr. 2 – Over de toepassing van het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel.

(12)

Zie: The urban dimension in other policies of the EU, Europese Commissie, DG REGIO, 2011.

(13)

(2008/2130(INI) De stedelijke dimensie van het cohesiebeleid, 24 maart 2009.

(14)

(2010/2158(INI) Europese stedelijke agenda en de toekomst van deze agenda in het cohesiebeleid, 2011.

(15)

Belangrijke documenten zijn bijvoorbeeld: Actieprogramma, Lille, 2000; Urban acquis, Rotterdam, 2004; Duurzame gemeenschappen, Bristol, 2006; Handvest van Leipzig over duurzame Europese steden, Leipzig, 2007; Tenuitvoerlegging van het handvest van Leipzig, Marseille, 2008; Verklaring van Toledo, 2010; Conclusies van Poznan, november 2011; Territoriale Agenda van de EU 2020, 2011; Naar een Europese stedelijke agenda, Athene, 2014.

(16)

Bijvoorbeeld samenwerking tussen gemeenten en grensoverschrijdende samenwerking. Er is behoefte aan flexibele vormen van beheer van het beleid voor stedelijke ontwikkeling, die zijn toegesneden op stedelijke centra van verschillende grootte.

(17)

Hameldinger e.a: The Europanization of cities, Techne Press, Amsterdam, 2010: De acht fasen van de "europeanisering" van steden: a) Reageren op EU-richtlijnen en -verordeningen b) Beheren van Europese informatie c) Doorgifte van informatie aan de particuliere sector en het publiek d) Optimaal gebruik van EU-subsidie e) Faciliteren van economisch herstel (via d) f) Contact met andere lokale organisaties die in de EU participeren g) Participatie in internationale EU-netwerken en deelname aan gezamenlijke projecten h) De EU adviseren over uitvoeringskwesties i) Het beleid van het stadsbestuur Europeser maken.

(18)

bijv. Eurocities.


ADVIES van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken (8.5.2015)

aan de Commissie regionale ontwikkeling

inzake de stedelijke dimensie van het Europees beleid – hoofdkenmerken van een Europese stedelijke agenda

(2014/2213(INI))

Rapporteur voor advies: Evelyn Regner

SUGGESTIES

De Commissie werkgelegenheid en sociale zaken verzoekt de ten principale bevoegde Commissie regionale ontwikkeling onderstaande suggesties in haar ontwerpresolutie op te nemen:

1.      wijst erop dat steden een belangrijke bijdrage leveren tot de verwezenlijking van de doelstellingen inzake werkgelegenheid van de Europa 2020-strategie en de doelstellingen van het cohesiebeleid, en daarom bij de volledige beleidsvorming op EU-niveau moeten worden betrokken, wat onder meer kan gebeuren door stadsvertegenwoordigers op te nemen in deskundigengroepen en erop toe te zien dat deze groepen ook actoren uit de civiele samenleving en sociale partners raadplegen; is in dit verband voorstander van een stedelijke agenda van de EU, die een betere coördinatie van het beleid en de betrokkenheid van de relevante belanghebbenden uit de Europese stedelijke gebieden zou waarborgen en in de bredere context van artikel 4 VWEU moet passen;

2.      is eveneens ingenomen met multidisciplinaire raadplegingen van instanties die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigen, zoals het Europees Economisch en Sociaal Comité en soortgelijke instanties in de lidstaten, en van verenigingen van burgers en verkozenen, met als doel de resultaten van het Europees beleid en in het bijzonder het werkgelegenheidsbeleid te optimaliseren;

3.      is van mening dat de reeds bestaande instrumenten en EU-structuren efficiënter moeten worden onderzocht door middel van overleg, evaluatie, effectbeoordeling en de uitwisseling van goede praktijken en ervaringen, vooral bij het opstellen van operationele programma's, zodat er beter rekening wordt gehouden met de inzichten van alle stedelijke belanghebbenden;

4.      moedigt de Commissie ertoe aan de ontwikkeling van lokaal beheerde investeringsprogramma's voor steden in hun geheel verder te ondersteunen;

5.      merkt op dat groei, het scheppen van werkgelegenheid en onderzoek en ontwikkeling voornamelijk in de Europese steden en stedelijke gebieden plaatsvinden en dat veel Europese steden, en met name steden die snel groeien en steden die te maken hebben met een demografische terugval, met grote sociale uitdagingen worden geconfronteerd; wijst erop dat steden de grootste concentraties kennen van rijkdom en uitsluiting in hun meest extreme vormen;

6.      verzoekt de Commissie steden en stedelijke gebieden te helpen, in samenwerking met de lidstaten, om het hoofd te bieden aan deze uitdagingen en hiertoe Europese richtsnoeren voor te stellen, en rekent tot deze uitdagingen onder meer hoge werkloosheid, toenemende sociale ongelijkheid, veiligheid, globalisering, veranderende productiepatronen, migratie, armoede, integratie en het aanbieden van openbare infrastructuur en sociale huisvesting;

7.      wijst erop dat maatregelen op het gebied van het werkgelegenheids-, sociaal, economisch en milieubeleid sneller en meer effect hebben op stedelijke agglomeraties dan in andere gebieden; verzoekt de Commissie hier rekening mee te houden bij de ontwikkeling en uitvoering van haar beleid;

8.      is van mening dat steden door het ondersteunen van innovatieve, slimme en duurzame projecten een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de economische groei en de verhoging van de graad van de werkgelegenheid en de sociale cohesie, en dat de ontwikkeling van een "op kennis gebaseerde" economie passende financiering vergt om de digitale infrastructuur en de ICT-vaardigheden van de burgers in stedelijke gebieden te verbeteren;

9.      verzoekt de Commissie de banden tussen stadscentra en voorsteden en tussen stedelijke en landelijke gebieden te versterken;

10.    is van mening dat projecten in stedelijke gebieden die een groot banenscheppend vermogen hebben, in de verrichtingen van het Europees Fonds voor strategische investeringen bijzondere aandacht moeten krijgen en dat maatschappelijk en ecologisch duurzame financierings- en investeringsoperaties moeten worden aangemoedigd; benadrukt dat het investeringscomité van het Fonds dat de projecten onderzoekt, bijzondere aandacht moet besteden aan projecten met betrekking tot sociale huisvesting, renovatie van openbare zones en gebouwen, strategisch openbaar vervoer, opleiding en de gezondheids- en zorgsector; benadrukt dat bij investeringen ook de nadruk moet worden gelegd op het scheppen van kwaliteitsvolle en duurzame banen, met als doel armoede onder werkenden tegen te gaan; roept burgers en plaatselijke actoren ertoe op een actieve rol te spelen bij de ontwikkeling van het nodige beleid en de daarmee verbonden projecten;

11.    merkt op dat, om steden aantrekkelijker te maken voor investeringen en zodoende bij te dragen aan inclusieve economische groei en stimulering van de werkgelegenheid, meer moet worden geïnvesteerd in stedelijke openbare ruimten, verlaten gebieden moeten worden opgeknapt en de problemen moeten worden aangepakt die de ontwikkeling van handel belemmeren, met name in de dienstverlening, zoals slecht ontwikkelde stedelijke centra, onbewoonde of verlaten openbare ruimten, onveilige of onaantrekkelijke stedelijke gebieden en een laag niveau van betrokkenheid van de bewoners;

12.    vraagt de Commissie zich te buigen over de mogelijkheid van meer begrotingsflexibiliteit, binnen de regels van het kader voor economische governance, voor overheidsuitgaven ter bestrijding van werkloosheid en armoede en ter bevordering van sociale investeringen, zodat steden meer productieve investeringen kunnen doen, de diverse vormen van ongelijkheid kunnen verkleinen en een evenwichtige sociale mix kunnen bevorderen; benadrukt dat er in overeenstemming met de stedelijke agenda een oplossing moet worden gevonden voor de problematische integratie van laagopgeleide jongeren in de arbeidsmarkt, met name door hun drempelvrije, toegankelijke en kwalitatief hoogstaande beroepsopleiding en stages te bieden zodat ze vaardigheden kunnen verwerven, waarbij rekening wordt gehouden met het feit dat een gebrek aan kwalificaties het risico op werkloosheid kan vergroten, wat dan weer het armoederisico verhoogt en een veelheid aan sociale problemen met zich meebrengt die verband houden met uitsluiting, vervreemding en falen bij de opbouw van een zelfstandig leven; beklemtoont dat het van essentieel belang is dat steden meer jongeren helpen op school te blijven en de juiste kwalificaties te behalen voor een baan en een carrière, en een bredere toegang tot onderwijs van hoge kwaliteit garanderen met speciale projecten voor kinderen uit achtergestelde groepen en minderheden;

13.    vestigt de aandacht op het overbevolkingsprobleem van de grootste steden, dat bij het ontbreken van een passende infrastructuur kan leiden tot mobiliteitsproblemen en onvoldoende woningen of woningen van slechte kwaliteit; is bezorgd over de verkeers- en congestieproblemen in steden waardoor de pendeltijd fors toeneemt en de levenskwaliteit van veel Europeanen verslechtert; benadrukt dat het gebrek aan passende infrastructuur psychologische druk en stress kan veroorzaken bij werknemers en aldus een gezond evenwicht tussen beroeps- en privéleven in de weg staat;

14.    verzoekt de Commissie te onderzoeken of en onder welke voorwaarden de ongebruikte middelen van het jeugdwerkgelegenheidsinitiatief rechtstreeks kunnen worden toegewezen aan de steden die te maken hebben met een bijzonder hoge jeugdwerkloosheid, op voorwaarde dat de toegewezen middelen bestemd zijn voor concrete projecten ter bestrijding van de jeugdwerkloosheid;

15.    vraagt aandacht voor het feit dat stadsplanning en diensten die genderdiscriminatie aanpakken en die gelijke kansen bevorderen, bijdragen tot een groter sociaal en economisch nut; roept de Commissie er dan ook toe op de uitwisseling van goede praktijken op het vlak van genderbewust budgetteren actief aan te moedigen;

16.    wijst nadrukkelijk op de concepten van toegankelijke steden, ontwerpen voor iedereen(1) en het plannen van toegankelijke steden; roept steden en stedelijke gebieden ertoe op de verbintenissen van de EU op het gebied van toegankelijkheid na te leven; verzoekt de Commissie de uitvoering van de hiermee verband houdende maatregelen te controleren; dringt erop aan dat de burgers, inclusief personen met een handicap en hun vertegenwoordigers, en deskundigen stelselmatig bij het algemene ontwerp van stedelijke ontwikkeling worden betrokken;

17.    verzoekt de Commissie om bij de toewijzing van middelen rekening te houden met de gevolgen van de financiële crisis die stedelijke gebieden hebben beperkt in hun mogelijkheden om belangrijke kwesties zoals demografische, economische, sociale en milieuveranderingen en openbare dienstverlening aan te pakken;

18.    verzoekt de Commissie in het kader van de stedelijke agenda ambitieuze doelstellingen vast te stellen om de uitvoering van de Europa 2020-strategie door steden en regio's te waarborgen, hierbij rekening houdend met de specifieke kenmerken van elke regio, en wijst erop dat de bestrijding van armoede, sociale uitsluiting en dakloosheid, met name door een groter aanbod van sociale woningen, in overeenstemming met de Europa 2020-strategie tot de prioriteiten van de stedelijke agenda moet behoren;

19.    onderstreept dat steden deel uitmaken van een breder functioneel gebied en niet apart kunnen worden behandeld; verzoekt de Commissie, onder meer met het oog op een efficiëntere en duurzamere stedelijke ontwikkeling, om het beginsel van duurzame regionale ontwikkeling te respecteren bij de ontwikkeling van haar stedelijke agenda, vooral op het gebied van infrastructuur, openbare diensten (met name onderwijs), gezondheid en zorg, en van gecoördineerd, geïntegreerd, strategisch en duurzaam openbaar vervoer, dat de sociale samenhang verbetert en de mobiliteit van werknemers alsook de combinatie van werk en privéleven bevordert; moedigt aan deze vervoersnetten te ontwikkelen in grensoverschrijdende agglomeraties aangezien stedelijke gebieden niet alleen op regionaal of nationaal maar ook op grensoverschrijdend niveau logistiek met elkaar verbonden moeten zijn;

20.    verzoekt de Commissie en de lidstaten om stedelijke gebieden te helpen bij het moderniseren van hun economische, sociale en milieukenmerken door middel van slimme investeringen en betere coördinatie; is van mening dat het eveneens noodzakelijk is een hoogwaardige en veilige leefomgeving te bevorderen;

21.    wijst erop dat de structuren en uitdagingen van steden en stedelijke gebieden sterk verschillen; is daarom van mening dat er niet mag worden gekozen voor een uniforme aanpak ("one-size-fits-all"); verzoekt de Commissie nieuwe manieren te vinden om de uitwisseling van informatie en goede praktijken te bevorderen en rekening te houden met de specifieke behoeften van stedelijke regio's bij het ontwerpen van wetgeving, aangezien steden en grotere stedelijke gebieden belangrijke centra voor economische activiteit zijn en door hun cultuur, omvang, infrastructuur en economische structuur specifieke sociale problemen hebben en toegesneden oplossingen nodig hebben;

22. merkt op dat de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van stedelijke ontwikkeling momenteel plaatsvindt op intergouvernementele basis; gelooft dat de ontwikkeling van een stedelijke agenda van de EU een duidelijke toegevoegde waarde voor de EU moet bieden.

UITSLAG VAN DE EINDSTEMMING IN DE COMMISSIE

Datum goedkeuring

7.5.2015

 

 

 

Uitslag eindstemming

+:

–:

0:

44

4

2

Bij de eindstemming aanwezige leden

Guillaume Balas, Tiziana Beghin, Brando Benifei, Vilija Blinkevičiūtė, Enrique Calvet Chambon, Martina Dlabajová, Lampros Fountoulis, Elena Gentile, Arne Gericke, Marian Harkin, Danuta Jazłowiecka, Agnes Jongerius, Rina Ronja Kari, Ádám Kósa, Agnieszka Kozłowska-Rajewicz, Zdzisław Krasnodębski, Kostadinka Kuneva, Jérôme Lavrilleux, Patrick Le Hyaric, Verónica Lope Fontagné, Javi López, Thomas Mann, Dominique Martin, Elisabeth Morin-Chartier, Emilian Pavel, Georgi Pirinski, Marek Plura, Terry Reintke, Sofia Ribeiro, Claude Rolin, Anne Sander, Sven Schulze, Jutta Steinruck, Romana Tomc, Ulla Tørnæs, Marita Ulvskog, Renate Weber, Tatjana Ždanoka, Jana Žitňanská, Inês Cristina Zuber

Bij de eindstemming aanwezige vaste plaatsvervangers

Georges Bach, Heinz K. Becker, Karima Delli, Tania González Peñas, Marju Lauristin, Helga Stevens, Ivo Vajgl, Tom Vandenkendelaere

Bij de eindstemming aanwezige plaatsvervangers (art. 200, lid 2)

Andrea Cozzolino, Rosa D’Amato, Jens Nilsson

(1)

Zoals omschreven in artikel 2 van het Besluit van de Raad van 26 november 2009 (2010/48/EG).


UITSLAG VAN DE EINDSTEMMING IN DE COMMISSIE

Datum goedkeuring

17.6.2015

 

 

 

Uitslag eindstemming

+:

–:

0:

26

4

1

Bij de eindstemming aanwezige leden

Pascal Arimont, José Blanco López, Franc Bogovič, Steeve Briois, Rosa D’Amato, Bill Etheridge, Michela Giuffrida, Ivan Jakovčić, Constanze Krehl, Martina Michels, Iskra Mihaylova, Andrey Novakov, Stanislav Polčák, Julia Reid, Terry Reintke, Monika Smolková, Maria Spyraki, Olaf Stuger, Ángela Vallina, Monika Vana, Matthijs van Miltenburg, Lambert van Nistelrooij, Kerstin Westphal

Bij de eindstemming aanwezige vaste plaatsvervangers

Petras Auštrevičius, Daniel Buda, Salvatore Cicu, Ivana Maletić, Jan Olbrycht

Bij de eindstemming aanwezige plaatsvervangers (art. 200, lid 2)

Jens Nilsson, Georgi Pirinski, Daniele Viotti

Juridische mededeling