Procedure : 2016/0185(COD)
Stadium plenaire behandeling
Documentencyclus : A8-0372/2016

Ingediende teksten :

A8-0372/2016

Debatten :

PV 05/04/2017 - 14
PV 05/04/2017 - 15
CRE 05/04/2017 - 14
CRE 05/04/2017 - 15

Stemmingen :

PV 06/04/2017 - 7.4
Stemverklaringen

Aangenomen teksten :

P8_TA(2017)0128

VERSLAG     ***I
PDF 539kWORD 86k
7.12.2016
PE 589.188v02-00 A8-0372/2016

over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 531/2012 wat betreft de voorschriften voor wholesaleroamingmarkten

(COM(2016)0399 – C8-0219/2016 – 2016/0185(COD))

Commissie industrie, onderzoek en energie

Rapporteur: Miapetra Kumpula-Natri

AMENDEMENTEN
ONTWERPWETGEVINGSRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT
 TOELICHTING
 PROCEDURE VAN DE TEN PRINCIPALE BEVOEGDE COMMISSIE

ONTWERPWETGEVINGSRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT

over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) nr. 531/2012 wat betreft de voorschriften voor wholesaleroamingmarkten

(COM(2016)0399 – C8-0219/2016 – 2016/0185(COD))

(Gewone wetgevingsprocedure: eerste lezing)

Het Europees Parlement,

–  gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad (COM(2016)0399),

–  gezien artikel 294, lid 2, en artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C8‑0219/2016),

–  gezien artikel 294, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

–  gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 19 oktober 2016(1),

–  na raadpleging van het Comité van de Regio's,

–  gezien artikel 59 van zijn Reglement,

–  gezien het verslag van de Commissie industrie, onderzoek en energie (A8‑0372/2016),

1.  stelt onderstaand standpunt in eerste lezing vast;

2.  verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in haar voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen;

3.  verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en aan de Commissie alsmede aan de nationale parlementen.

Amendement    1

Voorstel voor een verordening

Overweging 3

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(3)  Bij Verordening (EU) 2015/2120 wordt een nieuw mechanisme voor retailprijsstelling vastgesteld voor Uniebrede gereguleerde roamingdiensten met het oog op de afschaffing van retailroamingtoeslagen zonder de binnenlandse en bezochte markten te verstoren.

(3)  Bij Verordening (EU) nr. 2015/2120 wordt een nieuw mechanisme voor retailprijsstelling vastgesteld voor Uniebrede gereguleerde roamingdiensten met het oog op de afschaffing van retailroamingtoeslagen met ingang van 15 juni 2017 zonder de binnenlandse en bezochte markten te verstoren, aangezien roamingkosten geen bestaansrecht hebben in een Europa zonder grenzen;

Amendement    2

Voorstel voor een verordening

Overweging 3 bis (nieuw)

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

 

(3 bis)  In Verordening (EU) nr. 2015/2120 is voorzien in de mogelijkheid voor een roamingaanbieder om in overeenstemming met de in artikel 6 quinquies van Verordening (EU) nr. 531/2012 genoemde uitvoeringshandelingen een beleid toe te passen inzake "redelijk gebruik". Een passend beleid inzake "redelijk gebruik" heeft een cruciale rol te spelen met betrekking tot het garanderen, voor de wholesale- en retailroamingmarkten, van een financieel duurzaam model. Een gul beleid inzake "redelijk gebruik" voor roamingklanten moet vergezeld gaan van maximale wholesaletarieven die de reële kosten van het aanbieden van roamingdiensten reflecteren en die zo veel mogelijk exploitanten in staat stellen roaming tegen thuistarief aan te bieden zonder dat de kosten sterk toenemen, schade wordt berokkend aan concurrerende thuismarkten of de prijzen voor binnenlandse klanten worden verhoogd.

Amendement    3

Voorstel voor een verordening

Overweging 4

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(4)  De afschaffing van retailroamingtoeslagen bij Verordening (EU) nr. 2015/2120, ook "roaming tegen thuistarief" (dan wel "RLAH" of "roam-like-at-home") genoemd, is noodzakelijk om een digitale eengemaakte markt in de hele Unie tot stand te brengen en de werking ervan te bevorderen. Deze verordening op zichzelf is echter niet voldoende om de correcte werking van de roamingmarkt te waarborgen.

(4)  De afschaffing van retailroamingtoeslagen bij Verordening (EU) nr. 2015/2120, ook "roaming tegen thuistarief" (dan wel "RLAH" of "roam-like-at-home") genoemd, is noodzakelijk om een digitale eengemaakte markt in de hele Unie tot stand te brengen en de werking ervan te bevorderen, en de kosten voor consumenten te verlagen. Deze verordening op zichzelf is echter niet voldoende om de correcte en duurzame werking van de roamingmarkt te waarborgen. Met deze verordening moet bijgevolg worden gegarandeerd dat de prijszettingsmodellen op de thuismarkten geen gevolgen ondervinden van de afschaffing van retailroamingtoeslagen.

Amendement    4

Voorstel voor een verordening

Overweging 5

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(5)  De afschaffing van roamingtoeslagen met ingang van 15 juni 2017, zoals bepaald in Verordening (EU) nr. 531/2012, is derhalve afhankelijk van de toepasselijkheid van een door de Commissie voorgestelde wetgevingshandeling die voorziet in passende maatregelen naar aanleiding van haar evaluatie van de wholesaleroamingmarkten.

(5)  De afschaffing van roamingtoeslagen met ingang van 15 juni 2017, zoals bepaald in Verordening (EU) nr. 531/2012, is derhalve afhankelijk van de toepasselijkheid van een door de Commissie voorgestelde wetgevingshandeling die voorziet in passende maatregelen naar aanleiding van haar evaluatie van de wholesaleroamingmarkten, om de afschaffing van retailroamingtoeslagen mogelijk te maken.

Amendement    5

Voorstel voor een verordening

Overweging 8

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(8)  In het bijzonder kan de huidige werking van de wholesaleroamingmarkten een negatieve invloed hebben op de concurrentie en investeringen in de binnenlandse markten van binnenlandse exploitanten als gevolg van wholesaleroamingtarieven die in vergelijking met de binnenlandse retailprijzen voor eindgebruikers buitensporig zijn. Dit geldt met name voor kleinere exploitanten of nettozenders, waardoor roaming tegen thuistarief structureel niet houdbaar is.

(8)  In het bijzonder kan de huidige werking van de wholesaleroamingmarkten een negatieve invloed hebben op de concurrentie en investeringen in de binnenlandse markten van binnenlandse exploitanten als gevolg van wholesaleroamingtarieven die in vergelijking met de binnenlandse retailprijzen voor eindgebruikers buitensporig zijn. Dit geldt met name voor kleinere exploitanten, inclusief mobiele virtuele netwerkexploitanten (MVNO's), die essentieel zijn voor een gezonde mededinging, en voor nettozenders, waardoor roaming tegen thuistarief structureel niet houdbaar is. Het is ook van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat Richtlijn .../... van het Europees Parlement en de Raad [Europese code voor elektronische communicatie] duidelijke en consistente langetermijnstimulansen bevat voor privé-investeringen in de telecommunicatiesector.

Amendement    6

Voorstel voor een verordening

Overweging 9

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(9)  De werking van de wholesaleroamingmarkt moet zodanig zijn dat de exploitanten alle kosten van de levering van gereguleerde wholesaleroamingdiensten, met inbegrip van gedeelde en gezamenlijke kosten, kunnen dekken Hierdoor worden prikkels om in bezochte netwerken te investeren in stand gehouden en komt het niet tot verstoring van de binnenlandse concurrentie op de bezochte markten als gevolg van reguleringsarbitrage door exploitanten die maatregelen inzake wholesaleroamingtoegang gebruiken om de concurrentie aan te gaan op binnenlandse bezochte markten.

(9)  De werking van de wholesaleroamingmarkt moet zodanig zijn dat de exploitanten alle effectief gemaakte kosten van de levering van gereguleerde wholesaleroamingdiensten, met inbegrip van gedeelde en gezamenlijke kosten, kunnen dekken Hierdoor worden prikkels om in bezochte netwerken te investeren in stand gehouden en komt het niet tot verstoring van de binnenlandse concurrentie op de bezochte markten als gevolg van reguleringsarbitrage door exploitanten die maatregelen inzake wholesaleroamingtoegang gebruiken om de concurrentie aan te gaan op binnenlandse bezochte markten.

Amendement    7

Voorstel voor een verordening

Overweging 11 bis (nieuw)

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

 

(11 bis)  Om de behoorlijke werking van de interne markt voor wholesaleroamingdiensten te faciliteren, moeten exploitanten van een mobiel netwerk een verzoek om toegang tot wholesaleroaming uitsluitend kunnen weigeren op grond van objectieve criteria, na verkrijging van toestemming van hun nationale reguleringsinstantie. Ondernemingen wier verzoeken om toegang tot wholesaleroaming worden afgewezen, moeten klachten kunnen indienen bij de nationale reguleringsinstanties. Ter wille van de transparantie moet de nationale reguleringsinstantie de Commissie informeren over deze verzoeken om toestemming en over eventuele klachten die zijn ingediend. De Commissie moet de informatie over deze verzoeken en klachten toegankelijk maken voor het publiek, met inachtneming van de vertrouwelijksheidsplicht.

Amendement    8

Voorstel voor een verordening

Overweging 12

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(12)  Wat betreft de voorschriften inzake tarieven, dienen regelgevende verplichtingen op EU-niveau te worden gehandhaafd, aangezien eender welke maatregel die roaming tegen thuistarief in de hele Unie mogelijk maakt zonder rekening te houden met het niveau van de wholesalekosten in verband met de levering van deze diensten, tot verstoring op de interne markt voor roamingdiensten kan leiden en de concurrentie hierdoor niet wordt aangemoedigd.

(12)  Wat betreft de voorschriften inzake tarieven, dienen regelgevende verplichtingen op EU-niveau te worden gehandhaafd, aangezien eender welke maatregel die roaming tegen thuistarief in de hele Unie mogelijk maakt zonder rekening te houden met het niveau van de wholesalekosten in verband met de levering van deze diensten, tot verstoring op de interne markt voor roamingdiensten kan leiden en de concurrentie hierdoor niet wordt aangemoedigd. Mededinging is noodzakelijk voor de telecommunicatiemarkt, met name voor nieuwkomers, technologisch innoverende dienstverleningsmodellen, kleine en middelgrote ondernemingen en start-ups, rekening houdend met het feit dat de nodige investeringen in de netwerkinfrastructuur moeten worden gestimuleerd om in het toenemende gebruik van datadiensten te voorzien, waaraan de invoering van roaming tegen thuistarief zal bijdragen.

Amendement    9

Voorstel voor een verordening

Overweging 16

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(16)  Bij de vaststelling van het maximale wholesaletarief voor gereguleerde dataroamingdiensten is rekening gehouden met alle toegangsonderdelen die noodzakelijk zijn om de levering van roamingdiensten mogelijk te maken, met inbegrip van de doorgiftekosten voor het leveren van gegevensverkeer naar een knooppunt dat door de exploitant van het thuisnetwerk wordt bepaald.

(16)  Het gebruik van datadiensten neemt snel toe in de Unie en wereldwijd. De invoering van roaming tegen thuistarief vanaf 15 juni 2017 zal ertoe bijdragen dat dit gebruik toeneemt in de context van roaming, met als gevolg een aanzienlijke verlaging van de prijs per gebruikte dataeenheid. Om met het toenemende gebruik van datadiensten en de verlaging van de prijs per gebruikte dataeenheid rekening te houden, moet het maximale wholesaletarief voor gereguleerde dataroamingdiensten jaarlijks dalen. Bij de vaststelling van het maximale wholesaletarief voor gereguleerde dataroamingdiensten is rekening gehouden met alle toegangsonderdelen die noodzakelijk zijn om de levering van roamingdiensten mogelijk te maken, met inbegrip van de doorgiftekosten voor het leveren van gegevensverkeer naar een knooppunt dat door de exploitant van het thuisnetwerk wordt bepaald.

Amendement    10

Voorstel voor een verordening

Overweging 18

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(18)  De bestaande maximale wholesaleroamingtarieven voor gesprekken, sms'en en gegevensdiensten moeten daarom worden verlaagd.

(18)  De bestaande maximale wholesaleroamingtarieven voor gesprekken, sms'en en gegevensdiensten moeten daarom aanzienlijk worden verlaagd, tot een niveau dat dichter ligt bij de reële kosten van de verlening van deze diensten.

Amendement    11

Voorstel voor een verordening

Overweging 21

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(21)  De werking van de wholesaleroamingmarkten en hun wisselwerking met de retailroamingmarkt moet gecontroleerd en regelmatig geëvalueerd worden, waarbij rekening moet worden gehouden met de ontwikkelingen op het vlak van de concurrentie en de technologie alsmede met verkeersstromen. Om naar behoren te kunnen beoordelen hoe de roamingmarkten zich aanpassen aan voorschriften betreffende roaming tegen thuistarief, moeten voldoende gegevens worden verzameld over de werking van deze markten nadat deze voorschriften ten uitvoer zijn gelegd.

(21)  De werking van de wholesaleroamingmarkten en hun wisselwerking met de retailroamingmarkt moet gecontroleerd en regelmatig geëvalueerd worden, waarbij rekening moet worden gehouden met de ontwikkelingen op het vlak van de concurrentie en de technologie alsmede met verkeersstromen. Hiertoe moet de Commissie uiterlijk op 15 december 2018 een tussentijds verslag indienen bij het Europees Parlement en de Raad, op basis van de beschikbare gegevens. Vervolgens moet de Commissie verslagen bij het Europees Parlement en de Raad indienen om de twee jaar. Het eerste van deze verslagen moet uiterlijk op 15 december 2019 worden ingediend. Met name moet de Commissie in haar tweejaarlijkse verslagen nagaan of roaming tegen thuistarief een impact heeft op de evolutie van de retailprijzen, in het bijzonder op de diverse tariefregelingen die op de retailmarkt beschikbaar zijn. Hiervoor moet enerzijds worden nagegaan of tariefregelingen worden aangeboden met uitsluitend binnenlandse diensten, zonder retailroamingdiensten, hetgeen de doelstelling zelf van roaming tegen thuistarief ondermijnt, en anderzijds of sprake is van een mindere beschikbaarheid van regelingen met een forfaitair tarief, hetgeen ook een verlies kan opleveren voor de consumenten en de doelstellingen van de digitale interne markt kan ondermijnen. De Commissie moet in haar tweejaarlijkse verslagen, net als in haar verslag betreffende de evaluatie van de wholesaleroamingmarkt van 15 juni 2016, nagaan of exploitanten van bezochte netwerken de effectief gemaakte kosten van de levering van gereguleerde wholesaleroamingdiensten kunnen compenseren en de impact beoordelen van roaming tegen thuistarief op geplande investeringen in de netwerkinfrastructuur. Daarnaast moet de Commissie nagaan of exploitanten van het thuisnetwerk de kosten als gevolg van de verlening van gereguleerde roamingdiensten kunnen compenseren met hun inkomsten uit de verlening van deze diensten, met name de impact op mobiele virtuele netwerkexploitanten (MVNO's), en in hoeverre de nationale reguleringsinstanties toestemming hebben verleend voor retailroamingtoeslagen op grond van het houdbaarheidsmechanisme. Om naar behoren te kunnen beoordelen hoe de roamingmarkten zich aanpassen aan voorschriften betreffende roaming tegen thuistarief, moeten voldoende gegevens worden verzameld over de werking van deze markten nadat deze voorschriften ten uitvoer zijn gelegd.

Amendement    12

Voorstel voor een verordening

Overweging 22

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(22)  Om de ontwikkelingen op het gebied van de concurrentie op Uniebrede roamingmarkten te beoordelen en regelmatig verslag uit te brengen over wijzigingen van daadwerkelijke wholesaleroamingtarieven voor ongelijk verkeer tussen roamingaanbieders, moet BEREC opdracht krijgen om gegevens te verzamelen over de daadwerkelijke tarieven die respectievelijk voor gelijk en ongelijk verkeer worden toegepast. Verder moet BEREC gegevens verzamelen over gevallen waarin partijen bij een wholesale-overeenkomst afzien van de toepassing van wholesaleroamingtarieven of waarin zij maatregelen op wholesaleniveau hebben getroffen die zijn gericht op het voorkomen van permanente roaming of afwijkend gebruik of misbruik van toegang tot wholesaleroaming voor andere doeleinden dan de levering van gereguleerde roamingdiensten aan de klanten van roamingaanbieders tijdens hun periodieke reizen binnen de Unie.

(22)  Om de ontwikkelingen op het gebied van de concurrentie op Uniebrede roamingmarkten te beoordelen en regelmatig verslag uit te brengen over wijzigingen van daadwerkelijke wholesaleroamingtarieven voor ongelijk verkeer tussen roamingaanbieders, moet BEREC opdracht krijgen om gegevens te verzamelen over de daadwerkelijke tarieven die respectievelijk voor gelijk en ongelijk verkeer worden toegepast. Verder moet BEREC gegevens verzamelen over gevallen waarin partijen bij een wholesale-overeenkomst afzien van de toepassing van wholesaleroamingtarieven of waarin zij maatregelen op wholesaleniveau hebben getroffen die zijn gericht op het voorkomen van permanente roaming of afwijkend gebruik of misbruik van toegang tot wholesaleroaming voor andere doeleinden dan de levering van gereguleerde roamingdiensten aan de klanten van roamingaanbieders tijdens hun periodieke reizen binnen de Unie. Op basis van de verzamelde gegevens brengt het BEREC regelmatig verslag uit over de verhouding tussen retailprijzen, wholesaletarieven en wholesalekosten voor binnenlandse en roamingdiensten.

Amendement    13

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt -1 (nieuw)

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 3 – lid 2

 

Bestaande tekst

Amendement

 

(-1)   Artikel 3, lid 2, wordt vervangen door:

"2.   De exploitant van een mobiel netwerk kan een verzoek om toegang tot wholesaleroaming uitsluitend op grond van objectieve criteria weigeren.

"2.   De exploitant van een mobiel netwerk kan een verzoek om toegang tot wholesaleroaming uitsluitend weigeren op grond van objectieve criteria, na verkrijging van toestemming van hun nationale reguleringsinstantie. De nationale reguleringsinstantie in kwestie informeert de Commissie over elk verzoek om toestemming en de opgegeven objectieve redenen hiervoor. De Commissie maakt de informatie over deze verzoeken beschikbaar voor het publiek, met inachtneming van de vertrouwelijksheidplicht."

Amendement    14

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt 1 bis (nieuw)

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 3 – lid 6

 

Bestaande tekst

Amendement

 

(1 bis)  Artikel 3, lid 6, wordt vervangen door:

"6.   De referentieofferte als bedoeld in lid 5 ter dient voldoende te zijn gespecificeerd en dient alle componenten te omvatten, die nodig zijn voor de in lid 3 bedoelde toegang tot wholesaleroaming, waarbij een beschrijving wordt gegeven van het aanbod betreffende rechtstreekse toegang tot wholesaleroaming en toegang via doorverkoop tot wholesaleroaming, en ook de bijbehorende bepalingen en voorwaarden. Die referentieofferte kan voorwaarden omvatten ter voorkoming van permanente roaming of afwijkend gebruik of misbruik van toegang tot wholesaleroaming voor andere doeleinden dan de levering van gereguleerde roamingdiensten aan klanten van roamingaanbieders tijdens hun periodieke reizen binnen de Unie. Indien nodig, leggen nationale regulerende autoriteiten wijzigingen op met betrekking tot de referentieofferte om gevolg te geven aan de in dit artikel neergelegde verplichtingen.

"6.   De referentieofferte als bedoeld in lid 5 ter dient voldoende te zijn gespecificeerd en dient alle componenten te omvatten, die nodig zijn voor de in lid 3 bedoelde toegang tot wholesaleroaming, waarbij een beschrijving wordt gegeven van het aanbod betreffende rechtstreekse toegang tot wholesaleroaming en toegang via doorverkoop tot wholesaleroaming, en ook de bijbehorende bepalingen en voorwaarden. Die referentieofferte kan voorwaarden omvatten ter voorkoming van permanente roaming of afwijkend gebruik of misbruik van toegang tot wholesaleroaming voor andere doeleinden dan de levering van gereguleerde roamingdiensten aan klanten van roamingaanbieders tijdens hun periodieke reizen binnen de Unie. Indien nodig, leggen nationale regulerende autoriteiten wijzigingen op met betrekking tot de referentieofferte om gevolg te geven aan de in dit artikel neergelegde verplichtingen. Ondernemingen die om toegang tot wholesaleroaming hebben verzocht, kunnen klachten indienen bij de nationale regulerende autoriteiten in kwestie. De nationale regulerende autoriteiten aanvaarden of verwerpen deze klachten binnen een maand na ontvangst, waarbij zij redenen opgeven voor hun besluit. De nationale regulerende autoriteiten informeren de Commissie over deze klachten en de desbetreffende besluiten en de Commissie maakt deze beschikbaar voor het publiek."

Amendement    15

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt 2

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 7 – lid 1

 

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

1.  Het gemiddelde wholesaletarief dat de exploitant van een bezocht netwerk in rekening mag brengen aan de roamingaanbieder voor de levering van een gereguleerd roaminggesprek dat op dat bezochte netwerk is opgebouwd, inclusief onder meer de kosten voor opbouw, -doorgifte en -afgifte, bedraagt met ingang van 15 juni 2017 niet meer dan een preventief plafond van 0,04 EUR per minuut en wordt, onverminderd artikel 19, tot en met 30 juni 2022 gehandhaafd op 0,04 EUR.

1.  Het gemiddelde wholesaletarief dat de exploitant van een bezocht netwerk in rekening mag brengen aan de roamingaanbieder voor de levering van een gereguleerd roaminggesprek dat op dat bezochte netwerk is opgebouwd, inclusief onder meer de kosten voor opbouw, -doorgifte en -afgifte, bedraagt met ingang van 15 juni 2017 niet meer dan een preventief plafond van 0,03 EUR per minuut en wordt, onverminderd artikel 19, tot en met 30 juni 2022 gehandhaafd op 0,03 EUR.

Amendement    16

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt 4

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 12 – lid 1

 

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

1.  Het gemiddelde wholesaletarief dat de exploitant van een bezocht netwerk aan de roamingaanbieder mag berekenen voor de levering van gereguleerde dataroamingdiensten door middel van dat bezochte netwerk, bedraagt met ingang van 15 juni 2017 niet meer dan een preventief plafond van 0,0085 EUR per megabyte verzonden data en wordt, onverminderd artikel 19, tot en met 30 juni 2022 gehandhaafd op 0,0085 EUR."

1.  Het gemiddelde wholesaletarief dat de exploitant van een bezocht netwerk aan de roamingaanbieder mag berekenen voor de levering van gereguleerde dataroamingdiensten door middel van dat bezochte netwerk, bedraagt met ingang van 15 juni 2017 niet meer dan een preventief plafond van 4 EUR per gigabyte verzonden data. Het preventief plafond wordt op 1 juli 2018 verlaagd tot 3 EUR per gigabyte verzonden data, op 1 juli 2019 tot 2 EUR per gigabyte verzonden data en, onverminderd artikel 19, op 1 juli 2020 tot 1 EUR per gigabyte verzonden data. Het wordt tot en met 30 juni 2022 gehandhaafd op 1 EUR per gigabyte.

Amendement    17

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt 4 bis (nieuw)

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 16 – leden 1 en 2

 

Bestaande tekst

Amendement

 

(4 bis)  Artikel 16, leden 1 en 2, worden vervangen door:

"1.   De nationale regelgevende instanties controleren en zien toe op de naleving van deze verordening op hun grondgebied.

"1.   De nationale regelgevende instanties, samen met het BEREC, controleren en zien toe op de naleving van deze verordening op hun respectieve grondgebied.

De nationale regelgevende instanties oefenen strikte controle en toezicht uit op roamingaanbieders die gebruikmaken van artikel 6 ter, artikel 6 quater en artikel 6 sexies, lid 3.

De nationale regelgevende instanties oefenen strikte controle en toezicht uit op roamingaanbieders die gebruikmaken van artikel 6 ter, artikel 6 quater en artikel 6 sexies, lid 3.

2.   De nationale regelgevende instanties stellen actuele informatie over de toepassing van deze verordening, met name de artikelen 6 bis, 6 ter, 6 quater, 6 sexies, 7, 9, en 12, algemeen beschikbaar op een wijze die belangstellenden gemakkelijk toegang tot die informatie biedt.

2.   De nationale regelgevende instanties en het BEREC stellen actuele informatie over de toepassing van deze verordening, met name de artikelen 6 bis, 6 ter, 6 quater, 6 sexies, 7, 9 en 12, algemeen beschikbaar op een wijze die belangstellenden gemakkelijk toegang tot die informatie biedt."

Amendement    18

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt 5

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 17 – lid 1

 

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(5)  Aan artikel 17, lid 1, wordt de volgende alinea toegevoegd:

(5)  Artikel 17, lid 1, wordt vervangen door:

"1.   In geval van geschillen in verband met de in deze verordening vervatte verplichtingen tussen ondernemingen die elektronischecommunicatienetwerken of -diensten aanbieden in een lidstaat, zijn de geschilbeslechtingsprocedures van de artikelen 20 en 21 van de kaderrichtlijn van toepassing.

"1.   In geval van geschillen in verband met de in deze verordening vervatte verplichtingen tussen ondernemingen die elektronischecommunicatienetwerken of -diensten aanbieden in een lidstaat, zijn de geschilbeslechtingsprocedures van de artikelen 20 en 21 van de kaderrichtlijn van toepassing.

"Geschillen tussen exploitanten van bezochte netwerken en andere exploitanten over tarieven die worden toegepast op noodzakelijke inputs voor de levering van gereguleerde wholesaleroamingdiensten kunnen overeenkomstig artikel 20 of artikel 21 van de kaderrichtlijn worden voorgelegd aan de bevoegde nationale reguleringsinstantie of -instanties. In een dergelijk geval wordt BEREC geraadpleegd door de bevoegde nationale reguleringsinstantie of -instanties met betrekking tot de overeenkomstig de bepalingen van de kaderrichtlijn, de bijzondere richtlijnen of de onderhavige verordening te ondernemen actie teneinde het geschil te beslechten, en wordt het advies van BEREC afgewacht voordat actie wordt ondernomen om het geschil te beslechten."

Geschillen tussen exploitanten van bezochte netwerken en andere exploitanten over:

 

a)   tarieven die worden toegepast op noodzakelijke inputs voor de levering van gereguleerde wholesaleroamingdiensten;

 

b)   gevallen van oneerlijke concurrentie die in essentie bestaan in een aanbod van een nietbinnenlandse aanbieder dat gebaseerd is op permanente roaming

 

kunnen overeenkomstig artikel 20 of artikel 21 van de kaderrichtlijn worden voorgelegd aan de bevoegde nationale reguleringsinstantie of instanties. In een dergelijk geval wordt BEREC geraadpleegd door de bevoegde nationale reguleringsinstantie of instanties met betrekking tot de overeenkomstig de bepalingen van de kaderrichtlijn, de bijzondere richtlijnen of de onderhavige verordening te ondernemen actie teneinde het geschil te beslechten, en wordt het advies van BEREC afgewacht voordat actie wordt ondernomen om het geschil te beslechten.

 

Als het geschil valt onder b), voert het BEREC in zijn advies een algemene evaluatie uit over een significante periode van alle elementen die kenmerkend zijn voor de activiteiten die door deze niet-binnenlandse exploitant worden verricht in zijn lidstaat van vestiging, waarbij wordt beoordeeld hoe deze in verhouding staan tot zijn activiteiten in de bezochte lidstaat. Deze elementen kunnen met name omvatten:

 

a)   de plaats van de statutaire zetel en het centrale beheer van de exploitant, waar de exploitant kantoren heeft, belasting en sociale bijdragen betaalt;

 

b)   het recht dat van toepassing is op de overeenkomsten van de exploitant met zijn werknemers, enerzijds, en zijn klanten, anderzijds;

 

c)   de plaats waar de exploitant zijn belangrijkste ondernemingsactiviteiten ontplooit en waar hij administratief personeel heeft;

 

d)   de gedane investeringen, het aantal uitgevoerde contracten en/of het aandeel van de omzet die is gerealiseerd in de lidstaat van vestiging en in de bezochte lidstaat."

Amendement    19

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt 6 – letter a

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 19 – lid 3

 

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

(a)   in lid 3 wordt de eerste zin vervangen door:

(a)   lid 3 wordt vervangen door:

"3. "Voorts legt de Commissie vanaf 15 juni 2017 om de twee jaar een verslag voor aan het Europees Parlement en de Raad.". Elk verslag omvat onder meer een beoordeling van:

"3. Voorts legt de Commissie uiterlijk op 15 december 2018 een tussentijds verslag over de tenuitvoerlegging van de afschaffing van retailroamingtoeslagen voor aan het Europees Parlement en de Raad. Daarnaast legt de Commissie na raadpleging van het BEREC uiterlijk op 15 december 2019 en vervolgens om de twee jaar aan het Europees Parlement en de Raad een verslag voor, indien nodig vergezeld van een wetgevingsvoorstel om de in deze verordening vastgestelde wholesaletarieven voor gereguleerde dataroamingdiensten te wijzigen. Deze tweejaarlijkse verslagen omvatten onder meer een beoordeling van:

a)   de beschikbaarheid en kwaliteit van diensten, met inbegrip van diensten die een alternatief vormen voor gereguleerde retailgespreks-, retailsms- en retaildataroamingdiensten, met name in het licht van de technologische ontwikkelingen;

a)   de beschikbaarheid en kwaliteit van diensten, met inbegrip van diensten die een alternatief vormen voor gereguleerde retailgespreks-, retailsms- en retaildataroamingdiensten, met name in het licht van de technologische ontwikkelingen;

b)   de mate van concurrentie op zowel de retail- als de wholesaleroamingmarkt, met name de concurrentiepositie van kleine, onafhankelijke of sinds kort op de markt actieve exploitanten, met inbegrip van de gevolgen voor de concurrentie van commerciële overeenkomsten en de mate van interconnectie tussen exploitanten;

b)   de mate van concurrentie op zowel de retail- als de wholesaleroamingmarkt, met name de concurrentiepositie van kleine, onafhankelijke of sinds kort op de markt actieve exploitanten en MVNO's, met inbegrip van de gevolgen voor de concurrentie van commerciële overeenkomsten en de mate van interconnectie tussen exploitanten;

c)   de mate waarin de uitvoering van de in artikel 3 en 4 bedoelde structurele maatregelen tot meer concurrentie heeft geleid op de interne markt voor gereguleerde roamingdiensten."

c)   de mate waarin de uitvoering van de in artikel 3 en 4 bedoelde structurele maatregelen tot meer concurrentie heeft geleid op de interne markt voor gereguleerde roamingdiensten.

 

c bis)   de evolutie van de retailprijzen, de diverse tariefregelingen die voor de consumenten beschikbaar zijn, inclusief de eventuele aanbieding van tariefregelingen uitsluitend voor binnenlandse diensten en elke verminderde beschikbaarheid van regelingen met een forfaitair tarief."

 

c ter)   veranderingen in het gebruikspatroon voor data van klanten;

 

c quater)   de mogelijkheid van exploitanten van het thuisnetwerk om hun binnenlandse tariefmodel te behouden en de kosten als gevolg van de verlening van gereguleerde roamingdiensten te compenseren met de inkomsten uit de verlening van deze diensten, alsmede de mate waarin toestemming is verleend voor uitzonderlijke retailroamingtoeslagen overeenkomstig artikel 6 quater;

 

c quinquies)   de mogelijkheid van exploitanten van bezochte netwerken om de effectief gemaakte kosten van de levering van gereguleerde wholesaleroamingdiensten te dekken:

 

c sexies)   de impact van roaming tegen thuistarief op geplande investeringen in de netwerkinfrastructuur;

 

c septies)   de impact van uitvoeringsverordening (EU) .../...1 bis van de Commissie inzake consumentenbescherming, met name in verband met geschillenbeslechtingen tussen exploitanten die een beleid inzake redelijk gebruik voeren en roamingklanten, bijvoorbeeld met betrekking tot de vraag of deze voldoende tijd krijgen bezwaar aan te tekenen, zonder hierbij te worden bestraft;

 

c octies)   het gebruik van objectieve indicatoren, met name de interpretatie door exploitanten en nationale regelgevende instanties van de terminologie die wordt gebruikt in uitvoeringsverordening (EU) .../..., bijvoorbeeld "afwijkend gebruik" en "periodieke reizen", om inconsistenties tussen de lidstaten bij de toepassing te voorkomen;

 

_____________________

 

1 bis   Uitvoeringsverordening (EU) .../... van de Commissie van ... met nadere bepalingen omtrent de toepassing van het beleid inzake redelijk gebruik en de methodologie voor het beoordelen van de houdbaarheid van de afschaffing van retailroamingtoeslagen, alsmede omtrent de aanvraag die met het oog op die beoordeling door een roamingaanbieder moet worden ingediend (PB L … van ..., blz. ...)."

Amendement    20

Voorstel voor een verordening

Artikel 1 – punt 6 – letter b

Verordening (EU) nr. 531/2012

Artikel 19 – lid 4

 

Door de Commissie voorgestelde tekst

Amendement

b)   in lid 4 , eerste alinea, wordt de eerste zin vervangen door:

b)   lid 4 wordt vervangen door:

"4.   "Om de ontwikkeling van de concurrentie op de roamingmarkten in de gehele Unie te beoordelen, verzamelt BEREC regelmatig gegevens van de nationale reguleringsinstanties over de ontwikkelingen van de retail- en wholesaletarieven voor gereguleerde gespreks-, sms- en dataroamingdiensten, met inbegrip van wholesaletarieven die respectievelijk voor gelijk en ongelijk roamingverkeer worden toegepast. Verder verzamelt BEREC gegevens over de wholesale-overeenkomsten waarvoor de in de artikelen 7, 9 en 12 vastgestelde maximale wholesaleroamingtoeslagen niet gelden, en over de uitvoering van contractuele maatregelen op wholesaleniveau die zijn gericht op het voorkomen van permanente roaming of afwijkend gebruik of misbruik van toegang tot wholesaleroaming voor andere doeleinden dan de levering van gereguleerde roamingdiensten aan de klanten van roamingaanbieders tijdens hun periodieke reizen binnen de Unie."

"4.   Om de ontwikkeling van de concurrentie op de roamingmarkten in de gehele Unie te beoordelen, verzamelt het BEREC regelmatig gegevens van de nationale regelgevende instanties over de ontwikkeling van de retail- en wholesaletarieven voor gespreks-, sms- en dataroamingdiensten en maakt deze publiek. Verder verzamelt BEREC gegevens over de wholesale-overeenkomsten waarvoor de in de artikelen 7, 9 en 12 vastgestelde maximale wholesaleroamingtoeslagen niet gelden, en over de uitvoering van contractuele maatregelen op wholesaleniveau die zijn gericht op het voorkomen van permanente roaming of afwijkend gebruik of misbruik van toegang tot wholesaleroaming voor andere doeleinden dan de levering van gereguleerde roamingdiensten aan de klanten van roamingaanbieders tijdens hun periodieke reizen binnen de Unie."

Die gegevens worden minstens tweemaal per jaar meegedeeld aan de Commissie. De Commissie maakt deze gegevens bekend.

Die gegevens worden minstens om de drie maanden meegedeeld aan de Commissie. De Commissie maakt deze gegevens bekend.

Op basis van verzamelde gegevens brengt BEREC ook regelmatig verslag uit over de ontwikkeling van de prijsstellings- en gebruikspatronen in de lidstaten, zowel voor binnenlandse als roamingdiensten, en over de ontwikkeling van feitelijke wholesaleroamingtarieven voor ongelijk verkeer tussen roamingaanbieders.

Op basis van verzamelde gegevens brengt BEREC ook regelmatig verslag uit over de ontwikkeling van de prijsstellings- en gebruikspatronen in de lidstaten, zowel voor binnenlandse als roamingdiensten, en over de ontwikkeling van feitelijke wholesaleroamingtarieven voor ongelijk verkeer tussen roamingaanbieders, alsmede over de verhouding tussen retailprijzen, wholesaletarieven en wholesalekosten voor binnenlandse en roamingdiensten. BEREC beoordeelt hoe nauw deze elementen met elkaar verband houden, rekening houdend met het feit dat de retailprijs gelijk moet zijn aan of hoger dan het wholesaletarief, dat op zijn beurt gelijk moet zijn aan of hoger dan de wholesalekosten. BEREC maakt zijn verslagen openbaar.

Ook verzamelt BEREC jaarlijks informatie van de nationale regelgevende instanties over de transparantie en de vergelijkbaarheid van de verschillende tarieven die exploitanten hun klanten aanbieden. De Commissie maakt deze gegevens en bevindingen bekend.

Ook verzamelt BEREC jaarlijks informatie van de nationale regelgevende instanties over de transparantie en de vergelijkbaarheid van de verschillende tarieven die exploitanten hun klanten aanbieden. De Commissie maakt deze gegevens en bevindingen bekend.

(1)

Nog niet in het Publicatieblad verschenen.


TOELICHTING

Inleiding

In Verordening (EU) 2015/2120, de verordening betreffende een eengemaakte markt voor telecommunicatie, goedgekeurd in 2015, werd voorzien in de afschaffing van retailroamingtoeslagen voor gesprekken, data en sms-berichten met ingang van 15 juni 2017: het zogeheten "Roam Like at Home" (RLAH) of roaming tegen thuistarief. Voor de inwerkingtreding van roaming tegen thuistarief moet uiterlijk op die datum wetgeving van toepassing zijn om de maximumprijzen voor wholesaleroamingdiensten aan te passen. Op verzoek van de medewetgevers heeft de Commissie een evaluatie van de wholesaleroamingmarkt uitgevoerd en op basis hiervan wetgeving voorgesteld. Dit verslag is de eerste stap in de richting van de goedkeuring van deze wetgeving volgens de gewone wetgevingsprocedure.

Bij roaming tegen thuistarief kan door exploitanten ook het beleid worden toegepast inzake redelijk gebruik en zijn uitzonderlijke afwijkingen mogelijk door middel van een houdbaarheidsmechanisme, dat door de Commissie verder moet worden uitgewerkt en tegen het einde van het jaar gepresenteerd in een uitvoeringshandeling. De rapporteur wil onderstrepen dat de uitvoeringshandeling hand in hand gaat met de evaluatie van de maximale wholesaletarieven. Een gul beleid inzake redelijk gebruik voor de consumenten moet vergezeld gaan van maximale wholesaletarieven die zo veel mogelijk exploitanten in staat stellen om roaming tegen thuistarief aan te bieden.

In haar evaluatie heeft de Commissie geconcludeerd dat de wholesaleroamingmarkt niet goed functioneert en voorgesteld de maximale wholesaleprijzen voor gesprekken, data en sms-berichten verder te verlagen.

De rapporteur is het volledig eens met de doelstelling retailroamingtoeslagen in Europa af te schaffen en stelt bijkomende wijzigingen in het Commissievoorstel voor die de consumenten ten goede komen en concurrerende telecommarkten veiligstellen.

Maximale wholesaletarieven

De wholesaleprijzen voor data dalen op de markten al jaren en er is geen reden om aan te nemen dat deze ontwikkeling niet zal verdergaan. De dalende prijzen houden nauw verband met het snel toenemende gebruik van data overal ter wereld. Volgens sommige ramingen zal het mobiele dataverkeer tegen 2021 vertienvoudigd zijn ten opzichte van 2015. De economische voordelen van een toegenomen datagebruik in de Europese samenlevingen zijn duidelijk, omdat hierdoor nieuwe mogelijkheden ontstaan op het gebied van dienstverlening en het industriële concurrentievermogen wordt bevorderd. Het mag in geen geval worden ontmoedigd.

Het toegenomen datagebruik zal ook nieuwe investeringen aandrijven in infrastructuur, zodat zowel binnenlandse als bezoekende consumenten nog meer data kunnen gebruiken. De eerste cijfers van exploitanten die al roaming tegen thuistarief aan hun klanten aanbieden, tonen een scherpe stijging van het datagebruik. Consumenten die hun mobiele telefoon nog uitgeschakeld laten, wanneer zij in de Europese Unie reizen, zullen vrij gebruik kunnen maken van datadiensten zodra roaming tegen thuistarief een realiteit wordt voor iedereen, zodat datagebruik verder wordt bevorderd.

De Commissie houdt niet op adequate wijze met deze ontwikkelingen rekening, nu zij haar voorstel inzake een maximale wholesaleprijs voor data baseert op een voorzichtige schatting van de toename van datagebruik en een stabiele marktprijs. Deze schatting heeft de Commissie ertoe gebracht een maximale wholesaleprijs voor te stellen die volgens de rapporteur te hoog is. In het Commissievoorstel wordt een vaste maximumprijs voor data vastgesteld van 0,0085 EUR van 2017 tot 2021 (met een evaluatie in 2019). In de berekeningen van TERA Consultants, die de effectbeoordeling van de Commissie vergezellen, liggen de kosten voor een exploitant van het aanbieden van wholesaleroamingdiensten in 2017 onder 0,005 EUR per megabyte in elke lidstaat en onder 0,004 EUR per megabyte in 27 van de 28 lidstaten (met uitzondering van Malta).

De TERA-studie geeft ook aan dat een hoger gebruik de prijs per eenheid aanzienlijk zal verlagen. Om deze realiteiten op de datamarkt beter te weerspiegelen acht de rapporteur het nodig de maximumprijs voor 2017 dichter te laten aansluiten bij de kosten en een jaarlijks afnemende maximumprijs voor data in te voeren. Deze dalende trend die de rapporteur in artikel 12 voorstelt, weerspiegelt de realiteit op de wholesalemarkten, maar brengt ook meer voorspelbaarheid. Exploitanten sluiten jaarlijks roamingovereenkomsten met elkaar. De dalende trend stelt exploitanten in staat hun roamingtarieven beter te voorspellen dan een statische maximumprijs in combinatie met een evaluatie waarvan het resultaat niet kan worden voorspeld.

Voorts is de rapporteur van mening dat te hoge maximumprijzen zullen leiden tot minder mededinging op de markten. De kleinere exploitanten en de mobiele virtuele exploitanten zijn innovatoren en concurrenten en kunnen meer klanten aantrekken voor de thuisnetwerken en ook voor de roamingnetwerken. Zij hebben evenwel een minder sterke onderhandelingspositie en de prijzen die zij betalen voor wholesaledataroaming, liggen gewoonlijk op of juist onder de gereguleerde maximumprijs. Als een maximumprijs wordt opgelegd die te hoog is, levert dit economische moeilijkheden op voor kleinere en virtuele exploitanten en blijven er minder spelers en minder mededinging over op de markten, zodat de keuze van de consument beperkt wordt. Te hoge maximumprijzen kunnen er ook toe leiden dat exploitanten ervoor kiezen hun klanten uitsluitend binnenlandse diensten aan te bieden, hetgeen ingaat tegen de rationale van de digitale interne markt.

Als een beleid inzake redelijk gebruik vergezeld gaat van maximale wholesaleprijzen voor data die te hoog liggen, zal dit bovendien een negatieve impact hebben op markten waar het datagebruik hoog is en/of de retailprijzen laag zijn. Dit scenario kan bezoekende exploitanten dwingen via het houdbaarheidsmechanisme een afwijking van roaming tegen thuistarief te vragen, zodat hun klanten geen roaming tegen thuistarief meer genieten.

De rapporteur stelt ook voor de voor data gebruikte eenheid te veranderen van megabyte in gigabyte (1024 MB), om beter rekening te houden met het snel toenemende datagebruik dat momenteel wordt vastgesteld en de komende jaren wordt verwacht. De rapporteur acht deze eenheid geschikter voor nieuwe hoeveelheden dataconsumptie en is van mening dat zij de verordening toekomstbestendiger maakt.

Tot slot is de rapporteur van mening dat er in vergelijking met het Commissievoorstel nog steeds zowel ruimte is voor mededinging als voor kostendekking, zelfs met lagere maximumprijs ook voor gesprekken. De rapporteur acht de maximumprijzen voor sms-berichten evenwel passend. Het maximum is op behoorlijke wijze gebaseerd op de marktrealiteiten, aangezien het gebruik van tekstberichten afneemt en geleidelijk wordt vervangen door concurrerende datadiensten.

Evaluatieclausule

De Commissie stelt een evaluatie van de maximumprijzen voor om de twee jaar vanaf 15 juni 2017. De rapporteur is het hiermee eens, in combinatie met de voorgestelde dalende trend. Als wordt aangetoond dat de maximumprijzen te hoog zijn vastgesteld en de werking van de markten verstoren, marktspelers ten gronde richten en de mededinging schaden of dat de maxima te laag zijn vastgesteld en de kostendekking voor bezochte exploitanten in gevaar brengen, kunnen de maximumprijzen dienovereenkomstig worden aangepast.


PROCEDURE VAN DE TEN PRINCIPALE BEVOEGDE COMMISSIE

Titel

Regels voor de wholesaleroamingmarkten

Document- en procedurenummers

COM(2016)0399 – C8-0219/2016 – 2016/0185(COD)

Datum indiening bij EP

15.6.2016

 

 

 

Commissie ten principale

       Datum bekendmaking

ITRE

4.7.2016

 

 

 

Medeadviserende commissies

       Datum bekendmaking

IMCO

4.7.2016

 

 

 

Geen advies

       Datum besluit

IMCO

13.7.2016

 

 

 

Rapporteurs

       Datum benoeming

Miapetra Kumpula-Natri

6.7.2016

 

 

 

Behandeling in de commissie

5.9.2016

12.10.2016

 

 

Datum goedkeuring

29.11.2016

 

 

 

Uitslag eindstemming

+:

–:

0:

54

5

1

Bij de eindstemming aanwezige leden

Zigmantas Balčytis, Bendt Bendtsen, Xabier Benito Ziluaga, José Blanco López, David Borrelli, Reinhard Bütikofer, Jerzy Buzek, Angelo Ciocca, Jakop Dalunde, Pilar del Castillo Vera, Christian Ehler, Ashley Fox, Adam Gierek, Theresa Griffin, Roger Helmer, Hans-Olaf Henkel, Kaja Kallas, Krišjānis Kariņš, Seán Kelly, Jaromír Kohlíček, Zdzisław Krasnodębski, Miapetra Kumpula-Natri, Janusz Lewandowski, Paloma López Bermejo, Ernest Maragall, Edouard Martin, Angelika Mlinar, Nadine Morano, Dan Nica, Morten Helveg Petersen, Miroslav Poche, Carolina Punset, Michel Reimon, Herbert Reul, Paul Rübig, Algirdas Saudargas, Sergei Stanishev, Neoklis Sylikiotis, Dario Tamburrano, Patrizia Toia, Evžen Tošenovský, Claude Turmes, Vladimir Urutchev, Henna Virkkunen, Martina Werner, Lieve Wierinck, Hermann Winkler, Flavio Zanonato, Carlos Zorrinho

Bij de eindstemming aanwezige vaste plaatsvervangers

Pilar Ayuso, Michał Boni, Ian Duncan, Werner Langen, Olle Ludvigsson, Marian-Jean Marinescu, Clare Moody, Luděk Niedermayer, Jens Rohde, Massimiliano Salini

Bij de eindstemming aanwezige plaatsvervangers (art. 200, lid 2)

Daniela Aiuto

Datum indiening

7.12.2016

Juridische mededeling