Procedura : 2017/2126(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A8-0328/2017

Teksty złożone :

A8-0328/2017

Debaty :

PV 15/11/2017 - 20
CRE 15/11/2017 - 20

Głosowanie :

PV 16/11/2017 - 7.8
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P8_TA(2017)0449

SPRAWOZDANIE     
PDF 557kWORD 64k
23.10.2017
PE 604.708v03-00 A8-0328/2017

w sprawie sprawozdania rocznego z działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r.

(2017/2126(INI))

Komisja Petycji

Sprawozdawczyni: Marlene Mizzi

PR_INI_AnnOmbud

ERRATY/ADDENDA
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE
 INFORMACJE O PRZYJĘCIU SPRAWOZDANIAW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ
 GŁOSOWANIE KOŃCOWE W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie sprawozdania rocznego z działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r.

(2017/2126(INI))

Parlament Europejski,

–  uwzględniając sprawozdanie roczne z działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r.,

–  uwzględniając art. 15 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

–  uwzględniając art. 24 i 228 TFUE,

–  uwzględniając art. 11 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 42 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

–  uwzględniając art. 43 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

–  uwzględniając Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych,

–  uwzględniając decyzję Parlamentu Europejskiego 94/262/EWWiS, WE, Euratom z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich(1),

–  uwzględniając Europejski kodeks dobrej praktyki administracyjnej przyjęty przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r.(2),

–  uwzględniając umowę ramową w sprawie współpracy, zawartą pomiędzy Parlamentem Europejskim a Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich w dniu 15 marca 2006 r., która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2006 r.,

–  uwzględniając swoje poprzednie rezolucje w sprawie działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich,

–  uwzględniając art. 220 ust. 1 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Petycji (A8-0328/2017),

A.  mając na uwadze, że sprawozdanie roczne z działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r. zostało oficjalnie przedłożone przewodniczącemu Parlamentu Europejskiego w dniu 17 maja 2017 r., zaś w dniu 30 maja 2017 r. rzecznik Emily O’Reilly przedstawiła w Brukseli swoje sprawozdanie Komisji Petycji;

B.  mając na uwadze, że na mocy art. 24 i 228 TFUE Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich uprawniony jest do przyjmowania skarg dotyczących przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych Unii, z wyłączeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykonującego funkcje sądowe;

C.  mając na uwadze, że art. 15 TFUE stanowi, iż „w celu wspierania dobrych rządów i zapewnienia uczestnictwa społeczeństwa obywatelskiego instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii działają z jak największym poszanowaniem zasady otwartości” oraz że „każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę statutową w państwie członkowskim ma prawo dostępu do dokumentów instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii”; mając na uwadze, że zadbanie o to, aby obywatele UE otrzymywali usługi wysokiej jakości i aby organy administracyjne UE reagowały na ich potrzeby i obawy ma zasadnicze znaczenie dla ochrony praw obywatelskich i podstawowych wolności;

D.  mając na uwadze, że art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych stanowi, że „każdy ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii”;

E.  mając na uwadze, że art. 43 Karty praw podstawowych stanowi, że „każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę w państwie członkowskim ma prawo zwracać się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w przypadkach niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii, z wyłączeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykonującego swoje funkcje sądowe”;

F.  mając na uwadze, że głównym priorytetem Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich jest dopilnowanie, by prawa obywateli były w pełni przestrzegane, a prawo do dobrej administracji instytucji, organów, urzędów i agencji Unii odzwierciedlało najwyższe standardy;

G.  mając na uwadze, że w 2016 r. o pomoc do Rzecznika zwróciło się 15 797 obywateli, z których 12 646 udzielono pomocy za pośrednictwem interaktywnego przewodnika znajdującego się na stronie internetowej Rzecznika, natomiast z pozostałych wniosków 1 271 zostało przekazanych innym służbom w celu uzyskania informacji, a 1 880 było rozpatrywanych przez Rzecznika jako skargi;

H.  mając na uwadze, że spośród 1 880 skarg rozpatrzonych przez Rzecznika w 2016 r. 711 podlegało zakresowi mandatu Rzecznika, a 1 169 wykraczało poza ten zakres;

I.  mając na uwadze, że w 2016 r. Rzecznik wszczął 245 dochodzeń, w tym 235 na podstawie skarg, a 10 z inicjatywy własnej, oraz zamknął 291 dochodzeń (278 na podstawie skarg, a 13 z inicjatywy własnej); mając na uwadze, że większość dochodzeń dotyczyła Komisji (58,8 %), a na kolejnych pozycjach znalazły się agencje UE (12,3 %), Parlament (6,5 %), Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO) (5,7 %), Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) (4,5 %), Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) (0,8 %) i inne instytucje (11,4 %);

J.  mając na uwadze, że co roku Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymuje wiele skarg od osób i organizacji dotyczących administracji UE, oraz mając na uwadze, że trzy główne problemy w dochodzeniach zamkniętych przez Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r. to: przejrzystość oraz dostęp do informacji i dokumentów (29,6 %), właściwe zarządzanie kwestiami kadrowymi UE (28,2 %) oraz kultura sprawowania służby publicznej (25,1 %); mając na uwadze, że inne kwestie obejmują właściwe korzystanie z uprawnień, w tym w ramach postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, należyte zarządzanie finansami w obszarze unijnych dotacji i zamówień oraz poszanowanie praw procesowych i podstawowych; mając na uwadze, że istotność tych kwestii uwydatnia kluczową rolę Rzecznika Praw Obywatelskich, jeśli chodzi o zapewnianie pełnej przejrzystości i bezstronności procesów podejmowania decyzji i administracji na szczeblu UE w celu ochrony praw obywateli i wzmocnienia ich zaufania oraz zaufania publicznego;

K.  mając na uwadze, że w ramach działań strategicznych w 2016 r. biuro Rzecznika zakończyło pięć strategicznych postępowań sprawdzających i wszczęło cztery nowe, między innymi w sprawie możliwych konfliktów interesów specjalnych doradców oraz opóźnień w badaniach chemicznych, a ponadto uruchomiło 10 nowych inicjatyw strategicznych;

L.  mając na uwadze, że Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął szeroko zakrojone postępowanie strategiczne w sprawie sposobu, w jaki Komisja wyznacza specjalnych doradców, którzy często pracują jednocześnie dla klientów z sektora prywatnego i na rzecz UE, oraz dokonuje oceny ewentualnie występującego u nich konfliktu interesów;

M.  mając na uwadze, że Rzecznik Praw Obywatelskich przeprowadził dochodzenie w sprawie kodeksu postępowania dla członków Rady Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) i zauważył, że nie przewiduje on obowiązku złożenia deklaracji interesów ani ujawnienia interesów finansowych;

N.  mając na uwadze, że kryzys finansowy pociągnął za sobą kryzys społeczno-gospodarczy, co doprowadziło do podważenia wiarygodności instytucji UE;

O.  mając na uwadze, że Rzecznik Praw Obywatelskich ustalił, iż nierozliczenie przez Komisję z lat 2009-2014 byłego komisarza za naruszenie kodeksu postępowania komisarzy oraz niezbadanie w odpowiedni sposób zgodności zawartej przez niego umowy o pracę w sektorze prywatnym z jego obowiązkami wynikającymi z Traktatów UE stanowią przypadek niewłaściwego administrowania; mając na uwadze, że przypadki niewłaściwego administrowania dotyczące działalności komisarzy po zakończeniu kadencji, w tym przewodniczącego Komisji, zwiększają nieufność obywateli wobec Komisji;

P.  mając na uwadze, że Rzecznik Praw Obywatelskich współpracuje też z innymi organizacjami międzynarodowymi, takimi jak ONZ, i stanowi część unijnej struktury wynikającej z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, której zadaniem jest ochrona, wspieranie i monitorowanie wdrażania tej konwencji na szczeblu instytucji UE;

Q.  mając na uwadze, że według przeprowadzonego w marcu 2016 r. badania Eurobarometr Flash dotyczącego obywatelstwa Unii Europejskiej dziewięciu na dziesięciu obywateli UE (87 %) wie, że ma taki status oraz że ma prawo wnieść skargę do Parlamentu, Komisji lub Rzecznika;

1.  zatwierdza roczne sprawozdanie za 2016 r. przedstawione przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz wyraża uznanie dla jego jasnej i przystępnej prezentacji nakreślającej najważniejsze fakty i dane na temat pracy Rzecznika w 2016 r.;

2.  gratuluje Emily O’Reilly znakomitej pracy na rzecz poprawy jakości i dostępności służb Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz jej czynnej współpracy i pozytywnych kontaktów z Parlamentem, w szczególności z Komisją Petycji, a także z innymi instytucjami, organami, urzędami i agencjami Unii;

3.  potwierdza rolę strategicznych postępowań sprawdzających i inicjatyw strategicznych oraz wspiera dochodzenia prowadzone przez Rzecznika z własnej inicjatywy w obszarach o znaczeniu strategicznym, które leżą w interesie publicznym obywateli Unii; wyraża uznanie dla wysiłków Rzecznika podejmowanych w celu lepszego wykorzystania działań strategicznych przez umożliwienie wspólnego rozpatrywania spraw opartych na skargach o podobnej treści;

4.  z zadowoleniem przyjmuje determinację, z jaką Rzecznik dąży do szybkiego i efektywnego reagowania na potrzeby i obawy obywateli Unii, a także popiera nowe metody pracy i uproszczoną procedurę rozpatrywania spraw – rozwiązania te, wprowadzone w 2016 r., zapewniają większą elastyczność i efektywność oraz silniejsze oddziaływanie na większą liczbę obywateli;

5.  zgadza się, że obecne, bezprecedensowe wyzwania stojące przed UE, takie jak bezrobocie, nierówności społeczne i gospodarcze, kryzys migracyjny i brexit, zmuszają wszystkie instytucje, organy, urzędy i agencje Unii, w tym Rzecznika, do cięższej pracy i z większą determinacją, aby zapewnić jak najwyższy poziom sprawiedliwości społecznej, rozliczalności i przejrzystości na szczeblu UE;

6.  podkreśla konieczność poprawy dialogu społecznego;

7.  podkreśla, że zaufanie między obywatelami a instytucjami ma kapitalne znaczenie w obecnego klimatu gospodarczego;

8.  odnotowuje, że jak dotąd urząd Rzecznika Praw Obywatelskich uzyskał drugi w kolejności najwyższy wskaźnik przestrzegania jego decyzji lub zaleceń; zaleca, aby Rzecznik zachował czujność, znalazł przyczyny braku realizacji jego zaleceń oraz poinformował Parlament o wszelkich powtarzających się przypadkach ich nieprzestrzegania ze strony administracji UE;

9.  odnotowuje spadek liczby dochodzeń dotyczących instytucji UE prowadzonych przez Rzecznika w 2016 r. (245 w 2016 r. w porównaniu z 261 w 2015 r.); wzywa instytucje, organy, urzędy i agencje UE, aby udzielały odpowiedzi i reagowały w rozsądnym czasie na krytyczne uwagi Rzecznika oraz aby poprawiały swoje wskaźniki zgodności z zaleceniami lub decyzjami Rzecznika;

10.  zauważa, że w 2016 r. większość spraw rozpatrywanych przez Rzecznika Spraw Obywatelskich zostało zamkniętych w ciągu 12 miesięcy, przeciętny czas potrzebny do zamknięcia dochodzenia wynosił 10 miesięcy, a jedynie 30 % spraw zamknięto po upływie 12 miesięcy lub później; wzywa Rzecznika do dalszego udoskonalania metod pracy i skrócenia czasu rozpatrywania skarg, zwłaszcza w przypadku spraw, które po upływie 12 miesięcy wciąż pozostają otwarte, bez uszczerbku dla wydajności pracy;

11.  zauważa, że dochodzenia dotyczące spraw związanych z przejrzystością, w szczególności kwestii dotyczących przejrzystości procesów podejmowania decyzji, przejrzystości działalności lobbingowej i dostępu do dokumentów unijnych, ponownie stanowią największy odsetek spraw rozpatrywanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich, w dalszej kolejności plasują się inne problemy związane z różnorodnymi zagadnieniami, począwszy od naruszeń praw podstawowych i kwestii etycznych po unijne zamówienia i dotacje;

12.  podkreśla zasadniczą rolę przejrzystości, dobrej administracji oraz instytucjonalnych mechanizmów kontroli i równowagi w pracach instytucji UE; żałuje, że dochodzenia dotyczące przejrzystości oraz dostępu do informacji i dokumentów nadal stanowią ponad 20 % wszystkich dochodzeń Rzecznika i że zagadnienia te od lat pozostają przedmiotem poważnej troski obywateli UE; wzywa instytucje UE do proaktywnego publikowania informacji i dokumentów, aby zwiększyć przejrzystość i ograniczyć niewłaściwe administrowanie;

13.  uważa, że regułą musi być maksymalna przejrzystość dokumentów oraz dostęp do dokumentów przechowywanych przez instytucje UE; przypomina orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z którym obywatele Unii mają prawo do publicznego dostępu do dokumentów instytucji, organów i innych agencji Unii, a ewentualne zastosowanie odstępstw i wyjątków od tego prawa należy zawsze rozpatrywać w odniesieniu do zasad przejrzystości i demokracji jako warunków wstępnych korzystania przez obywateli z przysługujących im praw demokratycznych; uważa, że potrzebny jest przegląd rozporządzenia (WE) nr 1049/2001, aby ułatwić działalność Rzecznika w zakresie kontroli przyznawania dostępu do dokumentów Parlamentu, Rady i Komisji;

14.  zwraca się do Komisji, aby poprawiła przejrzystość i dostęp do dokumentów i informacji w odniesieniu do procedur EU Pilot dotyczących otrzymanych petycji oraz zakończonych już procedur EU Pilot i postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego; podkreśla znaczenie podejmowanej przez Komisję regularnej współpracy z Parlamentem; zachęca Rzecznika do kontynuacji strategicznego postępowania sprawdzającego dotyczącego przejrzystości działań Komisji podczas rozpatrywania skarg w sprawie naruszeń w ramach procedur EU Pilot oraz wzywa Rzecznika do zachowania determinacji i czujności podczas dalszego badania tej sprawy w 2017 r.;

15.  wyraża uznanie dla zdecydowania, z jakim Rzecznik dąży do osiągnięcia najwyższego poziomu przejrzystości w unijnym procesie decyzyjnym; podkreśla, że konieczne jest monitorowanie wdrażania zaleceń Rzecznika dotyczących przejrzystości w rozmowach trójstronnych; wzywa Radę i Komisję do opublikowania stosownych informacji na temat decyzji podejmowanych podczas rozmów trójstronnych; przypomina ponadto o potrzebie zapewnienia pełnej i zwiększonej przejrzystości w umowach i negocjacjach handlowych oraz wzywa Rzecznika do podejmowania dalszych wysiłków w celu monitorowania przejrzystości w negocjacjach dotyczących wszystkich umów handlowych UE z państwami trzecimi, przy czym należy pamiętać o tym, by nie osłabiało to pozycji negocjacyjnej UE;

16.  przypomina, jak ważne jest, aby wszystkie instytucje UE zachowały przejrzystość w negocjacjach między UE a Zjednoczonym Królestwem w sprawie wystąpienia tego państwa z Unii bez podważania pozycji negocjacyjnej stron; wzywa Rzecznika, aby monitorował przestrzeganie zasad przejrzystości w całym procesie negocjacji w sprawie wystąpienia;

17.  domaga się większej przejrzystości w unijnym procesie podejmowania decyzji gospodarczych i finansowych, w szczególności w obszarze nadzoru bankowego sprawowanego przez Europejski Bank Centralny; popiera ponadto zalecenia Rzecznika dotyczące zwiększenia przejrzystości EBI i Eurogrupy oraz wzmocnienia ich wewnętrznych zasad etyki, a jednocześnie dostrzega niedawne starania Rzecznika w tym zakresie oraz fakt, że rozporządzenie (UE) nr 1049/2001 nie ma zastosowania wobec Eurogrupy, ponieważ nie jest ona instytucją ani organem w rozumieniu Traktatów; wzywa do przestrzegania zaleceń Rzecznika w sprawie przeglądu mechanizmu rozpatrywania skarg EBI i podkreśla znaczenie niezależnego mechanizmu składania skarg; wzywa Rzecznika Praw Obywatelskich, aby odgrywał aktywniejszą rolę, jeśli chodzi o zapewnienie wiarygodności i skuteczności nowego mechanizmu rozpatrywania skarg EBI, z poszanowaniem zasad niezależności operacyjnej, przejrzystości, dostępności, terminowości i adekwatnych zasobów;

18.  wyraża pełne poparcie dla ostatecznego celu Rzecznika, jakim jest wzmocnienie struktur i instytucji odpowiedzialności i przejrzystości na szczeblu UE oraz poprawa jakości demokracji w Europie;

19.  odnotowuje stwierdzone przez Rzecznika przypadki niewłaściwego administrowania w odniesieniu do kodeksu postępowania komisarzy; podkreśla znaczenie wysokich standardów moralnych i etycznych w administracji UE oraz odnotowuje decyzję Komisji o przedłużeniu do dwóch lat okresu karencji dla byłych komisarzy i do trzech lat dla byłych przewodniczących Komisji, jest jednak głęboko przekonany, że bardziej rygorystyczne zasady etyczne muszą obowiązywać we wszystkich instytucjach UE, w stosunku do zarówno polityków, jak i pracowników UE, aby zapewnić przestrzeganie zobowiązania do godziwego i rozważnego zachowania oraz pełnej niezależności od sektora prywatnego; domaga się, by Komisja zagwarantowała proaktywne podawanie do wiadomości oraz pełną przejrzystość w odniesieniu do zatrudnienia byłych członków Komisji; popiera zalecenia Rzecznika dotyczące dalszego przeglądu kodeksu zgodnie z zobowiązaniami traktatowymi, polegającego na zwiększeniu jasności przepisów i łatwości ich stosowania, tak aby zapewnić w każdym przypadku wiarygodność, bezstronność i brak konfliktów interesów; zachęca Rzecznika do dalszego nadzorowania i oceny poziomu niezależności powołanego przez Komisję komitetu ad hoc ds. etyki;

20.  odnotowuje działania Komisji w odpowiedzi na zalecenia Rzecznika dotyczące sposobu wdrożenia przepisów regulaminu pracowniczego UE regulujących tzw. efekt „drzwi obrotowych” oraz oczekuje na dochodzenie uzupełniające Rzecznika oceniające funkcjonowanie nowych zasad w praktyce;

21.  wzywa Rzecznika Praw Obywatelskich do dalszych prac, które zapewnią terminową publikację nazwisk wszystkich unijnych urzędników uwikłanych w przypadki efektu „drzwi obrotowych”, oraz do zagwarantowania pełnej przejrzystości wszystkich związanych z tym informacji;

22.   popiera zaangażowanie Rzecznika na rzecz zwiększenia przejrzystości działalności lobbingowej w UE, a także wzywa Komisję do pełnego zastosowania się do sugestii Rzecznika dotyczących udoskonalenia rejestru UE służącego przejrzystości przez przekształcenie go w obowiązkowy centralny ośrodek przejrzystości dla wszystkich instytucji i agencji UE; podkreśla, że w tym celu należy podjąć wyraźne działania oraz opracować spójne i realne harmonogramy prac; podkreśla znaczenie większej przejrzystości, w tym w odniesieniu do informacji o finansowaniu, grupach interesów i interesach finansowych;

23.  z zadowoleniem przyjmuje wszczęcie przez Rzecznika strategicznego postępowania sprawdzającego w sprawie sposobu przeprowadzania przez Komisję ocen konfliktu interesów w przypadku specjalnych doradców; wzywa Komisję do pełnego wdrożenia zaleceń Rzecznika w sprawie procedury powoływania specjalnych doradców, oceny potencjalnych konfliktów interesów przed powołaniem doradców i po ich powołaniu oraz zapewniania publicznego dostępu i informacji w odniesieniu do dokumentów i posiedzeń;

24.  popiera strategiczne postępowanie sprawdzające wszczęte przez Rzecznika w sprawie grup ekspertów Komisji; wzywa Rzecznika do dopilnowania, aby w nowych przepisach Komisji poprawiono zasady zarządzania konfliktami interesów oraz wyważonej i równej reprezentacji wszystkich zainteresowanych stron, w tym społecznych, co obejmuje sporządzenie wykazu wszystkich ekspertów w rejestrze UE służącym przejrzystości;

25.  odnotowuje stanowisko Komisji dotyczące przejrzystości spotkań z lobbystami przemysłu tytoniowego oraz środki służące przejrzystości wdrożone przez Dyrekcję Generalną ds. Zdrowia; ponownie apeluje do Komisji, aby zmieniła sposób postępowania oraz zapewniła pełną przejrzystość swojej pracy dzięki publikowaniu w internecie danych dotyczących wszystkich spotkań z lobbystami lub ich przedstawicielami prawnymi, a także protokołów tych spotkań, zgodnie z zobowiązaniami podjętymi na mocy Ramowej konwencji ONZ o ograniczeniu użycia tytoniu;

26.  z zadowoleniem przyjmuje praktyczne zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie kontaktów między urzędnikami państwowymi a lobbystami; wzywa Rzecznika do podjęcia działań służących zwiększeniu znajomości tych zaleceń wśród pracowników wszystkich unijnych instytucji w drodze szkoleń, seminariów i powiązanych środków wsparcia oraz wzywa wszystkie instytucje unijne do wdrożenia opracowanego przez Rzecznika Kodeksu dobrego postępowania administracyjnego oraz środków na rzecz przejrzystości zawartych w Ramowej konwencji ONZ o ograniczeniu użycia tytoniu;

27.  pochwala strategiczne dochodzenie prowadzone przez Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie dostępu do dokumentów związanych z organami przygotowawczymi Rady, w tym jej komitetami, grupami roboczymi i Komitetem Stałych Przedstawicieli (Coreper), podczas debat nad projektami unijnych aktów ustawodawczych; zachęca Rzecznika, aby apelował do Rady o poprawę przejrzystości, jeśli chodzi o jej spotkania z zainteresowanymi stronami i przyjmowane decyzje, o przestrzeganie wymogów dotyczących dostępu do dokumentów oraz zapewnianie tego dostępu terminowo i bez opóźnień;

28.  pochwala pracę Rzecznika Praw Obywatelskich nad kwestiami leżącymi w ogólnym interesie publicznym, takimi jak prawa podstawowe, bezpieczeństwo i skuteczność produktów leczniczych, ochrona środowiska i zdrowia oraz zabezpieczenia przed zagrożeniami dla środowiska; wzywa Rzecznika do działań następczych związanych z jego wnioskami przedstawionymi Europejskiej Agencji Chemikaliów w sprawie czynników zniechęcających do prowadzenia badań na zwierzętach, gdy nowe produkty kosmetyczne są rejestrowane na rynku, oraz EPSO w sprawie stosowania zasady siły wyższej i przejrzystości konkursów organizowanych przez EPSO;

29.  wspiera rolę Rzecznika w kształtowaniu proaktywnej i przejrzystej polityki dotyczącej badań klinicznych prowadzonych przez Europejską Agencję Leków (EMA), a zwłaszcza zalecenia Rzecznika w sprawie zatwierdzenia preparatu Humira, jednego z najlepiej sprzedających się produktów leczniczych na świecie, stosowanego w leczeniu choroby Crohna; wzywa Rzecznika do dalszego monitorowania EMA, aby zagwarantować, że spełnia ona najwyższe normy przejrzystości i dostępu do informacji dotyczących badań klinicznych, w szczególności normy leżące w interesie publicznym i istotne dla lekarzy, pacjentów i badaczy;

30.  z zadowoleniem przyjmuje dochodzenia prowadzone przez Rzecznika w następstwie skarg składanych przez osoby niepełnosprawne oraz wspiera działania Rzecznika jako aktywnego uczestnika unijnych ram dotyczących Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, a także jego wkład we wdrażanie europejskiej strategii w sprawie niepełnosprawności; ponownie wyraża swoje całkowite poparcie dla pełnego wdrożenia konwencji na szczeblu UE;

31.  wzywa Rzecznika do dopilnowania, aby Komisja uwzględniła wnioski i zalecenia Rzecznika w sprawie przyszłego przeglądu europejskiej inicjatywy obywatelskiej w celu zapewnienia, by procedury i warunki wymagane w związku z inicjatywą obywatelską były rzeczywiście jasne, proste, łatwe do stosowania i proporcjonalne;

32.  wzywa Rzecznika Praw Obywatelskich do dopilnowania, aby Komisja pomagała w tworzeniu infrastruktury zapewniającej doradztwo prawne w zakresie europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz w tworzeniu ram prawnych chroniących uczestników tej inicjatywy;

33.  przypomina, że demaskatorzy odgrywają kluczową rolę w ujawnianiu przypadków niewłaściwego administrowania, oraz popiera środki mające skutecznie zachęcać do sygnalizowania nieprawidłowości i chronić demaskatorów przed odwetem, a także apeluje do Rzecznika o dalszą ocenę wdrażania nowych wewnętrznych zasad informowania o nieprawidłowościach w instytucjach UE; zachęca do działań następczych w związku z dochodzeniami Rzecznika z 2015 r. dotyczącymi wewnętrznych zasad informowania o nieprawidłowościach w instytucjach UE; z zadowoleniem przyjmuje własne zasady Rzecznika w tym zakresie i zachęca pozostałe instytucje UE do korzystania z nich jako wytycznych; przypomina swój apel o opracowanie horyzontalnych przepisów UE dotyczących ochrony demaskatorów, ustanawiających odpowiednie kanały i procedury zgłaszania wszystkich form niewłaściwego administrowania, a także odpowiednie gwarancje i zabezpieczenia prawne dla zaangażowanych osób na wszystkich szczeblach;

34.  z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Rzecznika dotyczącą wskazywania najlepszych praktyk w administracji UE i zainteresowania nimi opinii publicznej za pomocą nagrody Rzecznika za dobrą administrację;

35.  zachęca Rzecznika do dalszej współpracy z krajowymi rzecznikami praw obywatelskich za pośrednictwem europejskiej sieci rzeczników; popiera pomysł zorganizowania po raz pierwszy w Brukseli w 2016 r. dorocznej konferencji europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich oraz zobowiązanie Komisji do efektywniejszej współpracy z siecią;

36.  jest otwarty na pomysł organizowania w przyszłości corocznych konferencji europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich w siedzibie Parlamentu Europejskiego ze względu na bezpośrednie związki między Komisją Petycji a Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich;

37.  przypomina, że europejska sieć rzeczników praw obywatelskich może odegrać ważną rolę w obronie praw obywateli UE podczas negocjacji w sprawie wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE;

38.  wyraża uznanie dla Rzecznika za organizowanie spotkań z poszczególnymi krajowymi rzecznikami praw obywatelskich oraz organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i organizacjami przedsiębiorców; wzywa Rzecznika do organizowania takich spotkań we wszystkich państwach członkowskich oraz do dalszego podnoszenia świadomości tego, co urząd Rzecznika Praw Obywatelskich może uczynić dla europejskich obywateli i przedsiębiorstw;

39.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji oraz sprawozdania Komisji Petycji Radzie, Komisji, Europejskiemu Rzecznikowi Praw Obywatelskich, jak również rządom i parlamentom państw członkowskich oraz rzecznikom praw obywatelskich lub odpowiadającym im organom w państwach członkowskich.

(1)

Dz.U. L 113 z 4.5.1994, s. 15.

(2)

Dz.U. C 72 E z 21.3.2002, s. 331.


UZASADNIENIE

Sprawozdanie roczne dotyczące działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r. zostało formalnie przekazane przewodniczącemu Antonio Tajaniemu w dniu 17 maja 2017 r. Emily O’Reilly sprawująca urząd Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich zaprezentowała sprawozdanie Komisji Petycji w Brukseli w dniu 30 maja 2017 r.

Podstawę prawną mandatu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich stanowią art. 24 i 228 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Obywatele Unii są uprawnieni do wnoszenia skarg do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich zgodnie z art. 24 TFUE oraz art. 43 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego mandat Rzecznika Praw Obywatelskich rozszerzył się i obejmuje potencjalne przypadki niewłaściwego administrowania w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB), w tym wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO).

Definicja niewłaściwego administrowania podana przez Rzecznika i zatwierdzona przez Parlament Europejski i Komisję Europejską brzmi: „Ze złym administrowaniem mamy do czynienia wówczas, gdy jednostka publiczna nie działa zgodnie z przepisem lub zasadą, które mają charakter obowiązkowy”. Dla instytucji oznacza to poszanowanie praworządności, zasad dobrej administracji i praw podstawowych. Karta praw podstawowych, która ma charakter wiążący dla administracji instytucji Unii Europejskiej, także obejmuje prawo do dobrej administracji jako podstawowe prawo obywateli UE (art. 41).

Sprawozdawczyni docenia przyjazny dla czytelnika format sprawozdania rocznego Rzecznika – podobnie jak w przypadku poprzedniego sprawozdania z 2015 r. – które uwzględnia kluczowe kwestie i koncentruje się na przekazaniu szczegółowych informacji na temat działalności i prac Rzecznika w 2016 r. Sprawozdanie prezentuje informacje w formie przejrzystych i prostych infografik dotyczących w przybliżeniu takich samych obszarów jak rok temu.

W 2016 r. Rzecznik udzielił pomocy 15 797 obywatelom, z czego 12 646 obywatelom udzielono pomocy za pośrednictwem przewodnika interaktywnego na portalu Rzecznika, a z pozostałych wniosków 1 880 było rozpatrywanych jako skargi i 1 271 stanowiło wnioski o informacje, na które odpowiedzi udzieliły służby Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Spośród 1 880 skarg rozpatrywanych przez Rzecznika w 2016 r. 711 podlegało zakresowi mandatu Rzecznika, a 1 169 wykraczało poza ten zakres. Liczba wniosków wykraczających poza zakres mandatu Rzecznika spadła do rekordowo niskiej liczby (1 169) dzięki skutecznemu przekazywaniu informacji na temat prac Rzecznika i przewodnikowi interaktywnemu na stronie internetowej. 470 (57,5 %) skarg wykraczających poza zakres mandatu Rzecznika przekazano członkom sieci, w tym 429 przekazano krajowym lub regionalnym rzecznikom praw obywatelskich, a 41 Komisji Petycji. Pozostałe skargi przekazano Komisji (116, 14,2 % wszystkich przekazanych skarg) oraz innym instytucjom i organom (407, 49,8 %).

W porównaniu z poprzednim rokiem liczba skarg była w 2016 r. nieco mniejsza (17 033 obywateli i 2 077 skarg w 2015 r.). W związku ze skargami podjęto następujące działania: w 816 przypadkach (43,4 %) udzielono porady lub przekazano sprawę do innego organu odpowiedzialnego za rozpatrywanie skarg; w 788 przypadkach (41,9 %) skarżący został poinformowany o braku możliwości dalszego doradztwa; a w 235 przypadkach (12,5 %) wszczęto dochodzenie.

Rzecznik wszczął 245 dochodzeń w 2016 r., w tym 235 na podstawie skarg, a 10 z inicjatywy własnej, oraz zamknął 291 dochodzeń (278 na podstawie skarg, a 13 z inicjatywy własnej). Spośród 291 zamkniętych dochodzeń w 148 przypadkach (50,9 %) uzgodniono rozwiązanie lub zostało ono ustanowione przez instytucję, w 89 przypadkach (30,6 %) nie wykryto niewłaściwego administrowania, w 52 przypadkach (17,9 %) stwierdzono, że dalsze postępowanie nie jest uzasadnione, a w 20 przypadkach (6,9 %) stwierdzono niewłaściwe administrowanie.

Sprawozdawczyni z zadowoleniem przyjmuje spadek liczby dochodzeń dotyczących instytucji europejskich, które były prowadzone przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r. (245 w 2016 r. w porównaniu z 261 w 2015 r.). Jej zdaniem instytucje, organy, urzędy i agencje Unii powinny jednak nadal udzielać odpowiedzi i reagować w rozsądnym czasie na krytyczne uwagi Rzecznika oraz poprawiać swoje wskaźniki zgodności z zaleceniami lub decyzjami Rzecznika.

W odniesieniu do podziału skarg według państw Hiszpania pozostaje na pierwszej pozycji z 308 skargami, a kolejne miejsca zajmują Polska (163), Belgia (150) i Zjednoczone Królestwo (145). Utrzymuje się zjawisko, polegające na tym, że duża liczba skarg z danego państwa członkowskiego nie przekłada się na proporcjonalną liczbę wszczynanych dochodzeń. Na przykład, jak przedstawiono w sprawozdaniu Rzecznika za 2016 r., w odpowiedzi na 150 skarg z Belgii wszczęto 50 dochodzeń, natomiast tylko 28 dochodzeń wszczęto w związku z 308 skargami z Hiszpanii.

W sprawozdaniu sprawozdawczyni podkreśla także znaczenie kwestii związanych z przejrzystością oraz dostępem do informacji i dokumentów – jako najważniejszych tematów postępowań przedkładanych Rzecznikowi – (29,6 %), a także z właściwym zarządzaniem sprawami kadrowymi UE (28,2 %) oraz kulturą sprawowania służby publicznej (25,1 %). Inne kwestie obejmują korzystanie z uprawnień, w tym w ramach postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, należyte zarządzanie finansami w obszarze dotacji i umów UE oraz poszanowanie praw procesowych i podstawowych.

Na podstawie nowej usprawnionej procedury rozpatrywania spraw te sprawy, które są oparte na skargach o podobnej treści, mogą być rozpatrywane wspólnie jako strategiczne postępowania sprawdzające; w 2016 r. wszczęto cztery takie postępowania oraz zamknięto pięć takich postępowań. Strategiczne postępowania sprawdzające wszczęte w 2016 r. obejmują oceny konfliktu interesów specjalnych doradców Komisji, program Komisji EU Pilot, zatwierdzanie pestycydów na europejskim rynku oraz opóźnienia w zatwierdzaniu 20 wniosków dotyczących genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy.

W roku referencyjnym Rzecznik podjął także 10 inicjatyw strategicznych dotyczących tzw. efektu „drzwi obrotowych”, braku przejrzystości w negocjacjach UE–Stany Zjednoczone dotyczących TTIP, wdrażania Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, przejrzystości Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, przejrzystości Eurogrupy i EBI, dostępności stron internetowych Komisji dla osób niepełnosprawnych oraz przejrzystości procesu przeglądu i oceny nadzorczej EBC. Sprawozdawczyni wspiera działania strategiczne prowadzone przez Rzecznika w 2016 r., które jej zdaniem leżały w interesie publicznym, pomagając instytucjom Unii w poprawie jakości ich usług.

W odniesieniu do dochodzeń, w których stwierdzono niewłaściwe administrowanie, w dziewięciu przypadkach (45 %) Rzecznik skierował uwagi krytyczne do instytucji, a w 11 przypadkach (55 %) zalecenia wydane przez Rzecznika zostały w pełni lub częściowo zaakceptowane przez instytucję. Uwagę krytyczną zgłasza się wtedy, gdy dana instytucja nie może już wyeliminować przypadku niewłaściwego administrowania, gdy niewłaściwe administrowanie nie rodzi konsekwencji o charakterze ogólnym lub gdy Rzecznik uzna, że działania następcze z jego strony nie są konieczne. Rzecznik Praw Obywatelskich może również zgłosić uwagę krytyczną, jeżeli uzna, że projekt zalecenia nie przyniesie pożądanego skutku, lub w sytuacjach, gdy dana instytucja nie przyjmuje projektu zalecenia, jednak przypadek niewłaściwego administrowania nie uzasadnia sporządzenia sprawozdania specjalnego dla Parlamentu.

Uwaga krytyczna stanowi jednak dla skarżącego potwierdzenie, że jego skarga jest uzasadniona, i wyraźnie wskazuje danej instytucji popełniony błąd, by pomóc jej uniknąć podobnego postępowania w przyszłości. W 2015 r. Rzecznik skierował uwagi krytyczne do instytucji w 19 przypadkach.

W odniesieniu do instytucji będących przedmiotem dochodzeń prowadzonych przez Rzecznika pierwsze miejsce zajmuje Komisja Europejska, której dotyczy ponad połowa spraw (58,8 %), a na kolejnych pozycjach znajdują się agencje Unii (12,3 %), Parlament Europejski (6,5 %), Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO) (5,7 %), Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) (4,5 %), Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) (0,8 %) i inne instytucje (11,4 %). W porównaniu z 2015 r. inne instytucje, które znalazły się na trzeciej pozycji pod względem liczby dochodzeń, stanowią nową kategorię, a Parlament Europejski trafił na czwarte miejsce, plasując się wyżej w zestawieniu niż EPSO.

Sprawozdawczyni przyjmuje także z zadowoleniem zapoczątkowaną w październiku 2016 r. inicjatywę Rzecznika, która dotyczy zgłaszania kandydatur do nagrody za dobrą administrację, w celu wskazania najlepszych praktyk w administracji UE oraz zwrócenia na nie większej uwagi opinii publicznej. Rzecznik przygotował także wykaz zaleceń i zakazów dla urzędników utrzymujących kontakty z lobbystami.

Rzecznik współpracuje także ściśle ze swoimi odpowiednikami w państwach członkowskich za pośrednictwem europejskiej sieci rzeczników. W 2016 r. europejska sieć rzeczników została przeorganizowana i otrzymała status członka ex officio forum konsultacyjnego Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO). Europejska sieć rzeczników obecnie obejmuje 96 urzędów w 36 krajach Europy oraz zapewnia platformę współpracy między Rzecznikiem a jego regionalnymi lub krajowymi odpowiednikami. Komisja Petycji Parlamentu Europejskiego także jest członkiem tej sieci. Skargi wykraczające poza zakres kompetencji Rzecznika mogą w wielu przypadkach zostać najskuteczniej rozpatrzone przez członka sieci, np. krajowego lub regionalnego rzecznika praw obywatelskich.

Głównym wydarzeniem w ramach sieci w 2016 r. była pierwsza doroczna konferencja zorganizowana przez Rzecznika w Brukseli w dniach 19–20 czerwca. Sprawozdawczyni popiera pomysł zorganizowania po raz pierwszy dorocznej konferencji europejskiej sieci rzeczników w Brukseli w 2016 r. oraz zobowiązanie Komisji do efektywniejszej pracy w ramach sieci. Konferencja miała wysoce interaktywny charakter i była otwarta dla podmiotów z państw niebędących członkami UE; wzięło w niej udział 250 uczestników, którzy dyskutowali na takie tematy jak kryzys migracyjny w Europie, promowanie przejrzystości działalności lobbingowej oraz wyzwania związane z praworządnością.

Art. 33 ust. 2 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych ONZ przewiduje stworzenie unijnych ram, których zadaniem będzie popieranie, ochrona i monitorowanie wdrażania konwencji. Do zadań Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich należy ochrona praw osób niepełnosprawnych oraz dołożenie starań, by organy administracyjne UE były świadome swych obowiązków w zakresie respektowania praw tej grupy osób. W maju 2016 r. Rzecznik wszczął trwające nadal dochodzenie dotyczące zgodności wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych oraz wdrażał dwie inicjatywy strategiczne – jedną dotyczącą dostępności stron i narzędzi internetowych zarządzanych przez Komisję, a drugą dotyczącą sposobu uwzględniania przez europejskie szkoły kwestii zgłoszonych przez komitet ds. Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych w odniesieniu do wdrażania tej konwencji.

Budżet Rzecznika Praw Obywatelskich jest niezależną sekcją budżetu UE. W roku 2016 budżet Rzecznika wyniósł 10 658 951 EUR, a plan zatrudnienia urzędu Rzecznika przewiduje 75 stanowisk.


INFORMACJE O PRZYJĘCIU SPRAWOZDANIAW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

Data przyjęcia

11.10.2017

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

19

1

1

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Heinz K. Becker, Pál Csáky, Eleonora Evi, Rikke Karlsson, Jude Kirton-Darling, Svetoslav Hristov Malinov, Notis Marias, Roberta Metsola, Marlene Mizzi, Gabriele Preuß, Laurenţiu Rebega, Virginie Rozière, Sofia Sakorafa, Jarosław Wałęsa, Cecilia Wikström, Tatjana Ždanoka

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Demetris Papadakis, Julia Pitera, Igor Šoltes, Ángela Vallina

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Mircea Diaconu


GŁOSOWANIE KOŃCOWE W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO

19

+

ALDEECR

EFDD

GUE/NLG

PPE

 

S&D

 

VERTS/ALE

 

Mircea Diaconu, Cecilia WikströmRikke Karlsson

Eleonora Evi

Sofia Sakorafa, Ángela Vallina

Heinz K. Becker, Pál Csáky, Svetoslav Hristov Malinov, Roberta Metsola, Julia Pitera, Jarosław Wałęsa

Jude Kirton-Darling, Marlene Mizzi, Demetris Papadakis, Gabriele Preuß, Virginie Rozière

Igor Šoltes, Tatjana Ždanoka

 

1

-

ECR

Notis Marias

1

0

ENF

Laurenţiu Rebega

Objaśnienie używanych znaków:

+  :  za

-  :  przeciw

0  :  wstrzymało się

Informacja prawna