Procedura : 2017/2087(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A8-0165/2018

Teksty złożone :

A8-0165/2018

Debaty :

PV 30/05/2018 - 29
CRE 30/05/2018 - 29

Głosowanie :

PV 31/05/2018 - 7.11
CRE 31/05/2018 - 7.11
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P8_TA(2018)0241

SPRAWOZDANIE     
PDF 707kWORD 81k
7.5.2018
PE 616.861v02-00 A8-0165/2018

w sprawie wdrożenia dyrektywy w sprawie ekoprojektu (2009/125/WE)

(2017/2087(INI))

Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Sprawozdawczyni: Frédérique Ries

POPRAWKI
UZASADNIENIE – STRESZCZENIE FAKTÓW I USTALENIA
 PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 OPINIA Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii
 INFORMACJE O PRZYJĘCIU SPRAWOZDANIA W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ
 GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

UZASADNIENIE – STRESZCZENIE FAKTÓW I USTALENIA

Wprowadzenie

Unia Europejska rozpoczęła proces przekształcania gospodarki w gospodarkę niskoemisyjną o bardziej zrównoważonym charakterze. Dowodem tego jest szereg strategii i działań: czołowa rola w doprowadzeniu do zawarcia porozumienia paryskiego w sprawie klimatu, ponad 220 mln EUR z budżetu UE zainwestowane w zielone i niskoemisyjne projekty oraz uszczegółowienie przepisów w dziedzinie etykietowania energetycznego w celu poprawy informacji dla konsumentów(1).

Oszczędności skali oraz sprawniejsze gospodarowanie energią i surowcami można jeszcze bardziej udoskonalić, jeśli UE wykorzysta cały potencjał ekoprojektu zdefiniowanego w art. 2 pkt 23 dyrektywy 2009/125/WE, będącej przedmiotem niniejszego sprawozdania z wdrożenia, jako „uwzględnienie aspektów środowiskowych przy projektowaniu produktu celem poprawy ekologiczności PWE podczas jego całego cyklu życia”.

Działania należy bowiem podejmować już na etapie wytwarzania produktu, kiedy możliwości techniczne są największe. 80 % negatywnego wpływu na środowisko i 90 % kosztów ponoszonych przez producenta powstaje na etapie projektowania produktów.

Europejskie ramy utworzone w 2005 r. i poszerzone w 2009 r.

Sprawozdawczyni już w 2005 r. uczestniczyła z ramienia Parlamentu w opracowywaniu pierwszych ram prawnych ustalających wymogi dotyczące ekoprojektu dla produktów wykorzystujących energię (PWE)(2). Chodziło o dyrektywę ramową, która nie przewidywała wiążących obowiązków. Obowiązki takie określono w środkach wykonawczych, które przyjęto w ramach procedury komitetowej, w odniesieniu do określonych produktów wykorzystujących energię, takich jak kotły, podgrzewacze wody, komputery, lampy, telewizory itd.

W 2009 r. w wyniku przekształcenia pierwotnej wersji dyrektywy rozszerzono zakres stosowania na produkty związane z energią (PZE), tak aby poszerzyć ofertę energooszczędnych i przyjaznych środowisku produktów dostępnych na rynku(3). Produkty te muszą spełniać następujące kryteria:

– ich sprzedaż w Unii Europejskiej przekracza 200 000 sztuk rocznie,

– wywierają istotny wpływ na środowisko,

– wykazują znaczny potencjał rozwoju.

Ogólna skuteczność dyrektywy w sprawie ekoprojektu w zakresie produktów związanych z energią

Można mówić o rzeczywistej wartości dodanej dyrektywy – co uznają zarówno zainteresowane sektory przemysłu, jak i organizacje pozarządowe i eksperci z państw członkowskich.

Według przedstawionych przez Komisję szacunków(4) polityka dotycząca ekoprojektu i etykietowania energetycznego jest skuteczna i obiecująca: oszczędność energii szacuje się na ok. 175 Mtoe energii pierwotnej rocznie. Liczba ta jest wyższa od rocznego zużycia energii pierwotnej we Włoszech i odpowiada redukcji emisji CO2 o 320 mln ton rocznie. Dla konsumentów oznacza to oszczędność na rachunkach za energię rzędu 490 EUR rocznie w przeliczeniu na gospodarstwo domowe.

Te dane liczbowe są zbieżne z danymi przedstawionymi przez grupę BSH Hausgeräte GmbH będącą największym producentem urządzeń gospodarstwa domowego w Europie (dane BSH, 2017 r.).

Według tego źródła przykładowo pobór energii w suszarkach do prania produkowanych przez tę grupę został w latach 2001–2016 zmniejszony średnio o 75 %, ponadto udało się również obniżyć poziom poboru energii w piekarnikach elektrycznych, lodówkach, zamrażalkach i pralkach, w przypadku których średnie zmniejszenie energochłonności wynosiło odpowiednio 43 %, 55 %, 69 % i 68 %.

Bolączką dyrektywy w sprawie ekoprojektu jest jednak brak poparcia politycznego, przy czym niekiedy dotyczy to najwyższego szczebla decyzyjnego. Kwestia ekoprojektu często stawała się „zakładnikiem” służącym do wywierania presji podczas kampanii wyborczej – przed wyborami europejskimi w maju 2014 r., a także podczas referendum brytyjskiego w czerwcu 2016 r.

Ta „wyczekująca” postawa miała bezpośrednie konsekwencje: od rozszerzenia w 2009 r. zakresu stosowania dyrektywy na produkty związane z energią (PZE) żaden taki produkt nie został faktycznie objęty środkami wykonawczymi dotyczącymi ekoprojektu.

Materiały budowlane uznano za produkty niewymagające nadzoru regulacyjnego w tym względzie. Okna oraz krany i prysznice nadal są przedmiotem badania co do możliwości objęcia ich jedynie zbiorem przepisów dotyczących etykietowania energetycznego. Nowe produkty związane z energią analizuje się obecnie w ramach ostatniego planu prac na lata 2016–2019, a wśród nich znajdują się panele fotowoltaiczne oraz systemy automatyzacji budynków i sterowania nimi.

W związku z powyższym sprawozdawczyni uważa, że 29 przyjętych rozporządzeń wykonawczych dotyczących ekoprojektu, do których należy dodać 16 rozporządzeń delegowanych dotyczących etykietowania energetycznego oraz trzy dobrowolne porozumienia (dotyczące dekoderów sygnału złożonego, konsoli do gier i sprzętu obrazującego), okazało się przydatnych oraz że Parlament Europejski musi nadal wspierać koncepcję ekoprojektu, tj. innowacji w służbie środowisku.

Co więcej, w przeprowadzonym przez organy brytyjskie badaniu opublikowanym w 2015 r. ustalono, że każdy funt zainwestowany w ekoprojekt przynosi gospodarce brytyjskiej 3,8 funta oraz że świadczy to o opłacalności tej polityki(5).

Kwestią daleką od doskonałości jest natomiast procedura, ponieważ większość podmiotów, producentów i państw członkowskich sygnalizowała utrzymujące się opóźnienia w procesie decyzyjnym. W związku z powyższym apeluje się do Komisji o zaradzenie temu stanowi rzeczy oraz o precyzyjne określenie terminów i etapów w odniesieniu do finalizacji środków wykonawczych. Podobna zasada została zresztą wprowadzona niedawno przez Parlament i Radę w art. 11 rozporządzenia (UE) 2017/1369 w sprawie etykietowania energetycznego.

Od energooszczędności do zasobooszczędności

Sprawozdawczyni uważa, że należy koniecznie wykorzystać pełen potencjał tkwiący w obowiązującej dyrektywie oraz że aby stawić czoła nowemu wyzwaniu dotyczącemu gospodarki o obiegu zamkniętym, należy uwzględnić cały wymiar środowiskowy produktu, czyli jego skład, trwałość, możliwość demontażu, naprawy i recyklingu.

Parlament Europejski wielokrotnie zwracał uwagę na cel polityczny dotyczący uwzględnienia ogólnych parametrów ekologicznych produktu:

– w przyjętym w czerwcu 2015 r. sprawozdaniu (sprawozdawczyni: Sirpa Pietikäinen) w sprawie oszczędnego gospodarowania zasobami: ku gospodarce o obiegu zamkniętym(6);

– w przyjętym w lipcu 2017 r. sprawozdaniu (sprawozdawca: Pascal Durand) w sprawie dłuższego cyklu życia produktów: korzyści dla konsumentów i przedsiębiorstw(7).

Warto zauważyć, że w związku z ekoprojektem pojawiają się nowe zawody: inżynier materiałoznawstwa, inżynier zarządzania środowiskiem i zrównoważonym rozwojem czy wyspecjalizowani doradcy, przy czym pojawienie się tych zawodów świadczy o tym, że przedsiębiorstwa zaczęły uwzględniać ekoprojekt w prowadzonej działalności. W kwestie dotyczące ekoprojektu angażuje się również wiele organów samorządowych, np. organów odpowiedzialnych za przetwarzanie odpadów komunalnych. Wszystko to stanowi dla unijnego prawodawcy oczywisty bodziec do stworzenia optymalnych ram umożliwiających rozwój ekoprojektu w gospodarce europejskiej.

Co z telefonami komórkowymi lub smartfonami?

Komisja dostrzega możliwości usprawnień, jeśli chodzi o te produkty w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym, ale mimo to zaproponowała, aby ze względu na specyficzny charakter tych produktów nie włączać ich do planu prac dotyczącego ekoprojektu. Europejski konsument wymienia telefon komórkowy średnio co dwa lata, podczas gdy europejska procedura ekoprojektu trwa cztery lata. Tempo zmian regulacyjnych nie nadąża zatem za tempem zmian gospodarczych.

Zdaniem sprawozdawczyni należy w trybie pilnym włączyć telefony komórkowe i smartfony do planu prac dotyczącego ekoprojektu, aby podjąć działania – nie tylko pod kątem poprawy efektywności energetycznej tych produktów, ale również w zakresie możliwości recyklingu metali rzadkich wchodzących w skład produktu, a także w zakresie poprawy projektowania i możliwości wymontowania baterii i jej wymiany.

Szacuje się, że obecnie recyklingowi poddaje się jedynie 1–5 % metali rzadkich – takich jak wolfram, kobalt, grafit, ind – wykorzystywanych w produkcji telefonów komórkowych.

Usprawnianie nadzoru rynku

To kolejne duże wyzwanie dla europejskiej polityki w dziedzinie ekoprojektu, jeśli chcemy, aby produkty opracowane zgodnie z zasadami ekoprojektu stały się normą, a przedsiębiorcy, którzy przestrzegają przepisów, nie znajdowali się w niekorzystnej sytuacji. Na kwestię tę kilkakrotnie zwrócono uwagę w przygotowanym przez EPRS badaniu, które posłużyło za podstawę przy opracowywaniu niniejszego sprawozdania z wdrożenia; w badaniu tym przypomniano, że nadzór rynku należy do kompetencji państw członkowskich(8).

Komisja szacuje, że 10–25 % produktów regulowanych przepisami dyrektywy nie spełnia wymogów dotyczących ekoprojektu i etykietowania energetycznego. Sytuacja taka jest nie do przyjęcia.

Sprawozdawczyni przedstawia szereg propozycji mających przyczynić się do lepszej koordynacji działań krajowych organów nadzoru rynku:

– należy wykorzystywać „najlepsze praktyki” wprowadzone przez niektóre państwa członkowskie, które udostępniają już wyniki działań z zakresu nadzoru rynku za pomocą ICSMS (systemu informacyjnego i komunikacyjnego do celów nadzoru rynku) w odniesieniu do bezpieczeństwa produktów, przy czym należy poszerzyć te działania o produkty objęte środkami dotyczącymi ekoprojektu,

– należy we współpracy z ekspertami z sektora przemysłu stosować szybkie metody przesiewowe w celu wykrywania produktów, w przypadku których istnieje największe prawdopodobieństwo braku zgodności,

– należy przyjąć środki odstraszające, aby usprawnić zapewnianie zgodności z przepisami dotyczącymi ekoprojektu. Przykładowo, w przypadku nakładania sankcji na producentów nieprzestrzegających przepisów należy upewniać się, czy sankcje te są proporcjonalne do wpływu braku zgodności na cały rynek europejski, ponadto należy przewidzieć rekompensatę dla konsumentów, którzy nabyli produkty niezgodne z przepisami dotyczącymi ekoprojektu, nawet jeśli upłynął przewidziany prawem dwuletni okres gwarancji.

Inne zalecenia

W niniejszym sprawozdaniu z oceny wdrożenia dyrektywy w sprawie ekoprojektu należy również poruszyć kwestię przedwczesnego skracania cyklu życia powszechnie używanych produktów, takich jak tablety, ekspresy do kawy czy drukarki.

Dnia 4 lipca 2017 r. Parlament przypomniał w niewiążącej prawnie rezolucji, że należy określić „kryteria minimalnej odporności” dla poszczególnych kategorii produktów już na etapie ich projektowania. Kryteria te mogłyby bazować na normach opracowanych przez trzy europejskie organizacje normalizacyjne (CEN, CENELEC i ETSI)(9).

Według przeprowadzonego w 2014 r. badania Eurobarometru 77 % Europejczyków wolałoby naprawiać swoje sprzęty, a nie kupować nowe, ale zniechęca ich do tego cena naprawy. Z tego względu wzywa się Komisję i państwa członkowskie do wspierania producentów sprzętów modułowych, w których poszczególne części można z łatwością zdemontować i wymienić. W tym właśnie tkwi cała wartość ekoprojektu i jest to podstawowy czynnik, jeśli chodzi o ekologiczny charakter produktu.

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1369 ustanawiające ramy etykietowania energetycznego i uchylające dyrektywę 2010/30/UE.

(2)

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/32/WE z dnia 6 lipca 2005 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów wykorzystujących energię.

(3)

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią.

(4)

Plan prac dotyczący ekoprojektu na lata 2016–2019. COM(2016)0773 final, s. 2.

(5)

Sprawozdanie DEFRA (Departamentu Środowiska, Żywności i Spraw Wiejskich): https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/406225/defra-regulation-assessment-2015.pdf

(6)

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 lipca 2015 r. w sprawie oszczędnego gospodarowania zasobami: ku gospodarce o obiegu zamkniętym (2014/2208(INI)).

(7)

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 4 lipca 2017 r. w sprawie dłuższego cyklu życia produktów: korzyści dla konsumentów i przedsiębiorstw (2016/2272(INI)).

(8)

Anna Zygierewicz (koord.), „Europejska ocena wdrożenia dyrektywy w sprawie ekoprojektu (2009/125/WE)”, EPRS. PE 611.015, listopad 2017 r., s. 43–44, 50, 80 itd.

(9)

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 4 lipca 2017 r. w sprawie dłuższego cyklu życia produktów: korzyści dla konsumentów i przedsiębiorstw (2016/2272(INI)).


PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wdrożenia dyrektywy w sprawie ekoprojektu (2009/125/WE)

(2017/2087(INI))

Parlament Europejski,

–  uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 114,

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającą ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (zwaną dalej „dyrektywą w sprawie ekoprojektu”) oraz przyjęte na mocy tej dyrektywy rozporządzenia wykonawcze i dobrowolne porozumienia(1),

–  uwzględniając sporządzony przez Komisję plan prac dotyczący ekoprojektu na lata 2016–2019 (COM(2016)0773) przyjęty zgodnie z dyrektywą 2009/125/WE,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1369 ustanawiające ramy etykietowania energetycznego i uchylające dyrektywę 2010/30/UE(2),

–  uwzględniając unijne cele dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych oraz efektywności energetycznej,

  uwzględniając porozumienie paryskie w sprawie zmian klimatu oraz 21. Konferencję Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu (COP 21),

–  uwzględniając ratyfikację porozumienia paryskiego przez UE i państwa członkowskie,

  uwzględniając przewidziany tym porozumieniem cel długoterminowy w postaci utrzymania wzrostu średniej temperatury na świecie znacznie poniżej 2°C w stosunku do poziomu sprzed epoki przemysłowej oraz kontynuowania wysiłków na rzecz ograniczenia tego wzrostu do 1,5°C,

–  uwzględniając ogólny unijny program działań w zakresie środowiska do 2020 r. (decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1386/2013/UE z dnia 20 listopada 2013 r.)(3),

–  uwzględniając komunikat Komisji zatytułowany „Plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym” (COM(2015)0614),

  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 16 stycznia 2018 r. zatytułowany „Europejska strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym” (COM(2018)0028),

  uwzględniając komunikat Komisji oraz dokument roboczy służb Komisji z dnia 16 stycznia 2018 r. w sprawie wdrażania pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym: warianty podejścia do interakcji między przepisami w zakresie chemikaliów, produktów i odpadów (COM(2018)0032),

  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 13 września 2017 r. w sprawie wykazu surowców krytycznych dla UE 2017 (COM(2017)0490),

–  uwzględniając konkluzje Rady w sprawie ekoinnowacji: umożliwienie przejścia do gospodarki o obiegu zamkniętym, przyjęte w dniu 18 grudnia 2017 r.(4),

  uwzględniając sprawozdanie wydane w listopadzie 2017 r. przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska w sprawie rozbieżności między potrzebami a perspektywami w zakresie redukcji emisji,

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 9 lipca 2015 r. w sprawie oszczędnego gospodarowania zasobami: ku gospodarce o obiegu zamkniętym(5),

  uwzględniając przepisy UE w dziedzinie odpadów,

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 4 lipca 2017 r. w sprawie dłuższego cyklu życia produktów: korzyści dla konsumentów i przedsiębiorstw(6),

–  uwzględniając sporządzoną przez Dyrekcję Generalną ds. Analiz Parlamentarnych europejską ocenę wdrożenia towarzyszącą kontroli wdrożenia dyrektywy w sprawie ekoprojektu,

–  uwzględniając art. 52 Regulaminu, a także art. 1 ust. 1 lit. e) decyzji Konferencji Przewodniczących z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie procedury udzielania zgody na sporządzenie sprawozdań z własnej inicjatywy i załącznik 3 do tej decyzji,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności oraz opinię Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (A8-0165/2018),

A.  mając na uwadze, że celem dyrektywy w sprawie ekoprojektu jest zwiększenie efektywności energetycznej oraz podniesienie poziomu ochrony środowiska dzięki zharmonizowanym wymogom, które zapewniają funkcjonowanie rynku wewnętrznego i sprzyjają ciągłemu ograniczaniu ogólnego wpływu produktów związanych z energią na środowisko naturalne; mając na uwadze, że środki te, redukując zużycie energii, wpływają też pozytywnie na bezpieczeństwo energetyczne;

B.  mając na uwadze, że w dyrektywie w sprawie ekoprojektu przewidziano działania, które należy podjąć, aby ograniczyć wpływ produktów związanych z energią na środowisko przez cały cykl życia produktu; mając na uwadze, że decyzje podjęte dotychczas na mocy dyrektywy w znacznej mierze skupiały się na ograniczaniu zużycia energii na etapie użytkowania;

C.  mając na uwadze, że wdrożenie dyrektywy mogłoby zintensyfikować unijne dążenia do poprawy efektywności energetycznej i przyczynić się do osiągnięcia celów działań w dziedzinie klimatu;

D.  mając na uwadze, że ograniczenie wpływu produktów związanych z energią na środowisko na etapie ekoprojektu – dzięki wprowadzeniu minimalnych kryteriów dotyczących trwałości produktów, możliwości ich modernizacji, naprawy, recyklingu i ponownego użycia – może nieść ze sobą znaczny potencjał tworzenia miejsc pracy;

E.  mając na uwadze, że do początku 2018 r. wprowadzono 29 szczegółowych rozporządzeń dotyczących ekoprojektu obejmujących poszczególne grupy produktów, a ponadto przyjęto trzy dobrowolne porozumienia uznawane na mocy dyrektywy;

F.  mając na uwadze, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu uznaje dobrowolne porozumienia lub inne środki samoregulacji za alternatywę dla środków wykonawczych, gdy spełnione są pewne kryteria; mając na uwadze, że nie wszystkie istniejące dobrowolne porozumienia okazały się skuteczniejsze niż środki regulacyjne;

G.  mając na uwadze, że ekoprojekt przynosi korzyści gospodarcze przemysłowi i konsumentom i w znacznym stopniu przyczynia się do realizacji unijnych polityk w dziedzinie klimatu, energii i gospodarki o obiegu zamkniętym;

H.  mając na uwadze, że prawodawstwo dotyczące ekoprojektu jest ściśle powiązane z prawodawstwem UE w zakresie etykietowania energetycznego, a działania podejmowane na mocy tych dwóch dyrektyw do 2020 r. mają zgodnie z oczekiwaniami przynosić sektorowi przemysłu oraz sektorowi hurtowemu i detalicznemu dodatkowe dochody w wysokości 55 mld EUR rocznie, przy czym oszczędności energii pierwotnej wynosić będą do 2020 r. szacunkowo 175 Mtoe rocznie, co zapewni aż do połowy wkładu koniecznego do osiągnięcia unijnego celu dotyczącego oszczędności energii do 2020 r. i zmniejszy uzależnienie od importu energii; mając na uwadze, że prawodawstwo to przyczynia się także w znacznym stopniu do osiągnięcia unijnych celów w dziedzinie klimatu dzięki obniżeniu emisji gazów cieplarnianych o 320 mln ton ekwiwalentu CO2 rocznie; mając na uwadze, że w perspektywie długoterminowej potencjał oszczędności energii jest jeszcze większy;

I.  mając na uwadze, że według szacunków przedstawionych w sprawozdaniu rachunkowym dotyczącym wpływu ekoprojektu (Komisja Europejska, 2016 r.) do 2020 r. unijni konsumenci zaoszczędzą łącznie nawet 112 mld EUR, czyli ok. 490 EUR rocznie w przeliczeniu na gospodarstwo domowe;

J. mając na uwadze, że ponad 80 % wpływu produktów związanych z energią na środowisko określa się na etapie projektowania;

K.  mając na uwadze, że w przypadku większości zainteresowanych stron można wyróżnić trzy główne przeszkody utrudniające pełne wdrożenie prawodawstwa: brak wyraźnego wsparcia politycznego i wyznaczania kierunków działania, wolne tempo procesów regulacyjnych oraz nieodpowiedni nadzór rynku w państwach członkowskich;

L.  mając na uwadze, że zgodnie z danymi szacunkowymi 10–25 % produktów na rynku nie jest zgodne z dyrektywami w sprawie ekoprojektu i etykietowania energetycznego, co prowadzi do utraty ok. 10 % planowanych oszczędności energii i do nieuczciwej konkurencji;

M.  mając na uwadze, że mimo rozszerzenia w 2009 r. zakresu stosowania dyrektywy w sprawie ekoprojektu na wszystkie produkty związane z energią (z wyłączeniem środków transportu) wymogami w zakresie ekoprojektu nie objęto dotychczas żadnych produktów niewykorzystujących energii;

N.   mając na uwadze, że w UE wszystkie produkty powinny być projektowane, wytwarzane i wprowadzane do obrotu przy minimalnym wykorzystaniu substancji niebezpiecznych, przy czym należy zapewnić bezpieczeństwo produktów, tak aby ułatwić ich recykling i ponowne użycie, utrzymując zarazem wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska;

O.  mając na uwadze, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu stanowi, iż jej komplementarność z rozporządzeniem REACH w sprawie chemikaliów powinna przyczynić się do poprawy skuteczności tych przepisów oraz stworzenia spójnych wymogów dla producentów; mając na uwadze, że wymagania związane ze stosowaniem niebezpiecznych substancji chemicznych i ich recyklingiem są jak dotąd ograniczone;

P.  mając na uwadze, że na mocy nowego rozporządzenia w sprawie etykietowania energetycznego opracowywana jest nowa baza danych oraz że baza nadzoru rynku ICSMS jest wykorzystywana w niektórych, ale nie we wszystkich państwach członkowskich;

Q.  mając na uwadze, że jednym z priorytetowych celów ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. (7. EAP) jest przekształcenie Unii w zasobooszczędną, ekologiczną i konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną; mając na uwadze, że EAP stanowi, iż ramy polityki Unii powinny zapewniać opracowywanie priorytetowych produktów wprowadzanych do obrotu w Unii zgodnie z ekoprojektem w celu optymalizacji efektywnego gospodarowania zasobami oraz materiałami;

R.  mając na uwadze, że na mocy dyrektywy w sprawie ekoprojektu plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym zawiera zobowiązanie do podkreślania aspektów dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym w przyszłych wymogach w zakresie projektowania produktów poprzez systematyczne analizowanie takich kwestii jak trwałość, możliwość naprawy, modernizacji i recyklingu lub identyfikacja niektórych materiałów lub substancji;

S.  mając na uwadze, że porozumienie paryskie określa długoterminowy cel zgodny z dążeniem do utrzymania światowego wzrostu temperatury znacznie poniżej 2°C ponad poziom sprzed epoki przemysłowej oraz do kontynuowania wysiłków na rzecz ograniczenia tego wzrostu do 1,5°C ponad poziom sprzed epoki przemysłowej; mając na uwadze, że UE zobowiązała się wnieść odpowiedni wkład w realizację tych celów poprzez redukcję emisji we wszystkich sektorach;

T.  mając na uwadze, że w celu oszczędnego gospodarowania zasobami w Unii środki w zakresie ekoprojektu powinny obejmować cały cykl życia produktów z uwagi na fakt, że ponad 80 % wpływu produktu na środowisko jest determinowane na etapie projektowania, który odgrywa w związku z tym bardzo ważną rolę w promowaniu aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym, trwałości, możliwości modernizacji, naprawy, ponownego wykorzystania i recyklingu produktu;

U.  mając na uwadze, że oprócz wytwarzania trwalszych i oszczędnie wykorzystujących zasoby produktów należy wzmocnić zasady gospodarki dzielenia się i gospodarki usługowej, a państwa członkowskie, proponując programy wspierające wprowadzanie najbardziej zasobooszczędnych produktów i usług, powinny zwracać szczególną uwagę na gospodarstwa domowe o niskich dochodach, w tym gospodarstwa zagrożone ubóstwem energetycznym;

V.  mając na uwadze, że Unia jest stroną Konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (TZO) i w związku z tym jest zobowiązana do podjęcia działań mających na celu stopniowe wycofywanie tych niebezpiecznych substancji, w tym działań polegających na ograniczeniu ich zastosowania na etapie projektowania produktów;

Skuteczne narzędzie przynoszące opłacalne oszczędności energii

1.  uważa, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu jest udanym instrumentem służącym poprawie efektywności energetycznej, który spowodował znaczne ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i przyniósł konsumentom korzyści ekonomiczne;

2.  zaleca, aby Komisja nadal uwzględniała kolejne grupy produktów, wybranych na podstawie ich potencjału w zakresie ekoprojektu – w tym zarówno potencjału pod względem efektywności energetycznej, jak i materiałowej – oraz innych aspektów środowiskowych, z wykorzystaniem metodyki określonej w art. 15 dyrektywy, a także aby aktualizowała obowiązujące normy w celu wykorzystania w pełni potencjału, jaki niosą ze sobą cele i zakres dyrektywy;

3.  podkreśla, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu poprawia funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE dzięki określeniu wspólnych norm dotyczących produktów; podkreśla, że stałe przyjmowanie zharmonizowanych wymogów dotyczących produktów na poziomie UE wspiera innowacje, badania naukowe i konkurencyjność unijnych producentów oraz zapewnia uczciwą konkurencję, a jednocześnie pozwala unikać zbędnych obciążeń administracyjnych;

4.  przypomina, że dyrektywa wymaga od Komisji przedstawienia środków wykonawczych, jeżeli produkt spełnia kryteria, którymi są: znaczna ilość sprzedawanych produktów, znaczące oddziaływanie na środowisko i potencjał poprawy; uznając, że takie normy dotyczące produktów mogą być stosowane jedynie na poziomie UE i w związku z tym państwa członkowskie zależą od podjęcia niezbędnych działań przez Komisję, podkreśla spoczywającą na Komisji odpowiedzialność za poszanowanie tego mandatu i zadbanie o to, by korzyści dla konsumentów, gospodarki o obiegu zamkniętym i środowiska naturalnego zostały faktycznie osiągnięte;

5.  uważa, że koordynacja z inicjatywami związanymi z gospodarką o obiegu zamkniętym dodatkowo zwiększyłaby skuteczność dyrektywy; apeluje w związku z tym o opracowanie ambitnego planu dotyczącego ekoprojektu i gospodarki o obiegu zamkniętym, który przyniesie korzyści dla środowiska i stworzy możliwości w zakresie zrównoważonego wzrostu i zatrudnienia, w tym w sektorze MŚP, a także będzie korzystny dla konsumentów; zauważa, że efektywniejsze gospodarowanie zasobami i wykorzystywanie surowców wtórnych w produkcji mają znaczny potencjał pod względem ograniczenia odpadów i oszczędności zasobów;

6.  podkreśla, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu stanowi część szerszego zestawu narzędzi oraz że jej skuteczność zależy od synergii z innymi instrumentami, w szczególności w zakresie etykietowania energetycznego; uważa, że należy unikać nakładania się regulacji;

Wzmocnienie procesu decyzyjnego

7.  zwraca uwagę na kluczową rolę Forum Konsultacyjnego ds. Ekoprojektu, jeśli chodzi o ułatwianie kontaktów przemysłu, społeczeństwa obywatelskiego i innych zainteresowanych stron w ramach procesu decyzyjnego, oraz uważa, że podmiot ten funkcjonuje prawidłowo;

8.  wyraża zaniepokojenie niejednokrotnie znacznymi opóźnieniami w opracowywaniu i przyjmowaniu środków wykonawczych, co skutkuje brakiem pewności wśród podmiotów gospodarczych, spowodowało utratę możliwości znacznych oszczędności energii przez konsumentów i związanej z tym redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz może powodować, że przyjmowane środki nie będą nadążać za zmianami technologicznymi;

9.  zauważa, że opóźnienia we wdrażaniu wynikają po części z ograniczonych środków, którymi dysponuje Komisja; wzywa Komisję, aby przeznaczyła wystarczające zasoby na proces ekoprojektu z uwagi na znaczną unijną wartość dodaną tego prawodawstwa;

10.  wzywa Komisję, aby unikała opóźnień w przyjmowaniu i publikowaniu środków wykonawczych oraz zaleca ustalenie konkretnych terminów i etapów finalizacji tych środków oraz dokonywania przeglądu obowiązujących regulacji; uważa, że środki w dziedzinie ekoprojektu powinny być przyjmowane pojedynczo i publikowane niezwłocznie po finalizacji;

11.  podkreśla, że należy przestrzegać harmonogramu przewidzianego w planie prac dotyczącym ekoprojektu na lata 2016–2019;

12.  podkreśla potrzebę oparcia wymogów dotyczących ekoprojektu na solidnej analizie technicznej i ocenach skutków, przy czym za punkt odniesienia należy przyjąć najlepiej działające produkty lub technologie na rynku oraz rozwój technologiczny w każdym sektorze; apeluje do Komisji, aby w pierwszej kolejności wdrożyła środki dotyczące produktów, które mają największy potencjał oszczędności energii pierwotnej i zarazem największy potencjał pod względem gospodarki o obiegu zamkniętym, i dokonała przeglądu tych środków;

13.  dostrzega, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu umożliwia stosowanie dobrowolnych porozumień; podkreśla, że dobrowolne porozumienia mogą być wykorzystywane zamiast środków wykonawczych, w przypadku gdy dotyczą one przeważającej części rynku i są uznane za zdolne do zagwarantowania co najmniej równego poziomu efektywności środowiskowej, oraz że powinny one gwarantować szybszy proces podejmowania decyzji; uważa, że należy zwiększyć skuteczność nadzoru dobrowolnych porozumień i zapewnić odpowiedni udział społeczeństwa obywatelskiego; z zadowoleniem przyjmuje w związku z tym zalecenie Komisji (UE) 2016/2125 w sprawie wytycznych dotyczących środków samoregulacji przyjętych przez branże przemysłowe i zwraca się do Komisji o ścisłe monitorowanie wszelkich dobrowolnych porozumień uznawanych na mocy dyrektywy w sprawie ekoprojektu;

14.  zachęca do włączenia krzywych uczenia się technologii do metodyki dla ekoprojektu produktów związanych z energią (MEERP), aby antycypować ulepszenia technologiczne do czasu wejścia w życie przepisów i zapewnić stałą aktualność regulacji;

15.  wzywa Komisję, aby w stosownych przypadkach włączyła oceny uwalniania mikroplastiku do środowiska wodnego do środków dotyczących ekoprojektu; wzywa Komisję, aby w ramach przeglądu środków dotyczących ekoprojektu wprowadziła obowiązkowe wymogi dotyczące filtrów mikroplastiku dla pralek i suszarek w gospodarstwach domowych;

Od energooszczędności do zasobooszczędności

16.  ponawia apel o nadanie nowego impetu działaniom dotyczącym tych aspektów produktowych, które mają związek z gospodarką o obiegu zamkniętym, oraz uważa, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu posiada – wciąż niedostatecznie wykorzystany – znaczny potencjał w zakresie zwiększenia zasobooszczędności;

17.  uważa w związku z tym, że wdrażanie dyrektywy w sprawie ekoprojektu musi obecnie systematycznie uwzględniać – oprócz nieustannego dążenia do zwiększenia efektywności energetycznej – pełny cykl życia każdej grupy produktów objętych zakresem jej stosowania, przy czym należy określić minimalne kryteria dotyczące zasobooszczędności obejmujące m.in. trwałość, odporność, możliwość naprawy i modernizacji, jak również potencjał w zakresie dzielenia się, ponownego wykorzystania, skalowalności, możliwości recyklingu, regeneracji, wykorzystania poddanych recyklingowi materiałów lub surowców wtórnych, a także stosowania surowców krytycznych;

18.  uważa, że wybór kryteriów gospodarki o obiegu zamkniętym dla każdej grupy produktów musi być dobrze sprecyzowany i zdefiniowany w jasny i obiektywny sposób, a jednocześnie kryteria te muszą być łatwo mierzalne i osiągalne przy zachowaniu proporcjonalnych kosztów, tak aby dyrektywa pozostała możliwa do wdrożenia;

19.  postuluje, aby na etapie badań przygotowawczych specjalnych środków ekoprojektu dla każdej kategorii produktów systematycznie dokonywać szczegółowych analiz potencjału gospodarki o obiegu zamkniętym;

20.  wzywa Komisję, by wprowadziła także kryteria etyczne, takie jak pochodzenie i metody wydobycia zastosowanych materiałów, a także warunki socjalne pracowników i miejscowej ludności;

21.  podkreśla, że ważne jest, aby producenci zapewniali czytelne i obiektywne instrukcje umożliwiające użytkownikom i niezależnym podmiotom zajmującym się naprawą łatwiejsze naprawianie produktów bez specjalistycznego sprzętu; podkreśla również, że istotne jest informowanie o dostępności części zamiennych oraz w miarę możliwości o długości cyklu życia produktów;

22.  podkreśla potencjalne korzyści wynikające ze skupienia się na innych aspektach środowiskowych poza zużyciem energii, takich jak niebezpieczne substancje chemiczne, uwalnianie się mikroplastiku, wytwarzanie odpadów i wkład materiałowy, a także wzywa do stosowania narzędzi przewidzianych w dyrektywie w celu zwiększenia przejrzystości dla konsumentów;

23.  zwraca się do Komisji o opracowanie obowiązkowych wymogów w zakresie dostępności aktualizacji oprogramowania wykorzystywanego w urządzeniach elektronicznych objętych zakresem stosowania dyrektywy;

24.  podkreśla potrzebę zwiększenia możliwości recyklingu przez stosowanie pojedynczych lub kompatybilnych polimerów plastikowych oraz promowanie faktycznego stosowania materiałów pochodzących z recyklingu;

25.  uważa, że ponieważ o ponad 80 % oddziaływania produktu na środowisko decyduje się na etapie projektowania, to właśnie wtedy można w dużej mierze uniknąć substancji potencjalnie niebezpiecznych, zastąpić je lub ograniczyć; podkreśla, że w ramach rozszerzonych kryteriów ekoprojektu należy szczególnie rozważyć stosowanie materiałów i substancji o kluczowym znaczeniu, takich jak metale ziem rzadkich, lub substancji o charakterze toksycznym lub potencjalnie niebezpiecznych, takich jak trwałe zanieczyszczenia organiczne i substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego, aby ograniczyć ich stosowanie lub w stosownym przypadku je zastąpić, lub przynajmniej zapewnić możliwość ich ekstrakcji / oddzielenia pod koniec okresu użytkowania, bez uszczerbku dla innych zharmonizowanych wymogów prawnych dotyczących tych substancji ustalonych na szczeblu Unii;

26.  apeluje, aby w przypadku produktów związanych z energią wymagania dotyczące ekoprojektu nie kreowały celów trudnych do osiągnięcia przez producentów unijnych, w szczególności przez małe i średnie przedsiębiorstwa, których potencjał w zakresie opatentowanych technologii jest zdecydowanie mniejszy niż przedsiębiorstw mających pozycję liderów na rynku;

27.  z zadowoleniem przyjmuje w związku z tym plan prac dotyczący ekoprojektu na lata 2016–2019, w którym zawarto zobowiązania do opracowania wymogów i norm dotyczących efektywności materiałowej oraz wyrażono poparcie dla wykorzystywania surowców wtórnych, oraz wzywa Komisję do ukończenia tych prac w trybie priorytetowym; uważa, że takie kryteria powinny odnosić się do konkretnych produktów, być oparte na rzetelnych analizach i skupiać się na obszarach o wyraźnym potencjale poprawy, a organy nadzoru rynku powinny mieć możliwość ich egzekwowania i weryfikowania; uważa, że przy określaniu najlepszych praktyk należy promować wykorzystanie wyników przeszłych i trwających badań oraz propagować najnowocześniejsze innowacje w zakresie recyklingu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego;

28.  jest przekonany, że opracowanie „podejścia systemowego” uwzględniającego nie tylko produkt, ale cały system niezbędny do jego funkcjonowania w procesie ekoprojektu staje się coraz bardziej krytycznym czynnikiem sukcesu w dążeniu do efektywnego korzystania z zasobów, i wzywa Komisję do włączenia większej liczby takich możliwości na poziomie systemu do następnego planu prac dotyczącego ekoprojektu; 

29.  uważa, że szczególną uwagę należy zwrócić na produkty wykorzystujące wodę, w przypadku których możliwe byłoby osiągnięcie znacznych korzyści dla środowiska i znacznych oszczędności dla konsumentów;

30.  wzywa Komisję, aby zachęcała do odzyskiwania surowców krytycznych również z odpadów górniczych;

31.  zauważa, że Komisja wstrzymała działania dotyczące technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), takich jak telefony komórkowe i smartfony, w oczekiwaniu na dalsze oceny i w związku z szybkimi zmianami technologicznymi zachodzącymi w tej grupie produktów; uważa jednak, że jeśli chodzi o te produkty, które są sprzedawane w dużych ilościach i często wymieniane, istnieją wyraźne możliwości poprawy, w szczególności pod względem zasobooszczędności, oraz że w związku z tym należy w stosunku do tych produktów stosować kryteria dotyczące ekoprojektu i podjąć wysiłki w celu przyspieszenia postępów w dziedzinie regulacji; podkreśla, że należy starannie przeanalizować, w jaki sposób poprawić ekoprojektowanie grup produktów, dla których kluczowymi parametrami ekoprojektu są możliwość naprawy i wymiana części zamiennych;

32.  zwraca uwagę, że koniecznie należy:

a)  wspierać możliwości modernizacji przez udostępnianie aktualizacji oprogramowania do urządzeń elektronicznych;

b)  ułatwić możliwości naprawy przez udostępnianie przez cały cykl życia produktu części zamiennych po rozsądnych cenach – jeśli porównać te ceny z całkowitym kosztem produktu;

c)  zwiększyć możliwości recyklingu przez stosowanie jednakowych lub kompatybilnych polimerów syntetycznych;

33.  przypomina swój apel o przeprowadzenie szeroko zakrojonego przeglądu unijnych ram polityki produktowej w celu uwzględnienia aspektów efektywnego gospodarowania zasobami; w związku z tym zwraca się do Komisji o dokonanie oceny, czy obecną metodykę ekoprojektu można stosować do innych kategorii produktów poza produktami związanymi z energią, oraz o przedstawienie w stosownych przypadkach wniosków dotyczących nowego prawodawstwa;

34.  podkreśla, że aby zapewnić stosowanie materiałów z recyklingu / surowców wtórnych, konieczne jest zagwarantowanie dostępności surowców wtórnych wysokiej jakości oraz stworzenie dobrze zorganizowanego rynku surowców wtórnych;

35.  podkreśla znaczenie, jakie ma przypisanie odpowiedzialności producentom oraz wydłużenie okresów gwarancji i rozszerzenie jej warunków, zobowiązanie producentów / sprzedawców do wzięcia odpowiedzialności za cały cykl życia produktu, zwiększenie modułowości oraz możliwości naprawy, modernizacji i recyklingu oraz zadbanie o to, by gospodarka surowcami i odpadami odbywała się w obrębie Unii Europejskiej;

36.  wzywa do rozszerzenia minimalnych gwarancji na wyroby konsumpcyjne trwałego użytku;

Usprawnianie nadzoru rynku

37.  stanowczo podkreśla konieczność wzmocnienia nadzoru nad produktami wprowadzanymi na rynek wewnętrzny w drodze lepszej współpracy i koordynacji między państwami członkowskimi oraz między Komisją i organami krajowymi, a także przez zapewnienie organom nadzoru rynku odpowiednich zasobów finansowych;

38.  wzywa Komisję, aby – zgodnie z propozycją zawartą w konkluzjach Rady z dnia 18 grudnia 2017 r. w sprawie ekoinnowacji – zbadała możliwości stworzenia arkusza informacyjnego o produkcie cyfrowym („paszportu produktu”), który byłby narzędziem ujawniania informacji o materiałach i substancjach stosowanych w produktach, co ułatwiłoby także nadzór rynku;

39.  apeluje o bardziej spójny i opłacalny system nadzoru rynku w całej Unii w celu zapewnienia zgodności z dyrektywą w sprawie ekoprojektu oraz wydaje następujące zalecenia:

–  należy nałożyć na organy krajowe wymóg korzystania z bazy danych ICSMS w celu udostępniania wszystkich wyników kontroli i badań zgodności produktów przeprowadzanych w odniesieniu do wszystkich produktów objętych zakresem stosowania przepisów dotyczących ekoprojektu; taka baza danych powinna zawierać wszystkie istotne informacje dotyczące produktów zgodnych i niezgodnych z wymogami, aby uniknąć zbędnych badań w innym państwie członkowskim, oraz powinna być przyjazna użytkownikom i łatwo dostępna,

–  należy rozszerzyć ogólną bazę danych dotyczącą rejestracji produktów oznaczonych etykietą energetyczną na wszystkie produkty objęte zakresem stosowania przepisów dotyczących ekoprojektu,

–  należy zobowiązać organy krajowe do sporządzenia szczegółowych planów dotyczących ich działań w zakresie nadzoru rynku w obszarze ekoprojektu, które należy zgłaszać innym państwom członkowskim i Komisji, jak przewidziano w rozporządzeniu (WE) nr 765/2008(7); państwa członkowskie powinny uwzględnić w tych planach kontrole wyrywkowe,

–  należy stosować szybkie metody przesiewowe w celu wykrywania produktów, które są niezgodne z przepisami, oraz należy zapewnić, by metody te były opracowywane we współpracy z ekspertami branżowymi i udostępniane organom publicznym,

–  Komisja powinna rozważyć określenie minimalnego odsetka produktów na rynku, które mają być objęte badaniem, a także opracować mandat do prowadzenia własnego, niezależnego nadzoru rynku i zaproponować w stosownych przypadkach wnioski ustawodawcze,

–  należy przyjąć środki odstraszające, w tym: sankcje dla nieprzestrzegających przepisów producentów proporcjonalne do wpływu braku zgodności na cały rynek europejski oraz rekompensatę – również na drodze zbiorowego dochodzenia roszczeń – dla konsumentów, którzy nabyli niezgodne produkty, nawet w przypadku upływu przewidzianego prawem okresu gwarancji,

–  należy zwrócić szczególną uwagę na import i sprzedawane przez internet produkty z państw trzecich,

–  należy zapewnić spójność z wnioskiem Komisji dotyczącym rozporządzenia ustanawiającego przepisy i procedury w zakresie zgodności z prawodawstwem harmonizacyjnym Unii dotyczącym produktów i jego egzekwowania (COM(2017)0795), którego zakres obejmuje produkty regulowane na mocy dyrektywy w sprawie ekoprojektu; w związku z tym popiera ułatwienie wspólnych badań na poziomie UE;

40.  zwraca uwagę na znaczenie odpowiednich i jasno zdefiniowanych, zharmonizowanych norm badań oraz podkreśla, że należy opracować protokoły badań możliwie najbardziej zbliżone do rzeczywistych warunków; podkreśla, że metody badań powinny być solidne oraz zaprojektowane i wykonywane w sposób, który wyklucza manipulację oraz zamierzone lub niezamierzone poprawianie wyników; uważa, że badania nie powinny prowadzić do nadmiernych obciążeń dla przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem MŚP, które nie mają takich samych możliwości jak ich więksi konkurenci; z zadowoleniem przyjmuje rozporządzenie Komisji (UE) 2016/2282 dotyczące dopuszczalnych odchyleń w procedurach weryfikacji;

41.  postuluje, aby Komisja wspierała państwa członkowskie w działaniach służących egzekwowaniu prawa oraz apeluje o ściślejszą współpracę w przypadku uznania danego produktu za niezgodny z przepisami; podkreśla potrzebę opracowania wytycznych dla producentów i importerów w zakresie szczegółowych wymogów dotyczących dokumentów potrzebnych organom nadzoru rynku;

Inne zalecenia

42.  podkreśla konieczność zapewnienia spójności i konwergencji między przepisami dotyczącymi ekoprojektu i przepisami horyzontalnymi, takimi jak przepisy Unii dotyczące chemikaliów i odpadów, w tym REACH i dyrektywy w sprawie WEEE i RoHS, oraz podkreśla konieczność wzmocnienia synergii z zielonymi zamówieniami publicznymi i oznakowaniem ekologicznym UE;

43.  podkreśla związek między dyrektywą w sprawie ekoprojektu a dyrektywą w sprawie charakterystyki energetycznej budynków; wzywa państwa członkowskie, aby zachęcały do wprowadzania na rynek oszczędnych produktów i usług oraz nasiliły działania kontrolne i doradcze; jest zdania, że wprowadzenie ulepszeń w zakresie ekoprojektu dla produktów związanych z energią może z kolei pozytywnie wpłynąć na charakterystykę energetyczną budynków;

44.  podkreśla konieczność przedstawiania ogółowi społeczeństwa, a w szczególności mediom, jasnych informacji na temat korzyści wynikających z ekoprojektu przed wprowadzeniem odnośnego środka oraz zachęca Komisję i państwa członkowskie do proaktywnego informowania o korzyściach wynikających ze środków w dziedzinie ekoprojektu i traktowania tej komunikacji jako integralnej części procesu przyjmowania tych środków, a ponadto zachęca do aktywniejszych kontaktów z zainteresowanymi stronami, aby poprawić zrozumienie przedmiotowego prawodawstwa wśród obywateli;

45.  podkreśla, że przejście na zrównoważoną gospodarkę o obiegu zamkniętym stworzy wiele możliwości, ale także wyzwania społeczne; uważa, że nikt nie powinien zostać pominięty, w związku z czym Komisja i państwa członkowskie, proponując programy wspierające wprowadzanie najbardziej zasobooszczędnych produktów i usług, powinny zwracać szczególną uwagę na gospodarstwa domowe o niskich dochodach zagrożone ubóstwem energetycznym; uważa, że programy te nie powinny utrudniać innowacji, lecz powinny nadal pozwalać producentom na oferowanie konsumentom szerokiej gamy wysokiej jakości produktów, oraz że powinny one sprzyjać penetracji rynku przez produkty związane z energią i wykorzystujące wodę, które umożliwiają konsumentom lepsze gospodarowanie zasobami i większe oszczędności;

46.  wzywa instytucje UE i państwa członkowskie, aby dawały dobry przykład, wprowadzając w życie i w pełni wykorzystując gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz strategie zielonych zamówień publicznych w celu priorytetowego traktowania produktów, których trwałość została potwierdzona, takich jak produkty opatrzone oznakowaniem ekologicznym, oraz najwyższych standardów zasobooszczędności we wszystkich inwestycjach, a także by promowały powszechne stosowanie zielonych zamówień również w sektorze prywatnym;

º

º  º

47.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.

(1)

Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10.

(2)

Dz.U. L 198 z 28.7.2017, s. 1.

(3)

Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 171.

(4)

http://www.consilium.europa.eu/media/32274/eco-innovation-conclusions.pdf

(5)

Dz. U. C 265 z 11.8.2017, s. 65.

(6)

Teksty przyjęte, P8_TA(2017)0287.

(7)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiające wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu.


OPINIA Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (22.3.2018)

dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Wdrożenie dyrektywy w sprawie ekoprojektu (2009/125/WE)

(2017/2087(INI))

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej: Michèle Rivasi

WSKAZÓWKI

Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii zwraca się do Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, jako komisji przedmiotowo właściwej, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

A.  mając na uwadze, że ekoprojekt przynosi korzyści gospodarcze przemysłowi i konsumentom i w znacznym stopniu przyczynia się do realizacji unijnych polityk w dziedzinie klimatu, energii i gospodarki o obiegu zamkniętym;

B.  mając na uwadze, że według szacunków Komisji dyrektywa w sprawie ekoprojektu wraz z rozporządzeniem w sprawie etykietowania energetycznego przyczyniły się do osiągnięcia około połowy oszczędności energii założonych na 2020 r. i mogą przynieść jeszcze większe oszczędności w dłuższej perspektywie oraz że obydwa te akty prawne powinny przyczynić się do ograniczenia zależności od importu paliw kopalnych o 23 % w przypadku gazu ziemnego oraz 37 % w przypadku węgla, a także powinny pomóc w osiąganiu celów klimatycznych dzięki redukcji emisji CO2 o 320 mln ton rocznie;

C.  mając na uwadze, że szacowane oszczędności energii uzyskane dzięki ekoprojektowi i etykietowaniu energetycznemu mogłyby przekładać się również na wynoszące 490 EUR rocznie oszczędności widoczne w rachunkach gospodarstw domowych za energię i na dodatkowy dochód w wysokości 55 mld EUR rocznie w sektorze przemysłu oraz sektorze hurtowym i detalicznym, a także na potencjalne 800 tys. nowych bezpośrednich miejsc pracy w tych sektorach;

D.  mając na uwadze, że w celu oszczędnego gospodarowania zasobami w Unii środki w zakresie ekoprojektu powinny obejmować cały cykl życia produktów, uwzględniwszy fakt, że ponad 80 % wpływu produktu na środowisko jest determinowane na etapie projektowania, który w związku z tym odgrywa bardzo ważną rolę w promowaniu aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym, trwałości, możliwości aktualizowania, naprawy, ponownego wykorzystania i recyklingu produktu;

E.  mając na uwadze, że oprócz wytwarzania trwalszych i oszczędnie wykorzystujących zasoby produktów należy zaostrzyć zasady gospodarki dzielenia się i gospodarki usługowej, a państwa członkowskie, proponując programy wspierające wprowadzanie najbardziej zasobooszczędnych produktów i usług, powinny zwracać szczególną uwagę na gospodarstwa domowe o niskich dochodach, w tym gospodarstwa zagrożone ubóstwem energetycznym;

F.  mając na uwadze, że Unia jest stroną Konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (TZO) i w związku z tym jest zobowiązana do podjęcia działań mających na celu stopniowe wycofywanie tych substancji stwarzających zagrożenie, w tym działań polegających na ograniczeniu ich zastosowania na etapie projektowania produktów;

G.  mając na uwadze, że Parlament i Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wraz z zainteresowanymi stronami w dziedzinie ochrony konsumentów, środowiskiem naukowym i wieloma różnymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego kilkakrotnie wzywały do rozszerzenia zakresu dyrektywy w sprawie ekoprojektu;

1.  zaleca objęcie większej liczby produktów konsumpcyjnych zakresem dyrektywy w sprawie ekoprojektu (2009/125/WE); podkreśla, że należy nadać priorytetowe znaczenie produktom ICT, które są sprzedawane w dużych ilościach i często wymieniane na nowe; podkreśla, że Komisja powinna uważnie przeanalizować i ocenić, w jaki sposób poprawić i zweryfikować zrównoważony charakter tych grup produktów, zwłaszcza telefonów komórkowych / smartfonów, do których części zamienne, baterie i akcesoria powinny być łatwo wymienialne i uniwersalne;

2.  przyznaje, że ze względu na szybki rozwój technologii produktów ICT przepisy dotyczące tych produktów mogą być przestarzałe już w chwili ich wejścia w życie; w związku z tym wzywa Komisję do przyspieszenia procesów regulacyjnych w dziedzinie ekoprojektu w odniesieniu do produktów ICT oraz do przeanalizowania rozwiązań alternatywnych, które w uzupełnieniu środków w dziedzinie ekoprojektu służyłyby do monitorowania zasobooszczędności w trakcie użytkowania produktów, na przykład za pomocą technologii dużych zbiorów danych;

3.  uważa, że dyrektywa w sprawie ekoprojektu jest ważnym narzędziem zapewniania efektywności energetycznej produktów oraz że przyszła koordynacja z inicjatywami związanymi z gospodarką o obiegu zamkniętym może przynieść dalszą poprawę efektywności energetycznej; w związku z tym wzywa do przyjęcia ambitnego planu dotyczącego ekoprojektu i gospodarki o obiegu zamkniętym, który zapewni zarówno korzyści dla środowiska, jak i wyjątkową okazję do zwiększenia liczby miejsc pracy;

4.  podkreśla potrzebę przyjęcia mierzalnych i wykonalnych wymogów dotyczących produktów, w pełni zharmonizowanych na szczeblu Unii, w celu utrzymania prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego, wspierania innowacji, badań naukowych i konkurencyjności europejskich wytwórców oraz zagwarantowania uczciwej konkurencji, bez tworzenia niepotrzebnych obciążeń administracyjnych;

5.  wzywa do poszerzenia kryteriów ekoprojektu, tak aby obejmowały aspekty produktów w zakresie zasobooszczędności, gospodarki o obiegu zamkniętym i zdrowia; uważa za niezbędne połączenie zasobooszczędności i zamkniętego obiegu materiałów z ciągłą oszczędnością energii, przy uwzględnieniu podczas ustalania nowych wymogów danych historycznych dotyczących wskaźnika poprawy; podkreśla, że energia, zwłaszcza energia odnawialna, powinna być uważana za kluczowy zasób i że produkty powinny być optymalizowane pod względem zużycia energii i wody oraz wykorzystania materiałów z perspektywy cyklu życia; wyraża przekonanie, że skupienie uwagi na kryteriach trwałości oraz możliwości aktualizacji, naprawy i recyklingu może również przyczynić się do zwiększenia liczby miejsc pracy;

6.  kładzie nacisk na potrzebę wprowadzenia kryteriów etycznych związanych w szczególności z pochodzeniem i wydobyciem zastosowanych materiałów, a także z warunkami socjalnymi pracowników i miejscowej ludności;

7.  wyraża ubolewanie, że w przeglądzie istniejących środków dla poszczególnych produktów oraz w odniesieniu do nowych grup produktów poczyniono niewielkie postępy, jeśli chodzi o uwzględnienie aspektów gospodarki o obiegu zamkniętym; stwierdza, że pomimo obiecującego poświęcenia szczególnej uwagi aspektom gospodarki o obiegu zamkniętym w planie prac dotyczącym ekoprojektu na lata 2016–2019, pomimo pakietu Komisji dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym oraz mimo istotnego znaczenia tego zagadnienia prace nad tą kwestią nie spełniły oczekiwań; w związku z tym wzywa Komisję do przyspieszenia działań, które zmierzają do zwiększenia wkładu dyrektywy w sprawie ekoprojektu w rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym;

8.  zwraca uwagę, że koniecznie należy:

a)  wspierać możliwości aktualizacji przez udostępnianie aktualizacji oprogramowania do urządzeń elektronicznych,

b)  ułatwić możliwości naprawy przez udostępnianie przez cały cykl życia produktu części zamiennych w przystępnych cenach – jeśli porównać te ceny z całkowitym kosztem produktu,

c)  zwiększyć możliwości recyklingu przez stosowanie jednakowych lub kompatybilnych polimerów syntetycznych;

9.  podkreśla, że należy nie tylko zapewnić możliwość recyklingu, ale również promować faktyczne wykorzystanie materiałów pochodzących z recyklingu; stwierdza, że z jednej strony na etapie projektowania należy uwzględnić możliwość recyklingu i łatwego demontażu produktów, tak aby produkty wycofane z eksploatacji mogły zostać przekształcone na wysokiej jakości surowce wtórne, a z drugiej strony należy promować i wspierać ponowne wykorzystanie tych surowców wtórnych w nowych produktach, na przykład przez wprowadzenie obowiązkowej minimalnej zawartości materiałów pochodzących z recyklingu w nowych produktach;

10.  podkreśla, że dla zapewnienia stosowania materiałów z recyklingu / surowców wtórnych konieczne jest zagwarantowanie dostępności surowców wtórnych wysokiej jakości oraz dobrze zorganizowanego rynku surowców wtórnych;

11.  podkreśla znaczenie, jakie ma przypisanie odpowiedzialności producentom oraz wydłużenie okresów gwarancji i rozszerzenie jej warunków, zobowiązanie producentów / sprzedawców do wzięcia odpowiedzialności za cały cykl życia produktu, zwiększenie modułowości, możliwości naprawy, aktualizacji i recyklingu oraz zadbanie o to, by gospodarka surowcami i odpadami odbywała się w obrębie Unii Europejskiej;

12.  podkreśla, że w ramach rozszerzonych kryteriów ekoprojektu należy szczególnie rozważyć stosowanie materiałów i substancji o kluczowym znaczeniu, takich jak metale ziem rzadkich, lub substancji o charakterze toksycznym lub budzącym obawy, takich jak trwałe zanieczyszczenia organiczne i substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego, aby ograniczyć ich stosowanie lub przynajmniej zapewnić możliwości ich ekstrakcji / oddzielenia pod koniec okresu użytkowania;

13.  podkreśla potrzebę optymalizacji i zabezpieczenia procesu decyzyjnego; zwraca uwagę, że środki w dziedzinie ekoprojektu powinny być przyjmowane kolejno według z góry ustalonego i podanego do publicznej wiadomości harmonogramu oraz że należy je szybko wdrażać; apeluje do Komisji o zarezerwowanie niezbędnych zasobów na potrzeby wdrażania;

14.  zwraca uwagę na konieczność optymalizacji nadzoru rynku produktów po ich wprowadzeniu do obrotu dzięki lepszej koordynacji między Komisją i państwami członkowskimi oraz między poszczególnymi państwami członkowskimi; zaleca zapewnienie ogólnoeuropejskiej koordynacji działań poszczególnych krajowych organów nadzoru rynku przez Komisję;

15.  podkreśla, że protokoły testów powinny być bardziej zbliżone do rzeczywistych warunków, tj. produkty powinny być testowane w warunkach i środowisku jak najbardziej zbliżonych do typowych dla przeciętnego konsumenta; apeluje, aby metody testowe stosowane przez dostawców i organy nadzoru rynku były opracowywane i stosowane w sposób umożliwiający wykrywanie i eliminowanie przypadków zamierzonej lub niezamierzonej manipulacji wynikami badań lub ich poprawy, a dopuszczalne odchylenia wyników uzyskanych w badaniach od wyników zgłoszonych nie przekraczały marginesu błędu statystycznego dla danego przyrządu pomiarowego;

16.  zwraca uwagę na szacunki Komisji, zgodnie z którymi 10–25 % produktów na rynku nie spełnia wymogów dotyczących ekoprojektu i etykietowania energetycznego, co pociąga za sobą utratę około 10 % przewidzianych oszczędności; wzywa do zapewnienia lepszej kontroli przestrzegania przepisów; podkreśla duży potencjał metod szybkiej kontroli w wykrywaniu produktów i rodzajów produktów, co do których istnieje większe prawdopodobieństwo niezgodności z przepisami dyrektywy w sprawie ekoprojektu;

17.  wzywa do zapewnienia większej spójności i synergii z innymi przepisami sektorowymi i europejskimi instrumentami, w szczególności z kryteriami odpowiedzialnego udzielania zamówień publicznych, oznakowaniem ekologicznym lub powszechnym wykorzystaniem bazy danych o produktach powstałej na mocy rozporządzenia (UE) 2017/1369 ustanawiającego ramy etykietowania energetycznego;

18.  apeluje o odpowiednie fundusze, tak aby Unia i państwa członkowskie mogły zapewnić właściwe monitorowanie rozwoju polityki, podejmować działania w dziedzinie nadzoru rynku, tworzyć nowe możliwości dla biznesu, prowadzić konsultacje na szczeblu krajowym, zanim państwa członkowskie przegłosują przepisy wykonawcze, i projektować aktywne strategie komunikacyjne; wzywa Komisję do zapewnienia, by aktywne informowanie obywateli europejskich o oczekiwanych korzyściach wynikających ze środków w dziedzinie ekoprojektu stało się integralną częścią procesu przyjmowania tych środków;

19.  wzywa instytucje UE i państwa członkowskie, aby dawały dobry przykład, wprowadzając w życie i w pełni wykorzystując gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz strategie zielonych zamówień publicznych w celu priorytetowego traktowania produktów, których trwałość została potwierdzona, takich jak produkty opatrzone oznakowaniem ekologicznym, oraz najwyższych standardów zasobooszczędności we wszystkich inwestycjach, a także by promowały powszechne stosowanie zielonych zamówień również w sektorze prywatnym.

INFORMACJE O PRZYJĘCIU OPINIIW KOMISJI OPINIODAWCZEJ

Data przyjęcia

21.3.2018

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

58

3

1

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Zigmantas Balčytis, Bendt Bendtsen, Xabier Benito Ziluaga, José Blanco López, Jonathan Bullock, Cristian-Silviu Buşoi, Reinhard Bütikofer, Jerzy Buzek, Angelo Ciocca, Edward Czesak, Jakop Dalunde, Pilar del Castillo Vera, Ashley Fox, Adam Gierek, Theresa Griffin, Rebecca Harms, Hans-Olaf Henkel, Eva Kaili, Kaja Kallas, Krišjānis Kariņš, Seán Kelly, Jeppe Kofod, Jaromír Kohlíček, Peter Kouroumbashev, Zdzisław Krasnodębski, Miapetra Kumpula-Natri, Christelle Lechevalier, Janusz Lewandowski, Paloma López Bermejo, Edouard Martin, Angelika Mlinar, Nadine Morano, Dan Nica, Angelika Niebler, Morten Helveg Petersen, Miroslav Poche, Julia Reda, Paul Rübig, Massimiliano Salini, Algirdas Saudargas, Sven Schulze, Neoklis Sylikiotis, Dario Tamburrano, Patrizia Toia, Evžen Tošenovský, Claude Turmes, Vladimir Urutchev, Kathleen Van Brempt, Henna Virkkunen, Martina Werner, Hermann Winkler, Anna Záborská, Flavio Zanonato, Carlos Zorrinho

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Jakop Dalunde, Luděk Niedermayer, Dennis Radtke, Dominique Riquet, Pavel Telička

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Gerolf Annemans, Rosa D’Amato, Emilian Pavel

GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO W KOMISJI OPINIODAWCZEJ

58

+

ALDE

Kaja Kallas, Angelika Mlinar, Morten Helveg Petersen, Dominique Riquet, Pavel Telička

ECR

Edward Czesak, Ashley Fox, Hans-Olaf Henkel, Zdzisław Krasnodębski, Evžen Tošenovský

EFDD

Rosa D'Amato, Dario Tamburrano

ENF

Christelle Lechevalier

GUE/NGL

Xabier Benito Ziluaga, Jaromír Kohlíček, Paloma López Bermejo, Neoklis Sylikiotis

PPE

Bendt Bendtsen, Cristian-Silviu Buşoi, Jerzy Buzek, Pilar del Castillo Vera, Gunnar Hökmark, Krišjānis Kariņš, Seán Kelly, Janusz Lewandowski, Nadine Morano, Angelika Niebler, Luděk Niedermayer, Dennis Radtke, Paul Rübig, Massimiliano Salini, Algirdas Saudargas, Sven Schulze, Vladimir Urutchev, Henna Virkkunen, Anna Záborská

S&D

Zigmantas Balčytis, José Blanco López, Adam Gierek, Theresa Griffin, Eva Kaili, Jeppe Kofod, Peter Kouroumbashev, Miapetra Kumpula-Natri, Edouard Martin, Dan Nica, Emilian Pavel, Miroslav Poche, Patrizia Toia, Kathleen Van Brempt, Martina Werner, Flavio Zanonato, Carlos Zorrinho

VERTS/ALE

Reinhard Bütikofer, Jakop Dalunde, Rebecca Harms, Julia Reda, Claude Turmes

3

-

EFDD

Jonathan Bullock

ENF

Angelo Ciocca

PPE

Hermann Winkler

1

0

ENF

Gerolf Annemans

Objaśnienie używanych znaków:

+  :  za

-  :  przeciw

0  :  wstrzymało się


INFORMACJE O PRZYJĘCIU SPRAWOZDANIA W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

Data przyjęcia

25.4.2018

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

59

1

1

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Marco Affronte, Margrete Auken, Pilar Ayuso, Zoltán Balczó, Biljana Borzan, Lynn Boylan, Nessa Childers, Birgit Collin-Langen, Miriam Dalli, Seb Dance, Angélique Delahaye, Stefan Eck, Bas Eickhout, José Inácio Faria, Francesc Gambús, Elisabetta Gardini, Gerben-Jan Gerbrandy, Jens Gieseke, Julie Girling, Sylvie Goddyn, Françoise Grossetête, Andrzej Grzyb, Jytte Guteland, Anneli Jäätteenmäki, Benedek Jávor, Karin Kadenbach, Kateřina Konečná, Urszula Krupa, Giovanni La Via, Peter Liese, Joëlle Mélin, Susanne Melior, Miroslav Mikolášik, Rory Palmer, Massimo Paolucci, Piernicola Pedicini, Bolesław G. Piecha, Pavel Poc, Julia Reid, Frédérique Ries, Michèle Rivasi, Davor Škrlec, Renate Sommer, Estefanía Torres Martínez, Adina-Ioana Vălean, Jadwiga Wiśniewska, Damiano Zoffoli

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Nikos Androulakis, Cristian-Silviu Buşoi, Caterina Chinnici, Fredrick Federley, Anja Hazekamp, Norbert Lins, Rupert Matthews, Alojz Peterle, Stanislav Polčák, Carolina Punset, Christel Schaldemose

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Jude Kirton-Darling, Jeroen Lenaers, Mylène Troszczynski


GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

59

+

ALDE

Fredrick Federley, Gerben-Jan Gerbrandy, Anneli Jäätteenmäki, Carolina Punset, Frédérique Ries

ECR

Urszula Krupa, Rupert Matthews, Bolesław G. Piecha, Jadwiga Wiśniewska

EFDD

Piernicola Pedicini

ENF

Sylvie Goddyn, Joëlle Mélin, Mylène Troszczynski

GUE/NGL

Lynn Boylan, Stefan Eck, Anja Hazekamp, Kateřina Konečná, Estefanía Torres Martínez

NI

Zoltán Balczó

PPE

Pilar Ayuso, Cristian-Silviu Buşoi, Birgit Collin-Langen, Angélique Delahaye, José Inácio Faria, Francesc Gambús, Elisabetta Gardini, Jens Gieseke, Julie Girling, Françoise Grossetête, Andrzej Grzyb, Giovanni La Via, Jeroen Lenaers, Peter Liese, Norbert Lins, Miroslav Mikolášik, Alojz Peterle, Stanislav Polčák, Adina-Ioana Vălean

S&D

Nikos Androulakis, Biljana Borzan, Nessa Childers, Caterina Chinnici, Miriam Dalli, Seb Dance, Jytte Guteland, Karin Kadenbach, Jude Kirton-Darling, Susanne Melior, Rory Palmer, Massimo Paolucci, Pavel Poc, Christel Schaldemose, Damiano Zoffoli

Verts/ALE

Marco Affronte, Margrete Auken, Bas Eickhout, Benedek Jávor, Michèle Rivasi, Davor Škrlec

1

-

EFDD

Julia Reid

1

0

PPE

Renate Sommer

Objaśnienie używanych znaków:

+  :  za

-  :  przeciw

0  :  wstrzymało się

Ostatnia aktualizacja: 22 maja 2018Informacja prawna