Procedura : 2017/2284(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A8-0045/2019

Teksty złożone :

A8-0045/2019

Debaty :

PV 12/02/2019 - 5
CRE 12/02/2019 - 5

Głosowanie :

PV 12/02/2019 - 9.21
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P8_TA(2019)0082

SPRAWOZDANIE     
PDF 268kWORD 85k
30.1.2019
PE 618.102v03-00 A8-0045/2019

w sprawie wdrażania dyrektywy 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów

(2017/2284(INI))

Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Sprawozdawczyni: Jytte Guteland

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej (*):

Sofia Ribeiro, Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi

(*) Zaangażowana komisja – art. 54 Regulaminu

UZASADNIENIE – STRESZCZENIE FAKTÓW I USTALENIA
 PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 OPINIA Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi
 INFORMACJE O PRZYJĘCIU PRZEZ KOMISJĘ PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWĄ
 GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGOW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

UZASADNIENIE – STRESZCZENIE FAKTÓW I USTALENIA

Kontekst

Siódmy program działań w zakresie środowiska (7. EAP) ustanawia cel, zgodnie z którym do 2020 r. należy wyeliminować szkodliwy wpływ stosowania środków ochrony roślin na zdrowie człowieka i ich niedopuszczalne oddziaływanie na środowisko, oraz zakłada zrównoważone stosowanie tych środków.

Stosowanie pestycydów odgrywa ważną rolę w produkcji rolnej w Europie, ponieważ utrzymuje rośliny w dobrym zdrowiu i zapobiega ich niszczeniu przez choroby i porażenie. Jednak w wyniku wypłukiwania i spływania pestycydy stosowane w uprawach mogą przedostać się do gleby i wód powierzchniowych, a także do wód gruntowych, co niesie ze sobą ryzyko negatywnego oddziaływania na gatunki niebędące przedmiotem zwalczania, zarówno w ekosystemach lądowych, jak i wodnych. Wpływa to na funkcje siedlisk i przyczynia się do utraty różnorodności biologicznej, w tym do znacznego zmniejszenia populacji owadów; ma także wpływ na proces glebotwórczy i skład gleby oraz dostarczanie czystej wody pitnej. Pozostałości pestycydów w żywności mogą również stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi, a pozostałości w paszach stanowią zagrożenie dla zdrowia zwierząt i mogą dostać się do łańcucha żywnościowego. Szczególne obawy budzi wpływ pestycydów o właściwościach zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego na zdrowie narażonych na nie ludzi, a także związane z tym koszty zdrowotne. Inne zagrożenia dla zdrowia ludzi dotyczą neurotoksyczności np. środków owadobójczych i biobójczych, które mogą wpływać na funkcjonowanie mózgu, szczególnie jeśli do narażenia dochodzi podczas rozwoju płodu.

Obecna zależność od pestycydów jako dominującego środka zwalczania agrofagów jest wyraźnie nie do pogodzenia z zasadami zrównoważonego rolnictwa, ponieważ długotrwałe stosowanie pestycydów często prowadzi do odporności na agrofagi. Ma ono również szkodliwy efekt uboczny w postaci zabijania organizmów pożytecznych, które odgrywają ważną rolę w zapobieganiu agrofagom, i często prowadzi do gradacji szkodników wtórnych. Oba czynniki mogą skutkować dalszym wzrostem stosowania pestycydów, wywołując w ten sposób niekorzystny efekt spirali. Ponadto pestycydy niszczą bioróżnorodność gruntów rolnych i zubożają glebę rolną niezbędną do zrównoważonej produkcji żywności. W niedawnym sprawozdaniu(1) Komisji Europejskiej na temat statystyk dotyczących pestycydów uznano, że „pestycydy są jedną z przyczyn zanieczyszczenia i mają bezpośredni wpływ na stan różnorodności biologicznej, wód i gleby”. Jednocześnie w sprawozdaniu specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. prawa do pożywienia(2) z 2017 r. podkreślono niekorzystny wpływ stosowania pestycydów na prawa człowieka, zdrowie ludzi (pracownicy, ich rodziny, osoby postronne, mieszkańcy i konsumenci) oraz środowisko. W sprawozdaniu wykazano również, że intensywne rolnictwo oparte na stosowaniu pestycydów nie przyczyniło się do zmniejszenia głodu na świecie, ale do zwiększenia konsumpcji żywności i marnotrawienia żywności w krajach uprzemysłowionych.

Od 1996 r. stosowanie pestycydów w Europie stale wzrasta i pomimo wielu debat na temat zrównoważonego rozwoju rolnictwa oraz wejścia na rynek pestycydów, które mogą być stosowane w niskich dawkach, średnia ilość pestycydów stosowanych w ostatnich latach nie zmniejszyła się. Całkowita sprzedaż roczna w UE wyniosła 400 tys. ton pestycydów w 2015 r., przy czym ich zdecydowaną większość wykorzystano w sektorze rolnym.

Wykonanie dyrektywy

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów przewiduje szereg działań mających na celu osiągnięcie zrównoważonego stosowania pestycydów w UE poprzez zmniejszenie zagrożenia związanego ze stosowaniem pestycydów i wpływu ich stosowania na zdrowie ludzi i na środowisko, a także przez zachęcanie do stosowania integrowanej ochrony roślin oraz alternatywnych rozwiązań lub technik, takich jak środki niechemiczne stanowiące alternatywę dla pestycydów.

Artykuł 4 tej dyrektywy wymaga od państw członkowskich, aby przyjęły krajowe plany działania zawierające cele ilościowe, środki i harmonogramy zmierzające do zmniejszenia zagrożenia związanego ze stosowaniem pestycydów i wpływu ich stosowania oraz wspierania rozwoju i stosowania integrowanej ochrony roślin oraz alternatywnych podejść lub technik w celu zmniejszenia zależności od stosowania pestycydów. Ponadto krajowe plany działania muszą także zawierać wskaźniki służące monitorowaniu zużycia środków ochrony roślin zawierających substancje czynne szczególnie niebezpieczne, zwłaszcza jeśli dostępne są substancje alternatywne. Państwa członkowskie muszą opisać w swoich krajowych planach działania, w jaki sposób będą wdrażały środki zgodnie z art. 5–15 tej dyrektywy.

W dniu 10 października 2017 r., zgodnie z wymogami dotyczącymi sprawozdawczości określonymi w art. 4 ust. 3 i art. 16 dyrektywy, Komisja Europejska opublikowała sprawozdanie w sprawie krajowych planów działania państw członkowskich oraz postępów we wdrażaniu dyrektywy 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów.

Sprawozdawczyni z zadowoleniem przyjmuje sprawozdanie oceniające Komisji, ale jednocześnie wyraża głębokie zaniepokojenie niedostatecznym wdrożeniem przepisów dyrektywy w większości państw członkowskich. Widać wyraźnie, że poczyniono pewne postępy w dziedzinie kontroli sprzętu do opryskiwania oraz w opracowywaniu kursów szkoleniowych dotyczących najlepszych sposobów opryskiwania pestycydami oraz systemów certyfikacji w tym zakresie. Niewielkie postępy poczyniono natomiast w zakresie propagowania technik alternatywnych, które stanowią klucz do rzeczywistego zmniejszenia zależności od pestycydów. Według Europejskiej Agencji Środowiska zapotrzebowanie na pestycydy w UE w ostatnich latach utrzymuje się na niemal stałym poziomie(3), co może wskazywać, że pomimo wdrożenia krajowych planów działania zgodnie z dyrektywą w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów ryzyko wpływu pestycydów na ludzi i środowisko jest wciąż takie samo.

Dwadzieścia jeden państw członkowskich przedstawiło cele w zakresie ograniczenia zagrożenia związanego ze stosowaniem pestycydów, a dziewięć państw członkowskich wyznaczyło cele w zakresie ograniczenia stosowania pestycydów, przy czym niektóre państwa członkowskie przedstawiły cele zarówno w zakresie ograniczenia ryzyka, jak i ograniczenia stosowania. Tylko pięć państw członkowskich wyznaczyło ambitne i wymierne cele, przy czym cztery z nich wyznaczyły cele w zakresie ograniczenia zagrożenia (Belgia, Dania, Grecja i Niemcy), a jedno (Francja) – w zakresie ograniczenia stosowania. Państwa członkowskie są zobowiązane do dokonywania przeglądu krajowych planów działania przynajmniej co pięć lat i do ich aktualizacji w razie potrzeby w oparciu o ten przegląd. Niestety, do chwili obecnej tylko Francja i Litwa dokonały przeglądu i zmiany krajowych planów działania.

Sprawozdawczyni ubolewa nad niespójnością krajowych planów działania i przeważającym brakiem celów ilościowych, środków i harmonogramów dla różnych obszarów, bez których nie można dokonać oceny postępów w całej UE. W wielu krajowych planach działania skoncentrowano się na szkoleniach dla użytkowników pestycydów lub zasadach dotyczących testowania sprzętu, ale brakuje szczegółowych informacji na temat ochrony określonych ekosystemów i wody pitnej. Co więcej, większość planów działania nie określa, w jaki sposób zostanie zmierzone osiągnięcie celów czy zrealizowanie zadań. Wiele państw członkowskich ustanowiło środki mające na celu zahamowanie przedostawania się pestycydów do cieków wodnych, w tym modyfikacje sprzętu i zachęty finansowe dla rolników do tworzenia stref buforowych dla pestycydów, ale zasięg tych stref jest zwykle bardzo ograniczony, a ich cele za mało ambitne.

Sprawozdawczyni w pełni zgadza się z głównym wnioskiem sprawozdania, w którym wzywa się państwa członkowskie do ostatecznego określenia celów ogólnych oraz wymiernych celów w zakresie ograniczenia stosowania pestycydów, i uważa, że szczególną uwagę należy zwrócić na monitorowanie szkód w środowisku i uszczerbków na zdrowiu spowodowanych przez pestycydy, poprawę jakości wody, wspieranie i utrzymanie różnorodności biologicznej oraz priorytetowe traktowanie zasad integrowanej ochrony roślin w europejskim sektorze rolnym. Celem integrowanej ochrony roślin jest utrzymanie stosowania pestycydów i innych form interwencji na ekonomicznie i ekologicznie uzasadnionym poziomie oraz zmniejszenie bądź zminimalizowanie zagrożenia dla zdrowia ludzi i dla środowiska, traktując przy tym priorytetowo fizyczne, niechemiczne i zrównoważone metody biologiczne w celu ochrony upraw i powstrzymywania agrofagów. Niestety, do chwili obecnej państwa członkowskie nie przekształciły zasad integrowanej ochrony roślin w normatywne i podlegające ocenie kryteria, lecz postrzegają integrowaną ochronę roślin głównie jako narzędzie edukacji rolników oraz nie dysponują metodą oceny zgodności z zasadami integrowanej ochrony roślin. Integrowana ochrona roślin stanowi podstawę przedmiotowej dyrektywy, zatem szczególnie niepokojący jest fakt, że państwa członkowskie nie wyznaczyły jeszcze jasnych celów i nie zapewniły ich wdrożenia. Integrowana ochrona roślin ma ogromny niewykorzystany potencjał jako metoda ochrony konsumentów i środowiska przed szkodliwym oddziaływaniem pestycydów, więc konieczne jest, aby państwa członkowskie jak najszybciej zaczęły korzystać z tego zestawu narzędzi, zastępując nim korzystanie z konwencjonalnych pestycydów, przy zapewnieniu odpowiedniego systemu zachęt tam, gdzie są one niezbędne, aby nakłaniać do stosowania integrowanej ochrony roślin.

Sprawozdawczyni jest głęboko przekonana o słuszności zrównoważonego rolnictwa, które sprzyja zapobieganiu, metodom niechemicznym, kontroli biologicznej i produktom niskiego ryzyka. Zwiększenie dostępności rozwiązań alternatywnych dla produktów konwencjonalnych, takich jak środki ochrony roślin niskiego ryzyka, przyczynia się jednocześnie do zrównoważonego rolnictwa i poszerzenia zestawu narzędzi dla rolników dzięki większym możliwościom ochrony roślin. Do opracowania alternatywnych metod ochrony przed obecnymi i przyszłymi agrofagami, zmniejszających zależność od pestycydów lub stwarzających możliwości ochrony roślin o niższym profilu ryzyka lub oferujących nowe sposoby działania, potrzebne są badania i innowacje.

Sprawozdawczyni wierzy, że najlepszym sposobem na zapewnienie pełnego i poważnego wdrożenia dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów jest włączenie, w jak najszerszym zakresie, celów tej dyrektywy do wspólnej polityki rolnej (WPR) UE w ramach nadchodzącej reformy tej polityki. Kluczowe znaczenie dla osiągnięcia postępów we wdrażaniu dyrektywy ma włączenie celów w zakresie ograniczenia stosowania pestycydów i innych zasad integrowanej ochrony roślin do modelu realizacji WPR. Bieżące środki na rzecz zazieleniania stosowane w ramach WPR przyniosły dotychczas niewielkie pozytywne efekty w terenie, a zapewnienie wzajemnej zgodności dyrektywy ze zmodernizowaną WPR, której istotą jest zrównoważony rozwój, może zapewnić Europie rolnictwo prawdziwie przyjazne dla środowiska, opłacalne ekonomicznie i społecznie odpowiedzialne.

Sprawozdawczyni pragnie podkreślić, że podejrzewa się lub udowodniono, że niektóre pestycydy działają jak substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego. Pomimo tego są one nadal powszechnie dostępne i stosowane w całej Europie. Substancje te należy jak najszybciej zidentyfikować zgodnie z niedawno przyjętymi kryteriami, a pestycydy zawierające substancje endokrynnie czynne nie powinny być wprowadzane do obrotu.

Sprawozdawczyni uważa ponadto za niepokojące, że pomimo wyraźnego obowiązku określonego w art. 15 dyrektywy Komisja nadal nie przedstawiła zharmonizowanych wskaźników ryzyka, które zapewniłyby możliwość właściwego pomiaru i porównania postępów w ograniczaniu zagrożeń ze strony pestycydów i ich negatywnego wpływu na zdrowie ludzi i środowisko we wszystkich państwach członkowskich.

Wnioski

Sprawozdawczyni jest przekonana, że konieczne są dalsze działania na szczeblu UE i krajowym, by zapewnić skuteczne wdrażanie tej dyrektywy. Jest coraz bardziej oczywiste, że wśród obywateli rosną obawy i panuje przekonanie, że rolnicy muszą ograniczyć zależność od pestycydów, czego dowodem jest ostatnia – zakończona sukcesem – europejska inicjatywa obywatelska w sprawie zakazu stosowania glifosatu, w ramach której w okresie krótszym niż sześć miesięcy w całej Europie zebrano ponad 1,3 mln podpisów.

Komisja Europejska musi odgrywać przypisaną jej rolę strażniczki prawa UE i podejmować działania przeciwko jawnemu nieprzestrzeganiu prawa przez wiele państw członkowskich. Komisja musi interweniować w przypadku niepodejmowania działań lub gdy działania są niejasne, oraz gdy odstępstwa nie są uzasadnione lub wykraczają poza zakres określony w dyrektywie. Ponadto w procesie monitorowania Komisja powinna wyjść poza samą ocenę zgodności z dyrektywą i skoncentrować się na tym, jak osiągnąć lepsze ogólne wyniki w zakresie ochrony środowiska w odniesieniu do gleby, wody i różnorodności biologicznej. Komisja musi kontynuować dyskusje z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi na temat opracowania zharmonizowanych wskaźników ryzyka, aby umożliwić uzyskanie porównywalnego i jasnego zestawu danych oraz wiarygodnej oceny postępów.

Państwa członkowskie muszą zająć aktywne stanowisko w odniesieniu do ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska oraz wywiązać się z zobowiązań prawnych wynikających z prawa Unii, jak również spełnić oczekiwania obywateli europejskich. Państwa członkowskie muszą podjąć wszelkie konieczne środki w celu propagowania stosowania ochrony roślin o niskim zużyciu pestycydów i zachęcania do niego, przyznając zawsze, gdy to możliwe, pierwszeństwo metodom niechemicznym, aby profesjonalni użytkownicy pestycydów przechodzili na stosowanie dostępnych praktyk i produktów do walki z danym organizmem szkodliwym, stwarzających najmniejsze zagrożenie dla zdrowia ludzi i dla środowiska.

(1)

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/TXT/PDF/?uri=CELEX:52017DC0109&from=PL

(2)

https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G17/017/85/PDF/G1701785.pdf?OpenElement

(3)

https://www.eea.europa.eu/airs/2017/environment-and-health/pesticides-sales


PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wdrażania dyrektywy 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów

(2017/2284(INI))

Parlament Europejski,

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów(1),

–  uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 850/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotyczące trwałych zanieczyszczeń organicznych i zmieniające dyrektywę 79/117/EWG(2),

–  uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni, zmieniające dyrektywę Rady 91/414/EWG(3),

–  uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE(4),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG(5); uwzględniając europejską ocenę wdrożenia rozporządzenia oraz odnośne załączniki do niej, opublikowane przez Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego (EPRS) w kwietniu 2018 r.,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009(6),

–  uwzględniając dyrektywę Rady 98/24/WE z dnia 7 kwietnia 1998 r. w sprawie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników przed ryzykiem związanym ze środkami chemicznymi w miejscu pracy(7) oraz dyrektywę 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy(8),

–  uwzględniając dyrektywę Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (dyrektywa siedliskowa)(9) oraz dyrektywę 2009/147/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (dyrektywa ptasia)(10),

–  uwzględniając dyrektywę Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi(11),

–  uwzględniając dyrektywę 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej(12),

–  uwzględniając dyrektywę Komisji 2009/90/WE z dnia 31 lipca 2009 r. ustanawiającą, na mocy dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, specyfikacje techniczne w zakresie analizy i monitorowania stanu chemicznego wód(13),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/127/WE z dnia 21 października 2009 r. zmieniającą dyrektywę 2006/42/WE w odniesieniu do maszyn do stosowania pestycydów(14),

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/39/UE z dnia 12 sierpnia 2013 r. zmieniającą dyrektywy 2000/60/WE i 2008/105/WE w zakresie substancji priorytetowych w dziedzinie polityki wodnej(15),

–  uwzględniając wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia na podstawie planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 (COM(2018)0392),

–  uwzględniając dokument roboczy służb Komisji pt. „Rolnictwo i zrównoważona gospodarka wodna w UE” (SWD(2017)0153),

–  uwzględniając komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów z dnia 12 lipca 2006 r. – Strategia tematyczna w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (COM(2006)0373 – SEC(2006)0894 - SEC(2006)0895 - SEC(2006) 0914)(16),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 czerwca 2016 r. w sprawie zwiększania innowacji i rozwoju gospodarczego w przyszłym zarządzaniu gospodarstwami rolnymi w Europie(17),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 czerwca 2016 r. w sprawie rozwiązań technologicznych dla zrównoważonego rolnictwa w UE(18),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 lutego 2017 r. w sprawie pestycydów niskiego ryzyka pochodzenia biologicznego(19),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 24 października 2017 r. w sprawie projektu rozporządzenia wykonawczego Komisji w sprawie odnowienia zatwierdzenia substancji czynnej glifosat, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 dotyczącym wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin, oraz w sprawie zmiany załącznika do rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 540/2011(20),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie perspektyw i wyzwań dla unijnego sektora pszczelarskiego(21),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 września 2018 r. w sprawie wykonania rozporządzenia w sprawie środków ochrony roślin (WE) nr 1107/2009(22),

–  uwzględniając trwającą europejską ocenę wdrożenia dyrektywy 2009/128/WE ustanawiającej ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów oraz sprawozdanie opublikowane 15 października 2018 r. przez Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego (EPRS),

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1185/2009 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie statystyk dotyczących pestycydów(23) oraz sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z sprawie wdrożenia tego rozporządzenia (COM(2017)0109),

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wdrożenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1185/2009 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie statystyk dotyczących pestycydów (COM(2017)0109),

–  uwzględniając sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z 2014 r. pt. „Włączenie celów polityki wodnej UE do WPR: częściowy sukces”,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 10 października 2017 r. w sprawie krajowych planów działania państw członkowskich oraz postępów we wdrażaniu dyrektywy 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (COM(2017)0587),

–  uwzględniając sprawozdanie ogólne Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) z października 2017 r. w sprawie wdrażania przez państwa członkowskie środków na rzecz osiągnięcia zrównoważonego stosowania pestycydów zgodnie z dyrektywą 2009/128/WE(24),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 22 listopada 2016 r. pt. „Kolejne kroki w kierunku zrównoważonej przyszłości Europy – Europejskie działania na rzecz zrównoważonego rozwoju” (COM(2016)0739),

–  uwzględniając siódmy unijny program działań w zakresie środowiska(25),

–  uwzględniając sprawozdanie specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. prawa do pożywienia z 2017 r., sporządzone zgodnie z rezolucjami Rady Praw Człowieka ONZ nr 6/2, 31/10 i 32/8(26),

–  uwzględniając plan wdrażania dotyczący zwiększenia dostępności środków ochrony roślin niskiego ryzyka i przyspieszenia wprowadzania integrowanej ochrony roślin w państwach członkowskich, opracowany przez grupę ekspertów ds. zrównoważonej ochrony roślin i zatwierdzony przez Radę 28 czerwca 2016 r.(27),

–  uwzględniając rezolucję Senatu Francji z 19 maja 2017 r. w sprawie ograniczenia stosowania pestycydów w Unii Europejskiej(28),

–  uwzględniając badanie naukowe dotyczące biomasy owadów latających opublikowane 18 października 2017 r.(29),

–  uwzględniając art. 52 Regulaminu oraz art. 1 ust. 1 lit. e) decyzji Konferencji Przewodniczących z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie procedury udzielania zgody na sporządzenie sprawozdań z własnej inicjatywy i załącznik 3 do tej decyzji,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności oraz opinię Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi (A8-0045/2019),

A.  mając na uwadze, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (zwana dalej „dyrektywą”) przewiduje szereg działań mających na celu osiągnięcie zrównoważonego stosowania pestycydów w UE przez zmniejszenie zagrożenia związanego ze stosowaniem pestycydów i wpływu ich stosowania na zdrowie ludzi i na środowisko, a także przez zachęcanie do stosowania integrowanej ochrony roślin oraz alternatywnych rozwiązań i technik w zakresie ochrony roślin, takich jak alternatywne środki niechemiczne i środki ochrony roślin (ŚOR) niskiego ryzyka zdefiniowane w rozporządzeniu (WE) nr 1107/2009, aby ograniczać zależność od pestycydów oraz chronić zdrowie ludzi i zwierząt oraz środowisko;

B.  mając na uwadze, że dyrektywa jest cennym narzędziem gwarantującym, że środowisko, ekosystemy oraz zdrowie ludzi i zwierząt są dobrze chronione przed niebezpiecznymi substancjami występującymi w pestycydach, a jednocześnie zapewnia zrównoważone i ekologiczne rozwiązania w ramach szerszego i bardziej zróżnicowanego zestawu narzędzi, aby eliminować straty plonów powodowane przez szkodniki, choroby, chwasty i inwazyjne gatunki obce i zapobiegać im oraz przeciwdziałać rozwojowi oporności przez patogeny; mając na uwadze, że pełne i kompleksowe wdrożenie dyrektywy jest warunkiem wstępnym osiągnięcia wysokiego stopnia ochrony i przejścia na zrównoważone rolnictwo, produkcji bezpiecznej i zdrowej żywności oraz nietoksycznego środowiska, które zapewnia wysoki poziom ochrony zdrowia ludzi i zwierząt;

C.  mając na uwadze, że dyrektywę należy odczytywać w związku z dwoma pozostałymi głównymi aktami prawnymi obejmującymi pełny cykl życia pestycydów, począwszy od wprowadzenia do obrotu (rozporządzenie nr 1107/2009), a skończywszy na ustaleniu maksymalnych poziomów pozostałości (rozporządzenie nr 396/2005); mając na uwadze, że niemożliwe jest zatem osiągnięcie celu dyrektywy polegającego na ochronie zdrowia ludzi oraz środowiska przed zagrożeniami związanymi ze stosowaniem pestycydów bez pełnego wdrożenia i właściwego egzekwowania całego „pakietu dotyczącego pestycydów”;

D.  mając na uwadze, że obecne praktyki stosowane przez Komisję i państwa członkowskie w zakresie zatwierdzania substancji czynnych i udzielania zezwoleń na środki ochrony roślin nie są zgodne z celami i założeniem dyrektywy; mając na uwadze, że praktyki te utrudniają osiągnięcie najwyższego możliwego poziomu ochrony i doprowadzenie do przejścia na zrównoważone rolnictwo oraz zapewnienie nietoksycznego środowiska;

E.  mając na uwadze, że dostępne dowody jasno pokazują, iż wdrażanie dyrektywy nie jest w wystarczającym stopniu dostosowane do powiązanych polityk UE w dziedzinie pestycydów, rolnictwa i zrównoważonego rozwoju, w szczególności, ale nie wyłącznie, do wspólnej polityki rolnej (WPR) i rozporządzenia w sprawie środków ochrony roślin; mając na uwadze, że dyrektywa, jak również powiązane działania na szczeblu UE mają ogromny potencjał do dalszego umacniania i zwiększania wartości dodanej krajowych wysiłków i działań w sektorze rolnym oraz poprawy ochrony środowiska i zdrowia ludzi;

F.  mając na uwadze, że obecne ramy regulacyjne, w tym wymogi dotyczące danych, zostały opracowane z myślą o ocenie chemicznych ŚOR i zarządzaniu tymi środkami, a zatem nie są dopasowane do biologicznych substancji czynnych i środków niskiego ryzyka; mając na uwadze, że te niedopasowane ramy znacznie spowalniają wprowadzanie na rynek biologicznych ŚOR niskiego ryzyka, często zniechęcając wnioskodawców; mając na uwadze, że hamuje to innowacyjność i utrudnia konkurencyjność rolnictwa w UE; mając na uwadze, że prowadzi to również do sytuacji, w której ponad 60 substancji czynnych wskazanych przez Komisję jako kwalifikujące się do zastąpienia nie jest zastępowanych z uwagi na brak bezpieczniejszych alternatyw, w tym biologicznych substancji czynnych niskiego ryzyka;

G.  mając na uwadze, że brakuje dostępnych ŚOR niskiego ryzyka, w tym środków biologicznych; mając na uwadze, że z łącznej liczby prawie 500 substancji dostępnych na rynku UE tylko trzynaście zostało zatwierdzonych jako substancje aktywne niskiego ryzyka, z czego 12 to środki biologiczne; mając na uwadze, że niewystarczające wdrożenie dyrektywy stworzyło de facto nierówne warunki działania w Europie, przy czym rozbieżne praktyki krajowe utrudniają optymalne upowszechnianie na rynku zrównoważonych rozwiązań alternatywnych; mając na uwadze, że sytuacja ta utrudniła wystarczającą penetrację rynku UE przez alternatywne środki niskiego ryzyka i produkty niechemiczne, co zmniejsza ich atrakcyjność dla rolników, którzy zamiast tego mogą wybierać bardziej opłacalne w perspektywie krótkoterminowej inne rozwiązania; mając na uwadze, że brak dostępnych ŚOR niskiego ryzyka, w tym środków biologicznych, utrudnia rozwój i wdrażanie integrowanej ochrony roślin;

H.  mając na uwadze, że rolnictwo ekologiczne odgrywa ważną rolę jako system, w którym stosuje się niską dawkę pestycydów, i należy je dodatkowo wspierać;

I.  mając na uwadze, że coraz częściej pojawiają się dowody na masowy spadek populacji owadów w Europie, który wiąże się z obecnymi poziomami stosowania pestycydów; mając na uwadze, że zaobserwowany gwałtowny spadek liczby owadów ma negatywny wpływ na cały ekosystem i różnorodność biologiczną, ale także na sektor rolny i jego przyszły dobrobyt ekonomiczny i produkcję;

J.  mając na uwadze, że Europa stoi obecnie na rozdrożu, na którym przesądzona zostanie przyszłość sektora rolnego i możliwości osiągnięcia przez Unię zrównoważonego stosowania pestycydów, w szczególności w drodze reformy WPR; mając na uwadze, że zreformowanie WPR niesie ze sobą znaczny potencjał większego usprawnienia i harmonizacji polityk, a także wdrożenia dyrektywy i ułatwienia przejścia na bardziej zrównoważone środowiskowo praktyki rolne;

K.  mając na uwadze, że stosowanie konwencjonalnych ŚOR jest coraz częściej przedmiotem debaty publicznej ze względu na potencjalne zagrożenia, jakie środki te stwarzają dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska;

L.  mając na uwadze, że należy wspierać opracowywanie alternatywnych procedur lub technik, aby zmniejszyć zależność od konwencjonalnych pestycydów i poradzić sobie z rosnącą odpornością na konwencjonalne ŚOR;

M.  mając na uwadze, że rozporządzenie nr 1107/2009 zobowiązuje Radę, aby dopilnowała włączenia do wymogów podstawowych w zakresie zarządzania, określonych w załączniku III do rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników(30), zasad integrowanej ochrony roślin, w tym dobrej praktyki ochrony roślin i niechemicznych metod ochrony roślin oraz metod ochrony przed szkodnikami i zarządzania uprawami;

N.  mając na uwadze, że zgodnie z dyrektywą wdrożenie integrowanej ochrony roślin jest w UE obowiązkowe; mając na uwadze, że państwa członkowskie i władze lokalne powinny kłaść większy nacisk na zrównoważone stosowanie pestycydów, w tym stosowanie alternatywnych rozwiązań o niskim ryzyku w zakresie ochrony roślin;

O.  mając na uwadze, że „zrównoważone stosowanie” pestycydów nie jest możliwe bez uwzględnienia narażenia ludzi na kombinacje substancji czynnych i składników obojętnych, a także ich skumulowanych i możliwych zbiorczych oraz synergicznych skutków dla zdrowia ludzi;

Główne wnioski

1.  przypomina szczegółowe cele strategii tematycznej w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów, takie jak między innymi minimalizacja zagrożeń i ryzyka dla zdrowia i środowiska wynikających ze stosowania pestycydów; poprawa kontroli stosowania i dystrybucji pestycydów; zmniejszenie poziomów szkodliwych substancji czynnych, w tym przez zastąpienie najgroźniejszych substancji bezpieczniejszymi, takimi jak niechemiczne środki alternatywne, zachęcanie do stosowania niskich dawek lub prowadzenia upraw wolnych od pestycydów; oraz stworzenie przejrzystego systemu sprawozdawczości i monitorowania postępów w realizacji celów strategii łącznie z opracowaniem odpowiednich wskaźników;

2.  uważa, że zasadnicze znaczenie ma ocena wdrożenia dyrektywy w związku z nadrzędną polityką UE w zakresie pestycydów, w tym przepisami określonymi w rozporządzeniu w sprawie środków ochrony roślin, rozporządzeniu (UE) nr 528/2012 (rozporządzenie w sprawie produktów biobójczych)(31), rozporządzeniu w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości, a także rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 (przepisy ogólne prawa żywnościowego)(32);

3.  ubolewa, że mimo podjętych wysiłków ogólne postępy we wdrażaniu dyrektywy przez państwa członkowskie są niewystarczające do osiągnięcia jej głównych celów i wykorzystania jej pełnych możliwości w zakresie ograniczenia ogólnego zagrożenia związanego ze stosowaniem pestycydów przy jednoczesnym ograniczaniu zależności od pestycydów, wspierania przejścia na zrównoważone ekologicznie i bezpieczne techniki ochrony roślin oraz osiągnięcia pilnie potrzebnej poprawy w zakresie ochrony środowiska i zdrowia, do czego dyrektywa została specjalnie opracowana; wyraża ubolewanie z powodu trzyletniego opóźnienia, jeśli chodzi o przedstawienie przez Komisję sprawozdania z wdrożenia dyrektywy;

4.  podkreśla, że wdrożenie dyrektywy musi być kompleksowe i obejmować wszystkie wymagane aspekty oraz że częściowe wdrożenie, tj. tylko niektórych elementów, nie wystarczy, aby zrealizować nadrzędny cel dyrektywy, jakim jest osiągnięcie zrównoważonego stosowania pestycydów; podkreśla fakt, że wdrażanie praktyk w zakresie integrowanej ochrony roślin, takich jak niechemiczne rozwiązania alternatywne i ŚOR niskiego ryzyka, odgrywa szczególnie ważną rolę w dążeniu do osiągnięcia tego celu;

5.  zwraca uwagę, że w sprawozdaniu Komisji z postępu prac opublikowanym w 2017 r. wskazano na istotne luki w krajowych planach działania państw członkowskich, co sugeruje zmniejszenie zaangażowania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia w niektórych państwach i może skutkować nieuczciwą konkurencją na rynku i prowadzić do osłabienia jednolitego rynku; zastrzega sobie prawo do zgłaszania państw członkowskich, które nie przestrzegają wymogów, komisarzowi do spraw konkurencji;

6.  wyraża zaniepokojenie faktem, że około 80 % krajowych planów działania państw członkowskich nie zawiera szczegółowych informacji na temat metody określania w sposób ilościowy realizacji wielu celów i założeń, w szczególności w odniesieniu do celów w zakresie integrowanej ochrony roślin i środków ochrony wód; podkreśla, że bardzo komplikuje to proces pomiaru postępów poczynionych przez państwa członkowskie na rzecz osiągnięcia głównych celów i podstawowego założenia dyrektywy;

7.  jest zaniepokojony faktem, że krajowe plany działania są niespójne, jeśli chodzi o ustalanie celów ilościowych, założeń, środków i harmonogramów dla różnych obszarów działania, co uniemożliwia ocenę poczynionych postępów; ubolewa, że jedynie w pięciu krajowych planach działania wyznaczono wymierne cele na wysokim poziomie, przy czym w czterech przypadkach dotyczą one ograniczenia zagrożeń, a tylko w jednym – ograniczenia stosowania; wyraża ubolewanie, że do tej pory tylko jedenaście państw członkowskich przedstawiło zmieniony krajowy plan działania, pomimo że termin na dokonanie zmian był wyznaczony na koniec 2017 r.;

8.  ubolewa nad faktem, że w wielu państwach członkowskich brakuje wystarczającego zaangażowania w praktyki w zakresie integrowanej ochrony roślin, oparte na ośmiu zasadach, wśród których pierwszeństwo ma stosowanie niechemicznych rozwiązań alternatywnych dla pestycydów; wyraża ubolewanie, że jednym z głównych wyzwań związanych z wdrażaniem integrowanej ochrony roślin, która stanowi podstawę dyrektywy, wydaje się być obecny brak odpowiednich instrumentów kontroli i metod oceny zgodności w państwach członkowskich, a także jasnych zasad i wytycznych; podkreśla fakt, że kompleksowe wdrażanie integrowanej ochrony roślin jest jednym z kluczowych środków służących zmniejszeniu zależności od stosowania pestycydów w zrównoważonym rolnictwie, które jest przyjazne dla środowiska, opłacalne ekonomicznie i społecznie odpowiedzialne oraz przyczynia się do bezpieczeństwa żywnościowego Europy, zwiększając jednocześnie różnorodność biologiczną oraz poprawiając zdrowie ludzi i zwierząt, ożywiając gospodarkę wiejską i zmniejszając koszty ponoszone przez rolników przez ułatwianie upowszechniania na rynku niechemicznych rozwiązań alternatywnych i ŚOR niskiego ryzyka w różnych strefach europejskich; podkreśla, że potrzebne są dodatkowe zachęty finansowe i działania edukacyjne, aby upowszechnić stosowanie integrowanej ochrony roślin w poszczególnych gospodarstwach;

9.  uważa, że integrowana ochrona roślin stanowi cenne narzędzie dla rolników do zwalczania agrofagów i chorób oraz zapewnienia wydajności produkcji; zauważa, że większe upowszechnienie integrowanej ochrony roślin służy podwójnemu celowi, jakim jest wzmocnienie ochrony środowiska i różnorodności biologicznej oraz zmniejszenie kosztów ponoszonych przez rolników, aby umożliwić im przejście na bardziej zrównoważone rozwiązania alternatywne i ograniczyć stosowanie konwencjonalnych pestycydów; uważa, że trzeba nasilić działania, aby pobudzić wdrażanie integrowanej ochrony roślin, w drodze badań naukowych oraz za pośrednictwem organów doradczych państw członkowskich; przypomina, że integrowana ochrona roślin może odgrywać ważną rolę w ograniczaniu ilości i rodzajów stosowanych pestycydów;

10.  zauważa, że w ramach zestawu narzędzi integrowanej ochrony roślin kontrola biologiczna obejmuje zwiększanie liczby lub wprowadzanie pożytecznych gatunków, które żerują na populacjach szkodników i tym samym regulują wielkość tych populacji, co pozwala hamować ich rozwój; podkreśla w związku z tym, jak ważne jest stosowanie chemicznych pestycydów w integrowanej ochronie roślin jako ostateczności, po zastosowaniu innych metod fizycznych i biologicznych, oraz stosowanie tych środków w sposób selektywny i ukierunkowany, ponieważ w przeciwnym razie pożyteczne organizmy umożliwiające zwalczanie szkodników ulegną zniszczeniu, a uprawy staną się bardziej podatne na przyszłe ataki;

11.  jest zaniepokojony bardzo niewielkimi postępami, jeśli chodzi o propagowanie i pobudzanie innowacji, rozwoju i upowszechniania środków niechemicznych i niskiego ryzyka stanowiących alternatywę dla konwencjonalnych pestycydów; zauważa, że zaledwie kilka krajowych planów działania zawiera zachęty do rejestracji takich alternatywnych produktów i metod; podkreśla, że szczególnie narażone są zastosowania małoobszarowe ze względu na brak dostępnych substancji czynnych;

12.  podkreśla, że zrównoważone i odpowiedzialne stosowanie pestycydów stanowi nieodzowny warunek uzyskania zezwolenia na ŚOR;

13.  ubolewa nad brakiem dostępności substancji czynnych i ŚOR niskiego ryzyka, spowodowanym głównie długim procesem oceny, udzielania zezwoleń i rejestracji, częściowo ze względu na fakt, że krótsze, wynoszące 120 dni, terminy udzielania zezwoleń w takich przypadkach rzadko są dotrzymywane na szczeblu państw członkowskich; podkreśla, że obecna sytuacja nie jest zgodna z zasadami promowania i wdrażania integrowanej ochrony roślin, oraz uwypukla znaczenie dostępności pestycydów niskiego ryzyka, odpowiednich badań i wymiany najlepszych praktyk w obrębie państw członkowskich i między nimi, aby w pełni wykorzystać potencjał integrowanej ochrony roślin; uważa, że szybszy proces zatwierdzania przyczyniłby się do rozwoju badań w przemyśle ukierunkowanych na opracowanie nowych substancji czynnych niskiego ryzyka, w tym innowacyjnych substancji niskiego ryzyka, aby zapewnić rolnikom wystarczające narzędzia w zakresie ochrony roślin oraz umożliwić im szybsze przejście na stosowanie zrównoważonych ŚOR i zwiększenie skuteczności integrowanej ochrony roślin;

14.  przypomina, że większa odporność na pestycydy skutkuje wzrostem ich stosowania i zależności od ich użycia; zwraca uwagę, że zwiększone stosowanie pestycydów i większa zależność od nich generują wysokie koszty dla rolników, zarówno w postaci wysokich kosztów nakładów, jak i ze względu na utratę plonów spowodowaną zubożeniem gleby i obniżeniem jej jakości;

15.  zauważa, że zwiększona dostępność ŚOR niskiego ryzyka na rynku przyczyni się do ograniczenia ryzyka powstania odporności na substancje czynne oraz skutków dla gatunków niebędących przedmiotem zwalczania, związanych z powszechnie stosowanymi ŚOR;

16.  zauważa w związku z tym, że wykształcenie odporności na substancje czynne pestycydów jest nieuchronne z biologicznego punktu widzenia w przypadku szybko szerzących się agrofagów i chorób oraz stanowi coraz większy problem; dlatego podkreśla, że chemiczne pestycydy należy stosować w sposób selektywny i ukierunkowany, nie jako rozwiązanie podejmowane w pierwszej kolejności, lecz w ostateczności, po wyczerpaniu wszystkich możliwych alternatywnych środków fizycznych lub biologicznych; podkreśla, że w przeciwnym razie pożyteczne środki umożliwiające zwalczanie agrofagów ulegną zniszczeniu, a uprawy staną się bardziej podatne na przyszłe ataki;

17.  ponadto zauważa, że największe ograniczenie ilości pestycydów najprawdopodobniej osiągnięto by w wyniku zmian systemowych zmniejszających podatność na ataki szkodników, traktujących priorytetowo różnorodność strukturalną i biologiczną względem monokultur i upraw ciągłych, a także ograniczających odporność agrofagów na substancje czynne; podkreśla zatem potrzebę skupienia się na metodach agroekologicznych, które zapewniają większą odporność całego systemu rolnictwa na agrofagi, oraz potrzebę finansowania i propagowania takich metod;

18.  podkreśla, że WPR w obecnej formie nie zachęca ani nie stwarza wystarczających bodźców do ograniczania zależności gospodarstw rolnych od pestycydów i do upowszechniania ekologicznych technik produkcji; uważa, że w WPR na okres po 2020 r. konieczne są konkretne instrumenty polityki, które pomogą zmienić zachowania rolników, jeśli chodzi o stosowanie pestycydów;

19.  ubolewa nad faktem, że wniosek Komisji dotyczący nowej WPR po 2020 r. nie uwzględnia zasady integrowanej ochrony roślin w wymogach podstawowych w zakresie zarządzania, o których mowa w załączniku III do tego wniosku; podkreśla, że brak powiązań między tą dyrektywą a nowym modelem WPR skutecznie utrudni zmniejszanie zależności od pestycydów;

20.  zauważa, że większość państw członkowskich wykorzystuje krajowe wskaźniki ryzyka do oceny, w całości bądź częściowo, niekorzystnego wpływu stosowania pestycydów; przypomina, że pomimo wyraźnego obowiązku określonego w art. 15 dyrektywy państwa członkowskie nie uzgodniły jeszcze ogólnounijnych zharmonizowanych wskaźników ryzyka, co uniemożliwia porównanie postępów poczynionych w poszczególnych państwach członkowskich i w całej Unii; oczekuje, że zharmonizowane wskaźniki ryzyka, których ustanowienie jest już w toku, będą gotowe na początku 2019 r.;

21.  podkreśla zasadnicze znaczenie różnorodności biologicznej i zdrowych ekosystemów, w szczególności w przypadku pszczół i innych owadów zapylających, które są niezwykle ważne dla zapewnienia zdrowego i zrównoważonego sektora rolnego; podkreśla, że ochrona różnorodności biologicznej nie polega wyłącznie na ochronie środowiska, ale również na zapewnieniu trwałego bezpieczeństwa żywnościowego Europy w przyszłości;

22.  jest głęboko zaniepokojony stałą i potencjalnie nieodwracalną utratą różnorodności biologicznej w Europie oraz alarmującym spadkiem populacji owadów latających, w tym owadów zapylających, o czym świadczą wyniki przeprowadzonego w październiku 2017 r. badania naukowego biomasy owadów latających(33), według którego populacja owadów latających na 63 obszarach chronionych w Niemczech zmalała w ciągu 27 lat o ponad 75 %; podkreśla ponadto istotny spadek liczby pospolitych gatunków ptaków w całej Europie, który może być spowodowany zmniejszeniem populacji owadów; zauważa poza tym niezamierzone skutki stosowania pestycydów dla gleby i organizmów glebowych(34) oraz innych gatunków niebędących przedmiotem zwalczania; uważa, że pestycydy stanowią jeden z głównych czynników odpowiadających za spadek populacji owadów, gatunków ptaków krajobrazu rolniczego oraz innych gatunków niebędących przedmiotem zwalczania, i podkreśla, że konieczne jest, aby Europa przeszła na bardziej zrównoważone stosowanie pestycydów i zwiększyła liczbę niechemicznych środków alternatywnych i ŚOR niskiego ryzyka dostępnych dla rolników;

23.  twierdzi, że pestycydy na bazie neonikotynoidów są w szczególny sposób odpowiedzialne za niepokojący spadek liczebności populacji pszczół w całej Europie, co poświadczają liczne badania międzynarodowe będące podstawą petycji obywatelskich, pod którymi zebrano setki tysięcy podpisów na całym kontynencie;

24.  dostrzega znaczenie krajowych planów działania i integrowanej ochrony roślin dla istotnego ograniczenia stosowania pestycydów w celu uniknięcia nieodwracalnej utraty różnorodności biologicznej i jednocześnie wspierania środków agroekologicznych i rolnictwa ekologicznego tam, gdzie jest to możliwe;

25.  podkreśla ponadto, że rozwój zrównoważonych opcji w rolnictwie jest konieczny, aby ograniczyć wpływ zmiany klimatu na bezpieczeństwo żywnościowe;

26.  wyraża szczególne zaniepokojenie ciągłym stosowaniem pestycydów zawierających substancje czynne, które są mutagenne, rakotwórcze lub toksyczne dla rozrodczości lub zaburzają funkcjonowanie układu hormonalnego i są szkodliwe dla ludzi lub zwierząt; podkreśla, że stosowanie takich pestycydów jest niezgodne z celami i założeniem dyrektywy;

27.  podkreśla, że środowisko wodne jest szczególnie wrażliwe na pestycydy; z zadowoleniem przyjmuje fakt, że niektóre państwa członkowskie podjęły szereg działań mających na celu ochronę środowiska wodnego przed pestycydami; ubolewa jednak, że większość państw członkowskich nie określiła celów ilościowych i harmonogramów działań na rzecz ochrony środowiska wodnego przed pestycydami, a te, które to uczyniły, nie sprecyzowały sposobu pomiaru osiągnięcia celów i założeń; uważa, że należy usprawnić monitorowanie pestycydów stosowanych obecnie w środowisku wodnym;

28.  zauważa, że rolnictwo – jako że prowadzi do zanieczyszczenia pestycydami – jest jedną z głównych przyczyn, które powodują, że jednolita część wód nie osiąga dobrego stanu chemicznego; podkreśla, że zapobieganie przenikaniu pestycydów do systemów słodkowodnych jest bardziej opłacalne niż technologie usuwania, oraz że państwa członkowskie muszą zapewnić rolnikom odpowiednie zachęty w tym zakresie; w związku z tym uznaje, że dla poprawy jakości wody ważne jest również wdrożenie ramowej dyrektywy wodnej; z zadowoleniem przyjmuje postępy poczynione przez państwa członkowskie, jeśli chodzi o eliminowanie substancji priorytetowych, dzięki czemu zmniejszyła się jednolita część wód niespełniających norm dla substancji takich jak kadm, ołów i nikiel, a także pestycydów;

29.  wyraża ubolewanie z powodu faktu, że pogarszanie się zasobów wodnych w coraz większym stopniu prowadzi do dodatkowego uzdatniania przez podmioty zajmujące się dostarczaniem wody pitnej w celu zagwarantowania, aby woda przeznaczona do spożycia przez ludzi spełniała wymogi dotyczące dopuszczalnej zawartości pestycydów zgodnie z dyrektywą Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, a koszty tego ponoszą konsumenci, a nie zanieczyszczający;

30.  podkreśla, że niektóre pestycydy są uznawane na całym świecie za trwałe zanieczyszczenia organiczne (TZO) ze względu na możliwość ich przenoszenia na duże odległości, utrzymywanie się w środowisku, zdolność do biomagnifikacji w całym łańcuchu żywnościowym i biokumulacji w ekosystemach, a także ich znaczny negatywny wpływ na zdrowie ludzi;

31.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wszystkie państwa członkowskie ustanowiły programy szkoleń i certyfikacji dotyczące stosowania ŚOR, ubolewa jednak, że w niektórych państwach członkowskich obowiązki szkoleniowe nie są wypełniane w odniesieniu do wszystkich wymaganych przedmiotów wymienionych w załączniku I; podkreśla znaczenie, jakie ma szkolenie użytkowników dla zapewnienia bezpiecznego i zrównoważonego stosowania ŚOR; uważa za stosowne odróżnienie użytkowników profesjonalnych od amatorów, ponieważ nie podlegają oni tym samym obowiązkom; podkreśla, że profesjonalni i nieprofesjonalni użytkownicy ŚOR powinni przechodzić odpowiednie szkolenia;

32.  zauważa potencjał, jaki ma wykorzystanie inteligentnych technologii i rolnictwa precyzyjnego jako sposobu na poprawę stosowania ŚOR, na przykład za pomocą dronów lub technologii precyzyjnej GPS; podkreśla ponadto, że wykorzystywanie takich rozwiązań w państwach członkowskich mogłoby ulec poprawie, gdyby rozwiązania te były lepiej uwzględnione w kursach szkoleniowych i systemach certyfikacji użytkowników pestycydów w krajowych planach działania;

33.  podkreśla, że ŚOR są stosowane nie tylko w rolnictwie, ale także do zwalczania chwastów i szkodników na obszarach wykorzystywanych przez ogół społeczeństwa lub grupy szczególnie wrażliwe, zgodnie z art. 12a dyrektywy, w tym w parkach publicznych i wzdłuż linii kolejowych; mając na uwadze, że stosowanie ŚOR na takich obszarach jest niewłaściwe, z zadowoleniem przyjmuje fakt, że kilka państw członkowskich oraz wiele samorządów regionalnych i lokalnych podjęło działania, aby ograniczyć stosowanie pestycydów lub zakazać ich stosowania na obszarach wykorzystywanych przez obywateli lub grupy szczególnie wrażliwe; zauważa jednak brak wymiernych celów w większości państw członkowskich;

34.  wyraża zaniepokojenie faktem, że wiele państw członkowskich niewłaściwie zinterpretowało wymóg art. 12 lit. a), odczytując go jako odnoszący się wyłącznie do zastosowań pozarolniczych, podczas gdy w rzeczywistości grupy szczególnie wrażliwe, jak te określone w rozporządzeniu 1107/2009, obejmują mieszkańców narażonych w dużym stopniu na kontakt z pestycydami przez dłuższy czas; odnotowuje ponadto, że Komisja potwierdziła, iż nie ma powodów prawnych uzasadniających wyłączenie zastosowań rolniczych z przepisów art. 12;

35.  odnotowuje stałe wsparcie państw członkowskich dla rolnictwa ekologicznego jako systemu, w którym stosuje się niską dawkę pestycydów; z zadowoleniem przyjmuje fakt, że liczba gospodarstw ekologicznych w Unii stale rośnie, ale zauważa, że postępy w dalszym ciągu są znacznie zróżnicowane w zależności od państwa członkowskiego;

36.  zauważa, że rolnicy ekologiczni ponoszą straty ekonomiczne, gdy gleba i produkty ekologiczne są zanieczyszczane w wyniku stosowania pestycydów w sąsiednich gospodarstwach, na przykład przez znoszenie pestycydów podczas oprysków i przemieszczanie się trwałych substancji czynnych w środowisku; wskazuje, że w związku z tym z powodu działań pozostających poza ich kontrolą rolnicy ekologiczni mogą być zmuszeni do sprzedaży swoich produktów jako produktów konwencjonalnych, tracąc premię cenową, lub mogą nawet utracić certyfikację;

37.  zauważa, że chociaż państwa członkowskie zwykle posiadają systemy gromadzenia informacji o przypadkach ostrych zatruć pestycydami, kwestionuje się dokładność i zastosowanie pochodzących z nich danych; podkreśla fakt, że systemy gromadzenia takich informacji dotyczących przewlekłych zatruć nie zostały wdrożone na szeroką skalę;

38.  podkreśla, że w ostatnim sprawozdaniu EFSA w sprawie pozostałości pestycydów w żywności wykazano, iż 97,2 % próbek w całej Europie mieściło się w ustawowych granicach prawodawstwa UE, co świadczy o wyjątkowo rygorystycznym i bezpiecznym systemie produkcji żywności;

Zalecenia

39.  wzywa państwa członkowskie, by bez dalszej zwłoki zakończyły wdrażanie dyrektywy;

40.  wzywa państwa członkowskie, by odgrywały aktywną rolę w praktycznym wdrażaniu dyrektywy w celu określenia luk i konkretnych obszarów wymagających szczególnej uwagi w odniesieniu do ochrony zdrowia ludzi i ochrony środowiska, a nie ograniczały się jedynie do zwykłych krajowych mechanizmów transpozycji i kontroli;

41.  wzywa państwa członkowskie, aby uznały, że UE musi niezwłocznie działać na rzecz przejścia na bardziej zrównoważone stosowanie pestycydów oraz że główna odpowiedzialność za wdrożenie takich praktyk spoczywa na państwach członkowskich; podkreśla, że szybkie działania są niezbędne;

42.  wzywa państwa członkowskie do przestrzegania ustalonych terminów przedstawienia zmienionych krajowych planów działania; wzywa te państwa członkowskie, które jeszcze tego nie zrobiły, by uczyniły to bez dalszej zwłoki, tym razem wyznaczając jasne cele ilościowe i wymierny cel ogólny dotyczące bezzwłocznego i długoterminowego faktycznego ograniczenia stosowania pestycydów, obejmujące jasno określone roczne cele redukcji, i ze szczególnym uwzględnieniem możliwego wpływu na owady zapylające oraz wspierania i upowszechniania zrównoważonych niechemicznych rozwiązań alternatywnych i ŚOR niskiego ryzyka, zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin;

43.  wzywa Komisję do dalszego opracowywania wytycznych dotyczących wszystkich zasad integrowanej ochrony roślin i ich wdrażania; w związku z tym zwraca się do Komisji o opracowanie wytycznych dotyczących ustanowienia kryteriów pomiaru i oceny wdrażania integrowanej ochrony roślin w państwach członkowskich;

44.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do podjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu propagowania pestycydów niskiego ryzyka oraz do priorytetowego traktowania opcji i metod niechemicznych, które wiążą się z najmniejszym zagrożeniem dla zdrowia i środowiska naturalnego, i do zapewnienia przy tym skutecznej i efektywnej ochrony upraw; podkreśla, że aby te działania odniosły skutek, należy wzmocnić zachęty ekonomiczne dla rolników do wyboru takich opcji;

45.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby przykładały większą wagę do wspierania rozwoju, badań, rejestracji i wprowadzania do obrotu alternatywnych środków biologicznych niskiego ryzyka, w tym przez zwiększenie możliwości finansowania z programu „Horyzont Europa” i w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027; przypomina, że ważne jest, by pestycydy chemiczne były stosowane w integrowanej ochronie roślin jedynie w ostateczności po wykorzystaniu innych metod fizycznych i biologicznych, a także o wartości dodanej stosowania zrównoważonych ekologicznie i bezpiecznych technik ochrony roślin;

46.  wzywa Komisję, aby bez dalszej zwłoki wypełniła zobowiązanie w ramach 7. programu działań w zakresie środowiska dotyczące przedstawienia unijnej strategii na rzecz nietoksycznego środowiska sprzyjającego innowacjom i rozwojowi zrównoważonych substytutów, w tym rozwiązań niechemicznych; oczekuje, że Komisja uwzględni w strategii w szczególności wpływ pestycydów na środowisko i zdrowie ludzi;

47.  zachęca do większego skupienia uwagi na zmniejszaniu ryzyka, ponieważ szerokie stosowanie substancji niskiego ryzyka może być bardziej szkodliwe niż ograniczone stosowanie substancji wysokiego ryzyka;

48.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zadbały o większą spójność dyrektywy i jej wdrożenia z powiązanym prawodawstwem i polityką UE, zwłaszcza z przepisami dotyczącymi WPR i rozporządzeniem 1107/2009, a w szczególności aby włączyły zasady integrowanej ochrony roślin jako wymóg prawny w ramach WPR, zgodnie z art. 14 dyrektywy;

49.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby bezwzględnie ograniczyły liczbę niezbędnych odstępstw od podstawowego stosowania na mocy rozporządzenia 1107/2009 oraz aby zaktualizowały odpowiednie wytyczne w celu zapewnienia, by ocena ryzyka pestycydów odzwierciedlała rzeczywiste narażenie i warunki oraz uwzględniała wszelkie możliwe skutki dla zdrowia i środowiska;

50.  zaleca, aby zapewnić państwom członkowskim elastyczność w stosowaniu integrowanej ochrony roślin jako element przepisów o zazielenianiu w ramach WPR;

51.  wzywa państwa członkowskie, by przystąpiły do przyjmowania i wdrażania zharmonizowanych wskaźników ryzyka zaproponowanych niedawno przez Komisję w celu właściwego monitorowania wpływu ograniczenia pestycydów;

52.  wzywa Komisję do stworzenia w pełni funkcjonującego i przejrzystego systemu regularnego gromadzenia danych statystycznych na temat stosowania pestycydów, wpływu narażenia zawodowego i niezawodowego na działanie pestycydów na zdrowie ludzi i zwierząt oraz obecności pozostałości pestycydów w środowisku, zwłaszcza w glebie i wodzie;

53.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do promowania programów badawczych mających na celu określenie wpływu stosowania pestycydów na zdrowie ludzi, z uwzględnieniem pełnego zakresu skutków toksykologicznych, w tym immunotoksyczności, zaburzeń funkcjonowania układu hormonalnego i toksyczności neurorozwojowej, oraz skupienia się na wpływie prenatalnej ekspozycji na pestycydy na zdrowie dzieci;

54.  wzywa Komisję do przyjęcia opartego na ryzyku podejścia do zarządzania powszechnie używanymi ŚOR i ich stosowania, uzasadnionego poddanymi wzajemnej ocenie i niezależnymi dowodami naukowymi;

55.  wzywa Komisję, aby przed końcem obecnego mandatu przedłożyła specjalny wniosek ustawodawczy zmieniający rozporządzenie (WE) nr 1107/2009, poza ogólnym przeglądem związanym z inicjatywą REFIT, w celu dodania definicji i odrębnej kategorii dla „naturalnie występujących substancji” i „substancji identycznych z naturalnymi”, dla których kryterium byłaby obecność i ekspozycja substancji w naturze, a także ustalenia rygorystycznej, szybkiej procedury oceny, zatwierdzania i rejestracji biologicznych pestycydów niskiego ryzyka, zgodnie z rezolucją Parlamentu z 15 lutego 2017 r. w sprawie pestycydów niskiego ryzyka pochodzenia biologicznego oraz rezolucją z 13 września 2018 r. w sprawie wykonania rozporządzenia w sprawie środków ochrony roślin;

56.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia skutecznej realizacji zobowiązań Unii wynikających z protokołu do Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości z 1979 r. oraz Konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych z 2004 r., i tym samym do zwiększenia starań na rzecz wyeliminowania produkcji, wprowadzania do obrotu i stosowania pestycydów będących TZO, wraz z ustanowieniem przepisów dotyczących unieszkodliwiania odpadów zawierających lub zanieczyszczonych którąkolwiek z tych substancji;

57.  wzywa państwa członkowskie, aby zadbały o dostępność wykwalifikowanych i niezależnych usług doradczych, zapewniających użytkownikom końcowym doradztwo i szkolenia w zakresie zrównoważonego stosowania pestycydów, a w szczególności w zakresie integrowanej ochrony roślin;

58.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby kładły większy nacisk na dalsze inwestycje i badania w zakresie opracowywania i upowszechniania technologii rolnictwa precyzyjnego i cyfrowego w celu zwiększenia skuteczności ŚOR, a tym samym znacznego ograniczenia zależności od pestycydów, zgodnie z celami dyrektywy, co zmniejszy narażenie zarówno użytkowników profesjonalnych, jak i ogółu społeczeństwa; uważa, że wprowadzenie rolnictwa cyfrowego lub precyzyjnego nie powinno prowadzić do uzależnienia rolników od nakładów lub do zadłużenia finansowego;

59.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby nie zezwalały już na stosowanie ŚOR na obszarach wykorzystywanych przez ogół społeczeństwa lub grupy szczególnie wrażliwe;

60.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby inwestowały w dalsze badania nad wpływem pestycydów na gatunki niebędące przedmiotem zwalczania oraz aby podjęły natychmiastowe działania w celu jego zminimalizowania;

61.  wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby propagowały model rolnictwa, który opiera się na strategiach zapobiegawczej i pośredniej ochrony roślin, mających na celu ograniczenie stosowania środków zewnętrznych, oraz na wielofunkcyjnych substancjach występujących naturalnie; uznaje potrzebę dalszych badań i rozwoju zapobiegawczych i pośrednich strategii ochrony zdrowia roślin opartych na agroekologii;

62.  wzywa państwa członkowskie do zwiększenia inwestycji w praktyki adaptacyjne zapobiegające przedostawaniu się substancji agrochemicznych do wód powierzchniowych i głębokich, a także w środki mające na celu ograniczenie możliwego wypłukiwania tych substancji do cieków wodnych, rzek i mórz; zaleca zakazanie ich stosowania w glebach, przez które mogą przenikać do wód gruntowych;

63.  podkreśla nieodzowną potrzebę dokonywania regularnej oceny proporcjonalności między ilością sprzedawanych pestycydów a obszarem ich stosowania na użytkach rolnych na podstawie baz danych użytkowników i rejestrów sprzedaży;

64.  wzywa Komisję do niezwłocznego wprowadzenia zakazu stosowania pestycydów zawierających substancje czynne, które są mutagenne, rakotwórcze lub toksyczne dla rozrodczości lub zaburzają funkcjonowanie układu hormonalnego i są szkodliwe dla ludzi lub zwierząt;

65.  apeluje do państw członkowskich o ścisłe przestrzeganie zakazu przywozu do UE niedozwolonych pestycydów z państw trzecich;

66.  wzywa Komisję, aby dokładnie rozważyła wszystkie dostępne środki w celu zapewnienia zgodności, w tym wszczęcie postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko państwom członkowskim, które nie wywiązują się z obowiązku pełnego wdrożenia dyrektywy;

67.  wzywa Komisję, aby podjęła energiczne działania przeciwko państwom członkowskim, które systematycznie nadużywają odstępstw od stosowania zakazanych pestycydów zawierających neonikotynoidy;

68.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do dopilnowania, aby zasada „zanieczyszczający płaci” została w pełni wdrożona i była skutecznie egzekwowana w odniesieniu do ochrony zasobów wodnych;

69.  apeluje, aby w ramach programu „Horyzont Europa” zapewniono wystarczające fundusze na wspieranie rozwoju strategii ochrony zdrowia roślin w oparciu o systemowe podejście łączące innowacyjne techniki agroekologiczne i środki zapobiegawcze mające na celu ograniczenie do minimum stosowania zewnętrznych środków ochrony;

70.  wzywa Komisję do utworzenia ogólnoeuropejskiej platformy na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów, która łączyłaby zainteresowane strony z sektora i przedstawicieli na szczeblu lokalnym i regionalnym, aby ułatwić wymianę informacji i najlepszych praktyk w zakresie ograniczania stosowania pestycydów;

71.  zauważa ponadto, że największe ograniczenie ilości pestycydów najprawdopodobniej osiągnięto by w wyniku zmian systemowych zmniejszających podatność na ataki szkodników, traktujących priorytetowo różnorodność strukturalną i biologiczną względem monokultur i upraw ciągłych, a także ograniczających odporność agrofagów na substancje czynne; podkreśla zatem potrzebę skupienia się na metodach agroekologicznych, które zapewniłyby większą odporność całego systemu rolnictwa na agrofagi, oraz potrzebę finansowania i propagowania takich metod;

°

°  °

72.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1)

Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 71.

(2)

Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 7.

(3)

Dz.U. L 70 z 16.3.2005, s. 1.

(4)

Dz.U. L 136 z 29.5.2007, s. 3.

(5)

Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 1.

(6)

Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 608.

(7)

Dz.U. L 131 z 5.5.1998, s. 11.

(8)

Dz.U. L 229 z 29.6.2004, s. 23.

(9)

Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7.

(10)

Dz.U. L 20 z 26.1.2010, s. 7.

(11)

Dz.U. L 330 z 5.12.1998, s. 32.

(12)

Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1.

(13)

Dz.U. L 201 z 1.8.2009, s. 36.

(14)

Dz.U. L 310 z 25.11.2009, s. 29.

(15)

Dz.U. L 226 z 24.8.2013, s. 1.

(16)

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex%3A52006DC0372

(17)

Dz.U. C 86 z 6.3.2018, s. 62.

(18)

Dz.U. C 86 z 6.3.2018, s. 51.

(19)

Dz.U. C 252 z 18.7.2018, s. 184.

(20)

Dz.U. C 346 z 27.9.2018, s. 117.

(21)

Teksty przyjęte, P8_TA(2018)0057.

(22)

Teksty przyjęte, P8_TA(2018)0356.

(23)

Dz.U. L 324 z 10.12.2009, s. 1.

(24)

http://ec.europa.eu/food/audits-analysis/overview_reports/details.cfm?rep_id=114

(25)

Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 171.

(26)

http://www.pan-uk.org/site/wp-content/uploads/United-Nations-Report-of-the-Special-Rapporteur-on-the-right-to-food.pdf

(27)

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10041-2016-ADD-1/en/pdf

(28)

http://www.senat.fr/leg/ppr16-477.html

(29)

Caspar A. Hallmann i in. „More than 75 % decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas” [Spadek całkowitej biomasy owadów latających o ponad 75 % w ciągu 27 lat na obszarach chronionych], PLOS, 18 października 2017 r. - https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0185809

(30)

Dz.U. L 270 z 21.10.2003, s. 1.

(31)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych, Dz.U. L 167 z 27.6.2012, s. 1.

(32)

Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1.

(33)

https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0185809

(34)

Zob.: https://esdac.jrc.ec.europa.eu/public_path/shared_folder/doc_pub/EUR27607.pdf


OPINIA Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi (27.11.2018)

dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

w sprawie wdrażania dyrektywy 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów

(2017/2284(INI))

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej (*): Sofia Ribeiro

(*) Zaangażowana komisja – art. 54 Regulaminu

OPINIA

Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwraca się do Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, jako komisji przedmiotowo właściwej, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  z zadowoleniem przyjmuje postępy państw członkowskich we wdrażaniu dyrektywy 2009/128/WE oraz podkreśla jej znaczenie dla zapewnienia ram na rzecz bezpiecznego i zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin;

2.  uważa, że zasadnicze znaczenie ma ocena wdrożenia tej dyrektywy łącznie z nadrzędną polityką UE w zakresie pestycydów, w tym z zasadami określonymi w rozporządzeniu (UE) nr 1107/2009 (rozporządzenie w sprawie środków ochrony roślin)(1), rozporządzeniu (UE) nr 528/2012 (rozporządzenie w sprawie produktów biobójczych)(2), rozporządzeniu (WE) nr 396/2005 (rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości)(3), a także rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 (przepisy ogólne prawa żywnościowego)(4);

3.  docenia wysiłki na rzecz zapewnienia pomyślnych efektów zrównoważonego stosowania pestycydów w UE przez ograniczenie ryzyka i wpływu stosowania pestycydów na zdrowie ludzi i zwierząt oraz na środowisko, a także przez promowanie praktyk i technik stanowiących ekologiczną alternatywę dla pestycydów;

4.  zauważa, że chociaż państwa członkowskie zwykle posiadają systemy gromadzenia informacji o przypadkach ostrych zatruć pestycydami, kwestionuje się dokładność i zastosowanie pochodzących z nich danych; podkreśla, że systemy gromadzenia takich informacji dotyczących przewlekłych zatruć nie zostały wdrożone na szeroką skalę;

5.  zauważa, że Komisja miała przedstawić sprawozdanie w sprawie postępów we wdrażaniu dyrektywy w dniu 26 listopada 2014 r., a uczyniła to w październiku 2017 r.;

6.  zauważa ponadto, że w sprawozdaniu tym wskazano na znaczne luki w krajowych planach działania państw członkowskich, z których część została przyjęta ze znacznym opóźnieniem i z wyraźnymi różnicami pod względem kompletności i zakresu, np. tylko w pięciu krajowych planach działania określono wymierne cele w zakresie redukcji;

7.  zauważa, że wiele państw członkowskich zmieniło swoje wstępne cele i skoncentrowało się w większym stopniu na ograniczaniu zagrożeń związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin (PPP), a nie na faktycznych redukcjach stosowanych ilości;

8.  uważa, że podstawą krajowych planów działania muszą być wyniki i oceny, a także środki;

9.  wzywa Komisję, by promowała harmonizację wskaźników ryzyka na poziomie UE oraz zobowiązała państwa członkowskie do zapewnienia w krajowych planach działania bardziej kompleksowych informacji, które muszą być spójne i porównywalne oraz obejmować wymierne i osiągalne założenia i cele, a także do gromadzenia wiarygodniejszych danych, włącznie ze statystykami publicznymi, na temat wpływu narażenia na działanie pestycydów na zdrowie, konsumentów, zwierzęta, jakość gleby i środowisko oraz na temat śledzenia narażenia na działanie pestycydów w związku z wykonywanym zawodem oraz w sytuacjach, w których taki związek nie zachodzi;

10.  w związku z tym wzywa do gromadzenia danych dotyczących stosowania pestycydów, jak określono w rozporządzeniu (WE) nr 1185/2009(5) w sprawie statystyk dotyczących pestycydów, w tym do wykorzystywania prostych wskaźników i zwrócenia większej uwagi na ogólnounijne narzędzia monitorowania;

11.  w tym kontekście zwraca uwagę na znaczenie przejrzystości statystyk dotyczących stosowania pestycydów ze względu na skutki dla społeczeństwa i dóbr publicznych wykraczające poza same interesy handlowe;

12.  uważa, że integrowana ochrona roślin jest fundamentem omawianej dyrektywy oraz że odgrywa główną rolę w zmniejszaniu zależności od PPP, co według niektórych badań poddanych wzajemnej weryfikacji może wynosić od 30 do 50 %, a także stanowi dla rolników wartościowy zestaw narzędzi umożliwiających zwalczanie szkodników i chorób oraz zapewniających wydajność produkcji;

13.  ubolewa nad faktem, że w niektórych państwach członkowskich nie zaangażowano się jeszcze w pełni w integrowaną ochronę roślin, i uważa, że należy to skorygować, aby rozwijać rolnictwo bardziej zrównoważone pod względem środowiskowym i przyjazne dla zdrowia ludzkiego, generujące niższe koszty i przynoszące korzyści dla środowiska, konsumentów i rolników, pamiętając przy tym, że stosowanie PPP jest często niezbędne do celów uprawy;

14.  podkreśla zatem, jak ważne jest, by pestycydy chemiczne były stosowane w integrowanej ochronie roślin jedynie w ostateczności po wykorzystaniu innych metod fizycznych i biologicznych oraz zawsze w sposób selektywny i ukierunkowany;

15.  podkreśla, że rolnicy potrzebują więcej rozwiązań na rzecz ochrony upraw, w tym szerokiej gamy substancji czynnych, substancji niskiego ryzyka, metod fizycznych i metod alternatywnych, takich jak organizmy lub ich ekstrakty (kontrola biologiczna), aby zapewnić kompleksową strategię integrowanej ochrony roślin możliwą do wdrożenia przez europejskich rolników;

16.  przypomina, że PPP są ważnymi narzędziami stosowanymi w rolnictwie, w zwalczaniu chwastów i szkodników na obszarach miejskich, w tym w parkach publicznych i w okolicach torów kolejowych oraz w innych sektorach, i pozwalają m.in. zmniejszać i eliminować straty plonów powodowane przez szkodniki, choroby, chwasty i inwazyjne gatunki obce oraz przeciwdziałać im, a także walczyć z wytwarzaniem oporności przez patogeny, przyczyniając się w ten sposób do stabilizacji dochodów rolników i umożliwiając im bezpieczną produkcję po przystępnych cenach;

17.  przypomina jednak, że większa odporność na pestycydy skutkuje wzrostem ich stosowania i zależności od ich użycia;

18.  podkreśla, że w ostatnim sprawozdaniu EFSA w sprawie pozostałości pestycydów w żywności wykazano, iż 97,2 % próbek w całej Europie mieściło się w ustawowych granicach prawodawstwa UE, co świadczy o bardzo rygorystycznym i bezpiecznym systemie produkcji żywności;

19.  zauważa, że państwa członkowskie przyjęły szereg środków mających na celu ochronę środowiska wodnego przed wpływem pestycydów;

20.  z zadowoleniem odnotowuje ogólną poprawę stanu wód europejskich, choć można by uczynić w tym obszarze jeszcze więcej;

21.  apeluje o większe inwestycje w działania adaptacyjne zapobiegające przenikaniu substancji agrochemicznych do wód powierzchniowych i głębokich;

22.  zachęca do stosowania środków zapobiegających możliwości wypłukiwania tych substancji do cieków wodnych, rzek i mórz oraz zaleca zakazanie ich stosowania w glebach, przez które mogą przenikać do wód gruntowych;

23.  podkreśla opłacalność zapobiegania przenikaniu pestycydów do systemów słodkowodnych w porównaniu ze stosowaniem kosztownych technologii eliminacji;

24.  podkreśla potrzebę zapewnienia rolnikom dostępu do najnowszych technologii cyfrowych oraz inwestowania w rolnictwo precyzyjne i cyfrowe, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się PPP na obszarach niedocelowych oraz opracować metody kontroli biologicznej;

25.  podkreśla potrzebę badań i innowacji służących rozwijaniu nowych PPP niskiego ryzyka, ponieważ ich większa dostępność na rynku przyczyni się do ograniczenia ryzyka powstania odporności na substancje czynne i skutków dla gatunków niedocelowych związanych z powszechnie stosowanymi PPP;

26.  wzywa Komisję do przyjęcia podejścia do zarządzania tymi produktami i ich stosowania, którego podstawą jest ocena ryzyka i które jest uzasadnione poddanymi wzajemnej ocenie i niezależnymi dowodami naukowymi;

27.  podkreśla, że brak odpowiednich substancji czynnych ma wpływ szczególnie na zastosowania małoobszarowe;

28.  uważa, że dalsze inwestycje i badania nad sprzętem i technologią mogą odegrać istotną rolę w zwiększeniu wydajności PPP i zmniejszeniu potencjalnego narażenia rolników, podmiotów gospodarczych i ogółu społeczeństwa;

29.  uważa, że szybszy proces zatwierdzania przyczyni się do rozwoju badań w przemyśle ukierunkowanych na opracowanie nowych substancji czynnych niskiego ryzyka, w tym nowych, innowacyjnych substancji niskiego ryzyka, aby zapewnić rolnikom wystarczające narzędzia w zakresie ochrony roślin oraz umożliwić im szybsze przejście na stosowanie zrównoważonych PPP i zwiększenie skuteczności integrowanej ochrony roślin;

30.  przestrzega również przed licznymi odstępstwami, które osłabiają przewidywalność stosowania i ograniczają inwestycje przedsiębiorstw w badania i innowacje;

31.  przypomina o znaczeniu uruchomienia programu „Horyzont Europa” w celu finansowania dalszych badań nad produktami ochrony roślin pochodzenia biologicznego i niskiego ryzyka oraz poszukiwania bardziej ekologicznych rozwiązań mechanicznych lub chemicznych;

32.  podkreśla potrzebę inwestycji w celu wypracowania, utrzymania lub uzyskania homologacji typu w odniesieniu do bardziej rygorystycznego stosowania PPP w przypadku ograniczonej liczby podstawowych upraw prowadzonych w regionach najbardziej oddalonych, m.in. z myślą o zapewnieniu opłacalności i konkurencyjności tych regionów, zwłaszcza po otwarciu rynków na przywóz z państw trzecich;

33.  podkreśla znaczenie stosowania pestycydów organicznych niskiego ryzyka oraz konieczność wspierania ich opracowywania i dopuszczania do obrotu w UE oraz wydawania odnośnych zezwoleń; wzywa Komisję do wsparcia niezbędnych zmian w obowiązujących przepisach w celu wprowadzenia wspólnej definicji wyraźnie rozróżniającej między PPP pochodzenia organicznego a syntetycznymi środkami ochrony roślin będącymi preparatami chemicznymi;

34.  apeluje do państw członkowskich o ścisłe przestrzeganie zakazu przywozu do UE niedozwolonych pestycydów z państw trzecich;

35.  zauważa, że pestycydy na bazie neonikotynoidów są w szczególny sposób odpowiedzialne za niepokojący spadek liczebności populacji pszczół w całej Europie, co poświadczają liczne badania międzynarodowe będące podstawą petycji obywatelskich, pod którymi zebrano setki tysięcy podpisów na całym kontynencie;

36.  zaleca, by państwa członkowskie zintensyfikowały kampanie informacyjne i uświadamiające skierowane do rolników, aby wiedzieli, jak właściwie stosować PPP i byli w pełni poinformowani o odnośnych skutkach, w tym o sposobach ochrony własnego zdrowia i zdrowia innych osób;

37.  podkreśla znaczenie wspieranych w ramach WPR usług doradczych dla rolników, które pomagają im m.in. w ograniczaniu stosowania pestycydów oraz pomyślnym i opłacalnym wdrażaniu integrowanej ochrony roślin jako standardowej praktyki, aby pestycydy chemiczne były stosowane jedynie w razie niezbędnej potrzeby po wykorzystaniu alternatywnych rozwiązań fizycznych i biologicznych;

38.  podkreśla potrzebę wymiany najlepszych praktyk w państwach członkowskich i między nimi oraz podkreśla, jak ważne jest nabywanie wiedzy i umiejętności związanych z alternatywami dla pestycydów chemicznych oraz pełne wykorzystanie integrowanej ochrony roślin;

39.  ponadto zauważa, że największe ograniczenie ilości pestycydów najprawdopodobniej osiągnięto by w wyniku zmian systemowych zmniejszających podatność na ataki szkodników, traktujących priorytetowo różnorodność strukturalną i biologiczną względem upraw w monokulturze i upraw ciągłych, a także ograniczających odporność agrofagów na substancje czynne; podkreśla zatem potrzebę skupienia się na metodach agroekologicznych zapewniających większą odporność całego systemu rolnictwa na agrofagi, ich finansowania i propagowania;

40.  podkreśla nieodzowną potrzebę dokonywania regularnej oceny proporcjonalności między ilością sprzedawanych pestycydów a obszarem ich stosowania na użytkach rolnych na podstawie baz danych użytkowników i rejestrów sprzedaży; wzywa Komisję i państwa członkowskie do stworzenia platform dobrych praktyk w zakresie stosowania pestycydów i integrowanej ochrony roślin na szczeblu regionalnym i lokalnym;

41.  podkreśla znaczenie szkolenia użytkowników w celu zapewnienia bezpiecznego i zrównoważonego stosowania PPP oraz podkreśla, że użytkownicy zawodowi i niezawodowi powinni otrzymywać odpowiednie szkolenia, które powinny być dostępne również dla małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw;

42.  odnotowuje z zadowoleniem, że we wszystkich państwach członkowskich wprowadzono programy szkoleń i certyfikacji dotyczące stosowania PPP oraz że dotychczas przeszkolono niemal cztery miliony użytkowników, lecz zwraca uwagę, że z uwagi na luki w danych brakuje informacji na temat liczby użytkowników PPP, którzy nadal nie zostali przeszkoleni;

43.  podkreśla, że zrównoważone i odpowiedzialne stosowanie pestycydów stanowi nieodzowny warunek uzyskania zezwolenia na wprowadzenie PPP do obrotu.

INFORMACJE O PRZYJĘCIU PRZEZ KOMISJĘ OPINIODAWCZĄ

Data przyjęcia

22.11.2018

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

26

1

4

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Clara Eugenia Aguilera García, Eric Andrieu, Daniel Buda, Nicola Caputo, Jacques Colombier, Michel Dantin, Paolo De Castro, Albert Deß, Herbert Dorfmann, Norbert Erdős, Luke Ming Flanagan, Karine Gloanec Maurin, Esther Herranz García, Jarosław Kalinowski, Norbert Lins, Philippe Loiseau, Mairead McGuinness, Giulia Moi, Ulrike Müller, James Nicholson, Maria Noichl, Maria Lidia Senra Rodríguez, Ricardo Serrão Santos, Marc Tarabella

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Angélique Delahaye, Maria Heubuch, Anthea McIntyre, John Procter, Sofia Ribeiro, Annie Schreijer-Pierik

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Stanisław Ożóg, Monika Vana

GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO W KOMISJI OPINIODAWCZEJ

26

+

ALDE

Ulrike Müller

ECR

Anthea McIntyre, James Nicholson, Stanisław Ożóg, John Procter

ENF

Philippe Loiseau

PPE

Daniel Buda, Michel Dantin, Angélique Delahaye, Albert Deß, Herbert Dorfmann, Norbert Erdős, Esther Herranz García, Jarosław Kalinowski, Norbert Lins, Mairead McGuinness, Sofia Ribeiro, Annie Schreijer-Pierik

S&D

Clara Eugenia Aguilera García, Eric Andrieu, Nicola Caputo, Paolo De Castro, Karine Gloanec Maurin, Maria Noichl, Ricardo Serrão Santos, Marc Tarabella

1

-

GUE

Luke Ming Flanagan

4

0

EFDD

Giulia Moi

GUE/NGL

Maria Lidia Senra Rodríguez

VERTS/ALE

Maria Heubuch, Monika Vana

Objaśnienie używanych znaków:

+  :  za

-  :  przeciw

0  :  wstrzymało się

(1)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG, Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 1.

(2)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych, Dz.U. L 167 z 27.6.2012, s. 1.

(3)

Rozporządzenie (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni, zmieniające dyrektywę Rady 91/414/EWG, Dz.U. L 70 z 16.3.2005, s. 1.

(4)

Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1.

(5)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1185/2009 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie statystyk dotyczących pestycydów, Dz.U. L 324 z 10.12.2009, s. 1.


INFORMACJE O PRZYJĘCIU PRZEZ KOMISJĘ PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWĄ

Data przyjęcia

22.1.2019

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

51

1

6

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Margrete Auken, Pilar Ayuso, Catherine Bearder, Ivo Belet, Simona Bonafè, Biljana Borzan, Paul Brannen, Soledad Cabezón Ruiz, Nessa Childers, Birgit Collin-Langen, Miriam Dalli, Seb Dance, Angélique Delahaye, Mark Demesmaeker, Stefan Eck, Bas Eickhout, José Inácio Faria, Karl-Heinz Florenz, Francesc Gambús, Elisabetta Gardini, Arne Gericke, Jens Gieseke, Julie Girling, Sylvie Goddyn, Françoise Grossetête, Jytte Guteland, Anneli Jäätteenmäki, Jean-François Jalkh, Benedek Jávor, Kateřina Konečná, Urszula Krupa, Peter Liese, Valentinas Mazuronis, Susanne Melior, Miroslav Mikolášik, Rory Palmer, Gilles Pargneaux, Bolesław G. Piecha, Pavel Poc, John Procter, Frédérique Ries, Daciana Octavia Sârbu, Annie Schreijer-Pierik, Ivica Tolić, Nils Torvalds, Adina-Ioana Vălean, Jadwiga Wiśniewska, Damiano Zoffoli

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Nikos Androulakis, Cristian-Silviu Buşoi, Christophe Hansen, Martin Häusling, Anja Hazekamp, Jan Huitema, Tilly Metz, Bart Staes, Tiemo Wölken

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Olle Ludvigsson


GŁOSOWANIE KOŃCOWE W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGOW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

51

+

ALDE

Catherine Bearder, Jan Huitema, Anneli Jäätteenmäki, Valentinas Mazuronis, Frédérique Ries, Nils Torvalds

ECR

Mark Demesmaeker, Arne Gericke

EFDD

Sylvie Goddyn

ENF

Jean-François Jalkh

GUE/NGL

Stefan Eck, Anja Hazekamp, Kateřina Konečná

PPE

Pilar Ayuso, Ivo Belet, Cristian-Silviu Buşoi, Birgit Collin-Langen, Angélique Delahaye, José Inácio Faria, Karl-Heinz Florenz, Francesc Gambús, Françoise Grossetête, Christophe Hansen, Peter Liese, Miroslav Mikolášik, Annie Schreijer-Pierik, Ivica Tolić, Adina-Ioana Vălean

S&D

Nikos Androulakis, Simona Bonafè, Biljana Borzan, Paul Brannen, Soledad Cabezón Ruiz, Nessa Childers, Miriam Dalli, Seb Dance, Jytte Guteland, Olle Ludvigsson, Susanne Melior, Rory Palmer, Gilles Pargneaux, Pavel Poc, Daciana Octavia Sârbu, Tiemo Wölken, Damiano Zoffoli

VERTS/ALE

Margrete Auken, Bas Eickhout, Martin Häusling, Benedek Jávor, Tilly Metz, Bart Staes

1

-

ECR

John Procter

6

0

PPE

Elisabetta Gardini, Jens Gieseke, Julie Girling

ECR

Urszula Krupa, Bolesław G. Piecha, Jadwiga Wiśniewska

Objaśnienie używanych znaków:

+  :  za

-  :  przeciw

0  :  wstrzymało się

Ostatnia aktualizacja: 8 lutego 2019Informacja prawna