Ευρετήριο 
 Προηγούμενο 
 Επόμενο 
 Πλήρες κείμενο 
Διαδικασία : 2017/2208(INI)
Διαδρομή στην ολομέλεια
Διαδρομή του εγγράφου : A8-0046/2018

Κείμενα που κατατέθηκαν :

A8-0046/2018

Συζήτηση :

PV 12/03/2018 - 20
CRE 12/03/2018 - 20

Ψηφοφορία :

PV 13/03/2018 - 7.8
Αιτιολογήσεις ψήφου

Κείμενα που εγκρίθηκαν :

P8_TA(2018)0067

Κείμενα που εγκρίθηκαν
PDF 495kWORD 59k
Τρίτη 13 Μαρτίου 2018 - Στρασβούργο Οριστική έκδοση
Υστερούσες περιφέρειες της ΕΕ
P8_TA(2018)0067A8-0046/2018

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13ης Μαρτίου 2018 σχετικά με τις υστερούσες περιφέρειες της ΕΕ (2017/2208(INI))

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–  έχοντας υπόψη τα άρθρα 174, 175 και 176 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ),

–  έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 του Συμβουλίου(1),

—  έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1299/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού ειδικών διατάξεων για την υποστήριξη του στόχου της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης(2),

—  έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής, της 14ης Δεκεμβρίου 2015, με τίτλο «Επενδύσεις σε θέσεις εργασίας και ανάπτυξη – Μεγιστοποίηση της συμβολής των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων» (COM(2015)0639),

—  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 8ης Οκτωβρίου 2013, σχετικά με τις συνέπειες των δημοσιονομικών περιορισμών για τις περιφερειακές και τοπικές αρχές όσον αφορά τις δαπάνες των διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ στα κράτη μέλη(3),

—  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 6ης Ιουλίου 2016, σχετικά με την προετοιμασία της μετεκλογικής αναθεώρησης του ΠΔΠ 2014-2020: Η τοποθέτηση του Κοινοβουλίου ενόψει της πρότασης της Επιτροπής(4),

–   έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 16ης Φεβρουαρίου 2017, σχετικά με τις επενδύσεις σε θέσεις εργασίας και ανάπτυξη – μεγιστοποίηση της συμβολής των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων: αξιολόγηση της έκθεσης με βάση το άρθρο 16 παράγραφος 3 του ΚΚΔ(5),

—  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 13ης Ιουνίου 2017, σχετικά με την ενίσχυση της συμμετοχής των εταίρων και της διαφάνειας των επιδόσεων των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων(6),

–  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 13ης Ιουνίου 2017, σχετικά με τα δομικά στοιχεία για την πολιτική συνοχής της ΕΕ μετά το 2020(7),

–  έχοντας υπόψη το ψήφισμά του, της 24ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με το έγγραφο προβληματισμού για το μέλλον των οικονομικών της ΕΕ(8),

–  έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, της 10ης Απριλίου 2017, σχετικά με την ανταγωνιστικότητα των περιφερειών χαμηλής ανάπτυξης και χαμηλού εισοδήματος: η έκθεση για τις υστερούσες περιφέρειες (SWD(2017)0132),

–  έχοντας υπόψη τις εκ των προτέρων αιρεσιμότητες για τις στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης,

–  έχοντας υπόψη την έβδομη έκθεση για την οικονομική, την κοινωνική και την εδαφική συνοχή, η οποία δημοσιεύτηκε από την Επιτροπή στις 9 Οκτωβρίου 2017,

—  έχοντας υπόψη το άρθρο 52 του Κανονισμού του,

—  έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης και τις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου και της Επιτροπής Αλιείας (Α8-0046/2018),

Α.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η παρατεταμένη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση στην ΕΕ επηρέασε αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη σε περιφερειακό επίπεδο, παρά το γεγονός ότι η πολιτική συνοχής έχει συνεισφέρει περίπου το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ΕΕ για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης και τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ· καλεί την Επιτροπή, εν προκειμένω, και στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, να εξετάσει την περιφερειακή και εθνική συγχρηματοδότηση στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) και τον αντίκτυπό της στα εθνικά ελλείμματα·

Β.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η πολιτική συνοχής, η οποία εφαρμόζεται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και του Ταμείου Συνοχής, αποτελεί την κύρια πολιτική της ΕΕ στον τομέα των επενδύσεων, της οικονομικής μεγέθυνσης και της ανάπτυξης, ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και αποσκοπεί στη μείωση των οικονομικών, κοινωνικών και εδαφικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών και στην προώθηση της σύγκλισης και, εν τέλει, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ευρωπαίων πολιτών·

Γ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι το ΕΤΠΑ, το ΕΚΤ και το Ταμείο Συνοχής έχουν ως κύριους στόχους για την περίοδο 2014 -2020 τις επενδύσεις για την ανάπτυξη και την απασχόληση, με σκοπό την ενίσχυση της αγοράς εργασίας, των περιφερειακών οικονομιών και της ευρωπαϊκής περιφερειακής συνεργασίας, τη βελτίωση της διασυνοριακής, διεθνικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας εντός της Ένωσης και, εν τέλει, τη μείωση των αναπτυξιακών ανισοτήτων μεταξύ των επιμέρους περιφερειών της Ευρώπης·

Δ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής για τις υστερούσες περιφέρειες, 47 περιφέρειες σε οκτώ κράτη μέλη παρουσιάζουν υστέρηση· λαμβάνοντας υπόψη ότι η έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη κατανόηση της πολυπλοκότητας των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι υστερούσες περιφέρειες, και, συνεπώς, θα πρέπει να δημοσιοποιείται σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ·

Ε.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η πολιτική συνοχής διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε όλες τις υστερούσες περιφέρειες και αντιπροσωπεύει πολύ υψηλό μερίδιο των δημόσιων επενδύσεων στις περισσότερες εξ αυτών·

ΣΤ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι υστερούσες περιφέρειες έχουν χαμηλότερα ποσοστά παραγωγικότητας, απασχόλησης και σχολικής φοίτησης σε σύγκριση με άλλες περιφέρειες του ίδιου κράτους μέλους·

Ζ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η έκθεση της Επιτροπής διακρίνει δύο είδη υστερουσών περιφερειών: «περιφέρειες χαμηλής ανάπτυξης» – λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες και περιφέρειες μετάβασης οι οποίες δεν παρουσίασαν σύγκλιση προς τον ενωσιακό μέσο όρο κατά την περίοδο 2000 έως 2013, σε κράτη μέλη που είχαν κατά κεφαλή ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) κάτω από τον ενωσιακό μέσο όρο για το 2013, στις οποίες περιλαμβάνονται σχεδόν όλες οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και οι περιφέρειες μετάβασης στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία· και «περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος» – όλες οι περιφέρειες με κατά κεφαλή ΑΕΠ σε ΜΑΔ κάτω του 50 % του ενωσιακού μέσου όρου για το 2013, στις οποίες περιλαμβάνονται αρκετές λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες στη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Ρουμανία·

Η.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι περιφέρειες χαμηλής ανάπτυξης αντιμετωπίζουν οικονομική στασιμότητα λόγω, κυρίως, της μείωσης των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, σε αντίθεση με τις περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος που διατηρούν γενικότερα το αναπτυξιακό δυναμικό τους·

Θ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι υστερούσες περιφέρειες πλήττονται περισσότερο από άλλες από την έλλειψη δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, γεγονός που οφείλεται επίσης στις απαιτήσεις μείωσης του δημοσίου χρέους που επιβάλλονται από το Σύμφωνο Σταθερότητας·

Ι.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι υστερούσες περιφέρειες συχνά χαρακτηρίζονται από έλλειψη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, γεγονός που μειώνει τον αντίκτυπο των ήδη περιορισμένων δημόσιων επενδύσεων·

ΙΑ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι υστερούσες περιφέρειες παρουσιάζουν σοβαρά μειονεκτήματα όσον αφορά τις δημόσιες μεταφορές, τις οικονομικές και ενεργειακές υποδομές, και ότι χρειάζονται πιο αποδοτικές και αποτελεσματικές επενδύσεις·

ΙΒ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή είναι της άποψης ότι χρειάζεται μια στενότερη σχέση μεταξύ της πολιτικής συνοχής και των ειδικών ανά χώρα συστάσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου·

ΙΓ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι υστερούσες περιφέρειες, και ιδίως οι περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος, συχνά αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της φυγής των νέων και του ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, που αποτελούν απαραίτητους πόρους για την οικονομική και κοινωνική αναζωογόνηση των εν λόγω περιοχών, γεγονός που καθιστά τις εν λόγω περιφέρειες λιγότερο ελκυστικές από την άποψη της απασχόλησης και των επενδύσεων·

ΙΔ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ορισμός των περιφερειών χαμηλού εισοδήματος και χαμηλής ανάπτυξης θα πρέπει να αποσαφηνιστεί·

ΙΕ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι σημαντικό να ενημερώνονται οι τελικοί δικαιούχοι σχετικά με τα περιφερειακά και τοπικά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ και τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται, ανεξάρτητα από τα επίπεδα χρηματοδότησης μιας συγκεκριμένης περιφέρειας·

ΙΣΤ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η χρηστή διακυβέρνηση και η αποτελεσματική δημόσια διοίκηση είναι αναγκαίες στις υστερούσες περιφέρειες, καθώς αυτές συμβάλλουν σημαντικά στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για οικονομική ανάπτυξη· λαμβάνοντας υπόψη ότι η μείωση των πλεοναζόντων κανόνων και ελέγχων, καθώς και της διάρκειας και της πολυπλοκότητας των διαδικασιών και η καλύτερη χρήση των εργαλείων ΤΠΕ, θα συμβάλουν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και στη χρηστή διακυβέρνηση στις υστερούσες περιφέρειες·

ΙΖ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την έβδομη έκθεση για την οικονομική, την κοινωνική και την εδαφική συνοχή, οι υστερούσες περιφέρειες βρίσκονται στη χαμηλότερη κατάταξη στον ευρωπαϊκού δείκτη ποιότητας της διακυβέρνησης, γεγονός που σημαίνει ότι ο αντίκτυπος των δημόσιων επενδύσεων μειώνεται·

ΙΗ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι σημαντικό να υπάρχουν αξιόπιστα, επικαιροποιημένα και αναλυτικά αριθμητικά και στατιστικά στοιχεία για τη λήψη εμπεριστατωμένων, διαφανέστερων, πιο αμερόληπτων και δικαιότερων πολιτικών αποφάσεων·

ΙΘ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι θα πρέπει να αρθούν οι φραγμοί στην ανάπτυξη και να μειωθούν τα κενά των υποδομών στις υστερούσες περιφέρειες·

Κ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι ΜΜΕ στις υστερούσες περιφέρειες χρηματοδοτούνται με πολύ υψηλότερα επιτόκια και αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες όσον αφορά τη λήψη δανείων από τον τραπεζικό τομέα για να συγχρηματοδοτήσουν έργα των ΕΔΕΤ·

ΚΑ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι σε τέσσερις από τις πέντε υστερούσες περιφέρειες τουλάχιστον το 25 % του πληθυσμού μένει σε πόλη ή στην αντίστοιχη ζώνη μετακίνησης προς και από τον τόπο εργασίας, γνωστή ως λειτουργική αστική περιοχή (ΛΑΠ) και σε μία από τις πέντε υστερούσες περιφέρειες περισσότερο από το 50 % του πληθυσμού τους μένει σε ΛΑΠ·

ΚΒ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι οι παραδοσιακές δραστηριότητες, όπως η αλιεία ή η γεωργία μικρής κλίμακας, καθορίζουν την ταυτότητα και τον τρόπο ζωής στις περισσότερες παράκτιες και αγροτικές περιοχές στις υστερούσες περιφέρειες, και έχουν οικονομική, εδαφική, κοινωνική και πολιτιστική σημασία· λαμβάνοντας υπόψη ότι απαιτούνται αναπτυξιακές στρατηγικές προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητα για διατήρηση και προσέλκυση ταλαντούχων ατόμων, υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, και τόνωση νέων επενδύσεων·

1.  εκφράζει την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η Επιτροπή παρουσίασε έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών σχετικά με την ανταγωνιστικότητα στις περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος και χαμηλής ανάπτυξης: έκθεση για τις υστερούσες περιφέρειες· επισημαίνει ότι στην έκθεση προτείνονται ορισμένες θετικές λύσεις για τη στήριξη της οικονομικής μεγέθυνσης, της βιώσιμης ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας στις περιφέρειες αυτές· τονίζει, επιπλέον, ότι η ανάλυση σχετικά με την ανταγωνιστικότητά τους συμβάλλει σημαντικά στη μελλοντική συζήτηση σχετικά με την πολιτική συνοχής·

2.  χαιρετίζει την εφαρμογή των πιλοτικών πρωτοβουλιών για υστερούσες περιφέρειες σε δύο περιφέρειες της Ρουμανίας και, με τη στήριξη της Παγκόσμιας Τράπεζας, σε δύο περιφέρειες της Πολωνίας, ιδίως τον καθορισμό στρατηγικών προτεραιοτήτων και συγκεκριμένων, άμεσα εφαρμόσιμων μέτρων· αναμένει με ενδιαφέρον τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων των συγκεκριμένων πρωτοβουλιών·

3.  υπογραμμίζει ότι η πολιτική συνοχής διαδραματίζει καίριο ρόλο στην εξασφάλιση και την προώθηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων σε όλες τις περιφέρειες της ΕΕ, τόσο άμεσα όσο και συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ευνοϊκού επενδυτικού περιβάλλοντος· θεωρεί ότι η ΕΕ στο σύνολό της, προκειμένου να προωθήσει τη συνολική αρμονική ανάπτυξή της, θα πρέπει να αναλαμβάνει δράσεις που ενισχύουν την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή της και μειώνουν τις ανισότητες μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών και την υστέρηση των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών·

4.  καλεί την Επιτροπή να προσδιορίσει τις υστερούσες περιφέρειες σε επίπεδο NUTS III, με βάση τις γενικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, και να στοχοθετήσει καλύτερα τη χρηματοδότηση αυτών των περιοχών σύμφωνα με τους κύκλους προγραμματισμού των ΕΔΕΤ·

5.  καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν ειδικά προσαρμοσμένες στρατηγικές, προγράμματα και δράσεις για τις διαφορετικές υστερούσες περιφέρειες, λαμβάνοντας υπόψη τις τάσεις και τις υποπεριφερειακές ανισότητες, καθώς οι διαδρομές που ακολουθούν και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος και χαμηλής ανάπτυξης διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, χρησιμοποιώντας στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης, για να επιταχύνουν τη σύγκλισή τους και να εξασφαλίσουν τις βέλτιστες λύσεις για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την οικονομική μεγέθυνση και τη βιώσιμη ανάπτυξη· θεωρεί ότι οι εν λόγω στρατηγικές, προγράμματα ή δράσεις θα πρέπει να συντονίζονται με το Αστικό Θεματολόγιο, καθώς οι υστερούσες περιφέρειες δεν είναι αμιγώς αγροτικές·

6.  υπογραμμίζει ότι, παράλληλα με το χαμηλή ανάπτυξη των ΜΜΕ και τις χαμηλές επενδύσεις σε αυτές, το ποσοστό ανεργίας, ιδίως των νέων, παραμένει δραματικά υψηλό και αποτελεί ένα από τα πλέον σοβαρά και πιεστικά προβλήματα στην τεράστια πλειονότητα των υστερουσών περιφερειών· υπογραμμίζει τον θεμελιώδη ρόλο της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης, της ενδοϋπηρεσιακής επιμόρφωσης και της μεταβίβασης γνώσεων για να αντιμετωπιστούν τα ανησυχητικά επίπεδα ανεργίας των νέων και το πρόβλημα του υψηλού αριθμού νέων που εγκαταλείπουν τις εν λόγω περιφέρειες· επισημαίνει πόσο σημαντική είναι η εκπαίδευση και η κατάρτιση, και η αύξηση των επενδύσεων σε σχέση με τις ανάγκες και την ανάπτυξη των ΜΜΕ και των οικογενειακών επιχειρήσεων· είναι της άποψης ότι η συμμετοχή των νέων οδηγεί σε βελτιωμένες επιδόσεις, δεδομένου ότι συχνά προσφέρουν καινοτόμες λύσεις·

7.  σημειώνει ότι η παρουσία εκπαιδευμένου και καταρτισμένου εργατικού δυναμικού που ανταποκρίνεται στις ανάγκες της περιφερειακής οικονομίας έχει ισχυρό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα, στην παραγωγικότητα και στην ελκυστικότητα της αγοράς εργασίας, η οποία μπορεί έτσι να ανθίσει σε ένα περιβάλλον ανάπτυξης, ανοιχτό στις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις· είναι της άποψης ότι, στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η τρέχουσα κατάσταση των υστερουσών περιφερειών, ιδίως το αρνητικό ποσοστό μετανάστευσης και ο αρνητικός αντίκτυπός του στην απασχόληση· επισημαίνει τον ρόλο που διαδραματίζουν η γεωργία και η αλιεία στις υστερούσες περιφέρειες, δεδομένου ότι οι εν λόγω τομείς, με την προώθηση των οικογενειακών επιχειρήσεων και θέσεων εργασίας, και τη διευκόλυνση της κοινωνικής ένταξης, παρέχουν τρόφιμα και εγγυώνται την επισιτιστική ασφάλεια·

8.  σημειώνει ότι η διαφοροποίηση έχει καταστεί αναγκαία για τους γεωργούς και τους αλιείς, ιδίως στις υστερούσες περιφέρειες, ως μέσο για την παροχή πρόσθετων πηγών εισοδήματος και την προώθηση οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμων δραστηριοτήτων· σημειώνει, ωστόσο, ότι η εν λόγω διαφοροποίηση δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αντικαταστήσει πιο παραδοσιακές δραστηριότητες, όπως η βιώσιμη αλιεία· προτρέπει τα κράτη μέλη και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές να στηρίξουν τα έργα γαλάζιας οικονομίας και παρόμοια έργα, ώστε να βοηθηθούν οι κάτοικοι των υστερουσών περιφερειών να αναπτύξουν περιβαλλοντικά βιώσιμες πηγές εισοδήματος·

9.  ευελπιστεί ότι η υλοποίηση της στρατηγικής «ΕΕ 2020» στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και η επικείμενη μακροπρόθεσμη στρατηγική της ΕΕ και οι στόχοι της, θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις ειδικές ανάγκες των υστερουσών περιφερειών, και ειδικότερα τις ελλείψεις που συνεχίζουν να παρατηρούνται όσον αφορά τις υποδομές και την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου, με ιδιαίτερη έμφαση στο ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου και τις αρνητικές συνέπειες που έχει για την απασχόληση· καλεί την Επιτροπή, στο πλαίσιο αυτό, να εξετάσει τον αντίκτυπο που θα είχε μια πιθανή αύξηση του ποσοστού συγχρηματοδότησης του ΕΚΤ για την προσεχή περίοδο χρηματοδότησης·

10.  κρίνει ότι είναι απαραίτητο να επιτευχθεί η ορθή ισορροπία μεταξύ διαρθρωτικών παρεμβάσεων, κοινωνικών πολιτικών και βιομηχανικών πολιτικών κατά τον προγραμματισμό και την εφαρμογή των ΕΔΕΤ, με στόχο την τόνωση της οικονομικής μεγέθυνσης, της βιώσιμης ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας μέσω του συνδυασμού επιχορηγήσεων με χρηματοδοτικά μέσα και την προσέλκυση πρόσθετης οικονομικής στήριξης, ώστε να αντιμετωπιστούν καλύτερα οι ελλείψεις που εξακολουθούν να υφίστανται· τονίζει, εν προκειμένω, ότι τα χρηματοδοτικά μέσα χαμηλού κινδύνου μπορεί να είναι προτιμότερα από τα μέσα υψηλότερου κινδύνου, όταν οι οικονομικές προοπτικές το επιτρέπουν·

11.  επισημαίνει ότι η πολιτική συνοχής μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο για τη διόρθωση των διαφορών και των ανισορροπιών ανταγωνιστικότητας, καθώς και των μακροοικονομικών ασυμμετριών μεταξύ των περιφερειών, ενθαρρύνοντας την οικοδόμηση ενός ελκυστικού και βιώσιμου περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες· υπογραμμίζει το γεγονός ότι, στις περιφέρειες χαμηλής ανάπτυξης, τα κύρια προβλήματα που εντοπίζονται είναι η πρόσβαση σε πιστώσεις, η εκτέλεση των συμβάσεων και η προστασία των μειονοτικών επενδύσεων, ενώ στις περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος, τα σημαντικότερα θέματα είναι η αντιμετώπιση της αφερεγγυότητας, η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας και η εκτέλεση των συμβάσεων·

12.  επισημαίνει ότι οι υστερούσες περιφέρειες υφίστανται σημαντική μεταναστευτική πίεση· πιστεύει ότι η συμβολή των ΕΔΕΤ για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης μπορεί να είναι επιτυχής μόνον εάν εφαρμόζεται αποτελεσματικά και η αρχή της αλληλεγγύης· θεωρεί ότι οι πρόσφυγες και οι μετανάστες υπό διεθνή προστασία θα πρέπει να λαμβάνουν την κατάλληλη κατάρτιση και εκπαίδευση με στόχο την ένταξή τους στην αγορά εργασίας·

13.  σημειώνει ότι πολλά από τα προβλήματα των υστερουσών περιφερειών είναι παρόμοια με εκείνα που αντιμετωπίζουν οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες· χαιρετίζει, ως εκ τούτου, τη στρατηγική που προτείνεται από την Επιτροπή στην ανακοίνωσή της: «Ισχυρότερη και ανανεωμένη στρατηγική εταιρική σχέση με τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της ΕΕ»(9)·

14.  θεωρεί ότι, στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, θα μπορούσαν να εξεταστούν δημογραφικά κριτήρια και κριτήρια κοινωνικής ανάπτυξης, όπως ο περιφερειακός δείκτης κοινωνικής προόδου, και περιβαλλοντικοί ή άλλοι δείκτες, σε συνδυασμό με το ΑΕΠ, και να περιληφθούν στις μελλοντικές εκθέσεις της Επιτροπής για τις υστερούσες περιφέρειες προκειμένου να εξασφαλιστεί η πραγμάτωση του δυναμικού των υστερουσών περιφερειών·

15.  επισημαίνει τις αρνητικές επιπτώσεις της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, ιδίως για τις περιφέρειες χαμηλής ανάπτυξης, οι οποίες έχουν μειώσει τα περιθώρια των δημοσιονομικών πολιτικών, με αποτέλεσμα περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις· τονίζει, από την άλλη πλευρά, τη σημασία της μείωσης του χρέους με στόχο την εξάλειψη του δημοσιονομικού ελλείμματος και την προσαρμογή των δημόσιων επενδύσεων στις απαιτήσεις ανάπτυξης·

16.  θεωρεί ότι η πολιτική συνοχής έχει θετικό αντίκτυπο στη δημιουργία ανάπτυξης και απασχόλησης· τονίζει ότι είναι αναγκαίο να εφαρμοστεί η κοινή θέση για το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης σχετικά με την ευελιξία όσον αφορά τις κυκλικές συνθήκες, τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις κρατικές επενδύσεις που αποσκοπούν στην υλοποίηση σημαντικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και παρόμοιων έργων, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»· αναγνωρίζει ότι είναι αναγκαίο να διευκρινιστεί το πλαίσιο και το πεδίο εφαρμογής των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής· σημειώνει, ωστόσο, ότι οι εν λόγω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες στο πλαίσιο προγραμμάτων στήριξης μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη καλύτερου αποτελέσματος για τις επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής·

17.  ζητεί να ενισχυθούν τα μέτρα για την αύξηση της σύγκλισης όλων των περιφερειών, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για να εξασφαλιστεί η ανθεκτικότητά τους έναντι αιφνίδιων κλυδωνισμών·

18.  σημειώνει ότι η πρόσβαση σε πιστώσεις είναι δυσκολότερη στις υστερούσες περιφέρειες, ιδίως στις περιφέρειες χαμηλού εισοδήματος, εξαιτίας των υψηλότερων επιτοκίων και, ως ένα βαθμό, της απροθυμίας του πιστωτικού συστήματος να αναλαμβάνει κινδύνους· υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ευκολότερη πρόσβαση σε πιστώσεις για να ενισχυθούν οι ΜΜΕ, να προωθηθούν νέα επιχειρηματικά μοντέλα, και να προωθηθεί η ανάπτυξη στις υστερούσες περιφέρειες·

19.  τονίζει ότι τα ταμεία της ΕΕ είναι σημαντικά για την τόνωση της οικονομικής ανθεκτικότητας και της συνοχής των περιφερειών αυτών, καθώς και της ανταγωνιστικότητας, των επενδύσεων και των ευκαιριών συνεργασίας· αναγνωρίζει, ως εκ τούτου, τη συμβολή των τοπικών ομάδων δράσης για την ανάπτυξη τοπικών στρατηγικών· συνιστά στην Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα να προταθεί η διάθεση μεγαλύτερου μέρους της στήριξης στην τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων, ώστε να βελτιωθούν με τον τρόπο αυτό τόσο η αντιμετώπιση των προκλήσεων όσο και η οικοδόμηση ικανοτήτων· υπενθυμίζει ότι οι υστερούσες περιφέρειες συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, καθώς και γραφειοκρατικές και διοικητικές καθυστερήσεις που παρεμποδίζουν τη λειτουργία των ταμείων της ΕΕ·

20.  είναι της άποψης ότι θα μπορούσαν να αναζητηθούν θετικά κίνητρα για τις περιφέρειες εντός του υφιστάμενου πλαισίου των μακροοικονομικών προϋποθέσεων που επιβάλλονται από το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο·

21.  λαμβάνει υπόψη τη σημασία της χρηστής οικονομικής διακυβέρνησης για μια αποτελεσματική συνολική απόδοση των ΕΔΕΤ, με απώτερο στόχο τη διόρθωση των ελλείψεων και την αποφυγή καθυστερήσεων· υποστηρίζει, στο πλαίσιο αυτό, ότι είναι αναγκαίο να αναλυθεί και εν συνεχεία να επανεξεταστεί το ίδιο το σκεπτικό της σύνδεσης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και της πολιτικής συνοχής·

22.  θεωρεί ότι η αλληλεγγύη, η αύξηση της θεσμικής ικανότητας, η τήρηση της αρχής της χρηστής διακυβέρνησης, η καλύτερη συνδεσιμότητα και η ψηφιοποίηση στις εν λόγω περιφέρειες έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξή τους και στην αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη χρήση των υφιστάμενων πόρων· εφιστά την προσοχή, για τον λόγο αυτό, στο ζήτημα στήριξης και βελτίωσης της ποιότητας της διοίκησης και των θεσμικών οργάνων στις θιγόμενες περιφέρειες· καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διαδώσουν παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών σχετικά με την αύξηση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, δεδομένου ότι η αποτελεσματική διακυβέρνηση θα πρέπει να είναι η βασική σύσταση για τις υστερούσες περιφέρειες·

23.  υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτό, πόσο σημαντική είναι η αρχή της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, η οποία πρέπει να ενισχυθεί με την επιφύλαξη της αρχής της επικουρικότητας· θεωρεί ότι η συμμετοχή όλων των επιπέδων διακυβέρνησης και των συμφεροντούχων στον σχεδιασμό και την εφαρμογή στρατηγικών και ειδικών προγραμμάτων και δράσεων που απευθύνονται σε αυτές τις περιφέρειες είναι θεμελιώδους σημασίας για τη δημιουργία πραγματικής ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας για τους πολίτες·

24.  επαναλαμβάνει ότι είναι σημαντική η καινοτομία, η ψηφιοποίηση και η βελτίωση των τοπικών υπηρεσιών (υγειονομικών, κοινωνικών, ταχυδρομικών) και των υποδομών για να δημιουργηθεί ένα θετικό περιβάλλον και μια καλή βάση για την τόνωση της ανάπτυξης και την ενίσχυση της συνοχής στις υστερούσες περιφέρειες· θεωρεί ότι η παροχή διαδικτυακών συνδέσεων υψηλής ταχύτητας αποτελεί προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα των αγροτικών και ορεινών περιοχών· επισημαίνει το δυναμικό των πολυτομεακών έργων, που προωθούν την οικονομική, κοινωνική και εδαφική ανάπτυξη, αξιοποιώντας τις συνέργειες μεταξύ ευρωπαϊκών ταμείων·

25.  συνιστά οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου να καταρτίζονται σε πολυετή βάση, να υπόκεινται σε έλεγχο και αναθεώρηση σε μεσοπρόθεσμη βάση και να νοούνται ως θετικά κίνητρα για τη δρομολόγηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, και όχι ως μέσα που θα μπορούσαν να αποκλείσουν την πρόσβαση σε επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, προκειμένου να συμβάλουν στους κοινούς στόχους της Ένωσης·

26.  πιστεύει ότι θα πρέπει να αναλυθούν προσεκτικά τα μέτρα που συνδέουν την αποτελεσματικότητα των ΕΔΕΤ με τη χρηστή οικονομική διακυβέρνηση όπως περιγράφονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1303/2013, μεταξύ άλλων με τη συμμετοχή όλων των συμφεροντούχων· επιπλέον, πιστεύει ότι θα πρέπει να επανεξεταστεί το σκεπτικό της συνάρτησης των ΕΔΕΤ με τη χρηστή οικονομική διακυβέρνηση, ενόψει της επόμενης περιόδου προγραμματισμού, και λαμβάνοντας υπόψη την εφαρμογή τους κατά την περίοδο 2014-2020· είναι της άποψης ότι η Επιτροπή θα πρέπει να μελετήσει το ενδεχόμενο προσαρμογών στον τρόπο σύνδεσης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου με την πολιτική συνοχής· προτείνει, εν προκειμένω ένα σύστημα θετικών κινήτρων μέσω της δημιουργίας περιθωρίων στο πλαίσιο του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ), τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργούν ως κονδύλι που θα χρησιμοποιείται όταν τα κράτη μέλη συμμορφώνονται προς τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις και προς άλλες απαιτήσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου·

27.  θεωρεί ότι είναι ιδιαίτερα αναγκαίο να υποστηριχθούν παραγωγικές και εγχώριες επιχειρηματικές δραστηριότητες στις υστερούσες περιφέρειες, μεταξύ άλλων ο βιώσιμος τουρισμός, η κυκλική οικονομία, η τοπική ενεργειακή μετάβαση, η γεωργία, τα μεταποιημένα προϊόντα, και η καινοτομία που εστιάζει στις ΜΜΕ· θεωρεί ότι οι συνέργειες που προκύπτουν από τον αποτελεσματικό συνδυασμό της χρηματοδότησης από περιφερειακούς και εθνικούς φορείς και μέσα της ΕΕ, με τη χρήση ολοκληρωμένων εδαφικών επενδύσεων, αναμένεται να συμβάλουν στη δημιουργία οικονομικών ευκαιριών, ιδίως για τους νέους·

28.  υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να αξιοποιούνται όλες οι ευκαιρίες που παρέχει η ΕΕ για βιώσιμη ανάπτυξη και μεγέθυνση στις εν λόγω περιφέρειες· θεωρεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις υστερούσες περιφέρειες κατά την εκπόνηση επιχειρησιακών προγραμμάτων και προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας· υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό να προωθηθεί επίσης η χρήση κονδυλίων άμεσης διαχείρισης και του ΕΤΣΕ, παράλληλα και σε συντονισμό με τις ευκαιρίες που παρέχει η πολιτική συνοχής·

29.  τονίζει ότι είναι σημαντικό να υπάρχουν αξιόπιστα, επίκαιρα και αναλυτικά στατιστικά στοιχεία· ζητεί, ως εκ τούτου, η Επιτροπή και η Eurostat να παρέχουν όσο το δυνατόν πιο λεπτομερή και γεωγραφικά κατανεμημένα στατιστικά στοιχεία, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον σχεδιασμό κατάλληλων πολιτικών συνοχής, μεταξύ άλλων και στις υστερούσες περιφέρειες· χαιρετίζει, στο πλαίσιο αυτό, τις πληροφορίες που παρέχονται στην έκθεση της Επιτροπής·

30.  καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο αναθεώρησης της υφιστάμενης σχέσης μεταξύ της πολιτικής συνοχής και της μακροοικονομικής διακυβέρνησης, υπενθυμίζοντας ότι η νομιμότητα της πολιτικής απορρέει άμεσα από τις Συνθήκες, και αποτελεί μία από τις πιο ορατές ευρωπαϊκές πολιτικές και τη σημαντικότερη έκφραση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και προστιθέμενης αξίας σε όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες· θεωρεί ότι η σχέση μεταξύ της πολιτικής συνοχής και των διαδικασιών οικονομικής διακυβέρνησης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου πρέπει να είναι ισορροπημένη, αμοιβαία και επικεντρωμένη σε ένα σύστημα θετικών κινήτρων· υποστηρίζει την ευρύτερη αναγνώριση της εδαφικής διάστασης, η οποία θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο· θεωρεί, συνεπώς, ότι είναι αναγκαίο, η οικονομική διακυβέρνηση και οι στόχοι της πολιτικής συνοχής, από την άποψη της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής όπως ορίζεται στις Συνθήκες, καθώς και από την άποψη της βιώσιμης ανάπτυξης, της απασχόλησης και της προστασίας του περιβάλλοντος, να συνεξετάζονται στη βάση μιας ισορροπημένης προσέγγισης·

31.  υπενθυμίζει ότι είναι αναγκαίο όλοι οι πολιτικοί παράγοντες να αναγνωρίσουν τον ρόλο που διαδραματίζει η πολιτική συνοχής ως το κύριο μέσο της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής για την προώθηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, που θα λαμβάνουν υπόψη τα συγκεκριμένα οικονομικά, κοινωνικά και εδαφικά χαρακτηριστικά των περιφερειών·

32.  καλεί τα κράτη μέλη, όπως προτείνεται στην έκθεση της Επιτροπής, να εγκρίνουν εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές και προγράμματα ανάπτυξης που στοχεύουν στη στήριξη των υστερουσών περιφερειών και στη βελτίωση των διοικητικών τους ικανοτήτων, της διακυβέρνησης και άλλων βασικών παραγόντων ανάπτυξης· καλεί την Επιτροπή, εν προκειμένω, να παράσχει τεχνική, επαγγελματική και πρακτική βοήθεια στα κράτη μέλη, στις περιφέρειες και στους δήμους προκειμένου να αξιοποιήσουν τις βέλτιστες πρακτικές και να υποστηρίξουν την ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών·

33.  ζητεί η πολιτική συνοχής να συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα για την Ένωση και να υποστηρίζεται, συνεπώς, από φιλόδοξη χρηματοδότηση, ακόμη και υπό το φως των πιέσεων στον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και να αυξηθούν οι συνέργειες με άλλα ταμεία της ΕΕ, και να προσελκυστεί συμπληρωματική χρηματοδοτική στήριξη μέσω χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο του πολυετούς προγραμματισμού μετά το 2020· τονίζει ότι δεν θα πρέπει να υπονομεύονται αξίες όπως η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, την οποία ενσαρκώνει η πολιτική συνοχής·

34.  υπενθυμίζει την ευθύνη του Κοινοβουλίου για τον σχεδιασμό και την έγκριση του κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου για τη μελλοντική πολιτική συνοχής· υπογραμμίζει την ανάγκη να διατηρηθεί ο βασικός ρόλος και στόχος της πολιτικής συνοχής, σύμφωνα με το άρθρο 174 ΣΛΕΕ, όχι μόνο για την επίτευξη σύγκλισης, αλλά και για να αποφευχθεί η υστέρηση περιοχών· επισημαίνει ότι είναι αναγκαίο να εξορθολογιστούν οι κανόνες και να εξασφαλιστεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της απλούστευσης της πολιτικής και της ύπαρξης κατάλληλων ελέγχων, με παράλληλη μείωση της υπέρμετρης διοικητικής επιβάρυνσης· είναι της άποψης ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο επέκτασης των διατάξεων του άρθρου 7 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1301/2013 για το ΕΤΠΑ, χρηματοδοτώντας τις συνδέσεις των πόλεων με τις γειτονικές περιοχές τους στις υστερούσες περιφέρειες·

35.  καλεί την Επιτροπή να υποστηρίξει καλύτερα την ανάπτυξη συστημάτων καινοτομίας, όπως είναι οι στρατηγικές καινοτομίας για την έξυπνη εξειδίκευση, και να ενισχύσει την αλληλεπίδραση μεταξύ επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων στις υστερούσες περιφέρειες· τονίζει, επιπλέον, ότι οι καλά διασυνδεδεμένες περιοχές είναι ουσιώδεις για το έργο των ερευνητικών συμπράξεων, συμπεριλαμβανομένων των πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας, προκειμένου οι καινοτόμες πρακτικές να μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τη βιώσιμη ανάπτυξη της γεωργίας και των συναφών επιχειρήσεων στις υστερούσες περιφέρειες·

36.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο, την Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στις κυβερνήσεις και τα εθνικά και περιφερειακά κοινοβούλια των κρατών μελών.

(1) ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320.
(2) ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 259.
(3) ΕΕ C 181 της 19.5.2016, σ. 29.
(4) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2016)0309.
(5) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2017)0053.
(6) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2017)0245.
(7) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2017)0254.
(8) Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2017)0401.
(9) Ανακοίνωση της Επιτροπής της 24ης Οκτωβρίου 2017 (COM(2017)0623).

Τελευταία ενημέρωση: 6 Νοεμβρίου 2018Ανακοίνωση νομικού περιεχομένου