Indeks 
 Poprzedni 
 Następny 
 Pełny tekst 
Procedura : 2016/2241(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A8-0129/2018

Teksty złożone :

A8-0129/2018

Debaty :

PV 16/04/2018 - 26
CRE 16/04/2018 - 26

Głosowanie :

PV 17/04/2018 - 6.13
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P8_TA(2018)0104

Teksty przyjęte
PDF 369kWORD 60k
Wtorek, 17 kwietnia 2018 r. - Strasburg Wersja ostateczna
Poprawa zdolności obsługi zadłużenia krajów rozwijających się
P8_TA(2018)0104A8-0129/2018

Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie poprawy zdolności obsługi zadłużenia przez kraje rozwijające się (2016/2241(INI))

Parlament Europejski,

–  uwzględniając sekcję planu działań z Addis Abeby dotyczącą zadłużenia i zdolności obsługi zadłużenia(1),

–  uwzględniając sprawozdania sekretarza generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych z dnia 22 lipca 2014 r., 2 sierpnia 2016 r. i 31 lipca 2017 r. w sprawie zdolności obsługi zadłużenia zewnętrznego i rozwoju,

–  uwzględniając zasady odpowiedzialnego udzielania i zaciągania pożyczek państwowych, opracowane przez Konferencję NZ ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD),

–  uwzględniając plan działania UNCTAD w sprawie zrównoważonych mechanizmów spłaty długu państwowego (kwiecień 2015 r.),

–  uwzględniając wytyczne operacyjne G‑20 dotyczące zrównoważonego finansowania,

–  uwzględniając rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 68/304 z dnia 9 września 2014 r., dotyczącą ustanowienia wielostronnych ram prawnych służących restrukturyzacji długu państwowego,

–  uwzględniając rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 69/319 z dnia 10 września 2015 r., dotyczącą podstawowych zasad restrukturyzacji długu państwowego,

–  uwzględniając wytyczne Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, dotyczące długu zagranicznego i praw człowieka,

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 19 maja 2015 r. w sprawie finansowania rozwoju(2), w szczególności ustępy: 10, 26, 40, 46 i 47,

–  uwzględniając analizy opublikowane przez ośrodek analityczny Global Financial Integrity, w których szacuje się skalę i strukturę nielegalnych przepływów finansowych,

–  uwzględniając belgijską ustawę z dnia 12 lipca 2015 r., dotyczącą zwalczania działalności tzw. funduszy sępich (belgijski dziennik urzędowy z dnia 11 września 2015 r.),

–  uwzględniając art. 52 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju (A8-0129/2018),

A.  mając na uwadze, że rozwiązanie problemów krajów rozwijających się z długiem państwowym stanowi ważny element współpracy międzynarodowej i może przyczyniać się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju w tych krajach;

B.  mając na uwadze, że aby osiągnąć cele zrównoważonego rozwoju w krajach rozwijających się, potrzebne są ogromne inwestycje, które w skali roku musiałyby być wyższe niż obecnie o ok. 2,5 biliona USD(3);

C.  mając na uwadze, że jedno z możliwych źródeł finansowania rozwoju stanowią pożyczki; mając na uwadze, że zaciąganie pożyczek musi być odpowiedzialne i przewidywalne; mając na uwadze, że koszt pożyczek musi być w całości zrekompensowany zwrotem z przeprowadzonych dzięki nim inwestycji, a ryzyko związane z zadłużeniem należy starannie oceniać z myślą o podejmowaniu środków ograniczających zagrożenia;

D.  mając na uwadze, że kryzys zadłużeniowy krajów rozwijających się w latach 80. i 90. XX w. oraz szeroko zakrojona kampania na rzecz redukcji długu doprowadziły do uruchomienia przez MFW oraz Bank Światowy inicjatywy na rzecz głęboko zadłużonych krajów ubogich i inicjatywy na rzecz wielostronnego umarzania długów, co miało umożliwić tym krajom dalsze postępy na drodze do osiągnięcia milenijnych celów rozwoju;

E.  mając na uwadze, że inicjatywy te nie wystarczą, aby zakończyć kryzys zadłużenia;

F.  mając na uwadze, że wspomniane wyżej inicjatywy oraz gwałtowny wzrost cen surowców wzmocniły finanse wielu krajów rozwijających się, a także mając na uwadze, że do poprawy zdolności obsługi zadłużenia przyczyniły się także stopy procentowe pozostające od czasu kryzysu finansowego w 2008 r. na wyjątkowo niskim poziomie; mając jednak na uwadze, że ceny surowców spadają od 2008 r.; mając na uwadze, że w zubożałych krajach rozpoczął się nowy kryzys zadłużeniowy i kraje takie jak Mozambik, Czad, Kongo i Gambia nie są w stanie spłacać długu;

G.  mając na uwadze, że kryzysy zadłużeniowe wywołane spadkiem cen surowców i niestabilnymi przepływami finansowymi stanowią obecnie zagrożenie dla zdolności obsługi zadłużenia, zwłaszcza w krajach rozwijających się, które nadal są zależne od eksportu surowców;

H.  mając na uwadze, że wzrosła liczba krajów rozwijających się, które MFW i Bank Światowy uznają za kraje, w których ciężar zadłużenia uniemożliwia jego obsługę, lub za kraje o wysokim bądź średnim poziomie ryzyka, a także mając na uwadze, że do jednej z tych kategorii należy obecnie większość krajów o niskim poziomie dochodu;

I.  mając na uwadze, że według MFW średnie zadłużenie w Afryce Subsaharyjskiej wzrosło gwałtownie z 34% PKB w 2013 r. do 48% w 2017 r.;

J.  mając na uwadze zadłużenie niektórych krajów, w tym Etiopii, Ghany i Zambii, na poziomie 50% PKB lub wyższym, co stanowi znaczne obciążenie długiem, zważywszy na niską podstawę opodatkowania w większości krajów afrykańskich;

K.  mając na uwadze, że koszty obsługi zadłużenia wyrażone jako odsetek wydatków publicznych znacznie wzrosły od 2013 r., a także mając na uwadze, że poważnie ogranicza to możliwości inwestycji publicznych;

L.  mając na uwadze głębokie zmiany, jakie zaszły w ostatnich dziesięcioleciach na światowym rynku długu publicznego w związku z tym, że kluczowymi podmiotami na tym rynku stali się prywatni inwestorzy i Chiny;

M.  mając na uwadze, że zmieniła się struktura długu krajów rozwijających się, przy czym coraz istotniejszą rolę odgrywają prywatni wierzyciele i warunki handlowe, a ponadto rośnie narażenie na zmienność rynków finansowych, z konsekwencjami dla zdolności obsługi zadłużenia; mając na uwadze, że pożyczki zaciągane w walucie krajowej eliminują ryzyko walutowe, lecz brak krajowego kapitału może sprawić, że będzie to rozwiązanie niekorzystne bądź niewykonalne;

N.  mając na uwadze, że do elementów zagrażających zdolności obsługi długu należą zmniejszenie wymiany handlowej, klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka, niekorzystne zmiany na międzynarodowych rynkach finansowych i ich niestabilność, ale także nieodpowiedzialne udzielanie i zaciąganie pożyczek, złe zarządzanie finansami publicznymi, defraudacja pieniędzy i korupcja; mając na uwadze, że lepsze wykorzystywanie środków krajowych daje duże możliwości poprawy zdolności obsługi zadłużenia;

O.  mając na uwadze konieczność przyczynienia się do poprawy zdolności administracji podatkowej i transferu wiedzy w krajach partnerskich;

P.  mając na uwadze, że zasady odpowiedzialnego udzielania i zaciągania pożyczek państwowych, opracowane przez UNCTAD, oraz wytyczne operacyjne G‑20 dotyczące zrównoważonego finansowania to elementy niewątpliwie przydatne przy ustanawianiu ram prawnych, ale nieodpowiedzialne praktyki należy eliminować przede wszystkim przez wprowadzanie przejrzystych zasad oraz wiążących i egzekwowalnych środków odstraszających, a w uzasadnionych przypadkach także sankcji;

Q.  mając na uwadze, że zdolność obsługi zadłużenia przez państwo zależy nie tylko od wielkości zadłużenia, ale i od innych czynników, takich jak bezpośrednie i pośrednie gwarancje finansowe (zobowiązania warunkowe), których państwo mogło udzielić; mając na uwadze, że partnerstwo publiczno‑prywatne (PPP) wiąże się często z udzieleniem gwarancji oraz że ryzyko ratowania w przyszłości banków również może być wysokie;

R.  mając na uwadze, że analiza zdolności obsługi zadłużenia nie może koncentrować się wyłącznie na względach ekonomicznych, takich jak perspektywy wzrostu gospodarczego państwa będącego dłużnikiem i jego zdolność do obsługi zadłużenia, lecz musi uwzględniać wpływ obciążenia długiem na zdolność kraju do przestrzegania wszystkich praw człowieka;

S.  mając na uwadze, że rosnące wykorzystanie idei partnerstwa publiczno‑prywatnego w krajach rozwijających się w ramach unijnego planu inwestycji zewnętrznych i porozumienia G‑20 dla Afryki może zwiększyć zadłużenie państw; mając na uwadze, że inwestorzy PPP są chronieni dwustronnymi umowami inwestycyjnymi, zwłaszcza mechanizmami rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem, które umożliwiają im prowadzenie postępowań sądowych przeciwko państwom przyjmującym;

T.  mając na uwadze, że istnieją długi haniebne zaciągane przez władze w celu realizowania skorumpowanych transakcji i innych bezprawnych działań, których charakter jest znany wierzycielom i które stanowią znaczne obciążenie dla ubogiej ludności, zwłaszcza ludności najsłabszej;

U.  mając na uwadze, że przejrzystość pożyczek udzielanych rządom krajów rozwijających się ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia odpowiedzialności w ramach udzielania pożyczek; mając na uwadze, że brak przejrzystości był głównym czynnikiem przyczyniającym się do udzielenia Mozambikowi nieodpowiedzialnych pożyczek, które zostały zorganizowane bez poważnego sprawdzenia zdolności tego kraju do ich spłaty, a następnie ukryte przed rynkami finansowymi i obywatelami Mozambiku;

V.  mając na uwadze, że dług haniebny definiuje się jako dług zaciągnięty przez reżim i służący sfinansowaniu działań sprzecznych z interesem obywateli danego państwa, o czym kredytodawcy wiedzieli, a także mając na uwadze, że wobec tego jest to osobisty dług reżimu, uzyskany od wierzycieli, którzy znakomicie zdawali sobie sprawę z intencji pożyczkobiorcy; mając jednak na uwadze, że brak jest konsensusu w kwestii koncepcji długu haniebnego, a to z powodu zdecydowanego sprzeciwu niektórych kredytodawców;

W.  mając na uwadze, że przeszkodę w wykorzystaniu środków krajowych stanowi między innymi uchylanie się od opodatkowania, szkodliwa konkurencja podatkowa i przenoszenie zysków przez przedsiębiorstwa transnarodowe; mając na uwadze, że inicjatywa OECD dotycząca erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków (BEPS) to cenna, lecz niewystarczająca reakcja na to zjawisko; mając na uwadze, że konieczne jest utworzenie międzyrządowego organu na rzecz współpracy podatkowej pod auspicjami ONZ, aby umożliwić krajom rozwijającym się uczestnictwo na równych zasadach w ogólnoświatowej reformie istniejących międzynarodowych przepisów podatkowych, o co Parlament zaapelował w rezolucji z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie interpretacji prawa podatkowego i innych środków o podobnym charakterze lub skutkach(4);

X.  mając na uwadze, że wysokość nielegalnych przepływów finansowych pochodzących z krajów rozwijających się i z krajów o gospodarkach wschodzących szacuje się na 1 bln USD rocznie, a przepływy te stale zmniejszają w tych krajach zasoby krajowe niezbędne w szczególności do osiągania celów zrównoważonego rozwoju; mając na uwadze, że przepływy te stanowią czynnik potęgujący zadłużenie zagraniczne i zmniejszają zdolność spłaty zadłużenia;

Y.  mając na uwadze, że realizacja agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i programu działań z Addis Abeby wymaga rozważenia nowych opcji finansowania celów zrównoważonego rozwoju, takich jak ustanowienie podatków od transakcji finansowych i podatku od transakcji walutowych; mając na uwadze, że zgodnie z szacunkami Banku Rozrachunków Międzynarodowych (BIS) podatek od transakcji walutowych w wysokości 0,1% z łatwością umożliwiłby sfinansowanie celów zrównoważonego rozwoju we wszystkich krajach o niskim dochodzie i krajach o niższym średnim dochodzie(5);

Z.  mając na uwadze konieczność zwalczania nielegalnych przepływów finansowych w celu ich ostatecznego wyeliminowania do 2030 r., zwłaszcza poprzez zwalczanie uchylania się od opodatkowania i zacieśnienie współpracy międzynarodowej dzięki środkom ułatwiającym przekazywanie danych podatkowych właściwym organom oraz przejrzystości podatkowej w państwach pochodzenia i państwach docelowych;

AA.  mając na uwadze, że rozwiązania stosowane przy niewykonaniu przez państwo zobowiązań w zakresie obsługi zadłużenia różnią się znacznie od postępowań upadłościowych stosowanych w odniesieniu do spółek w jurysdykcjach krajowych, co oznacza, że nie ma sądu z bezstronnym sędzią; mając na uwadze, że MFW – którego celem jest zapewnienie stabilności międzynarodowego systemu finansowego – udziela pożyczek krótkoterminowych, związanych ze spełnieniem konkretnych warunków i udostępnianych w transzach kredytowych; mając na uwadze, że Klub Paryski zrzeszający państwa będące wierzycielami podejmuje decyzje o redukcji długu tylko w odniesieniu do oficjalnych pożyczek dwustronnych organizowanych przez swoich członków; mając na uwadze, że Klub Londyński zrzeszający prywatnych wierzycieli podejmuje decyzje tylko w sprawie bankowych pożyczek komercyjnych udzielonych przez jego członków; mając na uwadze, że nie istnieje stałe forum na potrzeby skoordynowanego podejmowania decyzji dotyczących restrukturyzacji zadłużenia przez wszystkich wierzycieli kraju wysoko zadłużonego;

AB.  mając na uwadze, że MFW pozostaje głównym forum dyskusji na temat kwestii restrukturyzacji długu państwowego, wywierającym znaczny wpływ na UE i jej państwa członkowskie;

AC.  mając na uwadze, że tzw. fundusze sępie, celujące w dłużników z trudnościami i zakłócające proces restrukturyzacji zadłużenia, nie powinny korzystać z prawnego i sądowego wsparcia podczas tych destrukcyjnych działań, a także mając na uwadze, że należy podjąć dodatkowe środki w tym zakresie;

AD.  mając na uwadze, że choć redukcja długu zapewniła krajom o niskim dochodzie nowe możliwości, należy zauważyć, że jest ona jednorazową interwencją dla przywrócenia zdolności obsługi zadłużenia, która nie rozwiązuje podstawowych przyczyn akumulacji zadłużenia niemożliwego do sfinansowania, a także mając na uwadze, że należy przede wszystkim zająć się takimi wyzwaniami jak korupcja, słabość instytucji i podatność na wstrząsy zewnętrzne;

1.  podkreśla, że odpowiedzialne i przewidywalne zaciąganie pożyczek jest koniecznym narzędziem dla krajów rozwijających się, by zapewnić im godną przyszłość; z drugiej strony podkreśla, że zadłużenie możliwe do obsługi stanowi podstawowy warunek realizacji agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030; zauważa jednak, że finansowanie dłużne powinno stanowić jedynie uzupełnienie i drugą w kolejności opcję po instrumentach innych niż dłużne, takich jak dochody z podatków i ceł oraz oficjalna pomoc rozwojowa, ponieważ finansowanie dłużne łączy się z nieodłącznym i poważnym ryzykiem kryzysu, co wymaga ustanowienia odpowiednich instytucji w celu zapobiegania kryzysom związanym z zadłużeniem i ich rozwiązywania;

2.  zaznacza, że dostęp do międzynarodowych rynków finansowych umożliwia krajom rozwijającym się pozyskiwanie środków do realizowania celów rozwojowych;

3.  z zaniepokojeniem zauważa, że kredytowanie zubożałych państw dramatycznie wzrosło od 2008 r.; obawia się wystąpienia cyklu nowego kryzysu zadłużeniowego; podkreśla potrzebę większej przejrzystości, lepszych uregulowań wobec kredytodawców, sprawiedliwości podatkowej i umożliwienia państwom zmniejszenia uzależnienia od eksportu surowców;

4.  przypomina, że zaciąganie pożyczek stanowi ważny sposób wspierania inwestycji, który ma zasadnicze znaczenie w osiąganiu zrównoważonego rozwoju, w tym celów zrównoważonego rozwoju;

5.  stwierdza, że pożyczki wiążą się nieodłącznie z innymi środkami finansowania rozwoju, w tym zwłaszcza z dochodami z wymiany handlowej, dochodami podatkowymi, przekazami imigrantów dokonywanymi do krajów rozwijających się, a także oficjalną pomocą rozwojową; w szczególności przypomina, że uruchomienie zasobów krajowych przez opodatkowanie jest najważniejszym źródłem dochodów wykorzystywanych do finansowania zrównoważonego rozwoju; w tym celu wzywa UE do zwiększenia pomocy na rzecz budowania potencjału w krajach rozwijających się w celu ograniczenia nielegalnych przepływów finansowych, wspierania skutecznego, progresywnego i przejrzystego systemu podatkowego zgodnie z zasadami dobrego zarządzania, a także zwiększenia pomocy na rzecz zwalczania korupcji i odzyskiwania skradzionych aktywów;

6.  wyraża zaniepokojenie znacznym wzrostem zadłużenia zarówno prywatnego, jak i publicznego w wielu krajach rozwijających się oraz negatywnym wpływem tego zjawiska na zdolność tych krajów do finansowania wydatków inwestycyjnych w zakresie zdrowia i edukacji, gospodarki, infrastruktury i przeciwdziałania zmianie klimatu;

7.  przypomina, że stosowane w latach 90. XX w. wobec zadłużonych państw plany dostosowań strukturalnych poważnie ograniczyły rozwój podstawowych sektorów socjalnych i zmniejszyły zdolność tych państw do realizowania należących do nich zadań o zasadniczym znaczeniu dla utrzymania bezpieczeństwa;

8.  podkreśla, że środki mające na celu zmniejszenie zadłużenia nie mogą stwarzać barier dla świadczenia podstawowych usług i negatywnie wpływać na korzystanie z wszystkich praw człowieka, zwłaszcza praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, a także na rozwój w państwie będącym beneficjentem;

9.  stwierdza, że choć za nadmierny wzrost długu (zewnętrznego) państwa odpowiedzialne są przede wszystkim organy sprawujące władzę w danym kraju, to dłużnicy i wierzyciele muszą być wspólnie odpowiedzialni za zapobieganie powstawaniu sytuacji zadłużenia niemożliwego do obsługi i ich rozwiązywanie; szerzej, podkreśla współodpowiedzialność dłużników i wierzycieli za zapobieganie kryzysowi zadłużenia i rozwiązywanie go przez bardziej odpowiedzialne udzielanie i zaciąganie pożyczek;

10.  zwraca uwagę, że finansowanie mieszane może skutkować bańką zadłużeniową, zwłaszcza w krajach Afryki Subsaharyjskiej i Karaibów, które zostałyby w ten sposób pozbawione dochodów na obsługę zadłużenia; w związku z tym wzywa darczyńców do przekazywania krajom najsłabiej rozwiniętym większości pomocy w formie dotacji; powtarza, że wszelkie decyzje dotyczące promowania stosowania partnerstwa publiczno‑prywatnego (PPP) przez łączenie instrumentów finansowych w krajach rozwijających się powinny opierać się na dokładnej ocenie tych mechanizmów, zwłaszcza pod względem rozwoju i dodatkowości finansowej, przejrzystości oraz rozliczalności, a także na wnioskach wyciągniętych z wcześniejszych doświadczeń; domaga się, aby przegląd Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju zawierał jasne kryteria dotyczące zdolności obsługi zadłużenia;

11.  podkreśla znaczenie określenia mechanizmu ochronnego w celu zapobieżenia sytuacji, w której rządowe zobowiązania warunkowe podważają zdolność obsługi zadłużenia krajów rozwijających się; w szczególności wzywa wielostronne banki rozwoju do przeprowadzania ocen ex ante wpływu ryzyka fiskalnego projektów PPP (biorąc pod uwagę pełne ryzyko fiskalne w całym okresie trwania projektów PPP), tak aby nie podważać zdolności obsługi zadłużenia krajów rozwijających się; jest zdania, że MFW i Bank Światowy powinny uwzględnić wszystkie koszty partnerstwa publiczno‑prywatnego w swojej analizie zdolności obsługi zadłużenia;

12.  uznaje, że obowiązujące obecnie przepisy i instrumenty są albo niewystarczające, albo nierygorystyczne bądź niedostatecznie rygorystyczne;

13.  zwraca się do UE i jej państw członkowskich o aktywne zwalczanie rajów podatkowych, unikania opodatkowania i nielegalnych przepływów finansowych, które powiększają zadłużenie krajów rozwijających się, oraz o współpracę z krajami rozwijającymi się w celu ścigania agresywnych praktyk unikania opodatkowania i o szukanie sposobów wsparcia krajów rozwijających się w działaniach mających na celu nieuleganie presji udziału w konkurencji podatkowej, która ma szkodliwy wpływ na przeznaczanie środków krajowych na rozwój;

14.  uważa, że w sytuacji ujawnienia przypadków defraudacji finansów publicznych przez władze wierzyciele powinni uruchamiać środki ostrzegawcze, a w przypadku braku ich skuteczności – sankcje polegające na zawieszaniu, a nawet na obowiązku zwrotu pożyczek przed upływem umownych warunków ich udzielenia;

15.  zwraca się do Komisji i państw członkowskich o wspieranie krajów rozwijające się w zakresie promowania publicznej dostępności danych dotyczących ich długu państwowego i w zakresie społecznej edukacji w tej dziedzinie, bowiem w przypadku krajów rozwijających się rzadko szczegółowe informacje o stanie finansów publicznych są dostępne dla społeczeństwa obywatelskiego;

16.  wzywa do opracowania przepisów, które uniemożliwiałyby udzielanie pożyczek jawnie skorumpowanym rządom, a także do nakładania sankcji na wierzycieli udzielających kredytów takim rządom;

17.  zwraca się o Komisji, by we współpracy ze wszystkimi głównymi podmiotami międzynarodowymi i zainteresowanymi krajami opracowała – w postaci białej księgi – rzeczywistą strategię przeciwdziałania nadmiernemu zadłużeniu krajów rozwijających się, która będzie cechować się wielostronnym podejściem i uszczegółowi prawa, obowiązki i zobowiązania wszystkich zaangażowanych podmiotów, a także zwraca się do Komisji o podjęcie refleksji nad najlepszymi mechanizmami instytucjonalnymi, które umożliwią sprawiedliwe i trwałe rozwiązanie kwestii zadłużenia; opowiada się za opracowaniem kodeksu postępowania w dziedzinie zarządzania wierzytelnościami dla podmiotów instytucjonalnych, politycznych i prywatnych;

18.  podkreśla, że większość celów zrównoważonego rozwoju wiąże się z prawami człowieka i stanowi w związku z tym cel sam w sobie w ramach zwalczania ubóstwa, czego nie można powiedzieć o spłacie zadłużenia, będącej jedynie środkiem do celu;

19.  popiera wytyczne dotyczące długu zewnętrznego i praw człowieka, opracowane przez Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, zgodnie z którymi prawo do osiągania celów zrównoważonego rozwoju powinno przeważać nad zobowiązaniem do spłaty zadłużenia; apeluje do państw członkowskich Unii Europejskiej, by promowały systematyczne stosowanie ocen wpływu na prawa człowieka w ramach ocen zdolności obsługi zadłużenia przeprowadzanych przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy;

20.  apeluje do UE i jej państw członkowskich, by stosowały się do tych zasad przy udzielaniu pożyczek dwustronnych, a także podczas działań podejmowanych w ramach międzynarodowych instytucji finansowych;

21.  zauważa, że ocena zdolności obsługi zadłużenia MFW i Banku Światowego jest zwykle wykorzystywana przez kredytodawców do kierowania swoimi pożyczkami; podkreśla potrzebę zajęcia się ich ujemnymi stronami, w szczególności monitorowaniem zewnętrznego długu prywatnego i brakiem uwzględnienia praw człowieka;

22.  wzywa podmioty działające na rzecz rozwoju, by dokonały oceny wpływu obsługi zadłużenia na zdolność finansową państw głęboko zadłużonych w świetle celów zrównoważonego rozwoju, które kraje te zobowiązane są osiągnąć do roku 2030 i które powinny przeważać nad prawami tych wierzycieli, którzy w pełni świadomie udzielają pożyczek skorumpowanym rządom;

23.  popiera zalecenie UNCTAD w sprawie ustanowienia afrykańskiego funduszu stabilizacji cen surowców, aby ograniczyć potrzebę sięgania po pożyczki w przypadku znacznego spadku cen surowców;

24.  zwraca się do państw członkowskich i innych krajów będących wierzycielami, by udostępniły wyższe środki finansowe na finansowanie inwestycji związanych z celami zrównoważonego rozwoju i dotrzymały dawno złożonej obietnicy przeznaczania 0,7% DNB jako oficjalnej pomocy rozwojowej; zwraca się o przekazywanie tego finansowania w formie dotacji, a nie pożyczek, jeżeli ze sprawozdań oceniających wynika, że pogorszenie się stanu finansów publicznych trwale uniemożliwia osiąganie celów zrównoważonego rozwoju; ponadto wzywa kraje będące wierzycielami do ustanowienia innowacyjnych i zróżnicowanych nowych źródeł finansowania w celu osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, takich jak podatek od transakcji walutowych i podatek od transakcji finansowych, które mogą poprawić zdolność obsługi zadłużenia danego państwa, szczególnie w czasie kryzysu finansowego;

25.  wyraża zaniepokojenie rewizją kryteriów sprawozdawczości na temat oficjalnej pomocy rozwojowej, dokonaną przez Komitet Pomocy Rozwojowej OECD, w szczególności w odniesieniu do instrumentów sektora prywatnego, ponieważ rozszerzone kryteria sprawozdawczości stwarzają zachęty do korzystania z niektórych mechanizmów pomocy, w szczególności pożyczek i gwarancji; zauważa, że w czasie trwania tych dyskusji darczyńcy mogą już zgłaszać niektóre pożyczki i gwarancje jako oficjalną pomoc rozwojową bez przyjęcia uzgodnionego zestawu przepisów; podkreśla potrzebę wbudowania zabezpieczeń dotyczących przejrzystości i poziomu zadłużenia;

26.  podkreśla, że należy propagować przejrzystość, aby zwiększyć odpowiedzialność zaangażowanych podmiotów; podkreśla znaczenie udostępniania zarówno danych, jak i procesów odnoszących się do spłaty długu państwowego;

27.  popiera opracowane przez Konferencję Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju zasady na rzecz odpowiedzialnej polityki pożyczkowej, w których zwraca się szczególną uwagę na współodpowiedzialność wierzycieli i pożyczkobiorców (zasady odpowiedzialnego udzielania i zaciągania pożyczek państwowych, opracowane przez Konferencję Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju), a także na kontrolę parlamentarną niezbędną w przypadku działań finansowanych ze środków publicznych; zwraca się do UE o poparcie wdrażania tych zasad; uważa, że zasady odpowiedzialnego udzielania i zaciągania pożyczek państwowych, opracowane przez Konferencję Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju, powinny zostać przekształcone w prawnie wiążące i możliwe do wyegzekwowania instrumenty;

28.  uważa, że do wspierania odpowiedzialnego udzielania i zaciągania pożyczek państwowych niezbędne są przejrzystość i rozliczalność; w tym celu apeluje do państw członkowskich, by opierały się na zobowiązaniach przyjętych w programie działań z Addis Abeby i wytycznych operacyjnych G‑20 dotyczących zrównoważonego finansowania w celu zwiększenia odpowiedzialności pożyczkodawców za udzielane pożyczki na podstawie istniejących zasad przejrzystości i rozliczalności, które dominują w przemyśle wydobywczym (inicjatywa przejrzystości w branżach wydobywczych); apeluje także o promowanie publicznej dostępności danych na temat długu państwowego, w tym zobowiązań warunkowych, poprzez zestawianie tych danych w scentralizowanym rejestrze publicznym; apeluje do państw członkowskich o systematyczne publikowanie informacji o działalności w zakresie udzielania pożyczek krajom rozwijającym się;

29.  podkreśla konieczność uzgodnienia międzynarodowych wiążących zasad w celu zajęcia się długami haniebnymi i bezprawnymi; uważa zatem, że restrukturyzacji długu powinna towarzyszyć niezależna kontrola zadłużenia umożliwiająca odróżnienie haniebnych i bezprawnych pożyczek od innych rodzajów pożyczek; podkreśla, że bezprawne i haniebne pożyczki powinny być anulowane;

30.  ubolewa, że w 2015 r. państwa członkowskie po przyjęciu wspólnego stanowiska Rady z dnia 7 września 2015 r.(6), odmówiły zatwierdzenia rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 69/319 w sprawie podstawowych zasad restrukturyzacji długu państwowego, mimo iż wcześniej została ona przyjęta większością głosów przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 10 września 2015 r.;

31.  podkreśla znaczenie spójności działań podejmowanych na szczeblu MFW oraz w kontekście ONZ, a także jak najlepszej koordynacji stanowisk państw członkowskich;

32.  podkreśla potrzebę rozwiązania kryzysu zadłużeniowego w sposób sprawiedliwy, szybki i trwały przez ustanowienie międzynarodowego mechanizmu spłaty długu opartego na planie działania w sprawie spłaty długu państwowego, opracowanym przez Konferencję Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju oraz na koncepcji tzw. komisji Stiglitza, dotyczącej ustanowienia Międzynarodowego Trybunału Restrukturyzacji Zadłużenia;

33.  zwraca się do państw członkowskich o uruchomienie mandatu przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w rezolucji 69/319 z dnia 10 września 2015 r., aby:

   a) wprowadzić mechanizmy wczesnego ostrzegania, oparte na zgłaszaniu pogorszenia się zdolności obsługi zadłużenia w szerszej skali, które pomagałyby identyfikować na wczesnym etapie zagrożenia i podatność w krajach wysoko zadłużonych;
   b) umożliwić, w koordynacji z MFW, wprowadzenie wielostronnych ram prawnych na rzecz uporządkowanej i przewidywalnej restrukturyzacji zadłużenia państw, by nie utraciły one zdolności obsługi zadłużenia oraz by zwiększyć przewidywalność dla inwestorów; apeluje o sprawiedliwe reprezentowanie krajów rozwijających się w organach decyzyjnych międzynarodowych instytucji finansowych;
   c) zagwarantować, że UE będzie wspierała kraje rozwijające się w walce z korupcją, działalnością przestępczą, unikaniem opodatkowania i praniem pieniędzy;

34.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do współpracy na forach międzynarodowych i z sektorem prywatnym w celu opracowania ram regulacyjnych, które zapewnią pełną przejrzystość warunków pożyczek udzielanych krajom rozwijającym się i odpowiedzialności za nie, takich jak porozumienie na rzecz przejrzystych pożyczek, omawiane obecnie przez niektóre instytucje finansowe;

35.  ubolewa nad naciskami wywieranymi na państwa takie jak Tunezja, aby zniechęcić je do przeprowadzania publicznych audytów dotyczących źródeł i warunków ich zadłużenia; wzywa UE do współpracy z innymi darczyńcami i instytucjami międzynarodowymi, takimi jak MFW, w celu ochrony i promowania prawa państw do audytów długu publicznego;

36.  nalega, by przyjęto stosowany w przypadku ryzyka niewypłacalności przepis, na mocy którego sąd mógłby pozbawić wierzyciela prawa do żądania zwrotu długu, w przypadku gdy dana pożyczka została zaciągnięta przez państwo z pogwałceniem prawa ustanowionego przez jego parlament narodowy;

37.  zwraca się do państw członkowskich, by z inicjatywy Komisji przyjęły regulacje wzorowane na ustawodawstwie belgijskim, dotyczące przeciwdziałania spekulacjom tzw. funduszy sępich na zadłużeniu;

38.  zwraca się do wierzycieli instytucjonalnych i prywatnych, by wyrazili zgodę na moratorium na spłatę długów po klęsce żywiołowej lub poważnym kryzysie humanitarnym, w tym jednorazowym masowym napływie imigrantów, by umożliwić państwu będącemu pożyczkobiorcą przeznaczenie wszystkich środków na przywrócenie normalnej sytuacji;

39.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie oraz Komisji.

(1) Zobacz str. 27-29.
(2) Dz.U. C 353 z 27.9.2016, s. 2.
(3) World Investment Report, 2014. Inwestowanie w cele zrównoważonego rozwoju – plan działania, UNCTAD, 2014, s. 140–145.
(4) Dz.U. C 101 z 16.3.2018, s. 79.
(5) „Revisiting Debt Sustainability in Africa” [Ponowny przegląd zdolności obsługi zadłużenia w Afryce]. Dokument informacyjny do sprawozdania UNCTAD z 2016 r. na temat rozwoju gospodarczego w Afryce: „Debt Dynamics and Development Finance in Africa” [Dynamika zadłużenia i finansowanie rozwoju w Afryce].
(6) Dok. 11705/15.

Ostatnia aktualizacja: 3 grudnia 2018Informacja prawna