Innéacs 
 Ar ais 
 Ar aghaidh 
 Téacs iomlán 
Nós Imeachta : 2018/0106(COD)
Céimeanna an doiciméid sa chruinniú iomlánach
An doiciméad roghnaithe : A8-0398/2018

Téacsanna arna gcur síos :

A8-0398/2018

Díospóireachtaí :

PV 15/04/2019 - 14
CRE 15/04/2019 - 14

Vótaí :

PV 16/04/2019 - 8.8
Mínithe ar vótaí

Téacsanna arna nglacadh :

P8_TA(2019)0366

Téacsanna atá glactha
PDF 389kWORD 150k
Dé Máirt, 16 Aibreán 2019 - Strasbourg Eagrán sealadach
Daoine a thuairiscíonn sáruithe ar dhlí an Aontais a chosaint ***I
P8_TA-PROV(2019)0366A8-0398/2018
Rún
 Téacs comhdhlúite

Rún reachtach ó Pharlaimint na hEorpa an 16 Aibreán 2019 ar an togra le haghaidh treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le cosaint do dhaoine a thuairiscíonn sáruithe ar dhlí an Aontais (COM(2018)0218 – C8-0159/2018 – 2018/0106(COD))

(An gnáthnós imeachta reachtach: an chéad léamh)

Tá Parlaimint na hEorpa,

–  ag féachaint don togra ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle (COM(2018)0218),

–  ag féachaint d’Airteagal 294(2) agus d’Airteagail 16, 33, 43, 50, 53(1), 62, 91, 100, 103, 109, 114, 168, 169, 192, 207 agus 325(4) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh agus d’Airteagal 31 den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach, ar dá mbun a thíolaic an Coimisiún an togra do Pharlaimint na hEorpa (C8‑0159/2018),

–  ag féachaint do na tuairimí ón gCoiste um Ghnóthaí Dlíthiúla ar an mbunús dlí atá molta,

–  ag féachaint d’Airteagal 294(3) agus d’Airteagail 16, 43(2), 50, 53(1), 91, 100, 114, 168(4), 169, 192(1) agus 325(4) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh agus d’Airteagal 31 den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach,

–  ag féachaint don tuairim réasúnaithe a thíolaic Parlaimint na Sualainne, faoi chuimsiú Phrótacal Uimh. 2 maidir le prionsabail na coimhdeachta agus na comhréireachta a chur i bhfeidhm, á mhaíomh nach gcomhlíonann an dréachtghníomh reachtach prionsabal na coimhdeachta,

–  ag féachaint do thuairim ón gCúirt Iniúchóirí an 26 Meán Fómhair 2018(1),

–  ag féachaint do thuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa an 18 Deireadh Fómhair 2018(2),

–  tar éis di dul i gcomhairle le Coiste na Réigiún,

–  ag féachaint don chomhaontú sealadach a d’fhormheas an coiste freagrach faoi Riail 69f(4) dá Rialacha Nós Imeachta agus don gheallúint a thug ionadaí na Comhairle i litir dar dáta an 15 Márta 2019 go ndéanfadh sí seasamh Pharlaimint na hEorpa a fhormheas, i gcomhréir le hAirteagal 294(4) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,

–  ag féachaint do Rialacha 59 agus 39 dá Rialacha Nós Imeachta,

–  ag féachaint don tuarascáil ón gCoiste um Ghnóthaí Dlíthiúla agus do na tuairimí ón gCoiste um Ghnóthaí Eacnamaíochta agus Airgeadaíochta, ón gCoiste um Shaoirsí Sibhialta, um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile, ón gCoiste um Rialú Buiséadach, ón gCoiste um Fhostaíocht agus um Ghnóthaí Sóisialta, ón gCoiste um an gComhshaol, um Shláinte Phoiblí agus um Shábháilteacht Bia, ón gCoiste um Chultúr agus um Oideachas agus ón gCoiste um Ghnóthaí Bunreachtúla (A8-0398/2018),

1.  ag glacadh a seasaimh ar an gcéad léamh faoi mar a leagtar amach anseo ina dhiaidh seo;

2.  ag tabhairt dá haire an ráiteas ón gCoimisiún atá i gceangal leis an rún seo;

3.  á iarraidh ar an gCoimisiún an t-ábhar a tharchur chuig Parlaimint na hEorpa arís má dhéanann sé téacs eile a chur in ionad a thogra, má dhéanann sé a thogra a leasú go substaintiúil nó má tá sé ar intinn aige a thogra a leasú go substaintiúil;

4.  á threorú dá hUachtarán a seasamh a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig na parlaimintí náisiúnta.

(1) IO C 405, 9.11.2018, lch. 1.
(2) IO C 62, 15.2.2019, lch 155.


Seasamh ó Pharlaimint na hEorpa arna ghlacadh ar an gcéad léamh an 16 Aibreán 2019 chun go nglacfaí Treoir (AE) 2019/... ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le cosaint do dhaoine a thuairiscíonn sáruithe ar dhlí an Aontais(1)
P8_TC1-COD(2018)0106

TÁ PARLAIMINT NA hEORPA AGUS COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH,

Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagail 16, ▌43(2), 50, 53(1), ▌91, 100, ▌114, 168(4), 169, 192(1) ▌agus 325(4) de, agus leis an gConradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach, agus go háirithe Airteagal 31 de,

Ag féachaint don togra ón gCoimisiún Eorpach,

Tar éis dóibh an dréachtghníomh reachtach a chur chuig na parlaimintí náisiúnta,

Ag féachaint don tuairim ó Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa(2),,

Ag féachaint don tuairim ó Choiste na Réigiún(3)

Ag féachaint don tuairim ón gCúirt Iniúchóirí(4),

Ag féachaint don tuairim ó ghrúpa daoine arna gceapadh ag an gCoiste Eolaíoch agus Teicniúil as measc saineolaithe eolaíochta sna Ballstáit, i gcomhréir le hAirteagal 31 den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach,

Ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach(5),

De bharr an mhéid seo a leanas:

(1)  Is minic gurb iad daoine a oibríonn le heagraíocht phoiblí nó phríobháideach nó a bhíonn i dteagmháil léi i gcomhthéacs a gcuid gníomhaíochtaí oibre is túisce a bhíonn ar an eolas maidir le bagairtí nó díobháil do leas an phobail a thagann chun cinn sa chomhthéacs seo. Tríd an eolas a 'sceitheadh' bíonn ról lárnach ag na daoine sin maidir le sáruithe ar an dlí atá díobhálach do leas an phobail a thabhairt chun solais agus a chosc agus maidir le leas na sochaí a chosaint. Mar sin féin, is minic a chuirtear drogall ar sceithirí féideartha roimh thuairisciú a dhéanamh mar gheall ar imní nó amhras a bheith orthu roimh fhrithbheart. Sa chomhthéacs sin, aithnítear níos mó anois ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal idirnáisiúnta a thábhachtaí atá cosaint chothromaithe éifeachtach do sceithirí.

(2)  Ar leibhéal an Aontais, gné réamhtheachtach amháin d'fhorfheidhmiú dhlí agus bheartais an Aontais is ea iad tuairiscí agus nochtadh poiblí ó sceithirí: cuireann siad faisnéis ar fáil do chórais forfheidhmithe náisiúnta agus Aontais agus bíonn mar thoradh air sin gur féidir sáruithe ar dhlí an Aontais a bhrath, a imscrúdú agus a ionchúiseamh go héifeachtach, agus mar sin, cur le trédhearcacht agus cuntasacht.

(3)  I réimsí beartais áirithe, féadfaidh sáruithe ar dhlí an Aontais – gan beann ar a gcáilíocht faoin dlí náisiúnta mar sháruithe riaracháin, coiriúla nó cineálacha eile sáruithe ‑ díobháil thromchúiseach a dhéanamh do leas an phobail, ag cruthú rioscaí suntasacha do leas na sochaí. I gcás inar aithníodh go bhfuil laigí ann ó thaobh fhorfheidhmiú an dlí sna réimsí sin, agus go mbíonn deiseanna ar leith de ghnáth ag sceithirí sáruithe a nochtadh, is gá forfheidhmiú a fheabhsú trí trí bhealaí tuairiscithe éifeachtacha, rúnda, slána a thabhairt isteach agus trí chosaint éifeachtach do sceithirí a áirithiú ar fhrithbheart ▌.

(4)  Tá an chosaint a thugtar do sceithirí san Aontas Eorpach faoi láthair difriúil ó Bhallstát go chéile agus níl sé á cur i bhfeidhm sa tslí chéanna sna réimsí beartais éagsúla. Maidir le sáruithe ar dhlí an Aontais a nochtann sceithirí agus a bhfuil gné thrasteorann leo, léiríonn iarmhairtí na sáruithe sin go mbíonn tionchar diúltach ag easpa cosanta i mBallstát amháin ní hamháin ar fheidhmiú bheartais an Aontais Eorpaigh sa Bhallstát áirithe sin ach d'fhéadfadh tionchar diúltach a bheith aige freisin ar Bhallstáit eile agus san Aontas ar an iomlán.

(5)  Dá réir sin, ba cheart feidhm a bheith ag íoschaighdeáin choiteanna lena n-áirithítear cosaint éifeachtach do sceithirí sna gníomhartha agus sna réimsí beartais sin i gcás;

(i)  ina bhfuil gá le forfheidhmiú a neartú ,

(ii)  inar gné thábhachtach é tearcthuairsciú ag sceithirí a dhéanann difear d'fhorfheidhmiú, agus

iii)  ina ndéanann sáruithe ar dhlí an Aontais díobháil thromchúiseach do leas an phobail.

Féadfaidh na Ballstáit cur i bhfeidhm na bhforálacha náisiúnta a leathnú le go gcumhdófaí réimsí eile d'fhonn creat cuimsitheach, comhleanúnach a áirithiú ar an leibhéal náisiúnta.

(6)  Tá cosaint do sceithirí riachtanach chun forfheidhmiú dhlí an Aontais maidir le soláthar poiblí a fheabhsú. Chomh maith leis an ngá atá ann calaois agus éilliú a chosc agus a bhrath i gcomhthéacs chur chun feidhme bhuiséad an Aontais Eorpaigh, lena n-áirítear soláthar, ní mór aghaidh a thabhairt ar fhorfheidhmiú neamhleor rialacha maidir le soláthar poiblí ag údaráis phoiblí náisiúnta agus ag oibreoirí fóntais phoiblí áirithe nuair a cheannaítear earraí, oibreacha agus seirbhísí. Cruthaíonn sáruithe ar na rialacha sin saobhadh iomaíochta, costais mhéadaithe i leith gnó a dhéanamh, sáraíonn siad leasanna infheisteoirí agus scairshealbhóirí agus, ar an iomlán, baineann siad den tarraingteacht ó thaobh na hinfheistíochta de agus cruthaíonn siad éagothroime iomaíochta do gach gnó ar fud na hEorpa, agus dá réir sin cuirtear isteach ar fheidhmiú cuí an mhargaidh inmheánaigh.

(7)  I réimse na seirbhísí airgeadais, aithníodh breisluach na cosanta do sceithirí ag reachtóir an Aontais cheana féin. Tar éis na géarchéime airgeadais, inar nochtadh easnaimh thromchúiseacha i bhforfheidhmiú na rialacha ábhartha, tugadh isteach bearta maidir le cosaint do sceithirí, lena n-áirítear bealaí tuairiscithe inmheánacha agus seachtracha chomh maith le toirmeasc follasach ar fhrithbheart, i líon suntasach ionstraimí reachtacha sa réimse sin(6). Go háirithe, i gcomhthéacs an chreata stuamachta is infheidhme maidir le hinstitiúidí creidmheasa agus gnólachtaí infheistíochta, foráiltear le Treoir 2013/36/AE cosaint do sceithirí, agus déantar an fhoráil sin freisin le Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 do cheanglais stuamachta d'institiúidí creidmheasa agus do ghnólachtaí infheistíochta.

(8)  Maidir le sábháilteacht táirgí a chuirtear ar an margadh inmheánach, is iad na gnólachtaí a bhfuil baint acu leis an slabhra déantúsaíochta agus dáilte an phríomhfhoinse bailithe fianaise, agus dá réir sin tá breisluach mór ag tuairiscí ó sceithirí, ós rud é go bhfuil sceithirí i bhfad níos gaire d'fhoinse aon chleachtais fhéideartha éagóraigh neamhdhleathaigh maidir le déantúsaíocht, allmhairiú nó dáileadh táirgí neamhshábháilte. Éilítear leis sin go dtabharfar isteach cosaint do sceithirí i ndáil leis na ceanglais sábháilteachta is infheidhme maidir le 'táirgí comhchuibhithe'(7) agus 'táirgí neamh‑chomhchuibhithe'(8). Tá cosaint do sceithirí mórthábhachtach freisin maidir le haistriú arm tine, a gcodanna, a gcomhpháirteanna agus lón lámhaigh a sheachaint, agus maidir le haistriú táirgí a bhaineann leis an gcosaint a sheachaint, sa mhéid is go spreagann sé tuairisciú sáruithe, mar shampla calaois doiciméad, marcáil athraithe agus fáil chalaoiseach ionphobalaíoch arm tine, sa chás gur minic a bhíonn atreorú ón margadh dlíthiúil go dtí an margadh neamhdhlíthiúil i gceist leis na sáruithe sin. Ina theannta sin cuideoidh cosaint do sceithirí chun cosc a chur ar mhonarú aindleathach pléascán baile trí rannchuidiú le cur i bhfeidhm cuí srianta agus rialuithe maidir le réamhtheachtaithe pléascán.

(9)  Sainaithníodh cheana in ionstraimí earnálacha de chuid an Aontais maidir le sábháilteacht eitlíochta(9) agus sábháilteacht iompair mhuirí(10) an tábhacht a bhaineann le cosaint do sceithirí cheana féin i ndáil le sáruithe ar rialacha an Aontais maidir le sábháilteacht iompair a chosc agus a dhíspreagadh, ar sáruithe iad a fhéadann beatha daoine a chur i mbaol, agus déantar foráil sna hionstraimí sin do bhearta cosanta oiriúnaithe do sceithirí chomh maith le bealaí tuairiscithe sonracha. Áirítear leis na hionstraimí seo cosaint ó fhrithbheart d'oibrithe a thuairiscíonn ar a gcuid botún macánta féin (rud ar a dtugtar 'cultúr cóir'). Is gá na gnéithe den chosaint do sceithirí atá ann a chomhlánú agus a leathnú sa dá earnáil sin chomh maith le cosaint den sórt sin a sholáthar chun forfheidhmiú na gcaighdeán sábháilteachta do mhodhanna iompair eile a fheabhsú, eadhon uiscebhealach intíre, iompar de bhóthar agus d'iarnród.

(10)  Sainaithnítear sa Teachtaireacht ón gCoimisiún "EU actions to improve environmental compliance and governance" [Gníomhaíochtaí AE chun comhlíonadh agus rialachas comhshaoil a fheabhsú] an 18 Eanáir 2018, go bhfuil sé dúshlánach fós fianaise a bhailiú, agus coireanna comhshaoil agus iompar neamhdhleathach nó neamhghníomhaíochtaí maille le sáruithe féideartha i dtaca le cosaint an chomhshaoil a chosc, a bhrath agus aghaidh a thabhairt orthu, agus sainaithnítear freisin inti gur gá treisiú a dhéanamh ar na gnéithe sin(11). Cé nach bhfuil rialacha cosanta do sceithirí le fáil faoi láthair ach amháin in aon ionstraim earnála amháin maidir le cosaint an chomhshaoil(12), is gá an chosaint sin a thabhairt isteach chun forfheidhmiú éifeachtach acquis an Aontais maidir leis an gcomhshaol a áirithiú, ós rud é go bhféadfadh sáruithe ar an reachtaíocht sin ▌díobháil thromchúiseach a dhéanamh do leas an phobail agus d'fhéadfadh éifeachtaí iarmharta a bheith acu thar theorainneacha náisiúnta. Tá sé seo ábhartha freisin i gcásanna inar féidir le táirgí neamhshábháilte dochar a dhéanamh don chomhshaol.

(11)  Chuideodh cosaint fheabhsaithe do sceithirí freisin chun sáruithe ar rialacha Euratom a chosc agus a dhíspreagadh maidir le sábháilteacht núicléach, cosaint ar radaíocht agus bainistiú freagrach agus sábháilte breosla spíonta agus dramhaíola radaighníomhaí. Ina theannta sin, threiseodh sé forfheidhmiú fhorálacha reatha na Treorach athbhreithnithe um Shábháilteacht Núicléach(13) maidir leis an gcultúr éifeachtach um shábháilteacht núicléach agus, go háirithe, Airteagal 8b(2)(a), a éilíonn, inter alia, go mbunaíonn an t-údarás rialála inniúil córais bhainistíochta a thugann tosaíocht chuí do shábháilteacht núicléach agus a chuireann chun cinn, ar gach leibhéal foirne agus bainistíochta, an cumas chun feidhmiú éifeachtach na bprionsabal agus na gcleachtas sábháilteachta ábhartha a cheistiú agus tuairisciú a dhéanamh ar bhealach tráthúil ar shaincheisteanna sábháilteachta.

(12)  Tá comaoineacha dá samhail ina n-údar freisin le cosaint do sceithirí a thabhairt isteach chun cur le forálacha atá ann cheana agus cosc a chur ar sháruithe ar rialacha an Aontais i réimse an bhiashlabhra agus go háirithe maidir le sábháilteacht bia agus beatha chomh maith le sláinte, cosaint agus leas ainmhithe. Tá dlúthnasc idir na rialacha éagsúla de chuid an Aontais a forbraíodh sna réimsí sin. Leagtar amach i Rialachán (CE) Uimh. 178/2002(14) na prionsabail agus na ceanglais ghinearálta a thugann tacaíocht do gach beart Aontais agus náisiúnta a bhaineann le bia agus beatha, le fócas ar leith ar shábháilteacht bia, d'fhonn ardleibhéal cosanta do shláinte an duine agus do leasanna tomhaltóirí a áirithiú maidir le bia agus d'fhonn feidhmiú éifeachtach an mhargaidh inmheánaigh a áirithiú. Foráiltear leis an Rialachán, i measc nithe eile, go gcuirtear cosc ar oibreoirí gnólachtaí bia agus beatha cur in aghaidh a gcuid fostaithe agus daoine eile i ndáil leis an gcomhar le húdaráis inniúla sa chás ina bhféadfadh an comhar sin baol a thagann ó bhia a chosc, a laghdú nó a dhíothú. Ghlac reachtóir an Aontais cur chuige den chineál céanna i réimse 'an Dlí maidir le Sláinte Ainmhithe' trí Rialachán (AE) 2016/429 lena mbunaítear na rialacha maidir le cosc agus rialú galar ainmhithe atá in-tarchurtha chuig ainmhithe nó daoine(15). Le Treoir 98/49/CE ón gComhairle agus Threoir 2014/50/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, chomh maith le Rialachán (CE) Uimh. 1/2005 ón gComhairle agus Rialachán (CE) Uimh. 1099/2009 ón gComhairle, leagtar síos rialacha maidir le cosaint agus leas na n-ainmhithe a choinnítear le haghaidh feirmeoireachta, le linn iompair agus tráth an mharaithe.

(13)  Sa chaoi chéanna, is féidir le tuairiscí ó sceithirí a bheith ríthábhachtach chun bagairtí a bhrath agus a chosc, ag laghdú nó ag díothú rioscaí do shláinte an phobail agus do chosaint tomhaltóirí a bhíonn ann de bharr sáruithe ar rialacha an Aontais nach dtiocfadh chun solais, b'fhéidir, murach na tuairiscí sin. Go háirithe, tá baint mhór ag cosaint tomhaltóirí le cásanna ina bhféadfadh táirgí neamhshábháilte díobháil mhór a dhéanamh do thomhaltóirí.▌

(14)  Is réimse eile é cosaint príobháideachais agus sonraí pearsanta, a chumhdaítear in Airteagail 7 agus 8 den Chairt um Chearta Bunúsacha, inar féidir le sceithirí cuidiú chun sáruithe ar dhlí an Aontais a d'fhéadfadh ▌ díobháil thromchúiseach a dhéanamh do leas an phobail a nochtadh. Baineann comaoineacha dá samhail le sáruithe ar an Treoir maidir le slándáil gréasán agus córas faisnéise(16), lena dtugtar isteach an ceanglas fógra a thabhairt maidir le teagmhais (lena n-áirítear iad siúd nach gcuireann isteach ar shonraí pearsanta) agus ceanglais slándála d'eintitis a sholáthraíonn seirbhísí riachtanacha ar fud go leor earnálacha (e.g. fuinneamh, sláinte, iompar, baincéireacht, etc.) agus do sholáthraithe príomhsheirbhísí digiteacha (e.g. seirbhísí néalríomhaireachta) agus do sholáthróirí fóntas bunúsach, amhail uisce, leictreachas agus gás. Tá tábhacht faoi leith ag baint le tuairisciú ó sceithirí sa réimse seo d'fhonn teagmhais slándála a chosc a mbeadh tionchar acu ar phríomhghníomhaíochtaí eacnamaíocha agus sóisialta agus ar sheirbhísí digiteacha a úsáidtear go forleathan, agus chun aon sárú ar reachtaíocht cosanta sonraí an Aontais a chosc. Cabhraíonn sé le leanúnachas na seirbhísí atá riachtanach d'fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh agus do leas sochaí a áirithiú.

(15)  Ina theannta sin, réimse tábhachtach nach mór dlí an Aontais a neartú ann is ea é cosaint leasanna airgeadais an Aontais, a bhaineann leis an gcomhrac i gcoinne na calaoise, an éillithe agus aon ghníomhaíocht neamhdhleathach eile a dhéanann difear d'úsáid chaiteachas an Aontais, do bhailiú ioncaim agus cistí an Aontais nó do shócmhainní an Aontais. Cuimsíonn neartú cosanta leasanna airgeadais an Aontais freisin buiséad an Aontais a chur chun feidhme i ndáil le caiteachas a dhéantar ar bhonn an Chonartha ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach. Déanann easpa forfheidhmithe éifeachtaigh i réimse leasanna airgeadais an Aontais, lena n-áirítear calaois agus éilliú ar leibhéal náisiúnta, ioncam an Aontais a laghdú agus bíonn sé ina chúis le mí‑úsáid cistí AE, rud a fhéadann infheistíochtaí poiblí agus fás a shaobhadh agus a bhaineann de mhuinín na saoránach i ngníomhaíochtaí an Aontais Eorpaigh. Le hAirteagal 325 CFAE ceanglaítear ar an Aontas agus ar na Ballstáit na gníomhaíochtaí sin a chomhrac. Áirítear ar Bhearta Ábhartha an Aontais i ndáil leis sin, go háirithe, Rialachán (CE, Euratom) Uimh. 2988/95 ón gComhairle, a chomhlánaítear, do na cineálacha iompair is tromchúisí a bhaineann leis an gcalaois, le Treoir (AE) 2017/1371 agus leis an gCoinbhinsiún arna tharraingt suas ar bhonn Airteagal K.3 den Chonradh ar an Aontas Eorpach, ar chosaint leasanna airgeadais na gComhphobal Eorpach an 26 Iúil 1995, lena n-áirítear na prótacail a ghabhann leis an 27 Meán Fómhair 1996,(17) an 29 Samhain 1996(18) agus an 19 Meitheamh 1997 (Coinbhinsiún agus prótacail atá fós i bhfeidhm maidir leis na Ballstáit nach bhfuil faoi cheangal ag Treoir (AE) 2017/1372), mar aon le Rialachán (AE, Euratom) Uimh. 883/2013 (OLAF).

(16)  Ba cheart íoschaighdeáin choiteanna cosanta sceithirí a leagan síos freisin maidir le sáruithe a bhaineann leis an margadh inmheánach dá dtagraítear in Airteagal 26(2) CFAE. Thairis sin, i gcomhréir le cásdlí na Cúirte Breithiúnais, tá sé beartaithe le bearta an Aontais arb é is aidhm leo feidhmiú an mhargaidh inmheánaigh a bhunú nó a áirithiú, rannchuidiú le díothú bacainní atá ann cheana agus bacainní atá ag teacht chun cinn ar shaorghluaiseacht earraí nó ar an tsaoirse seirbhísí a sholáthar, nó le deireadh a chur le saobhadh iomaíochta.

(17)  Go sonrach, le cosaint do sceithirí chun forfheidhmiú dhlí iomaíochta an Aontais a fheabhsú lena n-áirítear státchabhair, dhéanfaí feidhmiú éifeachtach na margaí san Aontas a choimirciú, bheadh cothrom na Féinne ann don ghnó agus rachadh sé chun sochair do thomhaltóirí. Maidir le rialacha iomaíochta a bhaineann le gnóthais, tá tábhacht an tuairiscithe cos istigh maidir le sáruithe ar dhlí na hiomaíochta a bhrath aitheanta cheana féin i gclár trócaire an Aontais Eorpaigh agus aithníodh í freisin le tabhairt isteach uirlis anaithnid sceithireachta ag an gCoimisiún Eorpach. Baineann sáruithe i dtaca le hiomaíocht agus státchabhair le hAirteagail 101, 102, 106, 107 agus 108 CFAE agus le rialacha an dlí thánaistigh arna nglacadh lena gcur i bhfeidhm.

(18)  Bíonn tionchar diúltach ar fheidhmiú cuí an mhargaidh inmheánaigh ag bearta a sháraíonn rialacha na cánach corparáide agus ag socruithe arb é is cuspóir dóibh buntáiste cánach a fháil agus oibleagáidí dlíthiúla a sheachaint, rud a chuirfeadh ar neamhní an cuspóir nó an chúis le dlí na cánach corparáidí is infheidhme. Is féidir iomaíocht éagórach cánach agus imghabháil fhorleathan cánach a bheith ag eascairt as, rud a dhéanann an chothroime iomaíochta do chomhlachtaí a shaobhadh agus mar thoradh air bíonn caillteanas in ioncam cánach do na Ballstáit agus do bhuiséad an Aontais ina iomláine. Foráiltear leis an Treoir seo do chosaint i gcoinne frithbhirt orthu siúd a thuairiscíonn socruithe iompair agus/nó drochúsáide ar socruithe iad nach mbraithfí, b'fhéidir, ar shlí eile, agus é mar aidhm leis sin cumas na n-údarás inniúil a neartú i dtaca le feidhmiú cuí an mhargaidh aonair a choimirciú agus saobhadh agus bacainní ar thrádáil a bhaint a dhéanann difear d'iomaíochas na gcuideachtaí sa mhargadh inmheánach, a bhfuil nasc díreach acu le rialacha na saorghluaiseachta agus is ábhartha freisin maidir le cur i bhfeidhm na rialacha státchabhrach. Cuireann cosaint do sceithirí le tionscnaimh nua de chuid an Choimisiúin atá dírithe ar thrédhearcacht agus malartú faisnéise a fheabhsú i réimse an chánachais agus ar thimpeallacht cánach corparáide níos cothroime laistigh den Aontas a chruthú , d'fhonn éifeachtúlacht na mBallstát a mhéadú maidir le socruithe iompair agus/nó drochúsáide a aithint ar socruithe iad nach mbraithfí, b'fhéidir, ar shlí eile, agus cabhróidh sé leis socruithe sin a dhíspreagadh cé nach ndéantar forálacha maidir le cánacha a chomhchuibhiú leis an Treoir seo, bíodh siad ina bhforálacha substainteacha nó nós imeachta.

(19)  Sainítear le hAirteagal 1(1)(a) raon feidhme ábhartha na Treorach seo trí thagairt a dhéanamh do liosta gníomhartha de chuid an Aontais a leagtar amach iad san Iarscríbhinn (Cuid I agus Cuid I agus Cuid II). Ciallaíonn sin, i gcás ina sainíonn na gníomhartha sin de chuid an Aontais a raon feidhme ábhartha trí thagairt a dhéanamh do liosta gníomhartha de chuid an Aontais a liostaítear ina gcuid Iarscríbhinní, gur cuid de raon feidhme ábhartha na Treorach seo iad na gníomhartha sin freisin. Thairis sin, ba cheart a thuiscint go n-áirítear leis an tagairt do na gníomhartha san Iarscríbhinn gach beart cur chun feidhme nó tarmligthe náisiúnta agus de chuid an Aontais arna nglacadh de bhun na ngníomhartha sin. Ina theannta sin, ní mór a thuiscint gur tagairt dhinimiciúil í an tagairt do na gníomhartha de chuid an Aontais atá san Iarscríbhinn a ghabhann leis an Treoir seo, i.e. más rud é gur leasaíodh nó go leasófar gníomh an Aontais atá san Iarscríbhinn, baineann an tagairt leis an ngníomh mar a leasaíodh é; más rud é gur ionadaíodh nó go n-ionadófar gníomh an Aontais atá san Iarscríbhinn, baineann an tagairt leis an ngníomh nua.

(20)  I ngníomhartha áirithe de chuid an Aontais, go háirithe i réimse na seirbhísí airgeadais, amhail Rialachán (AE) Uimh. 596/2014 maidir le drochúsáid mhargaidh(19), agus Treoir Cur Chun Feidhme 2015/2392 ón gCoimisiún, arna ghlacadh ar bhonn an Rialacháin sin(20), tá rialacha mionsonraithe cheana maidir le cosaint do sceithirí. Ba cheart go gcoimeádfaí i reachtaíocht an Aontais atá ann cheana, lena n-áirítear an liosta i gCuid II den Iarscríbhinn, aon sainiúlachtaí dá bhforáiltear leo, arna n-oiriúint do na hearnálacha ábhartha. Tá sé seo ríthábhachtach d'fhonn a fháil amach cé na heintitis dhlíthiúla i réimse na seirbhísí airgeadais agus sa chosc ar sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta a bhfuil sé d'oibleagáid orthu faoi láthair bealaí tuairiscithe inmheánacha a bhunú. Ag an am céanna, chun comhsheasmhacht agus deimhneacht dhlíthiúil a áirithiú ar fud na mBallstát, ba cheart an Treoir seo a bheith infheidhme maidir leis na hábhair sin nach rialaítear faoi na hionstraimí earnáilsonracha, ar cheart iad a chomhlánú leis an Treoir atá ann faoi láthair, a mhéid nach rialaítear ábhair iontu, ionas go mbeidh siad ailínithe go hiomlán leis na híoschaighdeáin. Ba cheart, go háirithe, go sonrófaí a thuilleadh sa Treoir seo dearadh na mbealaí inmheánacha agus seachtracha, oibleagáidí na n-údarás inniúil, agus na cineálacha cosanta i gcoinne idirbhirt atá le soláthar ar an leibhéal náisiúnta. Maidir leis sin, bunaítear le Airteagal 28(4) de Rialachán (AE) Uimh. 1286/2014 an deis do na Ballstáit bealach tuairiscithe inmheánach a sholáthar sa réimse a chumhdaítear leis an Rialachán sin. Ar mhaithe le comhsheasmhacht leis na híoschaighdeáin a leagtar síos leis an Treoir seo, ba cheart feidhm a bheith freisin ag an oibleagáid chun bealaí tuairiscithe inmheánacha a bhunú dá bhforáiltear in Airteagal 4(1) den Treoir seo i dtaca le Rialachán (AE) Uimh. 1286/2014.

(21)  Ba cheart an Treoir seo a bheith gan dochar don chosaint a thugtar d'fhostaithe nuair a thuairiscítear sáruithe ar dhlí fostaíochta an Aontais. Go háirithe, i réimse na sábháilteachta agus na sláinte gairme, ceanglaítear ar Bhallstáit le hAirteagal 11 de Threoir Réime 89/391/CEE cheana féin a áirithiú nach gcuirfear oibrithe nó ionadaithe oibrithe faoi mhíbhuntáiste mar gheall ar a n-iarrataí nó a moltaí d'fhostóirí bearta iomchuí a ghlacadh chun guaiseacha a mhaolú d'oibrithe agus/nó chun foinsí contúirte a bhaint. Tá oibrithe agus a n-ionadaithe i dteideal ceisteanna a ardú leis na húdaráis náisiúnta inniúla má mheasann siad go bhfuil na bearta a glacadh agus na modhanna atá in úsáid ag an bhfostóir neamhleor chun sábháilteacht agus sláinte a áirithiú.

(22)  I gcás tuairiscithe a bhaineann le casaoidí idirphearsanta a dhéanann difear eisiach don duine tuairiscithe, i.e. casaoidí faoi choinbhleachtaí idirphearsanta idir an duine tuairiscithe agus fostaí eile, féadfaidh na Ballstáit a fhoráil go dtarchuirfí na tuairiscí sin chuig nósanna imeachta eile.

(23)  Tá an Treoir seo gan dochar don chosaint a thugtar leis na nósanna imeachta i dtaca le gníomhaíochtaí neamhdhleathacha a d'fhéadfadh a bheith ann a thuairisciú, lena n‑áirítear calaois nó éilliú, a dhéanfadh dochar do leasanna an Aontais, nó maidir le iompar a bhaineann le dualgais ghairmiúla a dhéanamh a d'fhéadfadh a bheith ina mainneachtain thromchúiseach oibleagáidí oifigigh agus sheirbhísigh eile an Aontais Eorpaigh a chomhlíonadh, a bhunaítear faoi Airteagail 22a, 22b agus 22c de Rialacháin Foirne Oifigigh an Aontais Eorpaigh agus Coinníollacha Fostaíochta Sheirbhísigh Eile an Aontais Eorpaigh, a leagtar síos le Rialachán (CEE, Euratom, CEGC) Uimh. 259/69 ón gComhairle(21). Tá feidhm ag an Treoir i gcás ina dtuairiscíonn oifigigh de chuid an Aontais i gcomhthéacs oibre lasmuigh dá gcaidreamh fostaíochta le hinstitiúidí an Aontais.

(24)  Fanfaidh an tslándáil náisiúnta ina freagracht ar gach Ballstát faoi leith agus air siúd amháin. Níor cheart feidhm a bheith ag an Treoir seo maidir le tuairiscí i dtaca le sáruithe ar sholáthar a bhaineann le gnéithe cosanta nó slándála má chumhdaítear iad sin le Airteagal 346 CFAE, i gcomhréir le cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Má shocraíonn na Ballstáit an chosaint dá bhforáiltear leis an Treoir a leathnú le go gcuimseofaí tuilleadh réimsí nó gníomhartha nach bhfuil laistigh den raon feidhme, féadfaidh na Ballstáit sin forálacha sonracha a ghlacadh chun leasanna tábhachtacha na slándála náisiúnta a chosaint i ndáil leis an méid sin.

(25)  Ina theannta sin, ba cheart an Treoir seo a bheith gan dochar do chosaint na faisnéise rúnaicmithe nach mór a chosaint ar rochtain neamhúdaraithe, ar chúiseanna slándála, faoi réir dhlí an Aontais nó faoi réir forálacha reachtaíochta, rialúcháin nó riaracháin atá i bhfeidhm sa Bhallstát lena mbaineann. ▌Thairis sin, níor cheart go ndéanfadh forálacha na Treorach seo difear do na hoibleagáidí a eascraíonn as Cinneadh (AE, Euratom) 2015/444 ón gCoimisiún an 13 Márta 2015 maidir leis na rialacha slándála chun faisnéis rúnaicmithe an Aontais a chosaint nó as Cinneadh ón gComhairle an 23 Meán Fómhair 2013 maidir leis na rialacha slándála chun faisnéis rúnaicmithe an Aontais a chosaint.

(26)  Níor cheart an Treoir seo difear a dhéanamh do chosaint rúndacht na cumarsáide idir dlíodóirí agus a gcliaint ('pribhléid ghairmiúil dlíodóra') dá bhforáiltear faoin dlí náisiúnta agus, i gcas inarb infheidhme, faoi dhlí an Aontais, i gcomhréir le cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Ina theannta sin, níor cheart an Treoir seo difear a dhéanamh don oibleagáid maidir le rúndacht chumarsáide soláthraithe cúraim sláinte a chosaint, lena n-áirítear teiripeoirí, lena n-othair agus maidir le taifid othar ('príobháideachas leighis') dá bhforáiltear faoin dlí náisiúnta agus faoi dhlí an Aontais.

(27)  Féadfaidh comhaltaí de shlite beatha eile a bheith i dteidil cosanta faoi Treoir seo nuair a thuairiscíonn siad faisnéis a chosnaítear leis na rialacha gairmiúla is infheidhme, ar choinníoll gur gá an fhaisnéis sin a thuairisciú chun sárú laistigh de raon feidhme na Treorach seo a nochtach.

(28)  Cé go bhforáiltear leis an Treoir seo faoi choinníollacha áirithe do dhíolúine theoranta ó dhliteanas, lena n-áirítear dliteanas coiriúil, i gcás sárú rúndachta, ní dhéantar difear léi do rialacha náisiúnta maidir leis an nós imeachta coiriúil, go háirithe dóibh sin atá dírithe ar shláine na n-imscrúduithe agus na nósanna imeachta nó ar chearta cosanta na ndaoine lena mbaineann a choimirciú. Tá sin gan dochar do bhearta cosanta a thabhairt isteach i gcineálacha eile de dhlí nós imeachta, go háirithe, aisiompú an dualgais cruthúnais i nósanna imeachta náisiúnta riaracháin, sibhialta nó saothair.

(29)  Níor cheart an Treoir seo difear a dhéanamh do na rialacha náisiúnta maidir le feidhmiú chearta ionadaithe na n-oibrithe ar fhaisnéis, comhairle, agus rannpháirtíocht i gcómhargáil ná dá gcosaint ar chearta fostaíochta oibrithe. Ba cheart an méid sin a bheith gan dochar don leibhéal cosanta a dheonaítear leis an Treoir.

(30)  Níor cheart feidhm a bheith ag an Treoir seo i gcásanna daoine, ar sainaithníodh iad, bunaithe ar a dtoiliú feasach, mar fhaisnéiseoirí nó a chláraigh mar fhaisnéiseoirí i mbunachair sonraí arna mbainistiú ag údaráis cheaptha ar an leibhéal náisiúnta, amhail údaráis chustaim, a thuairiscíonn sáruithe chuig údaráis forfheidhmithe, in aghaidh luach saothair nó cúitimh. Déantar na tuairiscí sin de bhun nósanna imeachta ar leith darb aidhm anaithnideacht na daoine sin a ráthú d'fhonn a sláine fhisiceach a chosaint, agus atá éagsúil ó na bealaí tuairiscithe dá bhforáiltear faoin Treoir seo.

(31)  Daoine a thuairiscíonn faisnéis faoi bhagairtí nó díobháil do leas an phobail a fhaigheann siad i gcomhthéacs a ngníomhaíochtaí oibre, is ag feidhmiú a gcirt chun tuairimí a nochtadh atá siad. Leis an gceart chun tuairimí agus faisnéis a nochtadh, atá cumhdaithe in Airteagal 11 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh ('an Chairt') agus in Airteagal 10 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (ECHR), cuimsítear an ceart faisnéis a fháil agus a thabhairt amach mar aon le saoirse agus iolrachas na meán.

(32)  Dá réir sin, úsáidtear sa Treoir seo cásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine maidir leis an gceart chun tuairimí a nochtadh, agus na prionsabail a forbraíodh ar an mbonn sin ag Comhairle na hEorpa sa Mholadh uaithi in 2014 maidir le Cosaint do Sceithirí(22).

(33)  D'fhonn cosaint a fháil, ba cheart do na daoine tuairiscithe a chreidiúint le réasún, i bhfianaise na n-imthosca agus na faisnéise atá ar fáil dóibh tráth an tuairiscithe, go bhfuil na nithe a thuairiscíonn siad fíor. Is cosaint riachtanach é seo i gcoinne tuairiscí mailíseacha nó drochúsáide, rud a áirithíonn nach bhfuil cosaint ag na daoine a thuairiscíonn, tráth an tuairiscithe, faisnéis mhícheart nó mhíthreorach d'aon ghnó agus go feasach. Ag an am céanna, áirithítear leis nach gcaillfear an chosaint nuair a thug an duine tuairiscithe tuairisc mhíchruinn de bhotún ach gan é sin a bheith déanta d'aon turas. Ar bhealach comhchosúil, ba cheart do dhaoine tuairiscithe a bheith i dteideal cosanta faoin Treoir seo má tá forais réasúnacha acu chun a chreidiúint go dtagann an fhaisnéis a thuairiscítear laistigh dá raon feidhme. Ba cheart go mbeadh cúiseanna an duine tuairiscithe leis an tuairisc a dhéanamh neamhábhartha maidir le cé acu ba cheart nó nár cheart dó cosaint a fháil.

(34)  Dé ghnáth, bíonn daoine tuairiscithe níos mó ar a gcompord faoi thuairisciú a dhéanamh go hinmheánach, ach amháin má bhíonn cúiseanna acu le tuairisciú go seachtrach. Léirítear i staidéir eimpíreacha gurb iondúil go dtuairiscíonn bunús na sceithirí go hinmheánach, laistigh den eagraíocht ina bhfuil siad ag obair. Is é tuairisciú inmheánach freisin an bealach is fearr le faisnéis a fháil chuig na daoine ar féidir leo cuidiú le réiteach luath éifeachtach na rioscaí do leas an phobail. Ag an am céanna, ba cheart an deis a bheith ag an duine tuairiscithe an bealach tuairiscithe is oiriúnaí a roghnú ag brath ar imthosca aonair an cháis. Thairis sin, tá sé riachtanach nochtadh poiblí a chosaint lena n-áirítear prionsabail dhaonlathacha amhail trédhearcacht agus cuntasacht, agus cearta bunúsacha amhail saoirse chun tuairimí a nochtadh agus saoirse na meán, agus leas na bhfostóirí a chothromú chun a gcuid eagraíochtaí a bhainistiú agus a leasanna a chosaint le leas an phobail a chosaint ó dhíobháil, de réir na gcritéar a forbraíodh i gcásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine.

(35)  Gan dochar d'oibleagáidí atá ann cheana foráil a dhéanamh do thuairisciú anaithnid de bhua dhlí an Aontais, féadfaidh na Ballstáit a chinneadh an nglacfaidh eintitis phríobháideacha agus phoiblí agus údaráis inniúla le tuairisciú anaithnid ar sháruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo agus an ndéanfaidh siad bearta leantacha ina leith. Mar sin féin, ba cheart go mbainfeadh daoine a thuairiscigh ar bhonn anaithnid nó a rinne nochtadh poiblí a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo agus a chomhlíonann a coinníollacha, ba cheart go mbainfidís tairbhe as cosaint faoin Treoir seo má aithnítear iad ina dhiaidh sin agus má bhíonn frithbheart le fulaingt acu.

(36)  Tá cosaint le deonú i gcásanna ina ndéanann daoine tuairisciú de bhun reachtaíocht an Aontais maidir le hinstitiúidí, comhlachtaí, oifigigh nó gníomhaireachtaí de chuid an Aontais, mar shampla, i gcomhthéacs calaoise i gcoinne bhuiséad an Aontais.

(37)  Teastaíonn cosaint dhlíthiúil shonrach ó dhaoine má fhaigheann siad an fhaisnéis a thuairiscíonn siad trína gcuid gníomhaíochtaí oibre agus dá bhféadfaidís a bheith i mbaol frithbhirt san obair dá bharr sin (mar shampla, as dualgas rúndachta nó dílseachta a shárú). Is é an chúis bhunúsach gur cheart cosaint a thabhairt dóibh ná go bhfuil a seasamh eacnamaíoch leochaileach i leith an duine ar a bhfuil siad de facto ag brath don obair. Nuair nach bhfuil aon éagothroime cumhachta a bhaineann leis an obair ann (mar shampla i gcás gnáthghearánach nó saoránaigh ar an láthair) níl aon ghá le cosaint i gcoinne frithbhirt.

(38)  Éilíonn forfheidhmiú éifeachtach dhlí an Aontais go dtugtar cosaint don réimse is leithne is féidir de chatagóirí daoine, bíodh siad ina saoránaigh de chuid AE nó ina náisiúnaigh tríú tíortha, de bhua a gcuid gníomhaíochtaí oibre (beag beann ar chineál na ngníomhaíochtaí seo, bíodh siad íoctha nó neamhíoctha), ar daoine iad a bhfuil rochtain phribhléideach acu ar fhaisnéis faoi sháruithe a mbeadh sé ar leas an phobail iad a thuairisciú, agus a d'fhéadfadh a bheith thíos le frithbheart má thuairiscíonn siad na sáruithe sin. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go ndéantar an gá atá le cosaint a shocrú trí thagairt a dhéanamh do na himthosca ábhartha go léir agus ní hamháin trí thagairt a dhéanamh do chineál an chaidrimh, ionas go gcumhdófar raon iomlán na ndaoine a bhfuil baint acu leis an eagraíocht inar tharla an sárú.

(39)  Ba cheart feidhm a bheith ag cosaint, ar dtús, maidir le daoine a bhfuil stádas 'oibrithe' acu, de réir bhrí Airteagal 45(1) CFAE, mar atá léirithe ag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, i.e. daoine a dhéanann obair ar feadh tréimhse áirithe ama, do agus faoi threoir duine eile, dá bhfaigheann siad luach saothair. Tá státseirbhísigh ar áireamh sa nóisean sin freisin. Dá bhrí sin, ba cheart cosaint a thabhairt freisin d'oibrithe i gcaidreamh fostaíochta neamhchaighdeánach, lena n-áirítear oibrithe páirtaimseartha agus oibrithe ar chonarthaí ar théarma seasta, chomh maith le daoine a bhfuil conradh fostaíochta nó caidreamh fostaíochta acu le gníomhaireacht shealadach, cineálacha neamhchinnte caidrimh ina mbíonn sé deacair go minic cosaint chaighdeánach i gcoinne córa éagóraí a chur i bhfeidhm.

(40)  Ba cheart go leathnófaí cosaint le go gcuimseofaí catagóirí breise daoine nádúrtha ▌freisin, agus, cé nach 'oibrithe' iad de réir bhrí Airteagal 45(1) CFAE, is féidir ról lárnach a bheith acu maidir le sáruithe ar an dlí a nochtadh agus féadfaidh siad féin a bheith in áit na leochaileachta eacnamaíche i gcomhthéacs a ngníomhaíochtaí oibre. Mar shampla, i réimsí cosúil le sábháilteacht táirgí, tá soláthróirí i bhfad níos gaire do fhoinse monaraithe a d'fhéadfadh a bheith éagórach agus mídhleathach, do chleachtais allmhairithe nó dáilte táirgí neamhshábháilte; i gcur chun feidhme chistí an Aontais, tá sainchomhairleoirí a sholáthraíonn a gcuid seirbhísí in ionad pribhléide chun aird a tharraingt ar sháruithe a bhfuil siad mar fhinné orthu. De ghnáth, tá na catagóirí sin daoine, lena n-áirítear daoine féinfhostaithe a sholáthraíonn seirbhísí, oibrithe neamhspleácha, conraitheoirí, fochonraitheoirí agus soláthróirí, faoi réir frithbhirt a d'fhéadfadh a bheith i bhfoirm, mar shampla, foirceannadh luath nó conradh seirbhísí, ceadúnas nó cead a chealú, caillteanas gnó, caillteanas ioncaim, comhéigean, imeaglú nó ciapadh, dúliostáil/gnó a bhaghcatáil nó damáiste don chlú. Féadfaidh scairshealbhóirí agus daoine i gcomhlachtaí bainistíochta a bheith thíos le frithbheart freisin, mar shampla i dtéarmaí airgeadais nó le himeaglú nó ciapadh, dúliostáil nó damáiste don chlú. Ba cheart cosaint a thabhairt freisin do dhaoine a bhfuil a gcaidreamh oibre críochnaithe agus d'iarrthóirí fostaíochta nó le haghaidh seirbhísí a sholáthar d'eagraíocht a fuair an fhaisnéis faoi sháruithe dlí le linn an phróisis earcaíochta nó le linn céim idirbheartaíochta réamhchonartha eile, ar daoine iad a d'fhéadfadh a bheith thíos le frithbheart mar shampla i bhfoirm teistiméireachtaí diúltacha fostaíochta nó dúliostáil/baghcatáil gnó.

(41)  Tuigtear le cosaint éifeachtach do sceithirí go gcosnófar freisin catagóirí breise daoine, ar daoine iad, cé nach bhfuil siad ag brath ar a gcuid gníomhaíochtaí oibre go heacnamaíoch, a d'fhéadfadh a bheith thíos le frithbheart mar gheall ar sháruithe a nochtadh. I gcás frithbheart i gcoinne saorálaithe agus oiliúnaithe íoctha nó neamhíoctha, is é a d'fhéadfadh a bheith i gceist nach mbainfí úsáid as a gcuid seirbhísí a thuilleadh, nó go dtabharfaí teistiméireacht dhiúltach i leith fostaíochta sa todhchaí nó go ndéanfaí damáiste dá gclú ná dá n-ionchais ghairme ar shlí eile.

(42)  Chun go ndéanfaí díobháil thromchúiseach do leas an phobail a bhrath agus a chosc go héifeachtach, is gá a áireamh ar choincheap an tsáraithe freisin cleachtais drochúsáide, mar a chinntear iad le cás dhlí Chúirt Bhreithiúnais na hEorpa, eadhon gníomhartha nó neamhghníomhartha nach bhfuil neamhdhleathach i dtéarmaí foirmiúla ach a chuireann ar neamhní cuspóir nó críoch an dlí.

(43)  Éilíonn cosc éifeachtach ar sháruithe ar dhlí an Aontais go dtugtar cosaint ▌do dhaoine a sholáthraíonn faisnéis lena bhfuil gá chun sáruithe a nochtadh a tharla cheana, sáruithe nár tharla fós, ach gur an-dócha go ndéanfar iad, gníomhartha nó neamhghníomhartha dá bhfuil forais réasúnacha ag an duine tuairiscithe a mheas mar sháruithe ar dhlí an Aontais chomh maith le hiarrachtaí chun sáruithe a cheilt.. Ar na cúiseanna céanna, tá gá le cosaint freisin do dhaoine nach soláthraíonn fianaise dhearfach ach a ardaíonn údair imní nó amhrais réasúnacha. Ag an am céanna, níor cheart feidhm a bheith ag cosaint maidir le faisnéis a thuairisciú atá ar fáil ina hiomláine cheana féin san fhearann poiblí nó maidir le ráflaí nár cruthaíodh nó clostrácht.

(44)  Léiríonn frithbheart an dlúthchaidreamh (cúis agus éifeacht) a chaithfidh a bheith ann idir an tuairisc agus an chóir dhochrach a d'fhulaing an duine tuairiscithe, go díreach nó go hindíreach, ionas gur féidir leis an duine sin cosaint dhlíthiúil a bhaint as. Éilíonn cosaint éifeachtach do dhaoine tuairiscithe mar mhodh chun forfheidhmiú dhlí an Aontais a fheabhsú sainmhíniú leathan ar fhrithbheart, lena n-áirítear aon ghníomh nó neamhghníomh a tharlaíonn i gcomhthéacs na hoibre a dhéanann díobháil dóibh. Ní chuirtear cosc leis an Treoir seo ar fhostóirí cinntí a bhaineann le fostaíocht a dhéanamh nach n-eascraíonn as an tuairisciú nó as an nochtadh poiblí.

(45)  Ba cheart cosaint ó fhrithbheart mar mhodh chun saoirse tuairimí a nochtadh agus saoirse na meán a chosaint a chur ar fáil do dhaoine a thuairiscíonn faisnéis faoi ghníomhartha nó neamhghníomhartha laistigh d'eagraíocht (tuairisciú inmheánach) nó d'údarás lasmuigh (tuairisciú seachtrach) agus do dhaoine a nochtann an fhaisnéis sin don phobal (mar shampla, go díreach chuig an bpobal trí ardáin ghréasáin nó na meáin shóisialta, nó chuig na meáin, oifigigh tofa, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, ceardchumainn nó eagraíochtaí gairmiúla/gnó).

(46)  Is foinsí tábhachtacha iad sceithirí, go háirithe, d'iriseoirí iniúchacha. Trí chosaint éifeachtach a sholáthar do sceithiri ó fhrithbheart, méadaítear ar an deimhneacht dhlíthiúil do sceithirí (féideartha) agus leis sin spreagtar agus éascaítear an sceithireacht do na meáin. Maidir leis sin, tá cosaint do sceithirí mar fhoinsí iriseoireachta ríthábhachtach chun ról na hiriseoireachta iniúchaí a chosaint i sochaithe daonlathacha.

(47)  Chun sárú ar dhlí an Aontais a bhrath agus a chosc go héifeachtach, tá sé ríthábhachtach go sroicheann an fhaisnéis ábhartha go tapa iad siúd is gaire do fhoinse na faidhbe, iad siúd is fearr is féidir imscrúdú a dhéanamh air agus cumhachtaí acu chun é a leigheas, i gcás inar féidir. Mar phrionsabal, dá réir sin, ba cheart daoine tuairiscithe a spreagadh chun na bealaí inmheánacha a úsáid agus tuairisciú dá bhfostóir i dtosach, má tá fáil acu ar na bealaí sin agus más féidir a bheith ag súil go bhfeidhmeoidh siad. Tá sin amhlaidh, go háirithe, i gcás ina gcreideann na daoine tuairiscithe gur féidir aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar an sárú laistigh den eagraíocht ábhartha, agus nach bhfuil aon riosca frithbhirt ann. Éilítear leis sin freisin go mbunóidh eintitis dhlíthiúla san earnáil phríobháideach agus san earnáil phoiblí nósanna imeachta inmheánacha iomchuí chun tuairiscí a fháil agus bearta leantacha a dhéanamh ina leith. Baineann an spreagadh sin freisin le cásanna inar bunaíodh na bealaí sin gan é a bheith ina cheangal faoi dhlí an Aontais ná faoin dlí náisiúnta. Ba cheart go mbeadh an prionsabal sin ina chuidiú chun cultúr dea-chumarsáide agus freagracht shóisialta chorparáideach a chothú in eagraíochtaí, sa chaoi go meastar go gcuireann daoine tuairiscithe go mór le féincheartú agus barr feabhais.

(48)  Maidir le heintitis dhlíthiúla san earnáil phríobháideach, tá an oibleagáid maidir le bealaí inmheánacha a bhunú comhréireach lena méid agus leibhéal an riosca a chruthaíonn a ngníomhaíochtaí do leas an phobail. Ba cheart feidhm a bheith aige maidir le gach cuideachta ag a bhfuil 50 fostaí nó níos mó , beag beann ar chineál a gcuid gníomhaíochtaí, bunaithe ar a n-oibleagáid CBL a bhailiú. Tar éis measúnú riosca iomchuí, féadfaidh na Ballstáit a cheangal ar ghnóthais bheaga eile freisin bealaí tuairiscithe inmheánacha a bhunú i gcásanna ar leith (e.g. mar gheall ar na rioscaí suntasacha a d'fhéadfadh a bheith mar thoradh ar a gcuid gníomhaíochtaí).

(49)  Tá an Treoir seo gan dochar don fhéidearthacht atá ann do na Ballstáit eintitis phríobháideacha ag a bhfuil níos lú ná 50 fostaí a spreagadh chun bealaí inmheánacha le haghaidh tuairiscithe agus obair leantach a bhunú, lena n-áirítear trí cheanglais a leagan síos nach bhfuil chomh forordaitheach céanna leo sin a leagtar síos faoi Airteagal 5, ar choinníoll go ráthaítear leis na ceanglais sin rúndacht agus bearta leantach díograiseach ar an tuairisc.

(50)  Níor cheart feidhm a bheith ag an díolúine atá ag gnóthais bheaga agus ag micreaghnóthais ón oibleagáid chun bealaí tuairiscithe inmheánacha a bhunú maidir le gnóthais phríobháideacha a bhfuil oibleagáid orthu faoi láthair bealaí tuairiscithe inmheánacha a bhunú de bhua na ngníomhartha de chuid an Aontais dá dtagraítear i gCuid I.B agus Cuid II den Iarscríbhinn.

(51)  Ba cheart é a bheith soiléir, i gcás eintitis dhlíthiúla phríobháideacha nach bhforálann do bhealaí tuairiscithe inmheánacha, gur cheart daoine tuairiscithe a bheith in ann tuairisciú seachtrach a dhéanamh díreach chuig na húdaráis inniúla agus ba cheart na daoine sin an chosaint a fháil i gcoinne frithbhirt dá bhforáiltear leis an Treoir seo.

(52)  D'fhonn a áirithiú go háirithe, go n-urramaítear rialacha soláthair phoiblí san earnáil phoiblí, ba cheart feidhm a bheith ag an oibleagáid chun bealaí tuairiscithe inmheánacha a chur i bhfeidhm maidir leis na heintitis dhlíthiúla phoiblí uile, ar leibhéal áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta, agus a bheith comhréireach lena méid.

(53)  Ar choinníoll go n-áiritheofar rúndacht chéannacht an duine tuairiscithe, is faoi gach aon eintiteas dlíthiúil príobháideach agus poiblí é an cineál bealaí tuairiscithe atá le bunú a shainiú. Lena chur ar bhealach níos sonraí, ba cheart go gceadófaí leo tuairiscí scríofa a dhéanamh ar féidir iad a thíolacadh tríd an bpost, trí bhosca(í) gearáin fisiceacha, nó trí ardán ar líne (inlíon nó idirlíon) agus/nó i dtaca le tuairiscí ó bhéal ar féidir iad a thíolacadh trí bheolíne theileafóin nó trí chóras eile guthphoist. Arna iarraidh sin don duine tuairiscithe, ba cheart, leis na bealaí sin, go gceadófaí cruinnithe fisiceacha, laistigh de thréimhse réasúnta ama.

(54)  Féadfar a údarú do thríú páirtithe tuairiscí a fháil thar ceann eintiteas príobháideach agus poiblí, ar choinníoll go dtairgeann siad ráthaíochtaí iomchuí go n-urramófar neamhspleáchas, rúndacht, cosaint sonraí agus sicréideacht. Féadfaidh soláthraithe ardáin le haghaidh tuairiscithe go seachtrach, abhcóide seachtrach, iniúchóirí, ionadaithe ceardchumainn nó ionadaithe oibrithe a bheith i gceist leis sin.

(55)  Gan dochar don chosaint a mbaineann ionadaithe ceardchumainn nó ionadaithe oibrithe tairbhe aisti ina gcáil mar ionadaithe faoi rialacha eile de chuid an Aontais agus faoi rialacha náisiúnta eile, ba cheart go mbainfidís tairbhe as an gcosaint dá bhforáiltear faoin Treoir seo i gcás ina dtuairiscíonn siad ina gcáil mar oibrithe agus i gcás inar thug siad comhairle agus tacaíocht don duine tuairiscithe.

(56)  Ba cheart nósanna imeachta tuairiscithe inmheánacha a chur ar chumas eintiteas dlíthiúil príobháideach tuairiscí ó fhostaithe an eintitis agus óna fhochuideachtaí nó óna chleamhnaithe (an grúpa) a fháil agus a imscrúdú, faoi lán-rúndacht, ach ina theannta sin, a mhéid is féidir, tuairiscí ó aon ghníomhairí nó soláthróirí de chuid an ghrúpa agus ó dhuine ar bith a fhaigheann faisnéis trína chuid a cuid gníomhaíochtaí oibre leis an eintiteas agus leis an ngrúpa.

(57)  Bíonn na daoine nó na ranna is iomchuí laistigh d'eintiteas dlíthiúil príobháideach atá ainmnithe inniúil chun tuairiscí a fháil agus bearta leantacha a dhéanann ina ndiaidh ag brath ar struchtúr an eintitis, ach, i gcás ar bith, ba cheart dá bhfeidhm a áirithiú go bhfuil neamhspleáchas ann agus nach bhfuil aon choinbhleacht leasa ann. In eintitis bheaga, féadfaidh an fheidhm seo a bheith ina dhá fheidhm ag oifigeach cuideachta atá in áit mhaith chun tuairisciú go díreach do cheannaire na heagraíochta, amhail príomhoifigeach um chomhlíonadh nó oifigeach acmhainní daonna, oifigeach sláine, oifigeach dlíthiúil nó príobháideachais, príomhoifigeach airgeadais, príomhoifigeach iniúchóireachta nó comhalta den bhord.

(58)  I gcomhthéacs an tuairiscithe inmheánaigh, tá sé ríthábhachtach an duine tuairiscithe a chur ar an eolas, a mhéid is féidir go dlíthiúil agus ar an gcaoi is cuimsithí is féidir, faoin mbeart leantach ar an tuairisc chun iontaoibh a thógáil ar éifeachtacht chóras foriomlán na cosanta do sceithirí agus laghdaítear leis aon dóchúlacht go mbeidh tuilleadh tuairiscí nó nochtadh poiblí ann gan ghá. Ba cheart an duine tuairiscithe a chur ar an eolas laistigh de chreat ama réasúnta maidir leis an mbeart atá beartaithe nó atá déanta mar bheart leantach ar an tuairisc agus maidir leis na forais don bheart leantach sin (mar shampla, tarchur chuig bealaí eile nó nósanna imeachta eile i gcás tuairiscí lena ndéantar difear eisiach do chearta aonair an duine tuairiscithe, dúnadh bunaithe ar easpa fianaise leordhóthanaí nó ar fhorais eile, fiosrúchán inmheánach a sheoladh agus b'fhéidir torthaí an fhiosrúcháin agus/nó bearta atá déanta chun aghaidh a thabhairt ar an gceist a ardaíodh, tarchur chuig údarás inniúil chun tuilleadh fiosrúcháin a dhéanamh) a mhéid nach ndéanfadh an fhaisnéis sin dochar don fhiosrúchán nó don imscrúdú nó nach ndéanfadh sé difear do chearta an duine lena mbaineann. I ngach cás, ba cheart an duine tuairiscithe a chur ar an eolas faoi dhul chun cinn agus thoradh an imscrúdaithe. Féadfar a iarraidh air nó uirthi tuilleadh faisnéise a sholáthar, i rith an imscrúdaithe, ach gan aon oibleagáid déanamh amhlaidh.

(59)  Níor cheart an tréimhse ama réasúnta sin a bheith níos mó ná trí mhí san iomlán. Nuair a bhíonn na bearta leantacha iomchuí á gcinneadh fós, ba cheart don duine tuairiscithe a bheith ar an eolas faoi seo agus faoi aon aiseolas eile a d'fhéadfadh sé nó sí a bheith ag súil leis.

(60)  Ba cheart do dhaoine atá ag smaoineamh ar sháruithe ar dhlíthe an Aontais a thuairisciú a bheith in ann cinneadh feasach a dhéanamh maidir le cibé acu, conas agus cén uair é a thuairisciú. Cuirfidh na heintitis phríobháideacha agus phoiblí a bhfuil nósanna imeachta tuairiscithe inmheánacha i bhfeidhm acu faisnéis ar fáil faoi na nósanna imeachta seo chomh maith le faisnéis faoi nósanna imeachta chun tuairisciú go seachtrach chuig údaráis inniúla ábhartha. Ní mór faisnéis den sórt sin a bheith intuigthe agus inrochtana go héasca, lena n-áirítear, a mhéid is féidir, do dhaoine eile chomh maith, nach fostaithe iad, ach a thagann i dteagmháil leis an eintiteas trína gcuid gníomhaíochtaí oibre, amhail soláthraithe seirbhíse, dáileoirí, soláthróirí agus comhpháirtithe gnó. Mar shampla, féadfar an fhaisnéis sin a phostáil ar shuíomh infheicthe agus inrochtana ag na daoine sin go léir agus ar ghréasán an eintitis agus féadtar é a chur san áireamh i gcúrsaí agus i gcúrsaí oiliúna ar eitic agus ionracas.

(61)  D'fhonn sáruithe ar dhlí an Aontais a bhrath agus a chosc go héifeachtach éilítear go n‑áiritheofar go bhféadfaidh sceithirí féideartha an fhaisnéis atá acu a thabhairt go héasca agus faoi lán-rúndacht chuig na húdaráis inniúla ábhartha a bhfuil sé ar a gcumas é a imscrúdú agus an fhadhb a leigheas, i gcás inar féidir.

(62)   D'fhéadfadh sé tarlú nach ann do bhealaí inmheánacha nó gur úsáideadh iad ach nach raibh feidhm cheart acu (mar shampla níor déileáladh leis an tuairisc go dícheallach nó laistigh de chreat ama réasúnta, nó níor glacadh aon ghníomh chun aghaidh a thabhairt ar an sárú dlí in ainneoin torthaí dearfacha an fhiosrúcháin).

(63)  I gcásanna eile, ní fhéadfaí a bheith ag súil leis, ar bhonn réasúnach, go bhfeidhmeodh na bealaí inmheánacha i gceart. Is amhlaidh atá go háirithe i gcás ina bhfuil cúiseanna bailí ag na daoine tuairiscithe a chreidiúint i) go mbeadh frithbheart le fulaingt acu de dheasca an tuairiscithe, lena n-áirítear mar thoradh ar shárú ar a rúndacht, agus ii) gur fearr a bheadh na húdaráis inniúla in ann beart éifeachtach a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt ar an sárú toisc, mar shampla, go bhfuil baint ag sealbhóir na freagrachta deiridh laistigh de chomhthéacs na hoibre leis an sárú, nó go bhfuil an baol ann go ndéanfaí an sárú nó an fhianaise ghaolmhar a cheilt nó a scriosadh, nó, go ginearálta, go gcuirfí isteach ar a éifeachtaí a bheadh gníomhaíochtaí imscrúdaithe a dhéanfadh údaráis inniúla (mar shampla, tuairiscí maidir le socruithe cairtéil agus sáruithe eile ar rialacha iomaíochta), nó toisc go bhfuil gníomhaíocht phráinneach de dhíth mar thoradh ar an sárú, mar shampla chun beatha, sláinte agus sábháilteacht daoine a choimirciú nó chun an comhshaol a chosaint. I ngach cás, cosnófar daoine a thuairiscíonn go seachtrach chuig na húdaráis inniúla agus, más ábhartha, chuig institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí an Aontais. Leis an Treoir seo, tugtar cosaint freisin i gcás ina ndéantar, le dlí an Aontais nó leis an dlí náisiúnta, ceangal a chur ar dhaoine tuairiscithe tuairisciú a dhéanamh do na húdaráis náisiúnta inniúla, mar shampla mar chuid dá ndualgais agus freagrachtaí poist nó toisc gur cion coiriúil é an sárú.

(64)  Is é an easpa muiníne as éifeachtacht an tuairiscithe ceann de na príomhfhachtóirí a chuireann bac ar sceithirí féideartha. Mar sin teastaíonn oibleagáid shoiléir ar údaráis inniúla, bealaí iomchuí seachtracha tuairiscithe a bhunú, bearta leantacha a dhéanamh go dícheallach ar na tuairiscí a fuarthas, agus, laistigh de chreat ama réasúnta, aiseolas a bheith tugtha do na daoine tuairiscithe.

(65)  Is faoi na Ballstáit é na húdaráis atá inniúil chun na tuairiscí a fháil agus bearta leantacha a dhéanamh ar na tuairiscía aithint maidir le sáruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo. Féadfaidh na húdaráis inniúla sin a bheith ina n-údaráis bhreithiúnacha, ina gcomhlachtaí rialála nó maoirseachta atá inniúil sna réimsí sonracha lena mbaineann, nó ina n-údaráis a bhfuil inniúlacht níos ginearálta acu ar an leibhéal lárnach stáit, ina ngníomhaireachtaí um fhorfheidhmiú an dlí, ina gcomhlachtaí frithéillithe nó ina n‑ombudsman.

(66)  Ós rud é gurb iadsan a fhaigheann tuairiscí, ba cheart do na húdaráis a ainmnítear mar údaráis inniúla na hacmhainní agus na cumhachtaí a bheith acu a theastaíonn chun beart leantach iomchuí a áirithiú - lena n-áirítear cruinneas na líomhaintí a dhéantar sa tuairisc a mheas agus aghaidh a thabhairt ar na sáruithe a thuairiscítear trí fhiosrúchán inmheánach, imscrúdú, ionchúiseamh nó gníomh a sheoladh d'fhonn cistí a aisghabháil, nó trí ghníomhaíochtaí feabhais iomchuí eile a sheoladh, i gcomhréir lena sainordú, nó ba cheart na cumhachtaí is gá a bheith acu chun an tuairisc a tharchur chuig údarás eile, údarás ar cheart dó an sárú a thuairiscítear a imscrúdú, á áirithiú go ndéanfaidh an t‑údarás sin beart leantach iomchuí. Go háirithe, i gcás inar mian leis na Ballstáit bealaí seachtracha a bhunú faoi chuimsiú a leibhéil lárnaigh stáit, mar shampla i réimse na státchabhrach, ba cheart do na Ballstáit coimircí leordhóthanacha a chur ar bun chun a áirithiú go n-urramófar na ceanglais maidir le neamhspleáchas agus uathriail a leagtar síos sa Treoir. Le bunú na mbealaí seachtracha sin, ní dhéantar difear do chumhachtaí na mBallstát nó an Choimisiúin maidir le maoirseacht i réimse na Státchabhrach agus, leis an Treoir seo, ní dhéantar difear do chumhacht eisiach an Choimisiúin maidir le dearbhú comhoiriúnachta beart státchabhrach go háirithe de bhun Airteagal 107(3) CFAE. Maidir le sáruithe ar Airteagail 101 agus 102 CFAE, ba cheart do na Ballstáit na húdaráis inniúla sin dá dtagraítear in Airteagal 35 de Rialachán (CE) Uimh. 1/2003 a ainmniú mar údaráis inniúla gan dochar do chumhachtaí an Choimisiúin sa réimse sin.

(67)  Ba cheart d'údaráis inniúla aiseolas a thabhairt do na daoine tuairiscithe maidir leis an mbeart atá beartaithe nó atá déanta mar bheart leantach (mar shampla, tarchur chuig údarás eile, dúnadh bunaithe ar easpa fianaise leordhóthanaí nó ar fhorais eile nó fiosrúchán a sheoladh agus b'fhéidir torthaí an fhiosrúcháin agus/nó bearta atá déanta chun aghaidh a thabhairt ar an gceist a ardaíodh agus, ina theannta sin, maidir leis na forais atá mar bhonn cirt don bheart leantach. Le cumarsáidí ar thoradh deiridh na n‑imscrúduithe, níor cheart difear a dhéanamh do rialacha infheidhme an Aontais lena n-áirítear srianta féideartha ar chinntí a fhoilsiú i réimse na rialála airgeadais. Ba cheart feidhm a bheith ag an méid sin mutatis mutandis i réimse an chánachais chorparáidigh, má fhoráiltear do shrianta comhchosúla sa dlí náisiúnta is infheidhme.

(68)  Ba cheart bearta leantacha agus aischothú a dhéanamh laistigh de chreat ama réasúnta; teastaíonn sé sin de bharr an ghá atá ann aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb a fhéadann a bheith ina ábhar tuairisce go pras, chomh maith le nochtadh poiblí gan ghá a sheachaint. Níor chóir creat ama den sórt sin a bheith níos faide ná trí mhí, ach d'fhéadfaí é a shíneadh go sé mhí, más gá, de bharr imthosca sonracha an cháis, go háirithe cineál agus castacht ábhar na tuairisce, a bhféadfadh imscrúdú fada a bheith ag teastáil lena aghaidh.

(69)  Foráiltear i nDlí an Aontais cheana féin i réimsí sonracha, amhail drochúsáid mhargaidh(23), eitlíocht shibhialta(24) nó sábháilteacht oibríochtaí ola agus gáis amach ón gcósta(25) do bhunú bealaí tuairiscithe inmheánacha agus seachtracha. Ba cheart tógáil ar na bealaí atá ann cheana féin, dá bhforáiltear i ngníomhartha sonracha de chuid an Aontais, chomh fada agus is féidir maidir leis na hoibleagáidí chun na bealaí sin a leagtar síos sa Treoir seo a bhunú.

(70)  Tá ag an gCoimisiún Eorpach, agus ag roinnt comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí de chuid an Aontais, amhail an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF), an Ghníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí (EMSA), an Ghníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Eitlíochta (EASA), an tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí (ESMA) agus an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach (EMA), bealaí agus nósanna imeachta seachtracha i bhfeidhm acu chun tuairiscí a fháil ar sháruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo, a dhéanann foráil go príomha do rúndacht chéannacht na ndaoine tuairiscithe. Ní dhéanfaidh an Treoir seo difear do na bealaí agus na nósanna imeachta tuairiscithe seachtracha sin, i gcás ina bhfuil siad ann, ach áiritheofar leis go mbainfidh daoine a thuairiscíonn do na hinstitiúidí, na comhlachtaí, na hoifigí nó na gníomhaireachtaí sin de chuid an Aontais leas as íoschaighdeáin choiteanna cosanta ar fud an Aontais.

(71)  Chun éifeachtacht na nósanna imeachta chun beart leantach a dhéanamh i leith tuairiscí agus chun aghaidh a thabhairt ar sháruithe ar rialacha an Aontais lena mbaineann, ba cheart an deis a bheith ag na Ballstáit bearta a dhéanamh chun ualaí ar údaráis inniúla a laghdú, ualaí a eascraíonn as tuairiscí ar mhionsáruithe ar fhorálacha a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo, tuairiscí atriallacha nó tuairiscí maidir le sáruithe ar fhorálacha coimhdeacha (mar shampla, forálacha maidir le hoibleagáidí i ndáil le doiciméadacht nó i ndáil le fógra a thabhairt). D'fhéadfadh a bheith i gceist leis na bearta sin cead a thabhairt d'údaráis inniúla, tar éis athbhreithniú cuí ar an ábhar, a chinneadh gur léir nach bhfuil i sárú tuairiscithe ach mionsárú agus nach gá bearta leantacha breise a dhéanamh de bhun na Treorach seo. Ina theannta sin, féadfaidh na Ballstáit cead a thabhairt d'údaráis inniúla an nós imeachta a chur i gcrích maidir le tuairiscí atriallacha nach bhfuil aon fhaisnéis fhóinteach iontu atá nua agus nach raibh i dtuairisc roimhe seo a dúnadh cheana, mura rud é go bhfuil bonn cirt le bearta leantacha eile mar thoradh ar imthosca nua dlíthiúla nó fíorasacha. Ina theannta sin, féadfaidh na Ballstáit cead a thabhairt d'údaráis inniúla tosaíocht a thabhairt don chaoi a ndéileálfar le tuairiscí ar sháruithe tromchúiseacha nó ar sháruithe ar fhorálacha bunriachtanacha a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo i gcás ina dtíolactar líon mór tuairiscí.

(72)  I gcás ina bhforáiltear dó faoi dhlí náisiúnta nó faoi dhlí an Aontais, ba cheart do na húdaráis inniúla cásanna nó faisnéis ábhartha a tharchur chuig institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí an Aontais, lena n-áirítear, chun críocha na Treorach seo, an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF) agus Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (EPPO), gan dochar don fhéidearthacht go ndéanfaidh an duine tuairiscithe teagmháil dhíreach le comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí den sórt sin de chuid an Aontais.

(73)  In go leor réimsí beartais a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo, tá sásraí comhair ann trína ndéanann údaráis inniúla náisiúnta faisnéis a mhalartú agus gníomhaíochtaí leantacha a dhéanamh i ndáil le sáruithe ar rialacha an Aontais a bhfuil gné thrasteorann ag baint leo. Ina measc siúd tá an sásra riaracháin um chúnamh agus chomhar i gcás sáruithe trasteorann ar reachtaíocht an Aontais maidir leis an slabhra agraibhia agus líonra na calaoise bia, an córas mear-rabhaidh um tháirgí neamhbhia contúirteacha, an gréasán um chomhar ar mhaithe le cosaint tomhaltóirí, an líonra um chomhlíonadh comhshaoil, líonra Eorpach na n-údarás iomaíochta agus an comhar riaracháin i réimse an chánachais. Ba cheart d'údaráis inniúla na mBallstát leas iomlán a bhaint as na sásraí comhair sin atá ann cheana más ábhartha mar chuid dá n-oibleagáid beart leantach a dhéanamh i leith tuairiscí maidir le sáruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo. Ina theannta sin, féadfaidh údaráis na mBallstát dul i gcomhar le chéile freisin taobh amuigh de na sásraí comhair atá ann cheana i gcás sáruithe a bhfuil gné thrasteorann ag baint leo i réimsí nach ann do shásraí comhair den sórt sin ina leith.

(74)  Chun gur féidir cumarsáid éifeachtach a dhéanamh le foireann atá freagrach as tuairiscí a láimhseáil, is gá do na húdaráis inniúla bealaí a bheith i bhfeidhm agus á n-úsáid acu atá furasta le húsáid, atá slán, a áirithíonn an rúndacht i leith faisnéis a fháil agus a láimhseáil, ar faisnéis í a sholáthróidh an duine tuairiscithe, agus lenar féidir faisnéis bhuanfasach a stóráil chun go bhféadfaí tuilleadh imscrúduithe a dhéanamh. D'fhéadfadh gur ghá, leis an méid sin, go ndéanfaí na bealaí sin a scaradh ó na bealaí ginearálta trína ndéanann na húdaráis inniúla cumarsáid leis an bpobal, amhail gnáthchórais phoiblí gearán nó gnáthbhealaí poiblí gearán trína ndéanann an t-údarás inniúil cumarsáid go hinmheánach agus le tríú páirtithe ina ghnáthchúrsa gnó.

(75)  Comhaltaí foirne na n-údarás inniúil atá freagrach as tuairiscí a láimhseáil, ba cheart iad a bheith oilte go gairmiúil, lena n-áirítear oilte ar na rialacha is infheidhme maidir le cosaint sonraí, ▌chun tuairiscí a láimhseáil agus chun cumarsáid a dhéanamh leis an duine tuairiscithe, chomh maith le bearta leantacha a dhéanamh ar an tuairisc ar bhealach iomchuí.

(76)  Ba chóir do dhaoine a bheartaíonn tuairisc a thabhairt a bheith in ann cinneadh feasach a dhéanamh maidir le cibé acu, conas agus cén uair tuairisc a thabhairt. Dá bhrí sin, ba cheart d'údaráis inniúla faisnéis a nochtadh go poiblí agus í a bheith inrochtana go héasca maidir leis na bealaí tuairiscithe atá ar fáil le húdaráis inniúla, faoi na nósanna imeachta is infheidhme agus faoi na comhaltaí foirne speisialaithe laistigh de na húdaráis seo a bheidh freagrach as tuairiscí a láimhseáil. Ba cheart an fhaisnéis uile maidir le tuairiscí a bheith trédhearcach, intuigthe go héasca agus iontaofa d'fhonn tuairisciú a chur chun cinn agus gan tuairisciú a dhíspreagadh.

(77)  Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil nósanna imeachta cosanta leordhóthanacha i bhfeidhm ag údaráis inniúla chun tuairiscí maidir le sáruithe a phróiseáil agus chun sonraí pearsanta na ndaoine dá dtagraítear sa tuairisc a chosaint. Ba cheart go n-áiritheofaí sna nósanna imeachta sin go gcosnófar céannacht gach duine tuairiscithe, céannacht gach duine lena mbaineann, agus céannacht an tríú duine dá dtagraítear sa tuairisc (e.g. finnéithe nó comhghleacaithe) ag gach céim den nós imeachta.▐

(78)  Is gá go gcomhlíonann foireann▐ an údaráis inniúil atá freagrach as tuairiscí a láimhseáil agus comhaltaí foirne an údaráis inniúil ag a bhfuil an ceart chun rochtain a fháil ar an bhfaisnéis a sholáthraíonn an duine tuairiscithe▐ an dualgas i ndáil le sicréideacht ghairmiúil agus rúndacht nuair a tharchuirfear na sonraí laistigh agus lasmuigh den údarás inniúil, lena n-áirítear i gcás ina n-osclaíonn údarás inniúil imscrúdú nó fiosrúchán nó ina mbíonn gníomhaíochtaí forfheidhmithe ar bun aige▐ i ndáil leis an tuairisc ar sháruithe.

(79)  Ba cheart athbhreithniú rialta na n-údarás inniúil ar nósanna imeachta agus malartú dea‑chleachtas eatarthu a ráthú go bhfuil na nósanna imeachta sin leordhóthanach agus dá bhrí sin ag freastal ar a gcuspóir.

(80)  Daoine a dhéanann nochtadh poiblí, ba cheart iad a bheith incháilithe do chosaint i gcás inarb amhlaidh, in ainneoin na tuairisce inmheánaí agus/nó seachtraí a dhéantar, nach dtabharfaí aghaidh ar an sárú fós, mar shampla i gcás ina bhfuil cúiseanna bailí ag na daoine sin le creidiúint nach ndearnadh an sárú a mheasúnú ná a imscrúdú (go hiomchuí) nó nach ndearnadh aon ghníomhaíocht cheartaitheach iomchuí ina leith. Ba cheart oiriúnacht an bhirt leantaigh a mheasúnú de réir critéir oibiachtúla, nasctha le hoibleagáid na n-údarás inniúil cruinneas na líomhaintí a mheasúnú agus deireadh a chur le haon sárú a d'fhéadfaí a bheith ann ar dhlí an Aontais. Beidh sé ag brath, dá bhrí sin, ar imthosca gach cáis agus ar chineál na rialacha a sáraíodh. Go háirithe, d'fhéadfadh gur beart leantach iomchuí é de bhun na Treorach seo go gcinnfeadh na húdaráis gur léir nach raibh ach mionsárú i gceist agus nár ghá beart leantach a dhéanamh.

(81)  Ba cheart do dhaoine a dhéanann nochtadh poiblí go díreach a bheith incháilithe le haghaidh cosanta freisin i gcásanna ina bhfuil forais réasúnacha acu a chreidiúint go bhfuil garchontúirt nó contúirt fhollasach ann do leas an phobail, nó ▌go bhfuil baol ann go ndéanfaí damáiste dochúlaithe, lena n-áirítear, ▌dochar ar iomláine coirp.

(82)  Ar an gcuma chéanna, ba cheart na daoine sin a bheith in ann cáiliú do chosaint i gcás ina bhfuil forais réasúnacha acu a chreidiúint go bhfuil, i gcás tuairisciú seachtrach, baol an fhrithbhirt ann nó gur beag seans go dtabharfar aghaidh go héifeachtach ar an sárú, de bharr imthosca sonracha an cháis, mar shampla go bhféadfaí fianaise a cheilt nó a scriosadh nó go bhfuil údarás i gclaonpháirteachas le déantóir an tsáraithe nó go bhfuil baint ag an údarás leis an sárú.

(83)  Is beart bunriachtanach ex-ante é chun an frithbheart a chosc rúndacht chéannacht an duine tuairiscithe a chosaint le linn an phróisis tuairiscithe agus le linn imscrúduithe leantacha. Ní fhéadfar céannacht an duine tuairiscithe a nochtadh ach amháin i gcás inar oibleagáid riachtanach chomhréireach é sin a cheanglaítear le dlí an Aontais nó leis an dlí náisiúnta i gcomhthéacs imscrúduithe a dhéanfaidh údaráis nó imeachtaí breithiúnacha, go háirithe chun cearta cosanta na ndaoine lena mbaineann a choimirciú. Féadfaidh an oibleagáid sin a dhíorthú go háirithe ó Threoir 2012/13 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla. Níor cheart feidhm a bheith le cosaint rúndachta i gcás inar nocht an duine tuairiscithe a chéannacht nó a céannacht i gcomhthéacs nochtadh poiblí.

(84)  Aon phróiseáil ar shonraí pearsanta a dhéantar de bhun na Treorach seo, lena n‑áirítear sonraí pearsanta a mhalartaítear nó a tharchuirtear ag na húdaráis inniúla, ba cheart í a dhéanamh i gcomhréir le Rialachán (AE) 2016/679, agus le Treoir (AE) 2016/680(26), agus aon mhalartú nó tarchur faisnéise a dhéanfaidh údaráis inniúla ar leibhéal an Aontais, ba cheart é a dhéanamh i gcomhréir le Rialachán (CE) Uimh. 45/2001(27). Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar na prionsabail a bhaineann le próiseáil sonraí pearsanta a leagtar amach in Airteagal 5 den RGCS, Airteagal 4 de Threoir (AE) 2016/680 agus Airteagal 4 de Rialachán (CE) Uimh. 45/2001, agus le prionsabal na cosanta sonraí trí dhearadh agus trí réamhshocrú atá leagtha síos in Airteagal 25 den RGCS, Airteagal 20 de Threoir (AE) 2016/680 agus Airteagal XX de Rialachán (AE) Uimh. 2018/XX lena n-aisghairtear Rialachán Uimh. 45/2001 agus Cinneadh Uimh. 1247 /2002/CE.

(85)  Tá éifeachtacht na nósanna imeachta a leagtar amach sa Treoir seo maidir le bearta leantacha i leith tuairiscí ar sháruithe ar dhlí an Aontais sna réimsí a thagann faoina raon feidhme, tá sí mar thacú do chuspóir tábhachtach leas ginearálta poiblí an Aontais agus na mBallstát, de réir bhrí Airteagal 23(1)(e) RGCS, toisc go bhfuil sé mar aidhm léi forfheidhmiú dhlí agus bheartais an Aontais a fheabhsú i réimsí sonracha inar féidir sáruithe a bheith ina cúis le díobháil thromchúiseach do leas an phobail. Is gá rúndacht chéannacht na ndaoine tuairiscithe a chosaint go héifeachtach chun cearta agus saoirsí daoine eile a chosaint, go háirithe cearta agus saoirsí na ndaoine tuairiscithe, dá bhforáiltear faoi Airteagal 23(1)(i) RGCS. Ba cheart do na Ballstáit éifeachtacht na Treorach seo a áirithiú, lena n-áirítear, i gcás inar gá, trí fheidhmiú chearta áirithe cosanta sonraí na ndaoine lena mbaineann a shrianadh, trí bhearta reachtacha, i gcomhréir le hAirteagal 23(1)(e) agus (i) agus (i) agus 23(2) RGCS a mhéid agus a fhad is gá chun cosc a chur agus aghaidh a thabhairt ar iarrachtaí le bac a chur ar thuairisciú, bac nó moill a chur ar bheart leantach i leith tuairiscí nó an beart leantach sin a chur ó mhaith, go háirithe imscrúduithe, nó ar iarrachtaí chun céannacht na ndaoine tuairiscithe a fháil amach.

(86)  Ar an gcaoi chéanna, is gá rúndacht chéannacht na ndaoine tuairiscithe a chosaint go héifeachtach chun cearta agus saoirsí daoine eile a chosaint, go háirithe cearta agus saoirsí na ndaoine tuairiscithe, i gcás ina ndéanann údaráis, mar a shainítear iad in Airteagal 3(7)de Threoir (AE) 2016/680, tuairiscí a láimhseáil. Ba cheart do na Ballstáit éifeachtacht na Treorach seo a áirithiú, lena n-áirítear, i gcás inar gá, trí fheidhmiú chearta áirithe cosanta sonraí na ndaoine lena mbaineann a shrianadh, trí bhearta reachtacha, i gcomhréir le hAirteagail 13(3)(a) agus (e), 15(1)(a) agus (e), 16(4)(a) agus (e) agus Airteagal 31(5) de Threoir (AE) 2016/680 a mhéid agus a fhad is gá chun cosc a chur agus aghaidh a thabhairt ar iarrachtaí le bac a chur ar thuairisciú, bac nó moill a chur ar bheart leantach i leith tuairiscí nó an beart leantach sin a chur ó mhaith, go háirithe imscrúduithe, nó ar iarrachtaí chun céannacht na ndaoine tuairiscithe a fháil amach.

(87)  Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gcoimeádtar taifead leordhóthanach ar gach tuairisc faoi sháruithe agus go bhfuil gach tuairisc inghnóthaithe agus go bhféadfar an fhaisnéis sin a fhaightear trí thuairiscí a úsáid mar fhianaise i mbearta forfheidhmithe i gcás inarb iomchuí.

(88)  Ba cheart daoine tuairiscithe a chosaint i gcoinne aon chineál frithbhirt, bíodh sé díreach nó indíreach, a dhéanann nó a mholann a bhfostóir nó custaiméir/faighteoir seirbhísí agus daoine atá ag obair le haghaidh nó ag gníomhú thar ceann an fhostóra nó an chustaiméara/an fhaighteora, lena n-áirítear comhoibrithe agus bainisteoirí san eagraíocht chéanna nó in eagraíochtaí eile lena mbíonn an duine tuairiscithe i dteagmháil i gcomhthéacs a ghníomhaíochtaí nó a gníomhaíochtaí oibre▐, agus i gcoinne aon chineál frithbhirt, bíodh sé díreach nó indíreach, a chuireann fostóir na ndaoine tuairiscithe, nó na daoine eile uile a luaitear sa mhír seo, suas leis. Ba cheart cosaint a bheith curtha ar fáil i gcoinne frithbheart a ghlactar maidir leis an duine tuairiscithe féin ach freisin maidir leo siúd lena bhféadfar a ghlacadh i leith an eintitis dhlíthiúil ar leis an duine tuairiscithe é, a n-oibríonn an duine tuairiscithe dó nó a bhfuil an duine tuairiscithe nasctha leis ar shlí eile i gcomhthéacs a bhaineann leis an obair amhail seirbhísí a dhiúltú, dúliostáil nó gnó a bhaghcatáil. Ina theannta sin, áirítear mar fhrithbheart indíreach gníomhaíochtaí a dhéantar i gcoinne éascaitheoirí nó comhoibrithe nó gaolta an duine tuairiscithe a bhfuil caidreamh oibre idir iad agus fostóir an duine tuairiscithe nó ina gcustaiméir/faighteoir seirbhísí▐ .

(89)  I gcás ina dtarlaíonn frithbheart gan bhrath agus gan phionós, tá éifeacht mhór dhiúltach aige sin ar sceithirí féideartha. Tá éifeacht thábhachtach athchomhairleach ag toirmeasc soiléir ar fhrithbheart sa dlí, á neartú tuilleadh ag forálacha maidir le dliteanas pearsanta agus pionóis do dhaoine a dhéanann frithbheart.

(90)  Féadfaidh údarás neamhspleách aonair, nó lárionad faisnéise, comhairle aonair agus faisnéis chruinn a sholáthar.

(91)  D'fhéadfadh sé go gcuirfí bac ar thuairisciú ó sceithirí féideartha nach bhfuil cinnte conas tuairisc a thabhairt nó an mbeidh siad cosanta sa deireadh. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear faisnéis ábhartha ar fáil ar ▌bhealach a bheidh éasca a thuiscint agus a bheidh inrochtana ag an bpobal i gcoitinne. Ba cheart comhairle aonair, neamhchlaonta agus rúnda, saor in aisce, a bheith ar fáil maidir le, mar shampla, más amhlaidh go bhfuil fhaisnéis atá i gceist cumhdaithe ag na rialacha is infheidhme maidir le cosaint do sceithirí, maidir le cé acu bealach tuairiscithe is fearr a d'fhéadfaí a úsáid agus maidir leis na nósanna imeachta malartacha atá ar fáil i gcás nach bhfuil an fhaisnéis faoi réir na rialacha is infheidhme ('comharthaíocht'). Is féidir rochtain ar chomhairle den sórt sin cabhrú lena áirithiú go ndéantar tuairiscí trí na bealaí iomchuí, ar bhealach freagrach agus go ndéantar sáruithe agus éagóiritheoireachtaí a bhrath nó fiú a chosc go tráthúil. Féadfaidh na Ballstáit a roghnú comhairle dlí a chuimsiú sa chomhairle sin. I gcás ina dtugann eagraíochtaí na sochaí sibhialta, atá faoi cheangal ag dualgas chun rúndacht na faisnéise a fhaightear a choimeád, an chomhairle sin do dhaoine tuairiscithe, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú nach ndéanfar frithbheart i gcoinne na n-eagraíochtaí sin, mar shampla i bhfoirm dochar eacnamaíoch trí shrian a chur ar an rochtain atá acu ar chistiú nó tríd an dúliostáil a d'fhéadfadh bac a chur ar fheidhmiú ceart na heagraíochta.

(92)  Ba cheart d'údaráis inniúla an tacaíocht is gá a thabhairt do dhaoine tuairiscithe chun go bhféadfaidh siad rochtain éifeachtach a fháil ar chosaint. Ba cheart dóibh cruthúnas, nó doiciméadú eile, a sholáthar a theastaíonn chun a dhearbhú os comhair údaráis eile nó os comhair cúirteanna go ndearnadh tuairisciú seachtrach. Faoi chreatlaí náisiúnta áirithe agus i gcásanna áirithe, féadfaidh daoine tuairiscithe▐ leas a bhaint as foirmeacha deimhniúcháin ar an bhfíric go gcomhlíonann siad coinníollacha na rialacha is infheidhme. D'ainneoin na bhféidearthachtaí sin, ba cheart rochtain éifeachtach a bheith acu ar athbhreithniú breithiúnach, ar a dtéann sé ar na cúirteanna cinneadh a dhéanamh, bunaithe ar chúinsí aonair uile an cháis, cibé acu a chomhlíonann siad coinníollacha na rialacha is infheidhme.

(93)  ▐ Ní féidir a bheith ag brath ar oibleagáidí dlíthiúla nó conarthacha daoine aonair, amhail clásail dílseachta i gconarthaí nó i gcomhaontuithe rúndachta/neamhnochta, d'fhonn tuairisciú a chosc ▌, diúltú do chosaint nó d'fhonn pionós a ghearradh ar dhaoine tuairiscithe toisc go ndearna siad tuairisciú i gcás inar gá an fhaisnéis a thagann faoi raon feidhme na gclásal agus na gcomhaontuithe sin a sholáthar chun an sárú a nochtadh. I gcás ina gcomhlíontar na coinníollacha sin, níor cheart do dhaoine tuairiscithe aon chineál dliteanais a thabhú, bíodh sé ina dhliteanas sibhialta, coiriúil, riaracháin nó ina dhliteanas a bhaineann le fostaíocht. An chosaint ar dhliteanas i leith faisnéis a thuairisciú nó a nochtadh faoin Treoir seo, is gá í maidir le faisnéis a raibh forais réasúnacha ag an duine tuairiscithe a chreidiúint ina leith gur ghá í a thuairisciú nó a nochtadh chun sárú a nochtadh de bhun na Treorach seo. Níor cheart an chosaint sin a thabhairt i gcás faisnéis iomarcach a léirigh an duine gan na forais réasúnacha sin a bheith ann.

(94)  I gcás ina bhfuair na daoine tuairiscithe rochtain go dleathach ar an bhfaisnéis a tuairiscíodh nó ar na doiciméid ina raibh an fhaisnéis sin, ba cheart iad a bheith díolmhaithe ó dhliteanas. Tá feidhm aige sin maidir le cásanna ina nochtann siad inneachar doiciméad a bhfuil rochtain dhleathach acu orthu agus i gcásanna ina ndéanann siad cóipeanna de na doiciméid sin nó ina dtógann siad iad ó áitreabh na heagraíochta ina bhfuil siad fostaithe, de shárú ar chlásail chonarthacha nó chlásail eile ar choinníoll gur maoine de chuid na heagraíochta iad na doiciméid ábhartha. Ba cheart do na daoine tuairiscithe a bheith díolmhaithe ó dhliteanas i gcás ina mbeadh, mar thoradh ar an bhfaisnéis ábhartha nó na doiciméid ábhartha a fháil nó mar thoradh ar rochtain ar an bhfaisnéis nó ar na doiciméid sin, go mbeadh dliteanas sibhialta nó riaracháin nó dliteanas a bhaineann le saothar i gceist. Chuimseofaí, mar shampla, cásanna ina bhfuair na daoine tuairiscithe an fhaisnéis trí rochtain a fháil ar ríomhphoist comhoibrí nó ar chomhaid nach n-úsáideann siad de ghnáth laistigh de raon feidhme a gcuid oibre, trí ghrianghraif a ghlacadh d'áitreabh na heagraíochta nó trí rochtain a fháil ar shuíomh nach mbíonn rochtain acu orthu de ghnáth. I gcás ina bhfuair na daoine tuairiscithe rochtain ar an bhfaisnéis ábhartha nó ar na doiciméid ábhartha trí chion coiriúil a dhéanamh, amhail foghail fhisiceach nó bradaíl, ba cheart a ndliteanas coiriúil, a bheith faoi rialú an dlí náisiúnta is infheidhme i gcónaí, gan dochar d'Airteagal 15(7). Ar an gcaoi chéanna, aon dliteanas eile a d'fhéadfadh a bheith ar na daoine tuairiscithe a eascraíonn as gníomhartha nó neamhghníomhartha nach mbaineann leis an tuairisciú nó nach bhfuil riachtanach chun sárú a nochtadh de bhun na Treorach seo, ba cheart go bhfanfadh an dliteanas sin faoi rialú dhlí infheidhme an Aontais nó an dlí náisiúnta is infheidhme. Sna cásanna sin, ba cheart gur faoi na cúirteanna náisiúnta a bheadh sé dliteanas na ndaoine tuairiscithe a mheasúnú i bhfianaise na faisnéise fíorasacha ábhartha ar fad, agus imthosca aonair an cháis á gcur san áireamh, lena n-áirítear riachtanas agus comhréireacht an ghnímh nó an neamhghnímh i ndáil leis an tuairisc nó an nochtadh.

(95)  Is dócha go gcuirfear frithbhearta i láthair mar a bheadh bonn cirt leo ar fhorais seachas an tuairisciú agus is féidir go mbeadh sé an-deacair do dhaoine tuairiscithe an nasc idir an dá cheann a chruthú, cé go bhféadfadh níos mó cumhachta agus acmhainní a bheith ag lucht an fhrithbhirt leis an ngníomhaíocht a rinneadh agus an réasúnaíocht a dhoiciméadú. Dá bhrí sin, nuair a léiríonn an duine tuairiscithe prima facie go ndearna sé nó sí tuairisc nó nochtadh poiblí de réir na Treorach seo agus go raibh dochar air, ba cheart go n-aistrítear an t-ualach cruthúnais don duine a ghlac an gníomh díobhálach, agus ba cheart dó a léiriú ansin nach raibh▐ an ghníomhaíocht a rinneadh nasctha ar bhealach ar bith an tuairisciú nó an nochtadh poiblí.

(96)  Lasmuigh de thoirmeasc follasach ar fhrithbheart dá bhforáiltear sa dlí, tá sé ríthábhachtach go mbeidh rochtain ag daoine atá thíos le frithbheart ar leigheasanna dlí agus ar chúiteamh. Cinnfear an leigheas iomchuí i ngach cás de réir an chineáil frithbhirt a fulaingíodh, agus ba cheart aon damáiste a rinneadh a chúiteamh go hiomlán i gcomhréir leis an dlí náisiúnta. Féadfaidh sé a bheith i ngníomhaíochtaí le haghaidh aischur i bpost (mar shampla, i gcás dífhostaithe, aistrithe nó ísliú céime, nó coimeád siar oiliúna nó ardú céime) nó le haghaidh cead, ceadúnas nó conradh a cealaíodh a athbhunú; cúiteamh i leith caillteanas iarbhír agus airgeadais sa todhchaí (maidir le pá a cailleadh roimhe seo, ach freisin le haghaidh caillteanas ioncaim amach anseo, costais a bhaineann le hathrú slí bheatha); cúiteamh i leith damáistí eacnamaíocha eile amhail costais dhlíthiúla agus costais chóireála leighis, agus maidir le damáiste doláimhsithe (pian agus fulaingt).

(97)  D'fhéadfadh na cineálacha caingne dlí a bheith éagsúil idir córais dhlíthiúla ach ba cheart go n-áiritheofaí leo fíorchúiteamh éifeachtach nó fíor-leorghníomh éifeachtach ar bhealach atá athchomhairleach agus comhréireach leis an dochar a fulaingíodh. Is ábhartha sa chomhthéacs seo prionsabail Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta, go háirithe Prionsabal 7 ina ndeirtear: "sula ndéanfaí aon dífhostú, tá ceart ag oibrithe go gcuirtear na cúiseanna in iúl dóibh agus go dtugtar tréimhse réasúnach fógra dóibh. Tá an ceart acu rochtain a fháil ar réiteach díospóidí éifeachtach neamhchlaonta agus, i gcás dífhostú gan bonn cirt, tá an ceart chun sásaimh acu, lena n-áirítear cúiteamh leordhóthanach. Níor cheart do leigheasanna a bhunaítear ar an leibhéal náisiúnta sceithirí féideartha amach anseo a dhíspreagadh. Mar shampla, trí cheadú do chúiteamh mar rogha ar aischur i bpost i gcás dífhostaithe d'fhéadfaí sin a bheith ina chúis le cleachtas córasach in eagraíochtaí níos mó, rud a d'fhéadfadh tionchar athchomhairleach a bheith aige ar sceithirí sa todhchaí.

(98)  Tá sé ríthábhachtach do dhaoine tuairiscithe go bhfuil leigheasanna eatramhach ann le linn a bheith ag feitheamh ar réiteach ó imeachtaí dlíthiúla a d'fhéadfadh a bheith an-fhada. Go háirithe, ba cheart gníomhartha maidir le faoisimh eatramhach, dá bhforáiltear faoin dlí náisiúnta, a bheith ar fáil do dhaoine tuairiscithe freisin chun bagairtí, iarrachtaí ar fhrithbheart nó bearta leanúnacha frithbhirt, amhail ciapadh▐ , nó chun cosc a chur ar chineálacha frithbhirt, amhail dífhostú, a d'fhéadfadh a bheith deacair a fhreaschur tar éis tréimhsí fada ama agus a d'fhéadfadh an duine aonair a scrios ar bhonn airgeadais — is rud é sin a fhéadann sceithirí féideartha a díspreagadh go mór.

(99)  Féadfaidh beart a dhéantar i gcoinne daoine tuairiscithe lasmuigh de chomhthéacs na hoibre, trí imeachtaí, mar shampla, a bhaineann le clúmhilleadh, sárú ar chóipcheart, rúin trádála, rúndacht agus cosaint sonraí pearsanta, a bheith ina iombhagairt thromchúiseach ar sceithireacht. Sna himeachtaí sin, ba cheart daoine tuairiscithe a bheith in ann brath ar thuairisc nó nochtadh a bheith déanta de réir na Treorach seo mar chosaint, ar choinníoll go raibh gá leis an bhfaisnéis a tuairiscíodh nó a nochtadh chun an sárú a nochtadh. I gcásanna den sórt sin, ba cheart don duine a thionscnaíonn na himeachtaí an t-ualach a iompar chun a chruthú nach gcomhlíonann an duine tuairiscithe coinníollacha na Treorach.

(100)  Le Treoir (AE) 2016/943 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, leagtar síos rialacha chun leibhéal leordhóthanach comhsheasmhach sásaimh shibhialta a áirithiú i gcás ina ndéantar rún trádála a fháil, a úsáid nó a nochtadh go neamhdhleathach. Foráiltear léi freisin, áfach, go measfar é a bheith dleathach rún trádála a fháil, a úsáid nó a nochtadh a mhéid a cheadaítear dó sin le dlí an Aontais. Daoine a nochtann rúin trádála a fhaightear i gcomhthéacs oibre, níor cheart dóibh tairbhe a bhaint as an gcosaint a dheonaítear leis an Treoir seo (lena n-áirítear maidir le gan dliteanas sibhialta a thabhú) ar choinníoll go gcomhlíonann siad coinníollacha na Treorach seo, lena n-áirítear go raibh gá leis an nochtadh chun sárú a thagann faoi raon feidhme substainteach na Treorach seo a nochtadh. I gcás ina gcomhlíontar na coinníollacha sin, meastar go bhfuil nochtadh na rún trádála "ceadaithe" faoi dhlí an Aontais, de réir bhrí Airteagal 3(2) de Threoir (AE) 2016/943. Thairis sin, ba cheart a mheas go bhfuil an dá Threoir comhlántach agus ba cheart go leanfadh na bearta, nósanna imeachta agus leigheasanna um shásamh sibhialta mar aon le díolúintí dá bhforáiltear i dTreoir (AE) 2016/943 de bheith infheidhme maidir le gach nochtadh rún trádála a thagann lasmuigh de raon feidhme na Treorach reatha. Údaráis inniúla a fhaigheann tuairiscí lena n-áirítear rúin trádála, ba cheart dóibh a áirithiú nach ndéantar iad sin a úsáid ná a nochtadh chun críocha eile thar an méid is gá chun beart leantach cuí a dhéanamh ar na tuairiscí.

(101)  Is féidir gur costas suntasach iad na táillí dlíthiúla ábhar do dhaoine tuairiscithe a chuireann in aghaidh frithbheart a dhéantar ina gcoinne in imeachtaí dlíthiúla. Cé go bhféadfadh siad na táillí seo a ghnóthú ag deireadh na n-imeachtaí, d'fhéadfadh sé nach mbeidís in ann iad a chumhdach chun tosaigh, go háirithe má tá siad dífhostaithe agus dúliostaithe. D'fhéadfadh sé go mbeadh ríthábhacht le cúnamh le haghaidh imeachtaí dlí coiriúla, go háirithe i gcás ina gcomhlíonann na daoine tuairiscithe coinníollacha Threoir (AE) 2016/1919 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle(28) agus ar bhonn níos ginearálta dóibh siúd atá i ngéarchéim airgeadais, i gcásanna áirithe, d'fhonn a gcearta chun cosanta a fhorfheidhmiú go héifeachtach.

(102)  Ba cheart cearta an duine lena mbaineann a chosaint d'fhonn damáistí do chlú nó iarmhairtí diúltacha eile a sheachaint. Ina theannta sin, ba cheart cearta cosanta agus rochtain ar leigheasanna an duine lena mbaineann a urramú go hiomlán ag gach céim den nós imeachta i ndiaidh na tuairisce, i gcomhréir le hAirteagail 47 agus 48 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh. Ba cheart do na Ballstáit rúndacht chéannacht an duine lena mbaineann a chosaint agus na cearta cosanta a áirithiú▐, lena n-áirítear an ceart chun rochtain a fháil ar an gcomhad, an ceart chun éisteacht a fháil agus an ceart chun leigheas éifeachtach a lorg i gcoinne cinnidh maidir leis an duine lena mbaineann faoi na nósanna imeachta is infheidhme a leagtar amach sa dlí náisiúnta i gcomhthéacs imscrúduithe nó imeachtaí breithiúnacha ina dhiaidh sin.

(103)  Ba cheart d'aon duine a ndearnadh dochar dó nó di, cibé acu go díreach nó go hindíreach, mar thoradh ar thuairisciú nó nochtadh poiblí faisnéise míchruinne nó míthreoraí, an chosaint agus na leigheasanna atá ar fáil dó nó di faoi na rialacha dlí ginearálta a choinneáil. I gcás go ndearnadh an tuairisc nó an nochtadh poiblí faisnéise míchruinne nó míthreoraí den sórt sin d'aon ghnó agus go feasach, ba cheart go mbeadh na daoine lena mbaineann i dteideal cúitimh i gcomhréir leis an dlí náisiúnta.

(104)  Tá pionóis choiriúla, shibhialta nó riaracháin riachtanach chun éifeachtacht na rialacha maidir le cosaint do sceithirí a áirithiú. Féadfaidh pionóis i gcoinne iad siúd a dhéanann frithbheart nó bearta díobhálacha eile i gcoinne daoine tuairiscithe bearta eile den chineál sin a dhíspreagadh. Is gá pionóis i gcoinne daoine a dhéanann tuairisc nó nochtadh poiblí faisnéise a léirítear a bheith bréagach go feasach freisin d'fhonn tuilleadh tuairiscithe mailísí a dhíspreagadh agus d'fhonn creidiúnacht an chórais a chaomhnú. Ba cheart comhréireacht na bpionós sin a áirithiú nach mbíonn éifeacht athchomhairleach acu ar sceithirí féideartha.

(105)  Aon chinneadh a dhéanann údaráis agus a dhéanann dochar do na cearta a dheonaítear leis an Treoir seo, go háirithe cinntí a ghlacfar de bhun Airteagal 6, beidh siad faoi réir athbhreithniú breithiúnach i gcomhréir le hAirteagal 47 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh.

(106)  Tugann an Treoir seo isteach íoschaighdeáin agus ba cheart é a bheith de chumhacht ag na Ballstáit forálacha níos fabhraí a thabhairt isteach nó a chothabháil don duine tuairiscithe, ar choinníoll nach gcuirfidh na forálacha sin isteach ar na bearta chun daoine lena mbaineann a chosaint. Ní bheidh trasuí na Treorach seo ina chúis, in imthosca ar bith, le laghdú ar an leibhéal cosanta a thugtar do dhaoine tuairiscithe cheana faoin dlí náisiúnta sna réimsí a bhfuil feidhm aici maidir leo.

(107)  I gcomhréir le hAirteagal 26(2) CFAE, ní mór don mhargadh inmheánach limistéar gan teorainneacha inmheánacha a chuimsiú ina n-áiritheofar gluaiseacht shaor agus shábháilte earraí agus seirbhísí. Ba cheart don mhargadh inmheánach luach breise a chur ar fáil do shaoránaigh an Aontais i bhfoirm caighdeán agus sábháilteacht níos fearr earraí agus seirbhísí, lena n-áiritheofar ardchaighdeáin sláinte poiblí agus cosaint an chomhshaoil chomh maith le saorghluaiseacht sonraí pearsanta. Dá bhrí sin, is é Airteagal 114 CFAE an bunús dlí iomchuí chun na bearta is gá d'fhonn an margadh inmheánach a bhunú agus a fheidhmiú. I dteannta Airteagal 114 CFAE, ba cheart bunúis dlí bhreise a bheith ag an Treoir seo chun na réimsí a chumhdach atá ag brath ar Airteagail 16, ▌43(2), 50, 53(1), ▌91, 100, ▌168(4), 169, 192(1) agus 325(4) CFAE agus Airteagal 31 den Chonradh ag bunú Euratom chun bearta an Aontais a ghlacadh▐ .

(108)  Tá raon feidhme ábhartha na Treorach seo bunaithe ar na réimsí a shainaithint ina bhfuil údar maith agus gá le cosaint do sceithirí a thabhairt isteach ar bhonn na fianaise atá ar fáil faoi láthair. Féadfar raon feidhme ábhartha den sórt sin a leathnú chuig réimsí nó gníomhartha breise an Aontais, más gá sin mar bhealach chun a bhforfheidhmiú a neartú bunaithe ar fhianaise a d'fhéadfadh teacht chun cinn sa todhchaí, nó ar bhonn na meastóireachta ar an gcaoi inar oibrigh an Treoir seo.

(109)  Aon uair a ghlactar reachtaíocht ina dhiaidh sin atá ábhartha don Treoir seo, ba cheart a shonrú, i gcás inarb iomchuí, go mbeidh feidhm ag an Treoir seo. I gcás inar gá, ba cheart Airteagal 1 agus an Iarscríbhinn a leasú.

(110)  Ní féidir leis na Ballstáit cuspóir na Treorach seo, forfheidhmiú a neartú i réimsí beartais agus gníomhartha áirithe i gcás ina bhféadfadh sáruithe ar dhlí an Aontais díobháil thromchúiseach a dhéanamh do leas an phobail trí chosaint éifeachtach do sceithirí, a bhaint amach go leordhóthanach agus iad ag gníomhú ina n-aonar ná ar bhealach neamhchomhordaithe, ach is fearr is féidir é a bhaint amach trí ghníomhaíocht de chuid an Aontais lena bhforáiltear d'íoschaighdeáin comhchuibhithe maidir le cosaint do sceithirí. Thairis sin, is é gníomhaíocht an Aontais amháin is féidir comhleanúnachas a sholáthar agus rialacha reatha an Aontais maidir le cosaint do sceithirí a ailíniú. Dá bhrí sin, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta mar a leagtar amach in Airteagal 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Treoir seo thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir sin a ghnóthú.

(111)  Urramaítear leis an Treoir seo na cearta bunúsacha agus ▌na prionsabail bhunúsacha arna n‑aithint i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, go háirithe Airteagal 11 di. Dá réir sin, ba cheart an Treoir seo a chur chun feidhme i gcomhréir leis na cearta agus na prionsabail sin, trína áirithiú go n-urramófar go hiomlán, inter alia, an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh agus an tsaoirse faisnéise, an ceart chun sonraí pearsanta a chosaint, an tsaoirse chun gnó a sheoladh, an ceart chun ardleibhéal cosanta do thomhaltóirí, an ceart chun ardleibhéil cosanta ar shláinte an duine, an ceart chun ardleibhéil cosanta don chomhshaol, an ceart chun dea-riaracháin, an ceart chun leighis éifeachtaigh agus cearta cosanta.

(112)  Chuathas i gcomhairle leis an Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí i gcomhréir le hAirteagal 28(2) de Rialachán (CE) Uimh. 45/2001 ▌.

TAR ÉIS AN TREOIR SEO A GHLACADH:

CAIBIDIL I

RAON FEIDHME, COINNÍOLLACHA NA COSANTA AGUS SAINMHÍNITHE

Airteagal 1

Cuspóir

Is é cuspóir na Treorach seo forfheidhmiú dhlí agus bheartais an Aontais a fheabhsú i réimsí sonracha trí íoschaighdeáin choiteanna a leagan síos lena bhforáiltear leibhéal ard cosanta do dhaoine a thuairiscíonn sáruithe.

Airteagal 2

Raon feidhme ábhartha

1.  ▌Leis an Treoir seo leagtar síos íoschaighdeáin choiteanna maidir le cosaint do dhaoine a thuairiscíonn na sáruithe a leanas ar dhlí an Aontais:

(a)  sáruithe a thagann faoi raon feidhme ghníomhartha an Aontais a leagtar amach san Iarscríbhinn (Cuid I agus Cuid II) a ghabhann leis an Treoir seo maidir leis na réimsí seo a leanas:

(i)  soláthar poiblí;

(ii)  seirbhísí, táirgí agus margaí airgeadais agus cosc ar sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta;

(iii)  sábháilteacht táirgí;

(iv)  sábháilteacht iompair;

(v)  cosaint an chomhshaoil;

(vi)  cosaint ar radaíocht agus sábháilteacht núicléach;

(vii)  sábháilteacht bia agus beatha, sláinte agus leas ainmhithe;

(viii)  sláinte an phobail;

(ix)  cosaint tomhaltóirí;

(x)  cosaint príobháideachais agus sonraí pearsanta, agus slándáil gréasán agus córas faisnéise.

(b)  sáruithe a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais mar a shainmhínítear in Airteagal 325 CFAE agus mar a shonraítear tuilleadh i mbearta ábhartha an Aontais;

(c)  sáruithe a bhaineann leis an margadh inmheánach, dá dtagraítear in Airteagal 26(2) CFAE, lena n-áirítear sáruithe ar rialacha maidir le hiomaíocht agus státchabhair, agus i ndáil le gníomhartha a sháraíonn rialacha cánach corparáidí nó socruithe arb é is cuspóir dóibh buntáiste cánach a fháil a bhriseann cuspóir nó críoch dhlí na cánach corparáidí is infheidhme.

2.  Tá an Treoir seo gan dochar don fhéidearthacht do na Ballstáit síneadh a chur leis an gcosaint faoin dlí náisiúnta i ndáil le limistéir nó le gníomhartha nach gcumhdaítear le mír 1.

Airteagal 3

Gaol le gníomhartha eile de chuid an Aontais agus le forálacha náisiúnta

1.  Beidh feidhm ag na rialacha sin i gcás ina bhforáiltear maidir le rialacha sonracha i ndáil le tuairisciú sáruithe i ngníomhartha earnáil-sonracha de chuid an Aontais a liostaítear i gCuid II den Iarscríbhinn. Beidh forálacha na Treorach seo infheidhme ▌a mhéid nach ndéantar ábhar a rialú go héigeantach sna gníomhartha earnáil-sonracha sin de chuid an Aontais.

2.  Ní dhéanfaidh an Treoir seo difear do fhreagracht na mBallstát slándáil náisiúnta a áirithiú agus dá gcumhacht a leasanna slándála bunriachtanacha a chosaint. Go háirithe, ní bheidh feidhm aige maidir le tuairiscí ar sháruithe ar na rialacha soláthair lena mbaineann gnéithe cosanta nó slándála mura bhfuil siad clúdaithe ag ionstraimí ábhartha an Aontais.

3.  Ní dhéanfaidh an Treoir seo difear do chur i bhfeidhm dhlí an Aontais nó an dlí náisiúnta maidir leis na nithe seo a leanas:

(a)  faisnéis rúnaicmithe a chosaint;

(b)  pribhléid ghairmiúil dlíodóra agus dochtúra a chosaint;

(c)  rúndacht an phlé bhreithiúnaigh; agus

(d)  rialacha maidir le nós imeachta coiriúil.

4.  Ní dhéanfaidh an Treoir seo difear do na rialacha náisiúnta maidir le feidhmiú cheart na n-oibrithe dul i gcomhairle lena n-ionadaithe nó lena gceardchumann agus maidir leis an gcosaint ar aon bheart díobhálach gan údar mar thoradh ar an gcomhairliúchán sin, agus ar neamhspleáchas na gcomhpháirtithe sóisialta agus a gceart chun comhaontuithe comhchoiteanna a dhéanamh. Tá an méid sin gan dochar don leibhéal cosanta a dheonaítear leis an Treoir seo.

Airteagal 4

Raon feidhme pearsanta

1.  Beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le daoine tuairiscithe atá ag obair san earnáil phríobháideach nó san earnáil phoiblí a fuair faisnéis faoi sháruithe i gcomhthéacs oibre, lena n-áirítear, ar a laghad, an méid a leanas:

(a)  daoine a bhfuil stádas an oibrí acu, de réir bhrí Airteagal 45(1) CFAE, lena n‑áirítear státseirbhísigh;

(b)  daoine a bhfuil stádas féinfhostaithe acu, de réir bhrí Airteagal 49 CFAE;

(c)  scairshealbhóirí agus daoine a bhaineann le comhlacht riaracháin, bainistíochta nó maoirseachta gnóthais, lena n-áirítear comhaltaí neamhfheidhmiúcháin, chomh maith le saorálaithe agus oiliúnaithe le pá nó gan phá;

(d)  aon duine atá ag obair faoi mhaoirseacht agus faoi stiúir conraitheoirí, fochonraitheoirí agus soláthróirí.

2.  Beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le daoine tuairiscithe chomh maith i gcás ina dtugann siad tuairisc nó i gcás ina nochtann siad faisnéis a fuarthas i gcaidreamh obair-bhunaithe atá tagtha chun deiridh ó shin.

3.  Beidh feidhm ag an Treoir seo freisin maidir le daoine tuairiscithe a bhfuil a gcaidreamh oibre le tosú fós i gcásanna ina bhfuarthas faisnéis maidir le sárú le linn an phróisis earcaíochta nó in idirbheartaíocht réamhchonartha eile.

4.  Beidh feidhm freisin, i gcás inarb ábhartha, ag na bearta a leagtar amach i gCaibidil IV maidir le daoine tuairiscithe a chosaint, maidir lena leanas:

(a)  éascaitheoirí,

(b)  tríú daoine a bhfuil nasc acu leis na daoine tuairiscithe agus a d’fhéadfadh frithbheart a fhulaingt i gcomhthéacs oibre, amhail comhghleacaithe nó gaolta an duine tuairiscithe, agus

(c)  eintitis dhlíthiúla ar leis na daoine tuairiscithe iad, a n-oibríonn na daoine tuairiscithe dóibh, nó a bhfuil nasc acu leo ar shlí eile i gcomhthéacs oibre.

Airteagal 5

Coinníollacha maidir le daoine tuairiscithe a chosaint

1.  Maidir le daoine a thuairiscíonn faisnéis faoi sháruithe a thagann faoi chuimsiú na réimsí a chumhdaítear leis an Treoir seo, cáileoidh siad le haghaidh cosanta ar an gcoinníoll:

(a)  go raibh forais réasúnacha acu chun a chreidiúint go raibh an fhaisnéis a tuairiscíodh fíor tráth a tuairiscithe agus gur tháinig an fhaisnéis laistigh de raon feidhme na Treorach seo;

(b)  Gur thuairiscigh siad faisnéis go hinmheánach i gcomhréir le hAirteagal 7 agus go seachtrach i gcomhréir le hAirteagal 10, nó go seachtrach agus go díreach nó go poiblí i gcomhréir le hAirteagal 15 den Treoir seo.

2.  Gan dochar do na hoibleagáidí atá ann cheana foráil a dhéanamh do thuairisciú anaithnid de bhua dhlí an Aontais, ní dhéanann an Treoir seo difear do chumhacht na mBallstát cinneadh a dhéanamh an nglacfaidh eintitis phríobháideacha nó phoiblí agus údaráis inniúla tuairiscithe anaithnide ar sháruithe agus beart leantach a dhéanamh ina leith.

3.  Daoine a thuairiscigh nó a nocht faisnéis go hanaithnid ach a aithníodh ina dhiaidh sin, beidh siad cáilithe haghaidh cosanta ina ainneoin sin i gcás ina mbeidh siad thíos le frithbheart, ar choinníoll go gcomhlíonann siad na coinníollacha a leagtar síos i mír 1.

4.  Beidh duine a thuairiscíonn d'institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí ábhartha de chuid an Aontais maidir le sáruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo incháilithe le haghaidh cosanta mar a leagtar amach sa Treoir seo faoi na coinníollacha céanna le duine a thuairiscigh go seachtrach.

Airteagal 6

Sainmhínithe

Chun críocha na Treorach seo, beidh feidhm ag na sainmhínithe a leanas:

(1)  ciallaíonn 'sáruithe' gníomharthaneamhghníomhartha:

(i)  atáneamhdhleathach agus a bhaineann le gníomhartha an Aontais agus le réimsí a thagann faoin raon feidhme dá dtagraítear in Airteagal 2 agus san Iarscríbhinn;

(ii)  a chuireann ar neamhní críoch ▌na rialacha sna gníomhartha agus limistéir seo de chuid an Aontais;

(2)  ciallaíonn 'faisnéis faoi sháruithe' faisnéis nó amhras réasúnach faoi sháruithe iarbhír nó féideartha, agus faoi iarrachtaí sáruithe a cheilt a tharla nó ar ródhócha a tharlóidh san eagraíocht ina bhfuil nó ina raibh an duine tuairiscithe ag obair nó in eagraíocht eile lena bhfuil nó lena raibh sé i dteagmháil trína chuid oibre;

(3)  ciallaíonn ‘tuairisciú’ faisnéis faoi sháruithe a sholáthar;

(4)  ciallaíonn 'tuairisciú inmheánach' faisnéis faoi sháruithe a sholáthar laistigh d'eintiteas dlíthiúil poiblí nó príobháideach;

(5)  ciallaíonn 'tuairisciú seachtrach' faisnéis faoi sháruithe a sholáthar do na húdaráis inniúla;

(6)  ciallaíonn ‘nochtadh poiblí ’ faisnéis faoi sháruithe a chur ▌ ar fáil don fhearann poiblí;

(7)  ciallaíonn 'duine tuairiscithe' duine nádúrtha ▌ a thuairiscíonn nó a nochtann faisnéis faoi sháruithe arna fáil i gcomhthéacs a chuid gníomhaíochtaí oibre;

(8)  ciallaíonn ‘éascaitheoir’ duine nádúrtha, a thugann cúnamh don duine tuairiscithe sa phróiseas tuairiscithe i gcomhthéacs oibre, agus ar cheart cúnamh uaidh a bheith faoi rún;

(9)  ciallaíonn 'comhthéacs oibre' gníomhaíochtaí oibre reatha nó san am atá caite san earnáil phoiblí nó san earnáil phríobháideach, beag beann ar chineál na ngníomhaíochtaí, trína bhféadfadh daoine faisnéis a fháil faoi sháruithe agus ina bhféadfadh na daoine sin a bheith thíos le frithbheart má thuairiscíonn siad na sáruithe.

(10)  ciallaíonn 'duine lena mbaineann' duine nádúrtha nó dlítheanach a ndéantar tagairt dó sa tuairisc nó sa nochtadh mar dhuine a bhfuil an sárú curtha ina leith nó mar dhuine a bhfuil baint aige leis an sárú;

(11)  ciallaíonn 'frithbheart' aon ghníomh nó neamhghníomh, díreach nó indíreach, a tharlaíonn i gcomhthéacs oibre arna spreagadh ag an tuairisciú inmheánach nó seachtrach, nó trí nochtadh poiblí, agus a tharlaíonn i gcomhthéacs oibre agus a dhéanann díobháil éagórach nó a d’fhéadfadh díobháil éagórach a dhéanamh don duine tuairiscithe;

(12)  ciallaíonn 'beart leantach' aon bheart a dhéanann faighteoir na tuairisce▌nó aon údarás inniúil go hinmheánach nó go seachtrach, chun cruinneas na líomhaintí a dhéantar sa tuairisc a mheas agus, i gcás inarb iomchuí, d’fhonn aghaidh a thabhairt ar an sárú a thuairiscítear, lena n-áirítear trí ghníomhaíochtaí ar nós fiosrúchán inmheánach, imscrúdú, ionchúiseamh, beart le haghaidh cistí a aisghabháil agus dúnadh;

(13)  ciallaíonn ‘aiseolas’ faisnéis a sholáthar do na daoine tuairiscithe faoin ngníomhaíocht atá beartaithe nó atá déanta mar bheart leantach ar a tuairisc agus ar na forais atá leis an mbeart leantach sin.

(14)  ciallaíonn ‘údarás inniúil' aon údarás náisiúnta atá i dteideal tuairiscí a fháil i gcomhréir le Caibidil III agus aiseolas a thabhairt do na daoine tuairiscithe agus/nó na daoine a ainmnítear chun na dualgais dá bhforáiltear sa Treoir seo a chomhlíonadh, go háirithe maidir le bearta leantacha ar na tuairiscí.

CAIBIDIL II

TUAIRISCIÚ INMHEÁNACH AGUS BEARTA LEANTACHA A DHÉANAMH I LEITH TUAIRISCÍ

Airteagal 7

Tuairisciú trí bhealaí inmheánacha

1.  Mar phrionsabal ginearálta agus gan dochar d'Airteagail 10 agus 15, féadfar faisnéis faoi sháruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo a thuairisciú trí na bealaí agus na nósanna imeachta inmheánacha dá bhforáiltear sa Chaibidil seo.

2.  Spreagfaidh na Ballstáit úsáid bealaí inmheánacha sula ndéantar tuairisciú seachtrach, i gcás ina bhféadfar bealaí aghaidh a thabhairt ar an sárú go hinmheánach agus ina measann an duine tuairiscithe nach bhfuil aon riosca ann go ndéanfar frithbheart.

3.  Déanfar faisnéis iomchuí a bhaineann le húsáid bealaí inmheánacha den chineál sin a sholáthar i gcomhthéacs na faisnéise arna tabhairt ag eintitis dhlíthiúla san earnáil phoiblí agus san earnáil phríobháideach de bhun Airteagal 9(1)(g) agus ag údaráis inniúla de bhun Airteagal 12(4)(a) agus Airteagal 13.

Airteagal 8

Oibleagáid chun cainéil inmheánacha a bhunú

1.  Áiritheoidh na Ballstáit go mbunóidh eintitis dhlíthiúla san earnáil phríobháideach agus san earnáil phoiblí bealaí agus nósanna imeachta inmheánacha maidir le tuairisciú agus bearta leantacha a dhéanamh i leith na dtuairiscí, tar éis dul i gcomhairle agus I gcomhaontú leis na comhpháirtithe sóisialta, i gcás ina bhforáiltear dó sin sa dlí náisiúnta.

2.  Tabharfaidh na bealaí agus na nósanna imeachta sin deis dífhostaithe an eintitis tuairisciú a dhéanamh. Féadfaidh siad an deis tuairisciú a dhéanamh a thabhairt freisin do dhaoine eile a bhíonn i dteagmháil leis an eintiteas i gcomhthéacs a ngníomhaíochtaí oibre, dá dtagraítear in Airteagal 4(1)(b), (c) agus (d)▌.

3.  Is iad na heintitis dhlíthiúla san earnáil phríobháideach ina bhfuil 50 fostaí nó níos mó acu dá dtagraítear i mír 1.

4.  Ní bheidh feidhm ag an tairseach faoi mhír 3 maidir le heintitis a thagann faoi raon feidhme gníomhartha de chuid an Aontais dá dtagraítear i gCuid I.B agus i gCuid II den Iarscríbhinn.

5.  Féadfaidh duine nó roinn a ainmneofar chun na críche sin bealaí tuairiscithe a oibriú go hinmheánach nó féadfaidh tríú páirtí iad a sholáthar go seachtrach. Na tríú páirtithe iontaoibhe a oibríonn an cainéal tuairiscithe d'eintiteas príobháideach, ní mór dóibh na coimircí agus na ceanglais dá dtagraítear in Airteagal 9(1) a urramú go cothrom.

6.  Féadfaidh eintitis dhlíthiúla san earnáil phríobháideach ina bhfuil idir 50 agus 249 bhfostaí acmhainní a roinnt i ndáil le tuairiscí a fháil agus, b'fhéidir, a fhiosrú freisin. Tá an méid sin gan dochar dá n-oibleagáidí maidir le rúndacht a choinneáil agus aiseolas a thabhairt, agus aghaidh a thabhairt ar an sárú a tuairiscíodh.

7.  Tar éis measúnú riosca iomchuí a dhéanamh agus cineál gníomhaíochtaí na n-eintiteas agus an leibhéal riosca ina dhiaidh sin, go háirithe don chomhshaol agus don tsláinte phoiblí, á gcur san áireamh, féadfaidh na Ballstáit a chur de cheangal ar eintitis dhlíthiúla phríobháideacha, ▌ina bhfuil níos lú na 50 fostaíbealaí agus nósanna imeachta tuairiscithe inmheánacha a bhunú.

8.  Cuirfear in iúl don Choimisiún aon chinneadh arna ghlacadh ag Ballstát ceangal a chur ar na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha bealaí tuairiscithe inmheánacha a bhunú de bhun mhír 7, maille leis an údar agus na critéir a úsáideadh sa mheasúnú riosca. Cuirfidh an Coimisiún an cinneadh sin in iúl do na Ballstáit eile.

9.  Is iad na heintitis dhlíthiúla san earnáil phoiblí dá dtagraítear i mír 1 na heintitis dhlíthiúla phoiblí uile, lena n-áirítear aon eintiteas atá faoi úinéireacht nó faoi rialú eintitis dhlíthiúil phoiblí .

Féadfaidh Ballstáit bardais a bhfuil níos lú ná 10 000 áitritheoir iontu, nó níos lú ná 50 fostaí, nó eintitis eile a bhfuil níos lú ná 50 fostaí acu, a dhíolmhú ón oibleagáid dá dtagraítear i mír 1 .

Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh go gcomhroinnfear bealaí tuairiscithe inmheánacha idir bardais, nó go mbeidh siad á n-oibriú ag údaráis bhardasacha chomhpháirteacha i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, ar choinníoll go mbeidh na cainéil inmheánacha éagsúil agus neamhspleách ó na bealaí seachtracha.

Airteagal 9

Nósanna imeachta maidir le tuairisciú inmheánach agus bearta leantacha a dhéanamh i leith na dtuairiscí

1.  Ar na nósanna imeachta maidir le tuairisciú agus bearta leantacha a dhéanamh i leith na dtuairiscí dá dtagraítear in Airteagal 8, áireofar an méid a leanas:

(a)  bealaí chun na tuairiscí a fháil, agus iad ceaptha, leagtha amach agus á n-oibriú ar bhealach slán a áirithíonn rúndacht chéannacht an duine tuairiscithe agus aon tríú páirtí a luaitear sa tuairisc, agus a choisceann rochtain ar an bhfaisnéis ag comhaltaí foirne neamhúdaraithe;

(b)  admháil don duine tuairiscithe go bhfuarthas an tuairisc, laistigh de thréimhse nach faide ná seacht lá ón lá a bhfuarthas í;

(c)  ainmniú duine nó roinne neamhchlaonta atá inniúil maidir le bearta leantacha a dhéanamh i leith na dtuairiscí, , agus ar féidir gurb é an duine nó an roinn chéanna a bheadh ann leis an duine nó an roinn a gheobhaidh na tuairiscí agus a dhéanfaidh teagmháil leis an duine tuairiscithe a chothabháil agus, i gcás inar gá, a iarrfaidh tuilleadh faisnéise ón duine tuairiscithe agus a thabharfaidh tuilleadh aiseolais don duine sin;

(d)  go ndéantar bearta cuí leantacha i leith na tuairisce ag an duine nó an roinn ainmnithe;

(e)  dianbheart leantach i gcás ina bhforáiltear dó sa dlí náisiúnta maidir le tuairisciú anaithnid;

(f)  creat ama réasúnta▌ chun aiseolas a chur ar fáil don duine tuairiscithe maidir leis an mbearta leantach i leith na tuairisce, nach faide ná trí mhí ón admháil fála nó mura seoladh admháil, ó dhul in éag na tréimhse de sheacht lá tar éis an tuairisc a bheith déanta;

(g)  faisnéis atá soiléir agus inrochtana go héasca maidir leis ▌ na coinníollacha agus na nósanna imeachta maidir le tuairisciú go seachtrach d'údaráis inniúla de bhun Airteagal 10 agus, i gcás inarb ábhartha, d’institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí de chuid an Aontais.

2.  Na bealaí dá bhforáiltear i bpointe (a) de mhír 1, fágfaidh siad go bhféadfar tuairisciú i scríbhinn agus/nó ó bhéal, trí línte teileafóin nó córais eile teachtaireachta gutha eile, agus arna iarraidh don duine tuairiscithe, trí bhíthin cruinniú aghaidh ar aghaidh laistigh de chreat ama réasúnta.

CAIBIDIL III

TUAIRISCIÚ SEACHTRACH AGUS BEARTA LEANTACHA A DHÉANAMH I LEITH TUAIRISCÍ

Airteagal 10

Tuairisciú trí bhealaí seachtracha

Gan dochar d'Airteagal 15, soláthróidh daoine tuairiscithe faisnéis faoi sháruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo trí úsáid á baint as na bealaí agus na nósanna imeachta dá dtagraítear in Airteagail 11 agus 12, tar éis an bealach inmheánach a úsáid nó trí thuairisciú díreach chuig na húdaráis inniúla.

Airteagal 11

Oibleagáid chun bealaí tuairiscithe seachtracha a bhunú agus chun bearta leantacha a dhéanamh i leith tuairiscí

1.  Ainmneoidh na Ballstáit na húdaráis atá inniúil chun tuairiscí a fháil, aiseolas a thabhairt nó bearta leantach a dhéanamh ar na tuairiscí agus cuirfidh siad acmhainní leordhóthanacha ar fáil dóibh.

2.  Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfaidh na húdaráis inniúla an méid a leanas:

(a)  bealaí tuairiscithe seachtracha atá neamhspleách agus uathrialach a bhunú, ▌chun faisnéis arna soláthar ag an duine tuairiscithe a fháil agus a láimhseáil;

(b)  admháil a thabhairt go pras, laistigh de sheacht lá ó na tuairiscí a fháil, mura rud é gur iarr an duine tuairiscithe a mhalairt go sainráite nó go gcreideann an t‑údarás inniúil go réasúnach go gcuirfí cosaint chéannacht an duine tuairiscithe i mbaol de bharr an tuairisc a admháil;

(c)  dianbheart leantach a dhéanamh maidir leis na tuairiscí;

(d)  aiseolas a thabhairt don duine tuairiscithe faoi na bearta leantacha i leith na tuairisce laistigh de thréimhse ama réasúnta nach faide ná trí mhí, nó sé mhí i gcásanna a bhfuil údar cuí leo. Déanfaidh na húdaráis inniúla toradh críochnaitheach na n‑imscrúduithe a chur in iúl don duine tuairiscithe, i gcomhréir leis na nósanna imeachta dá bhforáiltear faoin dlí náisiúnta;

(e)  an fhaisnéis atá sa tuairisc a tharchur in am trátha chuig comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí inniúla de chuid an Aontais, de réir mar is iomchuí, le haghaidh tuilleadh imscrúdaithe, i gcás ina bhforáiltear maidir leis sin faoin dlí náisiúnta nó faoi dhlí an Aontais.

3.  Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh go bhféadfaidh na húdaráis inniúla, tar éis an t‑ábhar a athbhreithniú go cuí, cinneadh a dhéanamh gur mionsárú é an sárú a tuairiscíodh agus nach bhfuil bearta leantacha ag teastáil de bhun na Treorach seo. Ní dhéanfaidh sin difear d'oibleagáidí eile nó nósanna imeachta is infheidhme eile chun aghaidh a thabhairt ar an sárú a tuairiscíodh nó don chosaint a dheonaítear leis an Treoir seo maidir le tuairisciú trí na bealaí inmheánacha agus/nó seachtracha. I gcás mar sin cuirfidh na húdaráis inniúla a gcinneadh agus na forais leis in iúl don duine tuairiscithe.

4.  Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh go bhféadfaidh údaráis inniúla cinneadh a dhéanamh nach dteastaíonn bearta leantacha mar thoradh ar thuairiscí atriallacha nach bhfuil aon fhaisnéis fhónta nua iontu i gcomparáid le tuairisc roimhe sin a dúnadh cheana, mura rud é go bhfuil bonn cirt le bearta leantacha eile mar thoradh ar imthosca nua dlíthiúla nó fíorasacha. Sa chás sin, cuirfidh siad an duine tuairiscithe ar an eolas faoi na forais lena gcinneadh.

5.  Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh, i gcás insreabhadh ard tuairiscí, go bhféadfaidh údaráis inniúla déileáil le tuairiscí faoi sháruithe tromchúiseacha nó le sáruithe ar fhorálacha éigeantacha a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo mar ábhar tosaíochta, gan dochar don amlíne a leagtar amach i bpointe (b) de mhír 2 den Airteagal seo.

6.  Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfidh aon údarás a fuair tuairisc ach nach bhfuil an inniúlacht aige aghaidh a thabhairt ar an sárú a tuairiscíodh, go ndéanfaidh sé í a tharchur chuig an údarás inniúil, laistigh de thréimhse réasúnta ama, ar bhealach slán, agus an duine tuairiscithe a chur ar an eolas, gan mhoill, i leith an tarchurtha sin.

Airteagal 12

Ceapadh bealaí tuairiscithe seachtracha

1.  Measfar bealaí tuairiscithe seachtracha a bheith neamhspleách agus uathrialach, má chomhlíonann siad na critéir go léir a leanas:

(a)  déantar iad a cheapadh, a chur ar bun agus a oibriú ar bhealach a áirithíonn iomláine, ionracas agus rúndacht na faisnéise agus a choisceann rochtain ar an bhfaisnéis ag comhaltaí foirne neamhúdaraithe an údaráis inniúil;

(b)  fágann siad gur féidir faisnéis bhuan a stóráil i gcomhréir le hAirteagal 18 sa dóigh agus go bhféadfaí tuilleadh imscrúduithe a dhéanamh.

2.  Leis na bealaí tuairiscithe seachtracha beifear in ann tuairisciú i scríbhinn agus ó bhéal, trí línte teileafóin nó córais eile teachtaireachta gutha eile, agus arna iarraidh ag an duine tuairiscithe, trí bhíthin cruinniú aghaidh ar aghaidh laistigh de thréimhse ama réasúnach.

3.  Áiritheoidh na húdaráis inniúla i gcás nuair a gheofar tuairisc trí bhealaí eile seachas na bealaí tuairiscithe dá dtagraítear i míreanna 1 agus 2 nó ina bhfaighidh comhaltaí foirne eile, seachas na comhaltaí foirne atá freagrach as tuairiscí a láimhseáil, i gcás ina bhfaighidh siad tuairisc, cuirfear cosc ar na comhaltaí foirne a fuair í aon fhaisnéis a nochtadh a d'fhéadfadh céannacht an duine tuairiscithe nó an duine lena mbaineann a thabhairt le fios agus cuiridh siad an tuairisc ar aghaidh go pras gan mhodhnú chuig na comhaltaí foirne▌ atá freagrach as tuairiscí a láimhseáil.

4.  Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh comhaltaí foirne ag na húdaráis inniúla a bheidh freagrach as tuairiscí a láimhseáil, agus go háirithe i ndáil leis an méid a leanas:

(a)  faisnéis a sholáthar d'aon duine leasmhar faoi na nósanna imeachta tuairiscithe;

(b)  tuairiscí a ghlacadh agus bearta leantacha a dhéanamh ina leith;

(c)  teagmháil leis an duine tuairiscithe a chothabháil chun críche aiseolas a chur ar fáil agus tuilleadh faisnéise a iarraidh más gá .

5.  Gheobhaidh na comhaltaí foirne sin sainoiliúint chun críocha tuairiscí a láimhseáil.

Airteagal 13

Faisnéis maidir le tuairiscí a fháil agus maidir le bearta leantacha i leith na dtuairiscí

Áiritheoidh na Ballstáit go bhfoilseoidh na húdaráis inniúla an fhaisnéis a leanas, ar a laghad, ar a láithreán ghréasáin, i rannán ar leithligh atá inaitheanta agus inrochtana go héasca:

(a)  na coinníollacha faoina bhfuil daoine tuairiscithe incháilithe le haghaidh cosanta faoin Treoir seo;

(b)  na sonraí teagmhála chun na bealaí tuairiscithe seachtracha a úsáid dá bhforáiltear faoi Airteagal 12 go háirithe na seoltaí leictreonacha agus poist, agus na huimhreacha teileafóin, á chur in iúl cibé acu atá na comhráite teileafóin ar taifead ;

(c)  na nósanna imeachta is infheidhme maidir le sáruithe a thuairisciú, lena n-áirítear an modh a bhféadfaidh an t-údarás inniúil iarraidh ar an duine tuairiscithe an fhaisnéis arna tuairisciú a shoiléiriú nó faisnéis bhreise a sholáthar, an tréimhse ama chun aiseolas a thabhairt don duine tuairiscithe agus cineál agus ábhar an aiseolais sin ;

(d)  an córas rúndachta is infheidhme maidir le tuairiscí, agus go háirithe an fhaisnéis maidir le próiseáil sonraí pearsanta i gcomhréir le hAirteagal 17 den Treoir seo agus Airteagail 5 agus 13 de Rialachán (AE) 2016/679, Airteagal 13 de Threoir (AE) 2016/680 agus Airteagal 11 de Rialachán (CE) 2018/1725, de réir mar is infheidhme;

(e)  cineál na mbeart leantach atá le déanamh i leith tuairiscí;

(f)  na leigheasanna agus na nósanna imeachta atá ar fáil i gcoinne frithbhirt agus féidearthachtaí chun comhairle rúnda a fháil do dhaoine atá ag smaoineamh ar thuairisc a thabhairt;

(g)  ráiteas ina míneofar go soiléir na coinníollacha nach mbeadh aon dliteanas á thabhú ina dtaobh ag daoine a thuairiscíonn don údarás inniúil de bharr sárú ar rúndacht mara fhoráiltear in Airteagal 21(4).

(h)  faisnéis teagmhála an údaráis riaracháin neamhspleách aonair dá bhforáiltear in Airteagal 20(2), i gcás inarb infheidhme.

Airteagal 14

Athbhreithniú ar na nósanna imeachta ag údaráis inniúla

Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfaidh údaráis inniúla athbhreithniú rialta ar a nósanna imeachta maidir le tuairiscí a fháil agus bearta leantacha i leith tuairiscí, agus uair amháin gach trí bliana ar a laghad. Le linn athbhreithniú a dhéanamh ar na nósanna imeachta sin, cuirfidh údaráis inniúla a dtaithí féin agus taithí údarás inniúil eile san áireamh agus déanfaidh siad a nósanna imeachta a oiriúnú dá réir.

CAIBIDIL IV

NOCHTADH POIBLÍ

Airteagal 15

Nochtadh poiblí

1.  Beidh duine a nochtann go poiblí faisnéis faoi sháruithe a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo incháilithe le haghaidh cosanta faoin Treoir seo má chomhlíontar ceann de na coinníollacha seo a leanas:

(a)  gur thuairiscigh sé nó sí den chéad uair go hinmheánach agus go seachtrach, nó go díreach, seachtrach i gcomhréir le Caibidlí II agus III, ach nach ndearnadh aon ghníomhaíocht iomchuí mar fhreagra ar an tuairisc laistigh den tréimhse ama dá dtagraítear i bpointe (f) d'Airteagal 9(1) agus i bpointe (d) d'Airteagal 11(2); nó

(b)  go raibh forais réasúnacha aige nó aici chun a chreidiúint:

(i)  go bhféadfadh an sárú a bheith ina gharchontúirt nó ina chontúirt fhollasach do leas an phobail, amhail i gcás staid éigeandála nó riosca go ndéanfar damáiste do-aisiompaithe ; nó

(ii)  i gcás tuairisciú seachtrach, baol an fhrithbhirt ann nó gur beag seans go dtabharfar aghaidh go héifeachtach ar an sárú, de bharr imthosca sonracha an cháis, mar shampla go bhféadfaí fianaise a cheilt nó a scriosadh nó go bhfuil údarás i gclaonpháirteachas le déantóir an tsáraithe nó go bhfuil baint ag an údarás leis an sárú.

2.  Ní bheidh feidhm ag an Airteagal seo maidir le cásanna ina nochtann duine faisnéis go díreach don phreas de bhun forálacha náisiúnta sonracha lena mbunaítear córas cosanta a bhaineann leis an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh agus faisnéis a fháil.

CAIBIDIL V

RIALACHA IS INFHEIDHME MAIDIR LE TUAIRISCIÚ INMHEÁNACH AGUS SEACHTRACH

Airteagal 16

Dualgas rúndachta

1.  Áiritheoidh na Ballstáit nach nochtfar céannacht an duine tuairiscithe gan toiliú sainráite an duine sin do dhuine ar bith seachas na comhaltaí foirne údaraithe a bheidh inniúil chun tuairiscí a fháil agus/nó chun bearta leantach a dhéanamh orthu. Beidh feidhm aige sin freisin maidir le haon fhaisnéis eile ónar féidir céannacht an duine tuairiscithe a oibriú amach go díreach nó go hindíreach.

2.  De mhaolú ar mhír 1, ní fhéadfar céannacht an duine tuairiscithe agus aon fhaisnéise eile dá dtagraítear i mír 1 a nochtadh ach amháin i gcás inar oibleagáid riachtanach chomhréireach é sin a fhorchuirtear le dlí an Aontais nó leis an dlí náisiúnta i gcomhthéacs imscrúduithe a dhéanfaidh údaráis náisiúnta nó imeachtaí breithiúnacha, lena n-áirítear d’fhonn cearta cosanta na ndaoine lena mbaineann a choimirciú.

3.  Beidh nochtadh den sórt sin faoi réir coimircí iomchuí faoi na rialacha is infheidhme. Go háirithe, cuirfear an duine tuairiscithe ar an eolas sula nochtfar a chéannacht nó a céannacht, ach amháin dá gcuirfeadh an fhaisnéis sin na himscrúduithe nó na himeachtaí breithiúnacha i mbaol. Nuair a bheidh an duine tuairiscithe á chur ar an eolas, seolfaidh an t-údarás inniúil bonn cirt i scríbhinn chuige nó chuici ina míneofar na cúiseanna a bhí leis na sonraí rúnda lena mbaineann a nochtadh.

4.  Áiritheoidh na Ballstáit nach ndéanfaidh na húdaráis inniúla a fhaigheann tuairiscí, lena n-áirítear rúin trádála, iad a úsáid nó a nochtadh chun críocha eile thar a bhfuil riachtanach chun bearta leantacha cuí a dhéanamh ar na tuairiscí.

Airteagal 17

Sonraí pearsanta a phróiseáil

Déanfar aon phróiseáil sonraí pearsanta de bhun na Treorach seo, lena n-áirítear malartú nó tarchur sonraí pearsanta ag na húdaráis inniúla, i gcomhréir le Rialachán (AE) 2016/679 agus Treoir (AE) 2016/680. Aon mhalartú nó tarchur faisnéise a dhéanfaidh institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais, déanfar i gcomhréir le Rialachán (AE) 2018/1725 é.

Ní bhaileofar sonraí pearsanta ar ríshoiléir nach ábhartha iad chun cás suntasach a láimhseáil, nó, má dhéantar iad a bhailiú trí thimpiste, scriosfar gan moill mhíchuí iad.

Airteagal 18

Coimeád taifead ar na tuairiscí ▌

1.  Áiritheoidh na Ballstáit go gcoinneoidh údaráis inniúla agus na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí taifid de gach tuairisc a fhaightear, i gcomhréir leis na ceanglais rúndachta dá bhforáiltear in Airteagal 16 den Treoir seo. Déanfar na tuairiscí a stóráil ar feadh tréimhse nach faide ná mar is gá agus is comhréireach i bhfianaise an cheanglais a fhorchuirtear ar na húdaráis inniúla agus ar na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí de bhun na treorach seo .

2.  I gcás ina n-úsáidtear líne theileafóin taifeadta nó córas teachtaireachtaí gutha eile le haghaidh tuairiscithe, faoi réir thoiliú an duine tuairiscithe, beidh sé de cheart ag na húdaráis inniúla agus ag na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí an tuairisciú ó bhéal a dhoiciméadú ar cheann de na bealaí a leanas:

(a)  taifeadadh ar an gcomhrá i bhfoirm mharthanach agus in-aisghafa;

(b)  tras-scríbhinn iomlán chruinn den chomhrá arna hullmhú ag comhaltaí foirne ▌ an údaráis inniúil atá freagrach as tuairiscí a láimhseáil.

Tabharfaidh na húdaráis inniúla agus na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí an deis don duine tuairiscithe an tras-scríbhinn den ghlaoch a sheiceáil, a cheartú agus a aontú trína síniú.

3.  I gcás ina n-úsáidtear líne theileafóin neamhthaifeadta nó córas teachtaireachta gutha eile le haghaidh tuairiscithe, beidh sé de cheart ag na húdaráis inniúla agus na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí an tuairisciú ó bhéal a dhoiciméadú i bhfoirm miontuairiscí beachta arna n-ullmhú ag na comhaltaí foirne ▌ atá freagrach as an tuairisc a láimhseáil. Tabharfaidh na húdaráis inniúla agus na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí an deis don duine tuairiscithe na miontuairiscí ▌den ghlaoch a sheiceáil, a cheartú agus a chomhaontú trína síniú.

4.  I gcás ina n-iarrfaidh duine cruinniú le comhaltaí foirne ▌na húdaráis inniúla agus na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí d’fhonn tuairisciú a dhéanamh de réir Airteagail 9(2)(c) agus 12(2) ▌, áiritheoidh na húdaráis inniúla agus na heintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí, faoi réir thoiliú an duine tuairiscithe, go gcoimeádfar taifid iomlána agus bheachta an chruinnithe i bhfoirm mharthanach agus in-aisghafa.

Beidh sé de cheart ag údaráis inniúla agus eintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí taifid an chruinnithe a dhoiciméadú ar cheann de na bealaí seo a leanas:

(a)  taifeadadh ar an gcomhrá i bhfoirm mharthanach agus in-aisghafa;

(b)  miontuairiscí beachta ar an gcruinniú arna n-ullmhú ag comhaltaí foirne ▌ atá freagrach as an tuairisc a láimhseáil.

Tabharfaidh na húdaráis inniúla agus eintitis dhlíthiúla phríobháideacha agus phoiblí an fhéidearthacht don duine tuairiscithe miontuairiscí an chruinnithe a sheiceáil, a cheartú agus a chomhaontú trína síniú.

CAIBIDIL VI

BEARTA COSANTA

Airteagal 19

Toirmeasc ar fhrithbheart ▌

Déanfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun gach cineál frithbhirt a thoirmeasc, lena n-áirítear bagairtí agus iarrachtaí ar fhrithbheart, bíodh sé sin ina fhrithbheart díreach nó indíreach,▌ lena n-áirítear go háirithe na cineálacha frithbhirt a leanas:

(a)  fionraí, leagan as, dífhostú nó bearta comhionanna;

(b)  ísliú céime, nó ardú céime a choimeád siar;

(c)  dualgais a aistriú, suíomh áite oibre a athrú, laghdú ar phá, uaireanta oibre a athrú;

(d)  oiliúint a choimeád siar;

(e)  measúnú diúltach maidir le feidhmíocht nó teistiméireacht dhiúltach fostaíochta;

(f)  aon araíonacht, iomardú nó pionós eile a fhorchur nó a riar, lena n-áirítear pionós airgeadais;

(g)  comhéigean, imeaglú, ciapadh nó dúdhiúltú ▌;

(h)  idirdhealú, míbhuntáiste nó cóir éagórach;

(i)  mainneachtain conradh fostaíochta sealadach a aistriú ina cheann buan, i gcás ina raibh ionchais dhlisteanacha ag an oibrí go dtairgfí fostaíocht bhuan dó nó di;

(j)  mainneachtain an conradh fostaíochta sealadach a athnuachan nó é a fhoirceannadh go luath;

(k)  damáiste, lena n-áirítear damáiste do chlú an duine, go háirithe ar na meáin shóisialta, nó caillteanas airgeadais, lena n-áirítear caillteanas gnó agus caillteanas ioncaim;

(l)  dúliostáil ar bhonn comhaontú neamhfhoirmiúil nó foirmiúil ar fud na hearnála nó an tionscail, a fhágann nach bhfaighidh an duine fostaíocht san earnáil nó sa tionscal amach anseo;

(m)  foirceannadh luath nó cealú conartha le haghaidh earraí nó seirbhísí;

(n)  ceadúnas nó cead a chealú.

(o)  atreorú síciatrach nó leighis.

Airteagal 20

Bearta tacaíochta

1.  Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh rochtain ag na daoine sin dá dtagraítear in Airteagal 4, de réir mar is iomchuí, ar bhearta tacaíochta, agus go háirithe an méid seo a leanas:

(i)  rochtain ar fhaisnéis agus comhairle atá cuimsitheach agus neamhspleách, inrochtana go héasca don phobal agus saor in aisce, maidir le nósanna imeachta agus leigheasanna atá ar fáil maidir le cosaint i gcoinne frithbhirt agus cearta an duine lena mbaineann.

(ii)  ▌rochtain ar chúnamh éifeachtach ó na húdaráis inniúla roimh aon údarás iomchuí a bhfuil baint acu lena gcosaint i gcoinne frithbhirt, lena n-áirítear, i gcás ina bhforáiltear maidir leis faoin dlí náisiúnta, deimhniú go bhfuil siad incháilithe le haghaidh cosanta faoin Treoir seo.

(iii)  rochtain ar chúnamh dlíthiúil in imeachtaí coiriúla agus in imeachtaí sibhialta trasteorann, i gcomhréir le Treoir (AE) 2016/1919 agus Treoir 2008/52/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, agus rochtain ar chúnamh dlíthiúil in imeachtaí breise agus comhairleoireacht dhlíthiúil nó cúnamh dlíthiúil eile i gcomhréir leis an dlí náisiúnta.

2.  Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh do chúnamh airgeadais agus do thacaíocht, lena n-áirítear tacaíocht shíceolaíoch, do dhaoine tuairiscithe faoi chuimsiú imeachtaí dlíthiúla.

3.  Féadfaidh lárionad faisnéise nó aon údarás riaracháin neamhspleách amháin agus é sainaitheanta go soiléir, na bearta tacaíochta dá dtagraítear san Airteagal seo, a sholáthar, de réir mar is iomchuí.

Airteagal 21

Bearta maidir le cosaint ▌i gcoinne frithbhirt

1.  Glacfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun cosaint daoine tuairiscithe a chomhlíonann na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 5 i gcoinne frithbhirt a áirithiú. Áireofar ar na bearta sin, go háirithe, na cinn a leagtar amach i míreanna 2 go 8.

2.  Gan dochar d'Airteagal 3 (2) agus (3), ní mheasfar na daoine sin a thuairiscíonn nó a dhéanann nochtadh poiblí, i gcomhréir leis an Treoir seo, ní mheasfar iad a bheith ag sárú aon sriain maidir le faisnéis a nochtadh agus ní thabhóidh siad dliteanas de chineál ar bith maidir leis an tuairisciú nó an nochtadh sin a dhéanamh ar choinníoll go raibh forais réasúnacha acu chun a chreidiúint go raibh gá le tuairisciú nó nochtadh den sórt seo a dhéanamh d'fhonn sárú, de bhun na Treorach, seo a nochtadh.

3.  Ní thabhóidh daoine tuairiscithe dliteanas maidir le fáil nó rochtain a bheith acu ar an bhfaisnéis ábhartha, ar choinníoll nár chion coiriúil ann féin a bhí san fháil nó sa rochtain sin. Sa chás deireanach sin, beidh an dliteanas ginearálta á rialú de réir an dlí náisiúnta is infheidhme.

4.  I dtaca le haon dliteanas eile a bheith ar na daoine tuairiscithe, a eascraíonn as gníomhartha nó neamhghníomhartha nach mbaineann leis an tuairisciú nó nach bhfuil gá leo d'fhonn sárú a nochtadh, de bhun na Treorach seo, beidh an dliteanas sin á rialú de réir dhlí infeidhme an Aontais nó an dlí náisiúnta is infheidhme.

5.  In imeachtaí ▌ cúirte nó aon údarás eile a bhaineann le díobháil a bhain don duine tuairiscithe, agus faoi réir don duine sin a shuíomh go ndearna sé nó sí tuairisc a thabhairt nó nochtadh poiblí a dhéanamh agus gur bhain díobháil dó nó di dá réir, toimhdeofar go ndearnadh an díobháil mar fhrithbheart as▌ an tuairisc a thabhairt nó as an nochtadh a dhéanamh. I gcásanna den sórt sin, is faoin duine a rinne an frithbheart díobhálach a bheidh sé a chruthú go raibh an beart seo ▌ bunaithe ar fhorais a raibh údar cuí leo.

6.  Beidh rochtain ag daoine tuairiscithe agus ag éascaitheoirí ar bhearta feabhais i gcoinne frithbhirt, de réir mar is iomchuí, lena n-áirítear faoiseamh eatramhach go dtí go ndéanfar imeachtaí dlí a réiteach, i gcomhréir leis an gcreat náisiúnta.

7.  ▌In imeachtaí breithiúnacha, lena n-áirítear clúmhilleadh, sárú ar chóipcheart, sárú ar rúndacht, sárú ar rialacha cosanta sonraí, rúin trádála a nochtadh, nó iarratais ar chúiteamh bunaithe ar an dlí príobháideach, an dlí poiblí, nó dlí an tsaothair chomhchoitinn, ní thabhóidh daoine tuairiscithe dliteanas de chineál ar bith maidir le tuairisc a thabhairt nó nochtadh poiblí a dhéanamh, i gcomhréir leis an Treoir seo, agus beidh sé de cheart acu dul i muinín na tuairisce nó an nochta sin chun díbhe an cháis a lorg, ar choinníoll go raibh forais réasúnacha acu chun a chreidiúint go raibh gá leis an tuairisciú nó an nochtadh sin a dhéanamh d'fhonn sárú, de bhun na Treorach, seo a nochtadh. I gcás ina ndéanann duine faisnéis faoi sháruithe, a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo, a thuairisciú nó a nochtadh go poiblí, lena n-áirítear rúin trádála agus go gcomhlíontar coinníollacha na Treorach seo, measfar tuairisciú nó nochtadh poiblí den sórt seo a bheith dleathach faoi choinníollacha Airteagal 3(2) de Threoir (AE) 2016/943.

8.  Glacfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun leigheasanna agus cúiteamh iomlán as an damáiste a rinneadh do na daoine tuairiscithe a chomhlíonann na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 5 a áirithiú i gcomhréir leis an dlí náisiúnta.

Airteagal 22

Bearta chun daoine lena mbaineann a chosaint

1.  Áiritheoidh na Ballstáit, i gcomhréir le Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, go mbeidh an ceart iomlán ag na daoine lena mbaineann leigheas éifeachtach a fháil agus triail chothrom a fháil chomh maith le toimhde na neamhchiontachta agus cearta cosanta, lena n-áirítear an ceart chun éisteacht a fháil agus an ceart chun rochtain a fháil ar a gcomhad ▌.

2.  Áiritheoidh na húdaráis inniúla go gcosnófar céannacht na ndaoine lena mbaineann ▌fad a bhíonn an t-imscrúdú ar siúl, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta.

3.  Beidh feidhm ag na nósanna imeachta a leagtar amach in Airteagail 12, 17 agus 18 maidir le cosaint chéannacht na ndaoine lena mbaineann.

Airteagal 23

Pionóis

1.  Déanfaidh na Ballstáit foráil maidir le pionóis éifeachtacha, chomhréireacha agus athchomhairleacha is infheidhme maidir le daoine nádúrtha nó dlítheanacha a dhéanann an méid a leanas:

(a)  a chuireann bac ar thuairisciú nó a dhéanann iarracht bac a chur ar thuairisciú;

(b)  a dhéanann bearta frithbhirt i gcoinne daoine ▌ dá dtagraítear in Airteagal 4;

(c)  a thugann imeachtaí cráiteacha i gcoinne daoine ▌ dá dtagraítear in Airteagal 4;

(d)  a sháraíonn an dualgas maidir le rúndacht, dá dtagraítear in Airteagal 16, chéannacht daoine tuairiscithe.

2.  Déanfaidh na Ballstáit foráil maidir le pionóis éifeachtacha, chomhréireacha agus athchomhairleacha is infheidhme maidir le daoine, i gcás ina suitear, go ndearna siad tuairiscí nó nochtadh poiblí d'aon ghnó agus go feasach. Ina theannta sin, déanfaidh na Ballstáit foráil do bhearta chun cúiteamh a thabhairt as damáistí a eascraíonn as gach tuairisc nó nochtadh den sórt sin i gcomhréir leis an dlí náisiúnta.

Airteagal 24

Neamhtharscaoileadh ceart agus leigheasanna

Áiritheoidh na Ballstáit nach féidir na cearta agus na leigheasanna, dá bhforáiltear faoin Treoir seo, a tharscaoileadh ná a theorannú faoi aon chomhaontú, beartas, foirm ná coinníoll fostaíochta, lena n-áirítear comhaontú eadrána réamhaighnis.

CAIBIDIL VII

FORÁLACHA CRÍOCHNAITHEACHA

Airteagal 25

Cóir níos fabhraí agus clásal neamh-chúlchéimnithe

1.  Féadfaidh na Ballstáit forálacha a thabhairt isteach nó a choinneáil atá níos fabhraí do chearta na ndaoine tuairiscithe seachas iad siúd a leagtar amach sa Treoir seo, gan dochar d'Airteagal 22 agus d'Airteagal 23(2).

2.  Ní bheidh cur chun feidhme na Treorach seo in imthosca ar bith ina fhoras chun laghdú a dhéanamh ar an leibhéal cosanta a thugann na Ballstáit cheana féin sna réimsí a chumhdaítear faoin Treoir.

Airteagal 26

Trasuí agus idirthréimhse

1.  Tabharfaidh na Ballstáit pé dlíthe, rialacháin agus forálacha riaracháin, is gá chun an Treoir seo a chomhlíonadh, i bhfeidhm faoin ... [2 bhliain tar éis a glactha].

2.  De mhaolú ar mhír 1, cuirfidh na Ballstáit i bhfeidhm na dlíthe, na rialacháin agus na forálacha riaracháin is gá chun go gcomhlíonfar an oibleagáid bealach inmheánach a chur ar bun, a leagtar amach in Airteagal 8(3) maidir le heintitis dhlítheanacha ar mó ná 50 ach ar lú ná 250 líon na bhfostaithe acu, faoi ... [dhá bhliain tar éis an trasuí].

3.   Nuair a ghlacfaidh na Ballstáit na forálacha dá dtagraítear i míreanna 1 agus 2, beidh tagairt iontu don Treoir seo nó beidh tagairt den sórt sin ag gabháil leo tráth a bhfoilsithe oifigiúil. Is iad na Ballstáit a chinnfidh an bealach le tagairt den sórt sin a dhéanamh. Cuirfidh siad téacs na bhforálacha sin in iúl don Choimisiún láithreach.

Airteagal 27

Tuairisciú, meastóireacht agus athbhreithniú

1.  Cuirfidh na Ballstáit an fhaisnéis ábhartha uile ar fáil don Choimisiún maidir le cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm na Treorach seo. Ar bhonn na faisnéise arna soláthar, ag. Déanfaidh an Coimisiún, faoi ... [2 bhliain tar éis trasuímh], tuarascáil a chur faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa agus na Comhairle maidir le cur chun feidhme agus cur i bhfeidhm na Treorach seo.

2.  Gan dochar d'oibleagáidí tuairiscithe a leagtar síos i ngníomhartha dlí eile an Aontais, déanfaidh na Ballstáit, ar bhonn bliantúil, an staidreamh a leanas a thíolacadh don Choimisiún maidir leis na tuairiscí dá dtagraítear i gCaibidil III, i bhfoirm chomhiomlánaithe, más féidir, má tá siad ar fáil ar leibhéal lárnach sa Bhallstát lena mbaineann:

(a)  líon na dtuairiscí a fuair na húdaráis inniúla;

(b)  líon na n-imscrúduithe agus na n-imeachtaí a tionscnaíodh de thoradh na dtuairiscí sin agus an toradh ▌ a d'eascair astu;

(c)  má fionnadh é, an damáiste airgeadais measta▌ agus na suimeanna a aisghabhadh tar éis imscrúduithe agus imeachtaí a bhaineann leis na sáruithe a tuairiscíodh.

3.  Déanfaidh an Coimisiún, faoin … [4 bliana tar éis trasuímh], agus an tuarascáil arna tíolacadh aige de bhun mhír 1 agus staidreamh na mBallstát a tíolacadh de bhun mhír 2 á gcur san áireamh, tuarascáil a chur faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa agus na Comhairle ina ndéanfar measúnú ar thionchar an dlí náisiúnta lena ndéantar trasuí ar an Treoir seo. Déanfar meastóireacht sa tuarascáil ar an mbealach a d'oibrigh an Treoir seo agus measfaidh sé an gá atá le bearta breise, lena n-áirítear, nuair is iomchuí, leasuithe d'fhonn raon feidhme na Treorach seo a leathnú chuig réimsí nó gníomhartha breise Aontais, go háirithe an timpeallacht oibre a fheabhsú chun sláinte agus sábháilteacht agus dálaí oibre oibrithe a chosaint.

Anuas air sin, déanfar meastóireacht sa tuarascáil ar an úsáid a bhain na Ballstáit as na sásraí comhair atá ann faoi láthair, mar chuid dá n-oibleagáidí obair leantach a dhéanamh ar na tuarascálacha maidir le sáruithe a chuimsítear faoi raon feidhme na Treorach seo agus ar bhonn níos leithne, déanfar meastóireacht sa tuarascáil, ar cé mar a dhéanfaidh siad comhoibriú le chéile i gcás sáruithe a mbaineann gné thrasteorann leo.

4.  Cuirfidh an Coimisiún na tuarascálacha sin, mar a luaitear i mír 1 agus 3, ar fáil don phobal ar bhealach sorochtana.

Airteagal 28

Teacht i bhfeidhm

Tiocfaidh an Treoir seo i bhfeidhm an fichiú lá tar éis lá a foilsithe in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh.

Airteagal 29

Seolaithe

Dírítear an Treoir seo chuig na Ballstáit.

Arna dhéanamh ...,

Thar ceann Pharlaimint na hEorpa Thar ceann na Comhairle

An tUachtarán An tUachtarán

IARSCRÍBHINN

Cuid 1

A.  Airteagal 2(a)(i) – soláthar poiblí:

1.  Rialacha nós imeachta maidir le soláthar poiblí agus lamháltais a bhronnadh, conarthaí a dhámhachtain i réimsí na cosanta ▌agus na slándála, agus conarthaí a dhámhachtain i dtaca le heintitis a oibríonn in earnálacha an uisce, an fhuinnimh, an iompair agus na seirbhísí poist agus aon chonradh nó seirbhís eile mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2014/23/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Feabhra 2014 maidir le conarthaí lamháltais a dhámhachtain (IO L 94, 28.3.2014, lch. 1);

(ii)  Treoir 2014/24/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Feabhra 2014 maidir le soláthar poiblí agus lena n-aisghairtear Treoir 2004/18/CE (IO L 94, 28.3.2014, lch. 65);

(iii)  Treoir 2014/25/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Feabhra 2014 maidir le soláthar ag eintitis atá ag feidhmiú sna hearnálacha uisce, fuinnimh, iompair agus seirbhísí poist agus lena n-aisghairtear Treoir 2004/17/CE (IO L 94, 28.3.2014, lch. 243);

(iv)  Treoir 2009/81/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Iúil 2009 maidir le comhordú nósanna imeachta um dhámhachtain conarthaí áirithe oibreacha, conarthaí soláthair agus conarthaí seirbhíse ag údaráis chonarthacha nó ag eintitis i réimsí na cosanta agus na slándála agus lena leasaítear Treoir 2004/17/CE agus Treoir 2004/18/CE (IO L 216, 20.8.2009, lch. 76).

2.  Nósanna imeachta athbhreithnithe arna rialú ag:

(i)  Treoir 92/13/CEE ón gComhairle an 25 Feabhra 1992 lena ndéantar comhordú ar na forálacha reachtaíochta, rialúcháin agus riaracháin a bhaineann le rialacha an Chomhphobail a chur i bhfeidhm maidir le nósanna imeachta soláthair de chuid eintiteas a fheidhmíonn in earnálacha an uisce, an fhuinnimh, an iompair agus na teileachumarsáide (IO L 76, 23.3.1992, lch. 14);

(ii)  Treoir 89/665/CEE ón gComhairle an 21 Nollaig 1989 maidir le comhordú na bhforálacha reachtaíochta, rialúcháin agus riaracháin a bhaineann le feidhmiú nósanna imeachta athbhreithnithe chun conarthaí soláthair phoiblí agus oibreacha poiblí a dhámhachtain (IO L 395, 30.12.1989, lch. 33).

B.  Airteagal 2(a)(ii) – seirbhísí airgeadais, táirgí agus margaí agus cosc ar sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta:

Rialacha lena mbunaítear creat rialála agus maoirseachta agus cosaint tomhaltóirí agus infheisteoirí i seirbhísí airgeadais agus i margaí caipitil an Aontais, baincéireacht, creidmheas, infheistíocht, árachas agus athárachas, táirgí pinsin cheirde nó phearsanta, urrúis, cistí infheistíochta, ▌seirbhísí íocaíochta agus na gníomhaíochtaí a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir 2013/36/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 maidir le rochtain ar ghníomhaíocht institiúidí creidmheasa agus maoirseacht stuamachta institiúidí creidmheasa agus gnólachtaí infheistíochta, lena leasaítear Treoir 2002/87/CE agus lena n-aisghairtear Treoracha 2006/48/CE agus 2006/49/CE (IO L 176, 27.6.2013, lch. 338), mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2009/110/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Meán Fómhair 2009 maidir le dul i mbun an ghnó a ghabhann le hinstitiúidí airgid leictreonaigh agus leanúint den ghnó sin agus maoirseoireacht stuamachta a dhéanamh air lena leasaítear Treoir 2005/60/CE agus Treoir 2006/48/CE agus lena n-aisghairtear Treoir 2000/46/CE (IO L 267, 10.10.2009, lch. 7);

(ii)  Treoir 2011/61/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 8 Meitheamh 2011 maidir le Bainisteoirí Cistí Infheistíochta Malartacha agus lena leasaítear Treoir 2003/41/CE agus Treoir 2009/65/CE agus Rialacháin (CE) Uimh. 1060/2009 agus (AE) Uimh. 1095/2010 (IO L 174, 1.7.2011, lch. 1);

(iii)  Rialachán (CE) Uimh. 236/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Márta 2012 maidir le díol folamh agus gnéithe áirithe de bhabhtálacha mainneachtana creidmheasa (IO L 86, 24.3.2012, lch. 1);

(iv)  Rialachán (AE) Uimh. 345/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Aibreán 2013 maidir le cistí caipitil fiontair Eorpacha (IO L 115, 25.4.2013, lch. 1);

(v)  Rialachán (AE) Uimh 346/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Aibreán 2013 maidir le cistí fiontraíochta sóisialta Eorpacha (IO L 115, 25.4.2013, lch. 18);

(vi)  Treoir 2014/17/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Feabhra 2014 maidir le comhaontuithe creidmheasa le haghaidh tomhaltóirí a bhaineann le maoin chónaithe dhochorraithe agus lena leasaítear Treoir 2008/48/CE agus Treoir 2013/36/AE agus Rialachán (AE) Uimh. 1093/2010 (IO L 60, 28.2.2014, lch. 34);

(vii)  Rialachán (AE) Uimh. 537/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Aibreán 2014 maidir le ceanglais shonracha a bhaineann le hiniúchóireacht reachtúil ar eintitis leasa phoiblí agus lena n-aisghairtear Cinneadh 2005/909/CE ón gCoimisiún (IO L 158, 27.5.2014, lch. 77);

(viii)  Rialachán (AE) Uimh. 600/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Bealtaine 2014 maidir le margaí in ionstraimí airgeadais agus lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 648/2012 (IO L 173, 12.6.2014, lch. 84);

(ix)  Treoir 2015/2366/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le seirbhísí íocaíochta sa mhargadh inmheánach, lena leasaítear Treoir 2002/65 /CE, Treoir 2009/110/CE agus Treoir 2013/36/AE agus Rialachán (AE) Uimh. 1093/2010, agus lena n-aisghairtear Treoir 2007/64/CE (IO L 337, 23.12.2015, lch. 35);

(x)  Treoir 2004/25/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Aibreán 2004 maidir le tairiscintí táthcheangail (IO L 142, 30.4.2004, lch. 12);

(xi)  Treoir 2007/36/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Iúil 2007 maidir le cearta áirithe scairshealbhóirí i gcuideachtaí liostaithe a fheidhmiú (IO L 184, 14.7.2007, lch. 17).

(xii)  Treoir 2004/109/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Nollaig 2004 maidir le comhchuibhiú ceanglas trédhearcachta i ndáil le faisnéis i dtaobh eisitheoirí a ligtear isteach a gcuid urrús chun a dtrádála ar mhargadh rialaithe agus lena leasaítear Treoir 2001/34/CE (IO L 390, 31.12.2004, lch. 38);

(xiii)  Rialachán (AE) Uimh. 648/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Iúil 2012 maidir le díorthaigh thar an gcuntar, contrapháirtithe lárnacha agus stórtha trádála (IO L 201, 27.7.2012, lch. 1).

(xiv)  Rialachán (AE) 2016/1011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 8 Meitheamh 2016 maidir le hinnéacsanna a úsáidtear mar thagarmharcanna in ionstraimí airgeadais agus i gconarthaí airgeadais, nó chun feidhmíocht cistí infheistíochta a thomhas agus lena leasaítear Treoir 2008/48/CE agus Treoir 2014/17/AE agus Rialachán (AE) Uimh. 596/2014 (IO L 171, 29.6.2016, lch. 1);

(xv)  Treoir 2009/138/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2009 maidir le gabháil le gnó an Árachais agus an Athárachais agus an gnó sin a shaothrú (Sócmhainneacht II) (IO L 335, 17.12.2009, lch. 1)

(xvi)  Treoir 2014/59/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Bealtaine 2014 lena mbunaítear creat le haghaidh institiúidí creidmheasa agus comhlachtaí infheistíochta a théarnamh agus a réiteach agus lena leasaítear Treoir 82/891/CEE ón gComhairle agus Treoracha 2001/24/CE, 2002/47/CE, 2004/25/CE, 2005/56/CE, 2007/36/CE, 2011/35/AE, 2012/30/AE agus 2013/36/AE, agus Rialachán (AE) Uimh. 1093/2010 agus Rialachán (AE) Uimh. 648/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO L 173, 12.6.2014, lch. 190);

(xvii)  Treoir 2002/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2002 maidir le maoirseacht fhorlíontach ar institiúidí creidmheasa, ar ghnóthais árachais agus ar ghnólachtaí infheistíochta in ilchuideachta airgeadais agus lena leasaítear Treoir 73/239/CEE, Treoir 79/267/CEE, Treoir 92/49/CEE, Treoir 92/96/CEE, Treoir 93/6/CEE agus Treoir 93/22/CEE ón gComhairle, agus Treoir 98/78/CE agus Treoir 2000/12/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO L 35, 11.2.2003, lch. 1);

(xviii)  Treoir 2014/49/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Aibreán 2014 maidir le scéimeanna ráthaíochta taiscí (athmhúnlú) (IO L 173, 12.6.2014, lch. 149);

(xix)  Treoir 97/9/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Márta 1997 maidir le scéimeanna cúitimh d'infheisteoirí (IO L 84, 26.3.1997, lch. 22);

(xx)  Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 maidir le ceanglais stuamachta i gcomhair institiúidí creidmheasa agus gnólachtaí infheistíochta agus lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 648/2012 (IO L 176, 27.6.2013, lch. 1).

C.  Airteagal 2 (a)(iii) – sábháilteacht táirgí agus comhlíonadh:

1.  ▌Ceanglais sábháilteachta agus chomhlíonta na dtáirgí a chuirtear ar mhargadh an Aontais mar atá sainmhínithe agus mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2001/95/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Nollaig 2001 maidir le sábháilteacht ghinearálta táirgí (IO L 11, 15.1.2002, lch. 4);

(ii)  Reachtaíocht comhchuibhithe an Aontais maidir le táirgí monaraithe, lena n-áirítear ceanglais lipéadaithe, seachas bia, beatha, táirgí íocshláinte d'úsáid an duine agus na tréidliachta, plandaí agus ainmhithe beo, táirgí de bhunús daonna agus táirgí plandaí agus ainmhithe a bhaineann go díreach lena n-atáirgeadh amach anseo mar a liostaítear sna hIarscríbhinní a ghabhann le Rialachán XX maidir le faireachas margaidh ar tháirgí agus comhlíonadh táirgí(29);

(iii)  Treoir 2007/46/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 5 Meán Fómhair 2007 lena mbunaítear creat chun mótarfheithiclí agus a leantóirí a cheadú, mar aon le córais, comhpháirteanna agus aonaid theicniúla ar leithligh a ceapadh do na feithiclí sin (Treoir Réime) (IO L 263, 9.10.2007, lch. 1).

2.  Margaíocht agus úsáid táirgí íogaire agus contúirteacha, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2009/43/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 6 Bealtaine 2009 lena simplítear téarmaí agus coinníollacha aistrithe táirgí a bhaineann le cosaint laistigh den Chomhphobal (IO L 146, 10.06.2009, lch. 1);

(ii)  Treoir 91/477/CCE ón gComhairle an 18 Meitheamh 1991 maidir le fáil agus sealbhú arm a rialú (IO L 256, 13.9.1991, lch 51);

(iii)  Rialachán (AE) Uimh. 98/2013 an 15 Eanáir 2013 maidir le margú agus úsáid réamhtheachtaithe pléascán (IO L 39, 9.2.2013, lch. 1).

D.  Airteagal 2(a)(iv) – sábháilteacht iompair:

1.  Ceanglais sábháilteachta san earnáil iarnróid mar atá á rialú ag Treoir (AE) 2016/798 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2016 maidir le sábháilteacht iarnróid (IO L 138, 26.5.2016, lch. 102).

2.  Ceanglais sábháilteachta in earnáil na heitlíochta sibhialta mar atá á rialú ag Rialachán (AE) Uimh. 996/2010 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Deireadh Fómhair 2010 maidir le tionóiscí agus teagmhais eitlíochta sibhialta a imscrúdú agus a chosc agus lena n-aisghairtear Treoir 94/56/CE (IO L 295, 12.11.2010, lch. 35).

3.  Ceanglais sábháilteachta san earnáil bhóithre mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2008/96/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Samhain 2008 maidir le sábháilteacht bonneagair bhóithre a bhainistiú (IO L 319, 29.11.2008, lch. 59);

(ii)  Treoir 2004/54/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir leis na híoscheanglais sábháilteachta do tholláin sa Ghréasán Bóithre Tras‑Eorpach (IO L 167, 30.4.2004, lch. 39);

(iii)  Rialachán (CE) Uimh. 1071/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Deireadh Fómhair 2009 lena mbunaítear rialacha comhchoiteanna maidir leis na coinníollacha a bheidh le comhlíonadh chun gairm an oibreora iompair de bhóthar a chleachtadh agus lena n-aisghairtear Treoir 96/26/CE ón gComhairle (IO L 300, 14.11.2009, lch. 51).

4.  Ceanglais sábháilteachta san earnáil mhuirí mar atá á rialú ag:

(i)  Rialachán (CE) Uimh. 391/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le rialacha comhchoiteanna agus caighdeáin chomhchoiteanna d'eagraíochtaí cigireachta agus suirbhéireachta loinge (Athmhúnlú) (IO L 131, 28.5.2009, lch. 11);

(ii)  Rialachán (CE) Uimh. 392/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le dliteanas iompróirí paisinéirí de mhuir i gcás tionóiscí (IO L 131, 28.5.2009, lch. 24);

(iii)  Treoir 2014/90/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Iúil 2014 maidir le trealamh muirí agus lena n-aisghairtear Treoir 96/98/CE ón gComhairle (IO L 257, 28.8.2014, lch. 146);

(iv)  Treoir 2009/18/CE ó Pharlaimint na hЕorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 lena mbunaítear na prionsabail bhunúsacha a rialaíonn imscrúdú ar thionóiscí san earnáil iompair mhuirí agus lena leasaítear Treoir 1999/35/CE ón gComhairle agus Treoir 2002/59/CE (IO L 131, 28.5.2009, lch. 114);

(v)  Treoir 2008/106/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Samhain 2008 maidir leis an leibhéal íosta oiliúna do mharaithe (IO L 323, 3.12.2008, lch. 33);

(vi)  Treoir 98/41/CE ón gComhairle an 18 Meitheamh 1998 maidir le clárú daoine atá ag taisteal ar bord long d'iompar paisinéirí ag feidhmiú isteach agus amach as calafoirt Bhallstáit an Chomhphobail (IO L 188, 2.7.1998, lch. 35);

(vii)  Treoir 2001/96/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Nollaig 2001 lena mbunaítear na ceanglais agus na nósanna imeachta comhchuibhithe maidir luchtú agus díluchtú sábháilte bulc-iompróirí (IO L 13, 16.1.2002, lch. 9).

5.  Ceanglais sábháilteachta mar atá á rialú ag Treoir 2008/68/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meán Fómhair maidir le hiompar intíre earraí contúirteacha (IO L 260, 30.9.2008, lch. 13).

E.  Airteagal 2(a)(v) – cosaint an chomhshaoil:

1.   Aon chion coiriúil i gcoinne chosaint an chomhshaoil mar a rialaítear le Treoir 2008/99/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Samhain 2008 maidir le cosaint an chomhshaoil tríd an dlí coiriúil (IO L 328, 6.12.2008 , lch. 28) nó aon iompar neamhdhleathach a sháraíonn an reachtaíocht a leagtar amach in Iarscríbhinní Threoir 2008/99/CE;

2.  Forálacha maidir leis an gcomhshaol agus leis an aeráid, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2003/87/CE lena mbunaítear scéim i ndáil le trádáil ar lamháltais i gcomhair astaíochtaí gás ceaptha teasa laistigh den Chomhphobal agus lena leasaítear Treoir 96/61/CE ón gComhairle (IO L 275, 25.10.2003, lch. 32)

(ii)  Treoir 2009/28/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le húsáid fuinnimh ó fhoinsí inathnuaite a chur chun cinn agus lena leasaítear agus lena n-aisghairtear ina dhiaidh sin Treoir 2001/77/CE agus Treoir 2003/30/CE (IO L 140, 5.6.2009, lch. 16);(iii) Treoir 2012/27/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, lena leasaítear Treoir 2009/125/CE agus Treoir 2010/30/AE agus lena n-aisghairtear Treoir 2004/8/CE agus Treoir 2006/32/CE (IO L 315, 14.11.2012, lch. 1).

(iii)  Rialachán (AE) Uimh. 525/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Bealtaine 2013 maidir le sásra chun faireachán agus tuairisciú a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha teasa agus chun faisnéis eile atá ábhartha don athrú aeráide a thuairisciú ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais agus lena n-aisghairtear Cinneadh Uimh. 280/2004/CE (IO L 165, 18.6.2013, lch. 13);

(iv)  Treoir (AE) 2018/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2018 maidir le húsáid fuinnimh ó fhoinsí inathnuaite a chur chun cinn (IO L 328, 21.12.2018, lch. 82)

3.  Forálacha maidir le forbairt inbhuanaithe agus bainistiú dramhaíola, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2008/98/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Samhain 2008 maidir le dramhaíl agus lena n-aisghairtear Treoracha áirithe (IO L 312, 22.11.2008, lch. 3);

(ii)  Rialachán (AE) Uimh. 1257/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Samhain 2013 maidir le hathchúrsáil long agus lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 1013/2006 agus Treoir 2009/16/CE (IO L 330, 10.12.2013, lch. 1);

(iii)   Rialachán (AE) Uimh. 649/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Iúil 2012 maidir le ceimiceáin ghuaiseacha a onnmhairiú agus a allmhairiú (IO L 201, 27.7.2012, lch. 60);

4.  Forálacha maidir le muirthruailliú, aerthruailliú agus truailliú ó thorann, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 1999/94/CE a bhaineann le hinfhaighteacht faisnéise do thomhaltóirí maidir le barainneacht bhreosla agus astaíochtaí CO2 i dtaca le gluaisteáin phaisinéirí nua a mhargú (IO L 12, 18.1.2000, lch. 16);

(ii)  Treoir 2001/81/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2001 maidir le teorainneacha astaíochtaí náisiúnta do thruailleáin atmaisféaracha áirithe (IO L 309, 27.11.2001, lch. 22);

(iii)  Treoir 2002/49/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Meitheamh 2002 a bhaineann le torann timpeallachta a mheasúnú agus a bhainistiú (IO L 189, 18.7.2002, lch 12);

(iv)  Rialachán (CE) Uimh. 782/2003 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Aibreán 2003 maidir le toirmeasc ar chomhdhúile organaitín ar bord long (IO EU L 115, 9.5.2003, lch. 1);

(v)   Treoir (CE) 2004/35 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Aibreán 2004 maidir le dliteanas comhshaoil i ndáil le damáiste comhshaoil a chosc agus a leigheas (IO L 143, 30.4.2004, lch. 56);

(vi)  Treoir 2005/35/CE maidir le truailliú ó longa agus pionóis ar sháruithe a thabhairt isteach (IO L 255, 30.9.2005, lch. 11);

(vii)  Rialachán (CE) Uimh. 166/2006 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Eanáir 2006 maidir le bunú Clár Eorpach um Scaoileadh Amach agus Aistriú Truailleán agus lena leasaítear Treoir 91/689/CEE agus Treoir 96/61/CE ón gComhairle (IO L 33, 4.2.2006, lch. 1);

(viii)  Treoir 2009/33/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le feithiclí iompair de bhóthar atá glan agus tíosach ar fhuinneamh a chur chun cinn (IO L 120, 15.5.2009, lch. 12);

(ix)  Rialachán (CE) Uimh. 443/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 lena socraítear na caighdeáin feidhmíochta maidir le hastaíochtaí do ghluaisteáin nua phaisinéirí mar chuid de chur chuige comhtháite an Chomhphobail chun astaíochtaí CO2 ó fheithiclí saothair éadroim a laghdú (IO L 140, 5.6.2009, lch. 1);

(x)  Rialachán (CE) Uimh. 1005/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Meán Fómhair 2009 maidir le substaintí a ídíonn an ciseal ózóin (IO L 286, 31.10.2009, lch. 1);

(xi)  Treoir 2009/126/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Deireadh Fómhair 2009 maidir le gal pheitril Céim II a aisghabháil le linn mótarfheithiclí a athbhreoslú i stáisiúin pheitril (IO L 285, 31.10.2009, lch. 36);

(xii)  Rialachán (AE) Uimh. 510/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2011 lena socraítear na caighdeáin feidhmíochta d'astaíochtaí ó fheithiclí tráchtála éadroma nua mar chuid de chur chuige comhtháite an Aontais chun astaíochtaí CO2 ó fheithiclí saothair éadroim a laghdú (IO L 145, 31.5.2011, lch. 1);

(xiii)  Treoir 2014/94/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2014 maidir le bonneagar breoslaí malartacha a úsáid (IO L 307, 28.10.2014, lch. 1);

(xiv)   Rialachán (AE) 2015/757 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2015 maidir le faireachán, tuairisciú agus fíorú a dhéanamh ar astaíochtaí dé-ocsaíde carbóin ó mhuiriompar, agus lena leasaítear Treoir 2009/16/CE (IO L 123, 19.5.2015, lch. 55);

(xv)  Treoir (AE) 2015/2193 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le hastaíochtaí truailleán áirithe ó ghléasraí dócháin meánmhéide san aer a theorannú (IO L 313, 28.11.2015, lch. 1);

5.  Forálacha maidir le cosaint agus bainistiú uisce agus ithreacha, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2007/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2007 maidir le measúnú agus bainistiú baol tuilte (IO L 288, 6.11.2007, lch. 27);

(ii)  Treoir 2008/105/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin cáilíochta comhshaoil i réimse an bheartais uisce, lena leasaítear agus lena n-aisghairtear ina dhiaidh sin Treoracha 82/176/CEE, 83/513/CEE, 84/156/CEE, 84/491/CEE, 86/280/CEE ón gComhairle agus lena leasaítear Treoir 2000/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO L 348, 24.12.2008, lch. 84);

(iii)  Treoir 2011/92/AE maidir le measúnú a dhéanamh ar na héifeachtaí atá ag tionscadail phoiblí agus phríobháideacha áirithe i ndáil leis an gcomhshaol (IO L 26, 18.1.2012, lch. 1).

6.  Forálacha a bhaineann leis an dúlra agus an bhithéagsúlacht a chosaint, mar atá á rialú ag:

(i)  Rialachán (CE) Uimh. 1936/2001 ón gComhairle an 27 Meán Fómhair 2001 lena leagtar síos na bearta is infheidhme maidir le hiascaireacht a dhéanamh ar stoic áirithe d'éisc mhór-imirceacha (IO L 263, 3.10.2001, lch. 1);

(ii)  Rialachán (CE) Uimh. 812/2004 ón gComhairle an 26 Aibreán 2004 lena leagtar síos bearta a bhaineann le foghabhálacha teagmhasacha céiticeach in iascaigh agus lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 88/98 (IO L 150, 30.4.2004, lch. 12);

(iii)  Rialachán (CE) Uimh. 1007/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Meán Fómhair 2009 maidir le trádáil i dtáirgí róin (IO L 286, 31.10.2009, lch. 36);

(iv)  Rialachán (CE) Uimh. 734/2008 ón gComhairle an 15 Iúil 2008 maidir le héiceachórais leochaileacha mhuirí ar an mórmhuir a chosaint ar éifeacht dhochrach gléasanna iascaireachta grinnill (IO L 201, 30.7.2008, lch. 8);

(v)  Treoir 2009/147/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Samhain 2009 maidir le héin fhiáine a chaomhnú (IO L 20, 26.1.2010, lch. 7);

(vi)  Rialachán (CE) Uimh. 995/2010 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Deireadh Fómhair 2010 lena leagtar síos oibleagáidí na n-oibreoirí a chuireann adhmad agus táirgí adhmaid ar an margadh (IO L 295, 12.11.2010, lch. 23);

(vii)  Rialachán (AE) Uimh. 1143/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2014 maidir le tabhairt isteach agus leathadh speiceas coimhthíoch ionrach a chosc agus a bhainistiú (IO L 317, 4.11.2014, lch. 35);

7.  Forálacha maidir le ceimiceáin, mar atá á rialú faoi Rialachán (CE) Uimh. 1907/2006 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Nollaig 2006 maidir le Clárú, Meastóireacht, Údarú agus Srianadh Ceimiceán (REACH), lena mbunaítear Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán, lena leasaítear Treoir 1999/45/CE agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 793/93 ón gComhairle agus Rialachán (CE) Uimh. 1488/94 ón gCoimisiún, chomh maith le Treoir 76/769/CEE ón gComhairle agus Treoracha 91/155/CEE, 93/67/CEE, 93/105/CE agus 2000/21/CE ón gCoimisiún (IO L 396, 30.12.2006, lch. 1);

8.  Forálacha a bhaineann le táirgí orgánacha, mar a rialaítear faoi Rialachán (AE) 2018/848 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 maidir le táirgeadh orgánach agus lipéadú táirgí orgánacha agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 834/2007 ón gComhairle (IO L 150, 14.6.2018, lch. 1 ).

F.  Airteagal 2(a)(vi) – cosaint ar radaíocht agus sábháilteacht núicléach

Rialacha maidir le sábháilteacht núicléach, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2009/71/Euratom ón gComhairle an 25 Meitheamh 2009 lena mbunaítear creat Comhphobail maidir le sábháilteacht núicléach na suiteálacha núicléacha (IO L 172, 2.7.2009, lch. 18);

(ii)  Treoir 2013/51/Euratom ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2013 lena leagtar síos na ceanglais maidir le sláinte an phobail i gcoitinne a chosaint maidir le substaintí radaighníomhacha in uisce a ceapadh lena chaitheamh ag an duine (IO L 296, 7.11.2013, lch. 12 );

(iii)  Treoir 2013/59/Euratom ón gComhairle an 5 Nollaig 2013 lena leagtar síos na caighdeáin bhunúsacha sábháilteachta maidir le cosaint ar na contúirtí a éiríonn as nochtadh don radaíocht ianaíoch, agus lena n-aisghairtear Treoracha 89/618/Euratom, 90/641/Euratom, 96/29/Euratom, 97/43/Euratom agus 2003/122/Euratom (IO L 13, 17.1.2014, lch. 1);

(iv)  Treoir 2011/70/Euratom ón gComhairle an 19 Iúil 2011 lena mbunaítear creat Comhphobail maidir le bainistiú freagrach agus sábháilte breosla spíonta agus dramhaíola radaighníomhaí (IO L 199, 2.8.2011, lch. 48);

(v)  Treoir 2006/117/Euratom ón gComhairle an 20 Samhain 2006 maidir le maoirseacht agus rialú loingsithe ar dhramhaíl radaighníomhach agus breosla spíonta (IO L 337, 5.12.2006, lch. 21).

(vi)  Rialachán (Euratom) 2016/52 ón gComhairle an 15 Eanáir 2016 lena leagtar síos uasleibhéil cheadaithe éilliúcháin radaighníomhaigh ar bhia agus ar bheatha tar éis tionóisc núicléach nó i ndiaidh aon cháis eile ina dtarlaíonn éigeandáil raideolaíoch, agus lena n-aisghairtear Rialachán (Euratom) Uimh. 3954/87 agus Rialachán (Euratom) Uimh. 944/89 agus Rialachán (Euratom) Uimh. 770/90 ón gComhairle (IO L 13, 20.1.2016, lch. 2);

(vii)  Rialachán (Euratom) Uimh. 1493/93 ón gComhairle an 8 Meitheamh 1993 maidir le loingsiú substaintí radaighníomhacha ó Bhallstát go Ballstát.

G.  Airteagal 2(a)(vii) – sábháilteacht bia agus beatha, sláinte agus leas ainmhithe:

1.  Dlí bia agus beatha an Aontais faoi rialú ag na prionsabail agus na ceanglais ghinearálta mar a shainmhínítear iad le Rialachán (CE) Uimh. 178/2002 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 28 Eanáir 2002 lena leagtar síos prionsabail ghinearálta agus ceanglais ghinearálta an dlí bia, lena mbunaítear an tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia agus lena leagtar síos nósanna imeachta in ábhair a bhaineann le sábháilteacht bia (IO L 31, 1.2.2002, lch. 1).

2.  Sláinte ainmhithe, mar atá á rialú ag:

(i)   Rialachán (AE) Uimh. 2016/429 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le galair in-tarchurtha ainmhithe agus lena leasaítear agus lena n-aisghairtear gníomhartha áirithe i réimse na sláinte ainmhithe (an Dlí maidir le Sláinte Ainmhithe') (IO L 84, 31.3.2016, lch. 1).

(ii)  Rialachán (CE) Uimh. 1069/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Deireadh Fómhair 2009 lena leagtar síos rialacha sláinte maidir le seachtháirgí ainmhithe agus táirgí díorthaithe nach bhfuil ceaptha mar bhia don duine agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 1774/2002 (IO L 300, 14.11.2009, lch. 1);

3.  Rialachán (AE) 2017/625 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir le rialuithe oifigiúla agus gníomhaíochtaí oifigiúla eile arna ndéanamh lena áirithiú go gcuirfear i bhfeidhm dlí an bhia agus na beatha, rialacha maidir le sláinte agus leas ainmhithe, sláinte plandaí agus táirgí cosanta plandaí, lena leasaítear Rialacháin (CE) Uimh. 999/2001, (CE) Uimh. 396/2005, (CE) Uimh. 1069/2009, (CE) Uimh. 1107/2009, (AE) Uimh. 1151/2012, (AE) Uimh. 652/2014 , (AE) 2016/429 agus (AE) 2016/2031 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Rialachán (CE) Uimh. 1/2005 agus (CE) Uimh. 1099/2009 ón gComhairle agus Treoracha 98/58/CE 1999/74/CE, 2007/43/CE, 2008/119/CE agus 2008/120/CE ón gComhairle, agus lena n-aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 854/2004 agus (CE) Uimh. 882/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Treoracha 89/608/CEE, 89/662/CEE, 90/425/CEE, 91/496/CEE, 96/23/CE, 96/93/CE agus 97/78/CE agus Cinneadh 92/438/CEE ón gComhairle (an Rialachán maidir le Rialuithe Oifigiúla) (IO L 95, 7.4.2017, lch. 1).

4.   Forálacha agus caighdeáin maidir le cosaint agus leas ainmhithe, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 98/58/CE ón gComhairle an 20 Iúil 1998 maidir le cosaint ainmhithe a choinnítear le haghaidh feirmeoireachta (IO L 221, 8.8.1998, lch. 23);

(ii)  Rialachán (CE) Uimh. 1/2005 ón gComhairle an 22 Nollaig 2004 maidir le cosaint ainmhithe le linn iompair agus oibríochtaí gaolmhara agus lena leasaítear Treoracha 64/432/CEE agus 93/119/CE agus Rialachán (CE) Uimh. 1255/97 (IO L 3, 5.1.2005, lch. 1);

(iii)  Rialachán (CE) Uimh. 1099/2009 ón gComhairle an 24 Meán Fómhair 2009 maidir le hainmhithe a chosaint tráth an mharaithe (IO L 303, 18.11.2009, lch. 1);

(iv)  Treoir 1999/22/CE ón gComhairle an 29 Márta 1999 maidir le hainmhithe fiáine a choinneáil sa zú (IO L 94, 9.4.1999, lch. 24).

H.  Airteagal 2(a)(viii) – sláinte an phobail:

1.  Bearta ag leagan síos ardchaighdeán cáilíochta agus sábháilteachta d'orgáin agus substaintí de bhunús daonna, mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 2002/98/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Eanáir 2003 lena leagtar síos caighdeáin cháilíochta agus sábháilteachta do bhailiú, do thástáil, do phróiseáil, do stóráil agus do dháileadh fola agus comhábhar fola daonna agus lena leasaítear Treoir 2001/83/CE (IO L 33, 8.2.2003, lch. 30);

(ii)  Treoir 2004/23/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 31 Márta 2004 maidir le caighdeáin cháilíochta agus sábháilteachta a leagan síos do dheonú, soláthar, tástáil, próiseáil, caomhnú, stóráil agus dáileadh fíochán agus ceall daonna (IO L 102, 7.4.2004, lch. 48);

(iii)  Treoir 2010/53/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 7 Iúil 2010 maidir le caighdeáin cháilíochta agus slándáil orgáin an duine atá beartaithe le haghaidh trasphlandaithe (IO L 207, 6.8.2010, lch. 14).

2.  Bearta lena leagtar síos ardchaighdeáin cháilíochta agus sábháilteachta do tháirgí íocshláinte agus feistí úsáide míochaine mar atá á rialú ag:

(i)  Rialachán (CE) Uimh. 141/2000 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 1999 maidir le táirgí íocshláinte dílleachta (IO L 18, 22.1.2000, lch. 1);

(ii)  Treoir 2001/83/CE an 6 Samhain 2001 maidir leis an gcód Comhphobail a bhaineann le táirgí íocshláinte lena n-úsáid ag an duine (IO L 311, 28.11.2001, lch. 67);

(iii)  Rialachán (AE) 2019/6 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2018 maidir le táirge íocshláinte tréidliachta agus lena n-aisghairtear Treoir 2001/82/CE (IO L 4, 7.1.2019 lch.43);

(iv)  Rialachán (CE) 726/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 31 Márta 2004 lena leagtar síos nósanna imeachta Comhphobail chun údarú agus maoirseacht a dhéanamh ar tháirgí íocshláinte d'úsáid an duine agus na tréidliachta agus lena mbunaítear an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach (IO L 136, 30.4.2004, lch. 1);

(v)  Rialachán (CE) Uimh. 1901/2006 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Nollaig 2006 maidir le táirgí íocshláinte le haghaidh úsáide péidiatraicí agus lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 1768/92, Treoir 2001/20/CE, Treoir 2001/83/CE agus Rialachán (CE) Uimh. 726/2004 (IO L 378, 27.12.2006, lch. 1);

(vi)  Rialachán (CE) 1394/2007 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Samhain 2007 maidir le táirgí íocshláinte ardteiripe agus lena leasaítear Treoir 2001/83/CE agus Rialachán (CE) Uimh. 726/2004 (IO L 324, 10.12.2007, lch. 121);

(vii)  Rialachán (AE) 536/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Aibreán 2014 maidir le trialacha cliniciúla ar tháirgí íocshláinte lena n-úsáid ag an duine, agus lena n-aisghairtear Treoir 2001/20/CE (IO L 158, 27.5.2014, lch. 1).

3.  Treoir 2011/24/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2011 maidir le cearta othar i gcúram sláinte trasteorann a chur i bhfeidhm (IO L 88, 4.4.2011, lch. 45).

4.  Monarú, cur i láthair agus díol tobac agus táirgí gaolmhara arna rialú ag Treoir 2014/40/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Aibreán 2014 maidir le comhfhogasú fhorálacha reachtaíochta, rialúcháin agus riaracháin na mBallstát a bhaineann le monarú, cur i láthair agus díol tobac agus táirgí gaolmhara agus lena n‑aisghairtear Treoir 2001/37/CE (IO L 127, 29.4.2014, lch. 1).

I.  Airteagal 2(a)(ix) – cosaint tomhaltóirí:

Cearta tomhaltóirí agus cosaint tomhaltóirí mar atá á rialú ag:

(i)  Treoir 98/6/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 1998 maidir le cosaint tomhaltóirí ó thaobh praghsanna táirgí a chur in iúl do thomhaltóirí (IO L 80, 18.3.1998, lch. 27);

(ii)  Treoir 1999/44/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Bealtaine 1999 maidir le gnéithe áirithe de dhíol earraí tomhaltais agus ráthaíochtaí gaolmhara (IO L 171, 7.7.1999, lch. 12);

(iii)  Treoir 2002/65/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Meán Fómhair 2002 maidir le cianmhargú seirbhísí airgeadais tomhaltóirí agus lena leasaítear Treoir 90/619/CEE ón gComhairle agus Treoir 97/7/CE agus Treoir 98/27/CE (IO L 271, 9.10.2002, lch. 16);

(iv)  Treoir 2005/29/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2005 maidir le cleachtais tráchtála éagóracha gnólacht le tomhaltóir sa mhargadh inmheánach agus lena leasaítear Treoir 84/450/CEE ón gComhairle, Treoir 97/7/CE, Treoir 98/27/CE agus Treoir 2002/65/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Rialachán (CE) Uimh. 2006/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle ("An Treoir maidir le cleachtais tráchtála éagóracha") (IO L 149, 11.6.2005, lch. 22);

(v)  Treoir 2008/48/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2008 maidir le comhaontuithe creidmheasa do thomhaltóirí agus lena n-aisghairtear Treoir 87/102/CEE ón gComhairle (IO L 133, 22.5.2008, lch. 66);

(vi)  Treoir 2011/83/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2011 maidir le cearta tomhaltóirí, lena leasaítear Treoir 93/13/CEE ón gComhairle agus Treoir 1999/44/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n-aisghairtear Treoir 85/577/CEE ón gComhairle agus Treoir 97/7/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO L 304, 22.11.2011, lch. 64);

(vii)  Treoir 2014/92/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Iúil 2014 maidir le hinchomparáideacht táillí a bhaineann le cuntais íocaíochta, le malartú cuntas íocaíochta agus le rochtain ar chuntais íocaíochta a bhfuil gnéithe bunúsacha acu (IO L 257, 28.8.2014, lch. 214).

J.  Airteagal 2(a)(x) – cosaint príobháideachais agus sonraí pearsanta, agus slándáil gréasán agus córas faisnéise:

(i)  Treoir 2002/58/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le sonraí pearsanta a phróiseáil agus maidir le príobháideachas a chosaint san earnáil cumarsáide leictreonaí (an Treoir um príobháideachas agus cumarsáid leictreonach) (IO L 201, 31.7.2002, lch. 37);

(ii)  Rialachán (AE) 2016/679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Aibreán 2016 maidir le daoine nádúrtha a chosaint i ndáil le sonraí pearsanta a phróiseáil agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin, agus lena n-aisghairtear Treoir 95/46/CE (an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí) (IO L 119, 4.5.2016, lch. 1);

(iii)  Treoir (AE) 2016/1148 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 6 Iúil 2016 maidir le bearta chun leibhéal ard slándála gréasán agus faisnéise a áirithiú ar fud an Aontais (IO L 194, 19.7.2016, lch. 1).

Cuid II

Tagraíonn Airteagal 3(1) den Treoir don reachtaíocht Aontais a leanas:

A.  Airteagal 2(a)(ii) – seirbhísí airgeadais, táirgí agus margaí agus cosc ar sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta:

1.  Seirbhísí airgeadais:

(i)  Treoir 2009/65/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Iúil 2009 maidir le comhordú forálacha reachtaíochta, rialúcháin agus riaracháin a bhaineann le gnóthais i gcomhair comhinfheistíochta in urrúis inaistrithe (UCITS) (IO L 302, 17.11.2009, lch. 32);

(ii)  Treoir (AE) 2016/2341 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Nollaig 2016 maidir le gníomhaíochtaí agus maoirseacht institiúidí um chóir ar scor ceirde (IORPanna) (IO L 354, 23.12.2016, lch. 37);

(iii)  Treoir 2006/43/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Bealtaine 2006 maidir le hiniúchtaí reachtúla de chuntais bhliantúla agus cuntais chomhdhlúite agus lena leasaítear Treoir 78/660/CEE ón gComhairle agus Treoir 83/349/CEE agus lena n-aisghairtear Treoir 84/253/CEE ón gComhairle (IO L 157, 09.06.2006, lch. 87);

(iv)  Rialachán (AE) Uimh. 596/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Aibreán 2014 maidir le drochúsáid mhargaidh (an rialachán maidir le drochúsáid mhargaidh) agus lena n-aisghairtear Treoir 2003/6/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Treoracha 2003/124/CE, 2003/125/CE agus 2004/72/CE ón gCoimisiún (IO L 173, 12.6.2014, lch. 1);

(v)  Treoir 2013/36/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 maidir le rochtain ar ghníomhaíochtaí institiúidí creidmheasa agus maidir le maoirseacht stuamachta ar institiúidí creidmheasa agus ar ghnólachtaí infheistíochta, lena leasaítear Treoir 2002/87/CE agus lena n-aisghairtear Treoir 2006/48/CE agus Treoir 2006/49/CE (IO L 176, 27.6.2013, lch. 338);

(vi)  Treoir 2014/65/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Bealtaine 2014 maidir le margaí in ionstraimí airgeadais agus lena leasaítear Treoir 2002/92/CE agus Treoir 2011/61/AE (IO L 173, 12.6.2014, lch. 349);

(vii)  Rialachán (AE) Uimh. 909/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Iúil 2014 maidir le socraíocht urrús san Aontas Eorpach a fheabhsú agus maidir le taisclanna lárnacha urrús agus lena leasaítear Treoir 98/26/CE agus Treoir 2014/65/AE agus Rialachán (AE) Uimh. 236/2012 (IO L 257, 28.8.2014, lch. 1);

(viii)  Rialachán (CE) Uimh. 1286/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Samhain 2014 maidir le doiciméid um fhaisnéis bhunriachtanach do tháirgí infheistíochta miondíola pacáistithe agus táirgí infheistíochta atá árachas-bhunaithe (PRIIPanna) (OJ L 352, 9.12.2014, p. 1);

(ix)  Rialachán (AE) 2015/2365 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Samhain 2015 maidir le trédhearcacht idirbheart maoinithe urrús agus athúsáide agus lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 648/2012 (IO L 337, 23.12.2015, lch.1);

(x)  Treoir (AE) 2016/97 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Eanáir 2016 maidir le dáileadh árachais (athmhúnlú) (IO L 26, 2.2.2016, lch. 19);

(xi)  Rialachán (AE) Uimh. 2017/1129 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Meitheamh 2017 maidir leis an réamheolaire atá le foilsiú nuair a thairgtear urrúis don phobal nó nuair a ligtear isteach iad chun a dtrádála ar mhargadh rialáilte (IO L 168, 30.6.2017, lch. 12).

2.  Cosc ar sciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta:

(i)  Treoir (AE) 2015/849 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Bealtaine 2015 maidir le cosc a chur ar úsáid an chórais airgeadais chun críocha sciúradh airgid nó maoiniú sceimhlitheoireachta, lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 648/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, agus lena n‑aisghairtear Treoir 2005/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Treoir 2006/70/CE ón gCoimisiún (IO L 141, 5.6.2015, lch. 73);

(ii)  Rialachán (AE) 2015/847 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Bealtaine 2015 maidir le faisnéis a ghabhann le haistrithe cistí agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 1781/2006 (IO L 141, 5.6.2015, lch. 1 ).

B.  Airteagal 2(a)(iv) – sábháilteacht iompair:

(i)  Rialachán (AE) Uimh. 376/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Aibreán 2014 maidir le tarluithe san eitlíocht shibhialta a thuairisciú, leis an anailís a dhéantar orthu agus leis na bearta leantacha a dhéantar ina leith, lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 996/2010 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus lena n-aisghairtear Treoir 2003/42/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Rialachán (CE) Uimh. 1321/2007 ón gCoimisiún agus Rialachán (CE) Uimh. 1330/2007 ón gCoimisiún (IO L 122, 24.4.2014, lch. 18);

(ii)  Treoir 2013/54/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Samhain 2013 maidir le freagrachtaí áirithe bratstát a bhaineann le comhlíonadh agus cur chun feidhme an Choinbhinsiúin Oibreachais Mhuirí. 2006 (IO L 329, 10.12.2013, lch. 1);

(iii)  Treoir 2009/16/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le rialú Stáit ar chalafoirt (IO L 131, 28.5.2009, lch. 57).

C.  Airteagal 2(a)(v) – cosaint an chomhshaoil:

(i)  Treoir 2013/30/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Meitheamh 2013 maidir le sábháilteacht oibríochtaí ola agus gáis amach ón gcósta agus lena leasaítear Treoir 2004/35/CE ón gComhairle (IO L 178, 28.6.2013, lch. 66).

IARSCRÍBHINN A GHABHANN LEIS AN RÚN REACHTACH

Ráiteas ón gCoimisiún maidir le cosaint do dhaoine a thuairiscíonn

sáruithe ar dhlí an Aontais

Ag tráth an athbhreithnithe atá le déanamh i gcomhréir le hAirteagal 21 den Treoir, déanfaidh an Coimisiún staidéar ar an bhféidearthacht moladh a dhéanamh a raon feidhme a leathnú lena cur i bhfeidhm maidir le gníomhartha áirithe atá bunaithe ar Airteagal 153 CFAE agus Airteagal 157 CFAE, tar éis dó dul i gcomhairle leis na comhpháirtithe sóisialta, i gcás inarb iomchuí, i gcomhréir le hAirteagal 154 CFAE.

(1)* Níl bailchríoch dhlítheangeolaíoch déanta ar an téacs go fóill.
(2)IO C […], […], lch. […].
(3)IO C […], […], lch. […].
(4)IO C […], […], lch. […].
(5) Seasamh ó Pharlaimint na hEorpa an 16 Aibreán 2019.
(6)Teachtaireacht an 8.12.2010, "Reinforcing sanctioning regimes in the financial services sector" [Córais smachtbhannaí a threisiú san earnáil seirbhísí airgeadais].
(7)Déantar imscrúdú ar chorpas ábhartha 'reachtaíocht an Aontais um chomhchuibhiú' agus liostaítear é i Rialachán [XXX] lena leagtar síos rialacha agus nósanna imeachta maidir le comhlíonadh agus forfheidhmiú reachtaíocht an Aontais um chomhchuibhiú, 2017/0353 (COD).
(8)Arna rialú ag Treoir 2001/95/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Nollaig 2001 maidir le sábháilteacht ghinearálta táirgí (IO L 11, lch. 4).
(9)Rialachán (AE) Uimh. 376/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Aibreán 2014 maidir le tarluithe san eitlíocht shibhialta a thuairisciú, leis an anailís a dhéantar orthu agus leis na bearta leantacha a dhéantar ina leith (IO L 122, lch. 18).
(10)Treoir 2013/54/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Samhain 2013 maidir le freagrachtaí áirithe na mbratstát maidir le comhlíonadh agus forfheidhmiú an Choinbhinsiúin Oibreachais Mhuirí (IO L 329, lch. 1), Treoir 2009/16/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le rialú Stáit ar chalafoirt (IO L 131, lch. 57).
(11)COM (2018) 10 final.
(12)Treoir 2013/30/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Meitheamh 2013 maidir le sábháilteacht oibríochtaí ola agus gáis amach ón gcósta (IO L 178, lch. 66).
(13)Treoir 2014/87/Euratom ón gComhairle an 8 Iúil 2014 lena leasaítear Treoir 2009/71/Euratom lena mbunaítear creat Comhphobail maidir le sábháilteacht núicléach na suiteálacha núicléacha (IO L 219, 25.7.2014, lgh. 42-52).
(14)Rialachán (CE) Uimh. 178/2002 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 28 Eanáir 2002 lena leagtar síos prionsabail agus ceanglais ghinearálta dhlí an bhia, lena mbunaítear an tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia agus lena leagtar síos nósanna imeachta a bhaineann le sábháilteacht bia (IO L 31, lch. 1).
(15)IO L 84, lch. 1.
(16)Treoir (AE) 2016/1148 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 6 Iúil 2016 maidir le bearta chun leibhéal ard coiteann slándála gréasán agus córas faisnéise a áirithiú ar fud an Aontais.
(17)IO C 313, 23.10.1996, lch. 1.
(18)IO C 151, 20.5.1997, lch. 1.
(19)IO L 173, lch. 1.
(20)Treoir Cur Chun Feidhme (AE) 2015/2392 ón gCoimisiún an 17 Nollaig 2015 maidir le Rialachán (AE) Uimh. 596/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le tuairisciú d'údaráis inniúla maidir le sáruithe iarbhír nó féideartha ar an Rialachán sin (IO L 332, lch. 126).
(21)IO L 56, 4.3.1968, lch. 1.
(22)CM/Rec (2014)7.
(23)Luaite thuas.
(24) Rialachán (AE) Uimh. 376/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 3 Aibreán 2014 maidir le tarluithe san eitlíocht shibhialta a thuairisciú, leis an anailís a dhéantar orthu agus leis na bearta leantacha a dhéantar ina leith (IO L 122, lch 18).
(25) Treoir 2013/30/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Meitheamh 2013 maidir le sábháilteacht oibríochtaí ola agus gáis amach ón gcósta agus lena leasaítear Treoir 2004/35/CE ón gComhairle (IO L 178, 28.6.2013, lch. 66).
(26) Treoir (AE) 2016/680 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Aibreán 2016 i ndáil le cosaint daoine nádúrtha maidir le próiseáil sonraí pearsanta ag údaráis inniúla chun cionta coiriúla a chosc, a imscrúdú, a bhrath nó a ionchúiseamh nó chun pionóis choiriúla a fhorghníomhú, agus saorghluaiseacht sonraí den sórt sin agus lena n‑aisghairtear Cinneadh Réime 2008/977/CGB ón gComhairle (IO L 119, 4.5.2016, lch. 89).
(27) Rialachán (CE) Uimh. 45/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Nollaig 2000 maidir le daoine aonair a chosaint i dtaca le próiseáil sonraí pearsanta arna dhéanamh ag na hinstitiúidí agus na comhlachtaí Comhphobail agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin (IO L 8, 12.1.2001, lch. 1).
(28) Treoir (AE) 2016/1919 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Deireadh Fómhair 2016 maidir le cúnamh dlí do dhaoine atá faoi dhrochamhras agus daoine cúisithe in imeachtaí coiriúla agus do dhaoine iarrtha in imeachtaí um barántas gabhála Eorpach (OJ L 297 4.11.2016, lch. 1).
(29)2017/0353 (COD) – Is togra é sin faoi láthair le haghaidh Rialachán (AE) 2019/... ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an ... maidir le faireachas margaidh ar tháirgí agus comhlíonadh táirgí agus lena leasaítear Treoir 2004/42/CE agus Rialachán (CE) Uimh. 765/2008 agus Rialachán (AE) Uimh. 305/2011 agus lena leasaítear Treoir 2004/42/CE ón gComhairle, Rialachán (CE) Uimh. 765/2008 agus Rialachán (AE) Uimh. 305/2011 agus a liostaítear san Iarscríbhinn an reachtaíocht comhchuibhithe ar fad ina bhfuil ceanglais deartha agus lipéadaithe an táirge.

An nuashonrú is déanaí: 29 Aibreán 2019Fógra dlíthiúil