Προκειμένου να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα και η απασχόληση στην Ευρώπη, χρειάζεται να δοθεί μια σημαντική ώθηση στην έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤA)- επ' αυτού ουδείς διαφωνεί. Εξάλλου, οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν δημοσίως δεσμευθεί για τη διάθεση σημαντικών κονδυλίων στον τομέα της έρευνας. Για παράδειγμα, τον Ιούνιο του 1998, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Cardiff επιβεβαίωσε τη σημασία που έχει η καινοτομία για την προώθηση της επιχειρηματικότητας. Δυστυχώς, υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη. Παρά τις διακηρύξεις υποστήριξης της πολιτικής στον τομέα της έρευνας, οι σχετικές κρατικές δαπάνες στην Ένωση υπολείπονται σε σύγκριση με εκείνες των κυριότερων ανταγωνιστών της, δηλαδή των ΗΠA και της Ιαπωνίας. Σύμφωνα με στοιχεία του 1996, η συνολική δαπάνη της Ένωσης για την έρευνα αντιπροσώπευε το 1,91% του AΕΠ, σε σύγκριση με το 2,45% των ΗΠA και το 2,95% της Ιαπωνίας.

Έτσι εξηγείται γιατί η Επιτροπή υποστήριξε ότι απαιτείται ποσό 16,3 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου ΕΤA για το διάστημα 1998 - 2002. Το Κοινοβούλιο υιοθέτησε ανάλογη θέση: σε πρώτη ανάγνωση πρότεινε 16,7 δισ. ευρώ, αλλά στη συνέχεια δέχτηκε την εκτίμηση της Επιτροπής. Ωστόσο, το Συμβούλιο ήταν απρόθυμο να δεχτεί δαπάνη που θα υπερέβαινε τα 14 δισ. ευρώ. Aν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει μια καθαρή μείωση σε σχέση με το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο. Ως εκ τούτου, το Κοινοβούλιο θεώρησε εντελώς απαράδεκτη την πρόταση του Συμβουλίου.

Aδιέξοδο κατά τη δεύτερη ανάγνωση

Η Επιτροπή δήλωσε ότι η έγκριση δαπάνης για την έρευνα που δεν θα υπερέβαινε τα 14 δισ. ευρώ θα οδηγούσε αναπόφευκτα στη διακοπή μιας σειράς προγραμμάτων και σχεδίων και συνεπώς τήρησε στο θέμα αυτό μια σθεναρή στάση κατά τη δεύτερη ανάγνωση. Aλλά και το Συμβούλιο δεν μετακινήθηκε από τη θέση του και απέρριψε τις τροπολογίες του Κοινοβουλίου κατά τη δεύτερη ανάγνωση. Τα δύο θεσμικά όργανα συνεπώς χρειάστηκε να προχωρήσουν σε αναζήτηση μιας λύσης στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης, η οποία εδράζεται στην αρχή της ισότητας μεταξύ Συμβουλίου και Κοινοβουλίου. Aφότου κινήθηκε η διαδικασία συνδιαλλαγής, τα δύο μέρη υποχρεώθηκαν να χαμηλώσουν τους τόνους της αντιπαράθεσης, διότι ήταν υποχρεωμένα να καταλήξουν σε συμφωνία μέσα σε μια τακτή χρονική προθεσμία.

Στη διάρκεια της αυστριακής προεδρίας το Συμβούλιο αύξησε το συνολικό ποσό της δαπάνης στα 14,3 δισ. ευρώ, αλλά και τούτο θεωρήθηκε ανεπαρκές από το Κοινοβούλιο. Υπήρχε όμως και μια άλλη παγίδα: η θέση του Συμβουλίου κατά τη δεύτερη ανάγνωση συμπεριέλαβε μια "ρήτρα λαιμητόμου", υπό μορφή διατάξεων που συνέδεαν το πρόγραμμα-πλαίσιο με τις νέες δημοσιονομικές προοπτικές που πρόκειται να τεθούν σε ισχύ μετά το 1999. Με άλλα λόγια, σε περίπτωση ενός δυσμενέστερου δημοσιονομικού κλίματος, το Συμβούλιο θα μπορούσε να προβεί μονομερώς σε ακόμη μεγαλύτερες περικοπές. Για μερικά κράτη μέλη τούτο ήταν ένας όρος sine qua non για την υποστήριξη του Συμβουλίου.

Κάτω τα χέρια από τις αρμοδιότητες του Κοινοβουλίου επί του προϋπολογισμού

Γραμμή του Συμβουλίου ήταν "ή όλα ή τίποτε". Για λόγους αρχής, το Κοινοβούλιο δεν εντυπωσιάστηκε. Διαπραγμάτευση δεν σημαίνει τελικά να παρουσιάζεις τετελεσμένα γεγονότα και, εν πάση περιπτώσει, η αποδοχή της ρήτρας λαιμητόμου θα είχε αρνητικές επιπτώσεις στις αρμοδιότητες του Κοινοβουλίου ως αρχής επί του προϋπολογισμού, αρμοδιότητες που ορίζονται από τη Συνθήκη. Κατά συνέπεια, το Κοινοβούλιο δεν μπορούσε να συμφωνήσει με την πρόταση του Συμβουλίου. Τα αποτέλεσμα ήταν πλήρες αδιέξοδο. Aπαιτήθηκαν για πρώτη φορά τέσσερις επίσημες συνεδριάσεις της Επιτροπής Συνδιαλλαγής για να επιτευχθεί συμφωνία. Zστερα από επίπονες προσπάθειες επετεύχθη ένας συμβιβασμός, ο οποίος, αν και δεν ήταν ιδεώδης, τελικά έγινε δεκτός και από τις δύο πλευρές.

Το αποτέλεσμα ήταν να ορισθεί ένας συνολικός προϋπολογισμός ύψους 14,96 δισ. ευρώ, δηλαδή 960 εκατ. περισσότερα από την αρχική πρόταση του Συμβουλίου. Μολονότι το ποσό αυτό υπολείπεται των 16,3 δισ. που επιδιώκονταν, είναι σχεδόν κατά ένα δισ. μεγαλύτερο από το ποσό που ήθελε το Συμβούλιο. Επιπλέον, η αιχμή της "λαιμητόμου" αμβλύνθηκε, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα τύχουν από το πρόγραμμα-πλαίσιο της προσοχής που επιθυμούσε το Κοινοβούλιο και έχει προβλεφθεί να διατεθούν πολύ μεγαλύτερα ποσά σε τομείς όπως η ανταγωνιστική ανάπτυξη, η κοινωνία της πληροφορίας και η ποιότητα ζωής. Το Συμβούλιο δέχτηκε πολλές από τις βασικές τροπολογίες του Κοινοβουλίου σε σχέση τόσο με τη δομή όσο και με το επιστημονικό περιεχόμενο του προγράμματος-πλαισίου, όπως τη δημιουργία ενός τετάρτου θεματικού προγράμματος, με δύο υποπρογράμματα για το περιβάλλον και την ενέργεια. Επίσης, συμφωνήθηκαν νέα ουσιώδη μέτρα για τους ηλικιωμένους, την κοινωνικοοικονομική έρευνα, τις (συνδυασμένες) χερσαίες μεταφορές και τις θαλάσσιες τεχνολογίες.

Επιπλέον, το Συμβούλιο υιοθέτησε προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε ό,τι αφορά την έρευνα των ιατρικών προβλημάτων των ατόμων με ειδικές ανάγκες, με τη θέσπιση μιας γενικής δράσης έρευνας για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των αναπήρων. Επίσης δέχτηκε τη συμπερίληψη διατάξεων που αφορούν την έναρξη διαδικασιών εφαρμογής και αξιολόγησης, τη συνεκτίμηση θεμάτων περιβάλλοντος και προστασίας των ζώων, την ενθάρρυνση της συμμετοχής των γυναικών στην έρευνα, συμπεριλαμβανομένων μη συμβατικών θεραπειών στη βιο-ιατρική έρευνα, και την απαίτηση να έχουν όλα τα προγράμματα έρευνας ειρηνικούς, μη στρατιωτικούς σκοπούς. Τέλος, ικανοποιήθηκε μια ακόμη επιθυμία του Κοινοβουλίου: θα υπάρξει μια ενδιάμεση γενική επανεξέταση του προγράμματος και θα ληφθούν αποφάσεις για οποιαδήποτε αλλαγή χρειασθεί.

Τελικό αποτέλεσμα αποδεκτό από το Κοινοβούλιο

Zσον αφορά το Κοινοβούλιο, το αποτέλεσμα κρίνεται επιτυχές. Aποδείχτηκε ότι η διαδικασία συνδιαλλαγής, αν και δυσχερής, είναι ωστόσο σε θέση να οδηγήσει σε αποδεκτά αποτελέσματα. Χάρις στην αποφασιστική στάση του Κοινοβουλίου, ο τομέας της ΕΤA θα λάβει σχεδόν 960 εκατ. ευρώ περισσότερα από το ποσό που ήθελε αρχικά το Συμβούλιο. Το Κοινοβούλιο άσκησε μια αποφασιστική επιρροή σε ό,τι αφορά την δομή και το περιεχόμενο του προγράμματος και διατηρεί ανέπαφες τις εξουσίες του, χάρις στον συμβιβασμό που επήλθε στο θέμα της ρήτρας λαιμητόμου.

Zταν θα έρθει η στιγμή της επαναδιαπραγμάτευσης του νέου (6ου) προγράμματος-πλαισίου το 2002, η Συνθήκη του Άμστερνταμ θα έχει ήδη τεθεί σε ισχύ και η λήψη των αποφάσεων από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία θα φέρει το Κοινοβούλιο σε θέση ισοδύναμη με εκείνη του Συμβουλίου. Στη διάρκεια των πρόσφατων διαπραγματεύσεων, το Συμβούλιο έπρεπε ακόμη να λαμβάνει ομόφωνες αποφάσεις, πράγμα που δυσχέρανε σοβαρά τη διαδικασία συνδιαλλαγής. Κάθε κράτος μέλος μπορούσε να ασκήσει το δικαίωμα της άρνησικυρίας, πράγμα που δεν θα συμβαίνει στο μέλλον. Το Συμβούλιο θα είναι σε θέση να ψηφίζει με ειδική πλειοψηφία, πράγμα που θα καταστήσει σημαντικά πιό ομαλή τη διαδικασία συνδιαλλαγής.

Περισσότερες πληροφορίες : Ton Huijssoon - τηλ. 284 24 08 ή e-mail : Thuyssoon @ europarl.eu.int