Η κλωνοποίηση ανθρώπων δεν επιδέχεται κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας

Τόσο τα πόδια ενός ποδοσφαιριστή όσο και το στόμα ενός φωτομοντέλου δεν θα μπορούν, ούτε στο μέλλον να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Aντίθετα, οι βιοτεχνολογικές εφευρέσεις μπορούν πλέον να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Για παράδειγμα : εάν ένας ερευνητής ανακαλύψει ότι με τη βοήθεια συγκεκριμένης πληροφορίας για το γενετικό υλικό (αλληλουχία γονιδίων) μπορεί να παρασκευασθεί ένα νέο φάρμακο ή ότι, με την προσθήκη διαφορετικής αλληλουχίας γονιδίων, τα καλλιεργούμενα φυτά μπορούν να καταστούν ανθεκτικότερα στην έλλειψη ύδατος και ότι, για το λόγο αυτό, μπορούν να φυτευθούν σε περιοχές μεγάλης ξηρασίας, οι εφευρέσεις αυτές θα είναι μελλοντικά επιδεκτικές κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην ΕΕ.

Οι μακρόχρονες προσπάθειες ανταμείφθηκαν: μετά από σκληρούς αγώγες και στο πλαίσιο κοινών προσπαθειών με την Επιτροπή και το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατόρθωσε να ρυθμίσει το θέμα των βιοτεχνολογικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, όπου μέχρι τώρα υπήρχε νομικό κενό. Τούτο σημαίνει ταυτόχρονα ότι το επίπεδο ενημέρωσης της κοινής γνώμης και των κοινωνικών ομάδων που ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το θέμα αυτό θα βελτιωθεί ποιοτικά, δεδομένου ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας πρέπει να δημοσιεύονται.

Το αντικείμενο της διαφοράς

Η οδηγία για τη δυνατότητα κατοχύρωσης των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αποτέλεσε το πλέον αμφιλεγόμενο ζήτημα κατά την τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο. Οι περισσότεροι βουλευτές του Κοινοβουλίου δεν ήταν ικανοποιημενοι τόσο με την πρώτη πρόταση της Επιτροπής όσον και τον συμβιβασμό στον οποίο κατέληξαν οι χρονοβόρες διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο της Επιτροπής Συνδιαλλαγής μεταξύ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, με αποτέλεσμα να απορρίψουν τη συμβιβαστική αυτή λύση την 1η Μαρτίου 1995. Για πρώτη φορά, η Ολομέλεια δεν υιοθέτησε νομοθετικό κείμενο που είχε αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο της Επιτροπής Συνδιαλλαγής.

Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο ζήτημα αποτέλεσε κυρίως η βλαστική γονιδιακή θεραπεία, σύμφωνα με την οποία το γενετικό υλικό στα κύτταρα αναπαραγωγής τροποποιείται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μεταφέρεται σε όλες τις προσεχείς γεννεές. Προβλήματα προκάλεσαν επίσης η ακριβής οριοθέτηση των εννοιών "ανακάλυψη" και "εφεύρεση" και η δυνατότητα κατοχύρωσης των φυτών και των ζώων με διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

Ενώ οι περιβαλλοντικές οργανώσεις επιδοκίμασαν την απόρριψη του νομοθετικού κειμένου, η απόφαση αυτή επικρίθηκε έντονα από τη βιομηχανία και τους ερευνητές. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή υποχρεώθηκε να υποβάλει δεύτερη πρόταση. Τούτο συνέβη τον Ιανουάριο 1997. Ωστόσο, κατά την κρίση του Κοινοβουλίου, και η πρόταση αυτή έπρεπε να βελτιωθεί. Τον Ιούλιο 1997, το Κοινοβούλιο ενέκρινε, κατά την πρώτη ανάγνωση στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης, μεγάλο αριθμό τροπολογιών. Οι τροποποιήσεις αυτές δεν επέφεραν μόνο ρυθμίσεις στα αμφιλεγόμενα σημεία, αλλά ταυτόχρονα συνέβαλαν στην καλύτερη διατύπωση του κειμένου και στην εξάλλειψη ασαφειών. Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έλαβε μόνον υπόψη τις επιφυλάξεις των περιβαλλοντικών οργανώσεων, των Εκκλησιών και ορισμένων πολιτών που είχαν απευθυνθεί σε βουλευτές, αλλά και τις ανησυχίες των εκπροσώπων της οικονομίας και της έρευνας.

Τα όρια της κατοχύρωσης με δίπλωμα ερευσιτεχνίας

Δεδομένου ότι το Συμβούλιο υιοθέτησε κατά λέξη πολλές τροποποιήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δεν εφαρμόσθηκε η διαδικασία συνδιαλλαγής και η οδηγία εγκρίθηκε τον Μάϊο 1998. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέβαλε σαφείς διατυπώσεις που αφορούν τον κεντρικό πυρήνα της ρύθμισης: μπορούν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μόνον οι εφευρέσεις, όχι όμως οι ανακαλύψεις. Συνεπώς, δεν επιδέχεται κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας όλο το γενετικό υλικό ενός ζώντος οργανισμού, αλλά μόνον ένα συγκεκριμένο συστατικό του, όπως, λ.χ. το τμήμα ενός γονιδίου, το οποίο πρέπει να προορίζεται για βιομηχανική χρήση. Το γεγονός ότι το ανθρώπινο σώμα στο σύνολό του δεν επιδέχεται κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ακόμη και στο αρχικό στάδιο άνάπτυξής του, π.χ. σε εμβρυακή κατάσταση, οφείλεται στις προσπάθειες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Τα είδη φυτών και οι ράτσες των ζώων αποκλείονται επίσης από τη δυνατότητα κατοχύρωσής τους με διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

Ζητήματα δεοντολογίας

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατόρθωσε να επιβάλει την απαγόρευση κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας όλων των εφευρέσεων που αντιβαίνουν στα χρηστά ήδη. Στο πλαίσιο αυτό, συμπεριλαμβάνονται οι κλώνοι ανθρώπων και η βλαστική γονιδιακή θεραπεία. Προκειμένου να παρασχεθεί η δυνατότητα διασαφήνισης ζητημάτων δεοντολογίας που ανακύπτουν κατά τη χρήση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για βιοτεχνολογικές εφευρέσεις συστάθηκε, κατόπιν πρωτοΰΰΓβε%ΰεΰΰΰΰΰΰΰΰΰΖΡΓβεm& "&είΡΕΰXΕr-XΕγ#