4.11.1. ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ KAI ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ: ΓΕΝΙΚΑ

ΝΟΜIΚΗ ΒΑΣΗ

Νέος τίτλος IV της  Συνθήκης  ΕΚ «Θεωρήσεις, άσυλο, μετανάστευση και άλλες πολιτικές σχετικές με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων» που συντίθεται από διατάξεις που δημιουργήθηκαν δια της Συνθήκης του Μάαστριχτ, αλλά είχαν έως τότε τεθεί εκτός κοινοτικού πλαισίου (τρίτος πυλώνας).

ΕΠIΤΕΥΓΜΑΤΑ (* 2.3.0)

1. Το πλέγμα διατάξεων της Συνθήκης του Μάαστριχτ (Τίτλος IV)

α. Πεδίo εφαρμoγής

Όπως δημιουργήθηκε η Συνθήκη του Μάαστριχτ, η συνεργασία στους τομείς των Εσωτερικών και της Δικαιοσύνης, "τρίτος πυλώνας" της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφαρμοζόταν σε εννέα αντικείμενα οριζόμενα ως "θέματα κοινού ενδιαφέροντος":

1. πολιτική ασύλου
2. κανόνες που ρυθμίζουν τη διέλευση των εξωτερικών ως προς τα  κράτη συνόρων από πρόσωπα και η άσκηση του ελέγχου αυτής της διέλευσης
3.          η μεταναστευτική πολιτική και η πολιτική σε σχέση με υπηκόους  τρίτων χωρών γενικά:
   •              προϋποθέσεις εισόδου και κυκλοφορίας των υπηκόων τρίτων χωρών στο έδαφος των κρατών μελών
   • προϋποθέσεις διαμονής των υπηκόων τρίτων χωρών στο έδαφος των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης και της περιπτώσεως της επανένωσης οικογενειών και της πρόσβασης στην απασχόληση
   • καταπολέμηση της μη κανονικής  μετανάστευσης, διαμονής και εργασίας των υπηκόων τρίτων χωρών στο έδαφος των κρατών μελών.
4.          καταπολέμηση της τοξικομανίας εφόσον το πεδίο αυτό δεν καλύπτεται από τα σημεία 7, 8 και 9
5. καταπολέμηση της διεθνούς απάτης εφόσον το πεδίο αυτό δεν καλύπτεται από τα σημεία 7, 8 και 9
6. δικαστική συνεργασία στον τομέα αστικών υποθέσεων
7. δικαστική συνεργασία στον τομέα ποινικών υποθέσεων
8.          τελωνειακή συνεργασία
9.          αστυνομική συνεργασία με στόχο την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, την παράνομη διακίνηση ναρκωτικών και άλλων σοβαρών μορφών διεθνούς εγκλήματος, συμπεριλαμβανομένων, εάν είναι αναγκαίο, μερικών πτυχών τελωνειακής συνεργασίας, σε σχέση με την οργάνωση στο επίπεδο της Ένωσης ενός συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Αστυνομικής  Υπηρεσίας (Europol).

β. Μηχανισμός λήψεως αποφάσεων

Η αρχή λήψεως αποφάσεων ήταν το Συμβούλιο, αποτελούμενο από τους υπουργούς των Εσωτερικών και τους υπουργούς της Δικαιοσύνης λαμβάνοντες απόφαση με ομοφωνία. (άρθρο Κ.4 §3 της ΣΕΕ). Οι αποφάσεις του προετοιμάζονταν από συντονιστική επιτροπή αποτελούμενη από ανώτερους υπαλλήλους και είχε το όνομα «επιτροπή Κ4» (του άρθρου Κ.4 της ΣΕΕ). Εξουσία πρωτοβουλίας, ανάλογα με τους τομείς, είχαν τα ίδια τα κράτη μέλη ή η Επιτροπή που έπρεπε να παρακολουθεί πλήρως όλες τις εργασίες (άρθρο Κ.4 της ΣΕΕ). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ετηρείτο μερικώς ενήμερο και μετείχε σε διαβουλεύσεις: οι θέσεις του έπρεπε να «λαμβάνονται δεόντως υπόψη».

2. Οι τροποποιήσεις που επέφερε η Συνθήκη του ΄Αμστερνταμ

Με την ονομασία «χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης» που αποτελεί νέο τίτλο (IV) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Συνθήκη του ΄Αμστερνταμ, ανήγαγε σε κοινοτικό ζήτημα ένα μεγάλο μέρος του «τρίτου πυλώνα» που δημιουργήθηκε από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Οι διαδικασίες λήψεως αποφάσεων και η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου δεν ήταν ωστόσο απολύτως σύμμορφες με τους κοινοτικούς κανόνες. Αντιθέτως, το τμήμα του τρίτου πυλώνα που παρέμεινε στη διακυβερνητική σφαίρα, που περιορίζεται ήδη στην αστυνομική και δικαστική συνεργασία ποινικών ζητημάτων, περιέχει μερικές κοινοτικές πτυχές. Τέλος, το ζήτημα συνδέεται με τρεις κατηγορίες ρητρών ελαστικότητας, επτά πρωτόκολλα ως προσθήκη, δεκαεπτά ανακοινώσεις των κρατών μελών, πολυάριθμα χρονοδιαγράμματα εφαρμογής και τη δυνατότητα προσφυγής σε ενισχυμένη συνεργασία.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ έδωσε εντολή στο Συμβούλιο και την Επιτροπή να υποβάλουν σχέδιο δράσης για τον καλύτερο τρόπο προώθησης της εφαρμογής των διατάξεων αυτών. Το σχέδιο, το οποίο εγκρίθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βιέννης (Δεκέμβριος του 1998) συνθέτει χρονοδιάγραμμα προτεραιοτήτων, με προθεσμία δύο έως πέντε έτη.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε, τον Οκτώβριο του 1999, πραγματοποίησε ειδική συνεδρίαση επί του θέματος και υπογράμμισε την πρόθεσή του να θέσει τον στόχο αυτόν στην πρώτη θέση της πολιτικής ατζέντας και να τον διατηρήσει στη θέση αυτή. Στα συμπεράσματά του υπενθυμίζει κυρίως την ανάγκη για διαμόρφωση μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για θέματα ασύλου και μετανάστευσης, για δημιουργία ενός πραγματικά κοινού ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης και για την καταπολέμηση του εγκλήματος σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε επίσης τη σύνθεση, τη μέθοδο εργασίας και τους πρακτικούς τρόπους λειτουργίας της συνέλευσης που θα αναλάβει την εκπόνηση ενός σχεδίου χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η επιτευχθείσα πρόοδος, όσον αφορά την εφαρμογή της Συνθήκης του ’μστερνταμ, το σχέδιο δράσης της Βιέννης και τα συμπεράσματα του Τάμπερε,θα αποτελούν αντικείμενο τακτικής εξέτασης από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η Επιτροπή, η οποία κλήθηκε να διαμορφώσει έναν οδηγό για την εξέταση της επιτευχθείσας προόδου στην προοπτική της δημιουργίας ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, δημοσίευσε τον Μάρτιο του 2000 μια ανακοίνωση σχετικά με το θέμα αυτό.

Τον Δεκέμβριο του 1999, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι ενέκρινε ένα σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τον αγώνα κατά των ναρκωτικών (2000-2004).

Τον Σεπτέμβριο του 2000, το Συμβούλιο εξέφρασε τη σύμφωνη γνώμη του όσον αφορά τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ταμείου για τους πρόσφυγες, το οποίο θα εφοδιασθεί με 216 εκατ. ευρώ για μια περίοδο 5 ετών (2000-2004).

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟIΝΟΒΟΥΛIΟΥ

Το Κοινοβούλιο, το οποίο είχε ήδη από το 1989 συγκροτήσει Επιτροπή Δημοσίων Ελευθεριών και Εσωτερικών Υποθέσεων, είχε ζωηρά επικρίνει την επιλογή για τον τρίτο πυλώνα, της διακυβερνητικής μεθόδου, που έκρινε αναποτελεσματική και επιπλέον το εμπόδιζε να ασκήσει τον έλεγχό του στα σχετικά ζητήματα. Τώρα που αυτά ανήχθησαν σε κοινοτικά ζητήματα, το ΕΚ κρίνει ότι η προτεραιότητα χαρακτηρίζει τους ακόλουθους στόχους:

• επίτευξη διατύπωσης ενός  περισσότερο προωθημένου ορισμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων (στο ζήτημα αυτό διαδραμάτισε πλήρως τον ρόλο του στη.συνέλευση που δημιουργήθηκε μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε για τη διαμόρφωση ενός Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης) και της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων
• άμεση ασχολία με τα ζητήματα ελεύθερης κυκλοφορίας για το σύνολο των ατόμων που διαμένουν νόμιμα στην Ένωση και καθορισμός συνεκτικής πολιτικής σε σχέση με τους υπηκόους από τρίτες χώρες
• βελτίωση της ζωής των ευρωπαίων πολιτών με ενίσχυση της δικαστικής συνεργασίας αστικών υποθέσεων
• καθορισμός του ρόλου της Ένωσης σε ζητήματα ποινικής δικαστικής συνεργασίας, ιδιαίτερα εφόσον πρόκειται για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.

12/10/2000