De burgers van de Europese Unie hebben het recht om overal in de Unie te reizen, te wonen en te werken. De Unie beschikt over een doeltreffend systeem dat voortdurend evolueert om deze rechten volledig toe te passen. Het Handvest van de grondrechten bundelt alle rechten van personen, ingedeeld rond een aantal hoofdbeginselen: de menselijke waardigheid, de fundamentele vrijheden, gelijkheid, solidariteit, burgerschap en rechtvaardigheid. Elke burger heeft het recht een verzoekschrift tot het Parlement te richten over een onderwerp dat op een van de bevoegdheidsterreinen van de Unie betrekking heeft. Het Europese burgerinitiatief biedt burgers de mogelijkheid om te ijveren voor de aanneming van wetten die noodzakelijk worden geacht voor de toepassing van de Verdragen. Het Verdrag van Lissabon bevat verschillende nieuwe elementen op het gebied van vrijheid, veiligheid en justitie, met inbegrip van een meer efficiënte en democratische besluitvormingsprocedure, meer bevoegdheden voor het Hof van Justitie van de EU en een nieuwe rol voor de nationale parlementen.