Betaalbare communicatie voor bedrijven en consumenten  

ICT bestrijkt een breed spectrum aan technologieën, van informatietechnologie (IT) via telecommunicatie, radio en televisie, allerlei soorten audio- en videoverwerking en -verspreiding tot besturings- en controlefuncties op basis van netwerken. Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) en gegevens- en internettoegangsdiensten zijn in de plaats gekomen van traditionele telefoondiensten als de belangrijkste producten voor zowel consumenten als bedrijven. Hoewel lineaire uitzendingen in Europa nog steeds het belangrijkste medium zijn voor de distributie van informatie en amusement, komt steeds meer audiovisuele inhoud op aanvraag beschikbaar, terwijl het aantal 4G- en 5G-internetaansluitingen exponentieel groeit. Naar aanleiding hiervan heeft de EU een regelgevingskader voor telecommunicatie tot stand gebracht met een reeks regels die in de lidstaten van de EU van toepassing is op de vaste en draadloze telecommunicatie, internet, omroep- en transmissiediensten.

Rechtsgrondslag  

Aangezien in de Verdragen geen directe bevoegdheid zijn toegekend op het gebied van netwerken en diensten voor elektronische communicatie, is de jurisdictie ten aanzien van elektronische communicatie ontleend aan diverse artikelen van het VWEU, teneinde een beleid voor elektronische communicatie te kunnen vormen. Dit is noodzakelijk vanwege de complexe aard van mediagoederen en -diensten, die niet uitsluitend als culturele goederen of eenvoudigweg als economische goederen kunnen worden beschouwd. De EU kan daardoor op dit gebied maatregelen treffen in het kader van sectoraal en horizontaal beleid, zoals: industriebeleid (artikel 173 VWEU), mededingingsbeleid (artikelen 101 tot en met 109 VWEU), handelspolitiek (artikelen 206 en 207 VWEU), trans-Europese netwerken (TEN's) (artikelen 170 tot en met 172 VWEU), onderzoek en technologische ontwikkeling en ruimtevaart (artikelen 179 tot en met 190 VWEU), technologische harmonisering, of het gebruik van soortgelijke technologische standaarden bij, bijvoorbeeld, internetproducties (artikel 114 VWEU); het vrije verkeer van goederen (artikelen 28, 30, 34 en 35 VWEU), het vrije verkeer van personen, diensten en kapitaal (artikelen 45 tot en met 66 VWEU), onderwijs, beroepsopleiding, jeugd en sport, (artikelen 165 en 166 VWEU), en cultuur (artikel 167 VWEU).

Doelen  

Op grond van de strategie van Lissabon is de Digitale Agenda voor Europa[1] (DAE) opgesteld als een van de zeven vlaggenschipinitiatieven van de door de Commissie aangenomen Europa 2020-strategie. In de Agenda, uitgebracht in mei 2010, wordt uiteengezet welke essentiële faciliterende rol de ICT zal moeten spelen in een Europa dat zijn doelstellingen voor 2020 wil halen. In de Europa 2020-strategie werd het belang benadrukt van de uitrol van breedband om te voorzien in betaalbare communicatie voor bedrijven en consumenten. Het huidige regelgevingskader voor elektronische communicatienetwerken en diensten heeft dan ook drie hoofddoelstellingen: bevordering van de concurrentie, het verbeteren van de werking van de markt en het waarborgen van elementaire gebruikersrechten. Door de concurrentie te stimuleren moet de algemene doelstelling verwezenlijkt worden dat Europese consumenten kunnen profiteren van een grotere keuze als gevolg van lage prijzen, hoge kwaliteit en innoverende diensten. De regels zijn eenvoudig, flexibel, technologieneutraal en gericht op deregulering op langere termijn.

Resultaten  

Het huidige regelgevingskader voor telecommunicatie, dat bestaat uit een pakket richtlijnen en verordeningen, werd in september 2016 gelanceerd om rekening te houden met de snelle ontwikkeling van de sector en om de regels te harmoniseren met betrekking tot zowel de inhoudelijke reglementering van elektronische communicatienetwerken en -diensten als de procedures die nodig zijn voor de uitvoering ervan.

  • Op 14 september 2016, in haar mededeling getiteld „Connectiviteit voor een competitieve digitale eengemaakte markt — Naar een Europese gigabitmaatschappij”, stelde de Commissie voor om bestaande doelstellingen en delen van de wetgeving betreffende de elektronische communicatie te herzien onder toezicht van het Parlement en de Raad.
  • Lagere prijzen voor elektronische communicatie[2] door een einde te maken aan de kosten voor data-, gespreks- en smsroaming wanneer in de EU en internationaal wordt gereisd[3]; sinds juni 2017 met „roamen zoals thuis” en door gratis wifi in hotspots aan te bieden aan burgers en bezoekers in publieke ruimten overal in Europa met behulp van WiFi4EU[4].
  • Betere bescherming van consumenten en bedrijven door vaststelling van wetgeving inzake privacybescherming (Richtlijn 2009/136/EG)[5] en gegevensbescherming (Richtlijn 95/46/EG)[6], verder verbeterd door het nieuwe regelgevingskader inzake gegevensbescherming (Verordening (EU) 2016/679[7] en Richtlijn 2016/680)[8]; door het mandaat te versterken van het Europees Agentschap voor netwerk- en informatiebeveiliging (Enisa)[9]; door vaststelling van Richtlijn (EU) 2016/1148 houdende maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie[10]; door versterking van het recht van vaste of mobiele telecomaanbieder te veranderen binnen één werkdag met behoud van het oorspronkelijke telefoonnummer, m.a.w. nummerportabiliteit (Richtlijn 2009/136/EG), en door vaststelling van het gemeenschappelijk Europees alarmnummer 112 (Richtlijn 2009/136/EG), het Europees telefoonnummer voor vermiste kinderen (116000), hulplijn voor kinderen (116111), de hulplijn voor emotionele steun (116123) en een onlineplatform voor geschillenbeslechting tussen consumenten en onlinehandelaren[11].
  • Betere toegang tot telecommunicatie, door onder meer wetgeving ter bevordering van de concurrentie met duidelijke en inclusieve regels, betere kwaliteit, lagere prijzen en meer diensten (Europees wetboek voor elektronische communicatie); door investeringen in breedbandnetwerken die snel internet ondersteunen; door ondersteuning van draadloze technologieën, zoals 3G en LTE, via het radiospectrumbeleidsprogramma, en het geharmoniseerde gebruik van de 470-790 MHz-frequentieband in de Unie om een gigabitconnectiviteit voor alle belangrijke sociaal-economische actoren tot stand te brengen[12].

Om de consistentie van nationale regelgevingsprocedures inzake telecommunicatie te verbeteren voorziet het Orgaan van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie (Berec) (Verordening (EG) nr. 1211/2009)[13] in samenwerking tussen nationale regelgevende instanties en de Commissie, waardoor optimale praktijken en gemeenschappelijke benaderingswijzen worden bevorderd en tegelijkertijd inconsistente regelgeving wordt voorkomen die de concurrentie in de interne communicatiemarkt dreigt te verstoren. Deze bijgewerkte wetgeving belast de nationale regelgevende instanties (NRI's) met de bevordering van de concurrentie bij de levering van elektronische-communicatienetwerken en -diensten, alsmede de uitwerking van de beginselen die ten grondslag liggen aan hun activiteiten: onafhankelijkheid, onpartijdigheid en transparantie, en recht van beroep. Met betrekking tot het beheer van het spectrum worden in het meerjarenprogramma voor het radiospectrumbeleid beleid en doelstellingen vastgesteld voor de strategische planning en harmonisering van het radiospectrum. Doel is om te zorgen dat de interne markt goed functioneert op beleidsterreinen van de Unie die te maken hebben met het gebruik van het spectrum, zoals elektronische communicatie, onderzoek, technologische ontwikkeling en ruimtevaart, vervoer, energie en audiovisuele aangelegenheden.

Rol van het Europees Parlement  

Het Parlement maakt zich sterk voor een krachtig en geavanceerd ICT-beleid en is bijzonder actief bij het vaststellen van wetgevingshandelingen op dit gebied om de voordelen voor consumenten en bedrijven te vergroten. Het heeft zich altijd beijverd om ICT-kwesties onder de aandacht te houden, met initiatiefverslagen, mondelinge en schriftelijke vragen, studies[14], workshops[15], adviezen en resoluties, alsook oproepen tot betere coördinatie van nationale inspanningen voor het ontwikkelen van pan-Europese diensten en EU-steun voor telecommunicatie.

Ook heeft het Parlement herinnerd aan de noodzaak om de frequentieband bestemd voor het "digitale dividend" in te zetten om alle EU-burgers te voorzien van breedband en heeft onderstreept dat verdere actie nodig is om universele en snelle toegang tot breedband te garanderen, evenals de digitale geletterdheid en vaardigheden van alle burgers en consumenten[16]. Het benadrukt daarnaast het belang van een veilige cyberspace[17], met garantie voor een sterke bescherming van de privacy en algemene burgerlijke vrijheden voor burgers en bedrijven in een digitale omgeving. Tegelijkertijd dringt het Parlement sterk aan op technologische neutraliteit, „netneutraliteit” en „netvrijheden” voor Europese burgers en op maatregelen met betrekking tot toegang tot of gebruik van diensten en applicaties via telecommunicatienetwerken. Hierbij moeten de grondrechten en -vrijheden van burgers worden gerespecteerd. Voorts moeten zulke maatregelen garanderen dat aanbieders van internetdiensten geen belemmeringen opwerpen voor de gebruikers om toegang te krijgen tot inhoud en om applicaties en/of diensten van hun keuze te benutten[18].

Het Parlement consolideert systematisch deze garanties via wetgeving. Het neemt het voortouw bij het wegnemen van belemmeringen binnen de digitale eengemaakte markt en bij de aanpassing van de telecommunicatieregelgeving van de EU aan de hedendaagse digitale en datagestuurde producten en diensten, teneinde de digitale voordelen voor consumenten en bedrijven te vergroten[19]. Het Parlement heeft dan ook de toegang tot en overdracht van gegevens voor iedereen verbeterd door voor netneutraliteit normen vast te stellen, het gebruik van de 470-790 MHz-frequentieband te harmoniseren, gratis wifiverbindingen voor iedereen in steden en dorpen te ondersteunen (WiFi4EU), in hoogwaardige computer- en wetenschapsclouddiensten (Europese openwetenschapscloud) te investeren en de roamingtarieven te beëindigen, geïllustreerd door „roaming zoals thuis”[20]. Om de e-handel in de EU voor consumenten en bedrijven, met name het mkb, te bevorderen, heeft het Parlement belangrijke wetgevingswerkzaamheden geïnitieerd en afgerond, met betrekking tot de richtlijn inzake maatregelen ter verlaging van de kosten van de aanleg van elektronischecommunicatienetwerken met hoge snelheid[21] en de verordening betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de interne markt[22] om elektronisch zakendoen te faciliteren[23]. Het Parlement steunt de voorstellen van de Commissie met betrekking tot het moderniseren van auteursrechtregels en de herziening van de regels inzake de Europese audiovisuele mediadiensten.

Voorts heeft het Parlement met succes de laatste hand gelegd aan de wetgevingswerkzaamheden met betrekking tot de hervorming van de gegevensbescherming. Op 27 april 2016 is Richtlijn (EU) 2016/680[24] vastgesteld met het oog op effectieve toepassing van de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens als een grondrecht. Bovendien hebben het Europees Parlement en de Raad Verordening (EU) 2016/679[25] vastgesteld betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens. Onlangs heeft de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (LIBE) van het Parlement ingestemd met de regels met betrekking tot de eerbiediging van het privéleven en de bescherming van persoonsgegevens in elektronische communicatie, om het zakendoen te faciliteren[26]. Het Parlement voert momenteel uitgebreide wetgevingswerkzaamheden uit in verband met de voorstellen die aan de strategie voor een digitale eengemaakte markt en de resolutie „Naar een akte voor digitale interne markt”[27] follow-up geven. In het kader daarvan worden kwesties behandeld zoals ongerechtvaardigde geoblocking[28], grensoverschrijdende pakketbezorgdiensten[29], grensoverschrijdende portabiliteit van online-inhoudsdiensten[30], een herziening van de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming[31], audiovisuele mediadiensten[32], het vrije verkeer van niet-persoonsgebonden gegevens[33], overeenkomsten voor de onlineverkoop en andere verkoop op afstand van goederen[34] en overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud[35]. Het Parlement heeft onlangs een resolutie aangenomen over internetconnectiviteit voor groei, concurrentievermogen en cohesie: Europese gigabitmaatschappij en 5G[36], teneinde een tijdschema voor de uitrol van 5G te bevorderen en de connectiviteit van consumenten en bedrijven te faciliteren.

[2]Verordening (EU) nr. 531/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2012 betreffende roaming op openbare mobielecommunicatienetwerken binnen de Unie (PB L 172 van 30.6.2012, blz. 10). Het EU-recht heeft ertoe bijgedragen dat in de afgelopen tien jaar de prijzen van telecommunicatiediensten met ongeveer 30 % zijn gedaald. 
[3]Gezamenlijke verklaring van 14 juni 2017 van het Maltees voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie, het Europees Parlement, en de Europese Commissie. Beschikbaar op: http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-17-1590_nl.htm. 
[4]Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1316/2013 en (EU) nr. 283/2014 wat de bevordering van internetconnectiviteit in lokale gemeenschappen betreft (COM(2016)0589). 
[5]PB L 337 van 18.12.2009, blz. 11. 
[6]PB L 281 van 23.11.1995, blz. 31. 
[7]PB L 119 van 4.5.2016, blz. 1. 
[8]http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2016:119:FULL&from=NL 
[9]Opgericht bij Verordening (EG) nr. 460/2004, PB L 77 van 13.3.2004, blz. 1; Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement van 16 april 2013 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees Agentschap voor netwerk- en informatiebeveiliging (Enisa), (PB C 45, van 5.2.2016, blz. 102). 
[10]Richtlijn (EU) 2016/1148 van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 2016 houdende maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie (PB L 194 van 19.7.2016, blz. 1). 
[11]Toegang tot het platform kan worden verkregen via http://ec.europa.eu/consumers/odr/, en aanvullende informatie is te vinden op het volgende internetadres: http://ec.europa.eu/consumers/solving_consumer_disputes/non-judicial_redress/adr-odr/index_en.htm 
[12]Besluit (EU) 2017/899: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32017D0899 
[13]Verordening (EG) nr. 1211/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 tot oprichting van het Orgaan van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie (Berec) en het Bureau (PB L 337 van 18.12.2009, blz. 1). 
[16]PB C 81 E van 15.3.2011, blz. 45. 
[17]PB C 332 E van 15.11.2013, blz. 22. 
[18]PB C 153 E van 31.5.2013, blz. 128. 
[19]http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-5_nl.htm 
[20]Verordening (EU) 2015/2120, PB L 310/1 van 26.11.2015, blz.1. 
[21]Richtlijn 2014/61/EU, PB L 155 van 23.5.2014, blz. 1. 
[22]Verordening (EU) nr. 910/2014, PB L 257 van 28.8.2014, blz. 73. 
[24]Richtlijn (EU) 2016/680, PB L 119 van 4.5.2016, blz. 89. 
[25]Verordening (EU) 2016/679, PB L 119 van 4.5.2016, blz.1. 
[27]Resolutie van het Europees Parlement van 19 januari 2016 over "Naar een akte voor een digitale interne markt", Aangenomen teksten, P8_TA(2016)0009. 
[30]COM(2015)0627. 
[32]COM(2016)0287. 
[34]COM(2015)0635. 
[35]COM(2015)0634. 
[36]Resolutie van het Europees Parlement van 1 juni 2017 over internetconnectiviteit voor groei, concurrentievermogen en cohesie: Europese gigabitmaatschappij en 5G, Aangenomen teksten, P8_TA(2017)0234. 

Mariusz Maciejewski / Frédéric Gouardères