Ποιες είναι οι εξουσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και οι νομοθετικές διαδικασίες; 

Το Κοινοβούλιο είναι συν-νομοθέτης: έχει την εξουσία να εγκρίνει και να τροποποιεί νομοθεσία και αποφασίζει σχετικά με τον ετήσιο προϋπολογισμό της ΕΕ επί ίσοις όροις με το Συμβούλιο. Εποπτεύει επίσης το έργο της Επιτροπής και άλλων οργάνων της ΕΕ και συνεργάζεται με τα εθνικά κοινοβούλια των χωρών της ΕΕ ώστε να υπάρχει και η δική τους συμβολή.

Η συντριπτική πλειοψηφία της νομοθεσίας της ΕΕ εγκρίνεται μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας, επίσης γνωστής και ως «συναπόφασης». Πρόκειται για την πλέον διαδεδομένη διαδικασία και αποδίδει ίσες εξουσίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εφαρμόζεται σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, όπως είναι η οικονομική διακυβέρνηση, η μετανάστευση, η ενέργεια, οι μεταφορές, η κλιματική αλλαγή, το περιβάλλον και η προστασία των καταναλωτών.

Είναι λίγοι οι τομείς στους οποίους χρησιμοποιούνται άλλες διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Σε τομείς όπως η φορολογία, το δίκαιο του ανταγωνισμού και η κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, «ζητείται η γνώμη» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (διαβούλευση). Στις περιπτώσεις αυτές, το Κοινοβούλιο μπορεί να εγκρίνει ή να απορρίψει νομοθετική πρόταση, ή να ζητήσει τροποποιήσεις, αλλά το Συμβούλιο δεν είναι νομικά υποχρεωμένο να ακολουθήσει τη γνώμη του Κοινοβουλίου, αν και οφείλει να περιμένει την έκδοσή της πριν λάβει απόφαση. Η δε διαδικασία «έγκρισης» εφαρμόζεται, όταν απαιτείται η έγκριση του Κοινοβουλίου, σε περιπτώσεις προσχώρησης νέων κρατών μελών στην ΕΕ και σύναψης διεθνών εμπορικών συμφωνιών μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών ή ομάδων χωρών. Η διαδικασία έγκρισης εφαρμόζεται επίσης επί της οριστικής απόφασης διορισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Τι είναι νομοθετική πρωτοβουλία; Ποιος παίρνει πρωτοβουλία για τους νόμους της ΕΕ;

Αν και είναι δουλειά της Επιτροπής να προτείνει νέους νόμους για την ΕΕ, το Κοινοβούλιο μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλία και να  ζητήσει από την Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση. Κατά την έγκριση τέτοιων «νομοθετικών πρωτοβουλιών», οι βουλευτές του ΕΚ μπορούν να ορίσουν προθεσμία για την υποβολή της πρότασης. Εάν η Επιτροπή αρνηθεί, πρέπει να εξηγήσει γιατί.

Κατ’ εξουσιοδότηση/εκτελεστικές πράξεις

Κατά την έγκριση ενός νέου νόμου, οι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και το Συμβούλιο μπορούν να ζητήσουν από την Επιτροπή να συμπληρώσει τη νομοθεσία με ελάσσονες προσθήκες ή μεταβολές (όπως τεχνικά παραρτήματα ή ενημερώσεις) μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων (πράξεων που συμπληρώνουν ή τροποποιούν τμήματα του νόμου) ή μέσω εκτελεστικών πράξεων (πράξεων που παρέχουν λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του δικαίου). Με τον τρόπο αυτό, η νομοθεσία παραμένει απλή και, εφόσον χρειάζεται, μπορεί να συμπληρωθεί και να επικαιροποιηθεί χωρίς νέες διαπραγματεύσεις σε νομοθετικό επίπεδο.

Ανάλογα με το είδος της πράξης που εξέδωσε η Επιτροπή, οι ευρωβουλευτές μπορούν να επιλέξουν μεταξύ διαφορετικών ενεργειών εάν διαφωνούν με τα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή. Οι ευρωβουλευτές έχουν δικαίωμα αρνησικυρίας για κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις. Για εκτελεστικές πράξεις, μπορούν να ζητήσουν από την Επιτροπή να τροποποιήσει ή να αποσύρει την πρότασή της, αλλά η Επιτροπή δεν έχει νομική υποχρέωση να συμμορφωθεί.