Οι γλώσσες του ΕΚ: μετάφραση για όλους… και για όλα

Τα κείμενα του ΕΚ, είτε σε χαρτί τυπώνονται είτε εμφανίζονται στο διαδίκτυο κατά κανόνα είναι μεταφρασμένα σε 23 γλώσσες, κάτι που, όπως είναι προφανές αποτελεί εργαλείο δημοκρατίας. Αποτελεί όμως και πολύ σκληρή δουλειά για πολλούς αλλά περισσότερο από όλους για μια συγκεκριμένη κατηγορία υπαλλήλων: τους μεταφραστές. Εμείς, μιλήσαμε με δύο εκπαιδευόμενους της υπηρεσίας και μεταφέρουμε τις εντυπώσεις τους.

Η ΕΕ έχει 23 επίσημες γλώσσες και γλώσσες εργασίας και στο ΕΚ, του οποίου τα μέλη εκλέγονται από κάθε ένα κράτος μέλος, η δυνατότητα να εργάζονται στη γλώσσα τους αποτελεί πέρα από κάθε άλλο και κρίσιμο εργαλείο δημοκρατίας. Είναι σημαντικό για τους ίδιους τους ευρωβουλευτές καθώς η εκλογή δεν προϋποθέτει γλωσσομάθεια, για τους πολίτες που πρέπει να παρακολουθούν το τι συμβαίνει στη γλώσσα που καταλαβαίνουν καλύτερα αλλά εν τέλει και για την ίδια τη δημοκρατία: οι αποφάσεις του ΕΚ είναι συνήθως νομικά κείμενα εφαρμοστέα σε όλα τα κράτη μέλη.

Τι σημαίνει αυτό; Ότι (σχεδόν) κάθε κείμενο πρέπει να είναι διαθέσιμο σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Ένωσης. Δεδομένου δε του αριθμού των κειμένων, των συνεδριάσεων και των διαδικασιών που βρίσκονται ανά πάσα στιγμή σε εξέλιξη, πρόκειται για πραγματικό άθλο του Ηρακλέους.

Είναι ένας άθλος που στο μεγαλύτερο βαθμό αναλαμβάνουν οι περίπου 700 μεταφραστές και 260 βοηθοί που απασχολεί το ΕΚ ειδικά για το σκοπό αυτό, στα "εισερχόμενα" των οποίων προσγειώνονται κάθε μήνα περίπου 100.000 σελίδες κειμένου. Δίπλα όμως στους μεταφραστές εργάζονται και οι εκπαιδευόμενοι και γι αυτούς τόσο το μέγεθος της υπηρεσίας όσο και ο όγκος της δουλειάς είναι συχνά πραγματική έκπληξη. "Ο αριθμός των μεταφραστών με κατέπληξε" μας ομολογεί μια εκπαιδευόμενη. "Φανταζόμουν ότι θα ήταν πολλοί, αλλά όχι τόσο πολλοί. Βλέποντας όμως τον όγκο των κειμένων για μετάφραση αντιλαμβάνομαι και γιατί απαιτείται τέτοιος αριθμός μεταφραστών"…

Επαγγελματικά, οι μεταφραστές εργάζονται με γενικά κείμενα αλλά έχουν ο καθ' ένας και ειδίκευση σε έναν συγκεκριμένο τομέα καθώς αν ένας εκπαιδευμένος μεταφραστής δεν θα δυσκολευθεί μ' ένα γενικό κείμενο, πάντα υπάρχουν τεχνικοί όροι και λεπτομέρειες που απαιτούν μεγαλύτερη εξειδίκευση. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, οι μεταφραστές όλων των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων συγκεντρώνονται για να βρουν από κοινού λύση.

Εκ πρώτης όψεως η φύση της δουλειάς, η απόλυτη ακρίβεια και η τεράστια υπομονή που χρειάζεται, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι οι μεταφραστές είναι απολιθωμένοι και πολύ, πολύ βαρετοί. Δεν είναι όμως. Όπως μας εξηγεί η ίδια "μου έκανε εντύπωση η ατμόσφαιρα στο γραφείο. Την περίμενα σοβαρότερη, αυστηρότερη αλλά ο κόσμος είναι φιλικός, υπάρχει κατανόηση και σεβασμός". Ή, όπως μας είπε ένας άλλο εκπαιδευόμενος "το περιβάλλον είναι άνετο, χωρίς αυστηρό ενδυματολογικό κώδικα (εννοείται εντός κάποιων ορίων…) και είναι εντυπωσιακό πώς ο ένας βοηθά τον άλλο".

Μερικές φορές βέβαια οποιοσδήποτε μπορεί να Χαθεί στη Μετάφραση και τότε οι μεταφραστές έχουν στη διάθεσή τους δύο μεγάλα όπλα: το μνημονικό των συναδέλφων τους και μια ολόκληρη σειρά μεταφραστικών εργαλείων, όπως η ηλεκτρονική βάση δεδομένων ΙΑΤΕ που περιλαμβάνει περίπου 9 εκατομμύρια εξειδικευμένους όρους και στις 23 γλώσσες. "Μου έκανε εντύπωση η τεχνολογική υποδομή που υπάρχει. Είναι καλό να ξέρεις ότι αν κολλήσεις κάπου υπάρχουν προγράμματα που μπορούν να βοηθήσουν".

Ο κύριος όγκος των μεταφραστών εργάζεται στο Λουξεμβούργο αλλά υπάρχει δυνατότητα ακόμα και για τηλε-εργασία από το σπίτι για όσους το προτιμούν. Κατά κανόνα η μετάφραση γίνεται προς τη μητρική γλώσσα του μεταφραστή και οι περισσότεροι είναι σε θέση να μεταφράσουν από τουλάχιστον τρείς και, σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι και 8 γλώσσες.

Πώς γίνεται κανείς μεταφραστής; Προφανώς πρέπει να έχει σχετικό πτυχίο και, επιπλέον, να περάσει τις σχετικές εξετάσεις για πρόσληψη στο ΕΚ και τα άλλα θεσμικά όργανα. Ένας τρόπος προετοιμασίας για τις εξετάσεις και την ίδια τη δουλειά είναι να εργασθεί ως μαθητευόμενος στη Γενική Διεύθυνση Μετάφρασης του Κοινοβουλίου.

Αν όλα πάνε καλά ο μαθητευόμενος είναι έτοιμος να σταδιοδρομήσει και, φυσικά να συμμετάσχει στην ετήσια γιορτή τον μεταφραστών, το "Πάρτι Βαβέλ"…