Goście VIP w pierwszej połowie 2010 r.

Ściganie oskarżonych o zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo to chleb powszedni pracowników Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii. Wysiłki Trybunału ukróciły bezkarność zbrodniarzy, a rodzinom ofiar pozwoliły uwierzyć w sprawiedliwość. Na wolności pozostało dwóch zbiegów Ratko Mladić i Goran Hadžić. Gdyby zostali schwytani i osądzeni, misja Trybunału dobiegłaby końca. Poprosiliśmy prokuratora Serge'a Brammertza o ocenę szesnastu lat pracy Trybunału.

Czego nauczyliśmy się po szesnastu latach prac Trybunału?

Proces jeszcze się nie zakończył, więc chyba zbyt wcześnie na ostateczne wnioski. Liczba oskarżonych przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii - sto sześćdziesiąt jeden osób, dobitnie świadczy, iż odegrał on ważną rolę w rozliczaniu zbrodni popełnionych w tym regionie. Oczywiście w początkowej fazie Trybunał borykał się z szeregiem problemów organizacyjnych i logistycznych.

Gdybyśmy spojrzeli na liczbę zakończonych spraw, okazuje się jak skuteczne było postępowanie Trybunału. W szerszym kontekście, widzimy, że po MTKJ powstał ICTR (Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy), Specjalny Trybunał dla Sierra Leone, powstały nadzwyczajne izby do spraw zbrodni Czerwonych Khmerów w sądach Kambodży, wreszcie utworzono Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK). Myślę, że doświadczenia z pracy doraźnych trybunałów odegrały ważną rolę w tworzeniu MTK jako trybunału stałego.

Wiemy, że dwóch głównych oskarżonych - Ratko Mladić i Goran Hadžić nadal przebywa na wolności. Kiedy Trybunał będzie mógł zakończyć swoją misję?

Jedyny dobry scenariusz przewiduje, iż zbiegli zbrodniarze zostaną aresztowani jeszcze, gdy trybunał będzie urzędował, co oznacza kolejne dwa lub trzy lata. W innym, gorszym wypadku, Rada Bezpieczeństwa pracuje nad tak zwanym mechanizmem końcowym. Po zamknięciu Trybunału, pozostanie instytucja, która zajmie się przede wszystkim programem ochrony świadków. W jej skład wejdzie również "uśpiony trybunał", który będzie można aktywować, gdy tylko uda się zatrzymać któregoś z oskarżonych.