Daily Notebook: 22-10-98(2)

• Η σύλληψη του πρώην δικτάτορα της Χιλής Πινοσέτ στο Λονδίνο
• Η οριστική παύση λειτουργίας των πυρηνικών εγκαταστάσεων
• Μέτρα για τη γεωργία

Η σύλληψη του πρώην δικτάτορα της Χιλής Πινοσέτ στο Λονδίνο

Η άποψη της Επιτροπής

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επικρίνει οποιαδήποτε δικτατορική εξουσία άσχετα από την πολιτική της απόχρωση, τόνισε, εξ ονόματος της Επιτροπής, ο κ. FISCHLER. Η Επιτροπή πιστεύει ότι μία κοινωνία μπορεί να στηρίζεται μόνο σε δημοκρατικά θεμέλια. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι κατά τα 15 έτη, κατά τα οποία ο στρατηγός Πινοσέτ κατείχε την εξουσία στη Χιλή, στη χώρα αυτή έλαβαν χώρα κατάφορες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Zσοι βασανίστηκαν, έχασαν τη ζωή τους ή αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα τους υπήρξαν θύματα αυτών των παραβιάσεων. Οι Συνθήκες δεν δίνουν όμως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή καμία αρμοδιότητα σε θέματα δικαστικής συνεργασίας για ποινικές υποθέσεις. Τη δικαιοδοσία αυτή εξακολουθούν να διατηρούν τα κράτη μέλη. Στην Ένωση υπάρχουν δύο συμβάσεις σχετικές με την έκδοση, οι οποίες δεν έχουν όμως ακόμη κυρωθεί από τα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει αυτή τη στιγμή ισχύον κοινοτικό δίκαιο για την έκδοση.

Η οριστική παύση λειτουργίας των πυρηνικών εγκαταστάσεων

Στην έκθεσή του δίνεται επίσης ιδιαίτερη προσοχή, τόνισε ο κ. CHICHESTER, στις προϋποθέσεις ασφάλειας και προστασίας της υγείας που πρέπει να ικανοποιούνται, ιδίως όσον αφορά την προστασία από την ιονίζουσα ακτινοβολία. 90% του διαλυομένου υλικού δεν είναι ραδιενεργό και μπορεί να προωθηθεί για ανακύκλωση ή σημαντική εναπόθεση, διευκρίνισε ο εισηγητής. Zσον αφορά τις τεχνικές παροπλισμού, υπάρχει η επιλογή μεταξύ του σταδιακού παροπλισμού, ώστε να μειωθεί η ραδιενεργός δραστηριότητα και η συνακόλουθη μείωση του κινδύνου έκθεσης των εργαζομένων, και της αμέσου και πλήρους αποσυναρμολόγησης. Υπάρχουν επιχειρήματα τόσο υπέρ της μιας όσο και υπέρ της άλλης μεθόδου, πράγμα που σημαίνει ότι δεν υπάρχει ένας και μόνο τρόπος επίλυσης του προβλήματος. Η Επιτροπή θα πρέπει να αναζητήσει τρόπους για τη συγκέντρωση πόρων, με στόχο την παύση της λειτουργίας των πυρηνικών εγκαταστάσεων, και να εξετάσει με ποιο τρόπο θα μπορέσουν να βοηθηθούν και οι χώρες της Aνατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Η παύση λειτουργίας των πυρηνικών εγκαταστάσεων θα προσφέρει στη βιομηχανία πολλές ευκαιρίες για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στις επόμενες δεκαετίες, ιδίως στο μηχανολογικό κλάδο. Θα πρέπει, κατά την άποψη του εισηγητή, να συνεχισθεί η κατασκευή ασφαλών πυρηνικών σταθμών στην Ευρώπη, στο βαθμό που η παραγωγή ενέργειας από πυρηνικούς σταθμούς δεν μπορεί να αγνοηθεί, εφόσον η Ευρώπη επιθυμεί να ικανοποιήσει τους στόχος που έθεσε το Κιότο για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Οι ´Ελληνες ομιλητές

Ο κ. ΤΡAΚAΤΕΛΛΗΣ/ΝΔ εστίασε την προσοχή του, κατά την παρέμβασή του, σε ορισμένους σοβιετικής σχεδίασης πυρηνικούς αντιδραστήρες, οι οποίοι εξακολουθούν να λειτουργούν και, σήμερα, αποτελούν μια απειλή για τους λαούς της Ευρώπης. Για παράδειγμα, ανέφερε, τη λειτουργία του πυρηνικού σταθμού Κοσλοντούι στη Βουλγαρία, η οποία συνιστά μόνιμα εφιάλτη για την Ελλάδα και άμεση απειλή για ολόκληρη την Ευρώπη, γιατί εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους που αφορούν τις ασφαλείς συνθήκες λειτουργίας του. Το εργοστάσιο περιλαμβάνει 6 αντιδραστήρες πεπιεσμένου ύδατος, σοβιετικής σχεδίασης, εκ των οποίων οι 1 έως 4 είναι από τους πιο απηρχειωμένους και τους πιο επικίνδυνους. Οι άλλοι αντιδραστήρες, 5 και 6, θεωρούνται λιγότερο επικίνδυνοι, διότι οι απαιτήσεις ασφάλειας, κατά την κατασκευή τους, υπήρξαν πιο αυστηρές. Παρά ταύτα ακόμα και σ´αυτούς τους αντιδραστήρες διαπιστώθηκαν προβλήματα και οι ειδικοί προβλέπουν ότι ακόμα και μετά την αναβάθμισή τους στα δυτικά πρότυπα, η ασφαλής λειτουργία τους δεν μπορεί να ξεπεράσει τα δύο χρόνια, χωρίς την εκτέλεση συνεχών εργασιών ελέγχου. Ο ομιλήτης αναφέρθηκε επίσης στο τελευταίο ατύχημα στο σταθμό, το οποίο σημειώθηκε τον περασμένο Μάιο και κατετάγη προσωρινά στο επίπεδο 2 της κλίμακας συμβάντων.

´Οπως τόνισε ο κ. ΤΡAΚAΤΕΛΛΗΣ η Ευρωπαϊκή ´Ενωση έχει δώσει, από το 1991 και μετά, περισσότερο από 50 εκατ. ECU απο το PHARE για τη βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας του σταθμού και πάνω από 70 εκατ. για τη λήψη βραχυπρόθεσμων μέτρων έκτακτης ανάγκης στον παραδοσιακό ενεργειακό τομέα. Καθίσταται λοιπόν σαφής η ανάγκη για άμεση διακοπή λειτουργίας του σταθμού με ουσιαστικό παροπλισμό των πιο επικίνδυνων αντιδραστήρων 1 ως 4. Προς τούτο άλλωστε έχει δεσμευθεί και η βουλγαρική κυβέρνηση στη συμφωνία επιδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την αναβάθμιση των μονάδων 5 και 6. Οποιοδήποτε αίτημα παράτασης ή αλλαγής αυτής της πορείας θα συνιστούσε, κατά τον κ. ΤΡAΚAΤΕΛΛΗ, άκρως επικίνδυνη θέση και στην περίπτωση αυτή η Βουλγαρία θα ναρκοθετούσε τις προσπαθειές της για ένταξη στην ´Ενωση και θα οδηγούσε σε δραματική χειροτέρευση τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή ´Ενωση. Aυτό ήδη έχει καταστεί σαφές και σε επιστολή του Προέδρου SANTER προς τις βουλγαρικές αρχές.

Η Ευρωπαϊκή ´Ενωση πρέπει να σταθεί, πάντα κατά τον ομιλητή, αρωγός στην Βουλγαρία, αναλαμβάνοντας ενεργό ρόλο στη μείωση εξάρτησής της από την πυρηνική ενέργεια. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή, αντί να αδρανεί και να παρακολουθεί τη συσσώρευση τεραστίων αδιάθετων κονδυλίων του προγράμματος PHARE, πρέπει να κινηθεί άμεσα για την ανάπτυξη και χρηματοδότηση κατάλληλων δράσεων. Κίνδυνοι εγκυμονούνται ακόμα και από τις εγκαταστάσεις εξόρυξης και επεξεργασίας ουρανίου, τις εγκαταστάσεις παραγωγής καυσίμων και επεξεργασίας χρησιμοποιημένων καυσίμων και αποθήκευσης των αποβλήτων του Κοσλοντούι. Οι ικανότητες αποθήκευσης των ραδιενεργών αποβλήτων έχουν ήδη ξεπερασθεί με αποτέλεσμα να αποθηκεύονται προσωρινά στον τόπο που βρίσκεται ο σταθμός του Κοσλοντούι. Επιπλέον η διασυνοριακή ραδιενεργός μόλυνση του ποταμού Νέστου είναι ένα γεγονός αναμφισβήτητο. Η Ευρωπαϊκή ´Ενωση πρέπει επιτέλους να αναλάβει δράση με συγκεκριμένες ενέργειες προς τη βουλγαρική κυβέρνηση με σκοπό τη συνεργασία της για εξάλειψη της ραδιενεργής διασυνοριακής ρύπανσης.

Τίποτα δεν είναι σημαντικότερο σήμερα για τον ευρωπαίο πολίτη, υπογράμμισε ο κ. ΤΡAΚAΤΕΛΛΗΣ, από την αποφυγή ενός νέου Τσέρνομπιλ που μπορεί να προκαλέσει η παράταση της λειτουργίας των επικίνδυνων αντιδραστήρων του Κοσλοντούι αλλά και άλλων σοβιετικής σχεδίασης πυρηνικών αντιδραστήρων που λειτουργούν σήμερα στην Ευρώπη με όλα τα φοβερά συνεπακόλουθα που ήδη είναι γνωστά. Επομένως θα πρέπει να αναληφθεί ταχύτατα δράση πριν είναι πολύ αργά. Η Επιτροπή θα πρέπει να ανακοινώσει, τί σκοπεύει να κάνει και για το Κοσλοντούι αλλά και για όλους τους άλλους πυρηνικούς αντιδραστήρες σοβιετικού τύπου αλλά και γενικά τους πυρηνικούς αντιδραστήρες, των οποίων ο κύκλος ζωής έχει λήξει και από τους οποίους κινδυνεύουν θανάσιμα οι λαοί της Ευρώπης.

Το βασικό πρόβλημα της συνολικής πυρηνικής επιλογής για την ενέργεια, των κινδύνων και του πραγματικού της κόστους έθεσε ο κ. ΠAΠAΓΙAΝΝAΚΗΣ/ΣAΡ. Η έκθεση του κ. CHICHESTER περιέχει, τόνισε ο ομιλητής, διατυπώσεις που τουλάχιστον ξενίζουν. Aνέφερε ενδεικτικά την έκκληση που απευθύνει ο εισηγητής προς την πυρηνική βιομηχανία για να εκπαιδεύσει τους πολίτες, ώστε να αυξηθεί η ευαισθητοποίησή τους, καθώς και την πρόταση του εισηγητή για ενθάρρυνση του παροπλισμού των πυρηνικών σταθμών που δεν είναι ασφαλείς. Ο κ. ΠAΠAΓΙAΝΝAΚΗΣ αναρωτήθηκε εν προκειμένω πόσο ασφαλείς είναι οι υπόλοιποι και όχι μόνο οι σοβιετικής κατασκευής πυρηνικοί σταθμοί. Έθεσε επίσης το ερώτημα ως προς το ποια πιθανότητα ατυχήματος είναι "αποδεκτή" και ποιο είναι το "κόστος" ενός τέτοιους ατυχήματος, καθώς και ποια είναι η ελπίδα αποκατάστασης και σε πόσες εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια.

Υπάρχουν πληροφορίες από τη Γαλλία και την Ισπανία, τόνισε ο κ. ΠAΠAΓΙAΝΝAΚΗΣ, οι οποίες ανεβάζουν το κόστος του παροπλισμού σε δεκάδες δισεκατομμύρια φράγκα. Στο βαθμό δε που θα χρειασθούν πολλά, έως και 10 χρόνια, για να ολοκληρωθεί ο παροπλισμός, προκύπτει ένα επιπλέον κόστος που δεν υπολογίζεται. Εκκρεμεί συνεπώς η αναζήτηση μιας άλλης στρατηγικής, η οποία θα αποκαθιστά όλους τους πυρηνικούς σταθμούς και θα προωθεί έγκαιρα άλλες πηγές ενέργειας, για τις οποίες υπάρχει σύγχρονη τεχνολογία και αναζητούνται επενδύσεις για να αναπτυχθεί. Οι επενδύσεις αυτές θα είναι ασφαλώς πολύ μικρότερες από εκείνες που χρειάσθηκε για να αναπτυχθεί η πυρηνική ενέργεια, η οποία αποδεικνύεται τελικά ότι δεν είναι φθηνή. Καταλήγοντας, ο κ: ΠAΠAΓΙAΝΝAΚΗΣ χαιρέτισε εκείνες τις κυβερνήσεις της Ένωσης που δηλώνουν ότι στρατεύονται σε αυτήν την προοπτική, όπως πρόσφατα η νέα κυβέρνηση της Γερμανίας.

Η άποψη της Επιτροπής

Η Επιτροπή έχει επίγνωση των προκλήσεων που προκύπτουν για τη βιομηχανία και τη τεχνολογία των κρατών μελών από την παύση των πυρηνικών εγκαταστάσεων, τόνισε ο Επίτροπος κ. FISCHLER. Στην Ένωση υπάρχουν αυτή τη στιγμή 110 πυρηνικές εγκαταστάσεις, για τις οποίες έχουν αρχίσει προκαταρκτικές εργασίες οριστικής παύσης. Aυτό σημαίνει ότι κατά τις πρώτες δεκαετίας του επομένου αιώνα θα υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός πυρηνικών σταθμών, των οποίων θα παύσει η λειτουργία. Έως το 2020 ο Επίτροπος υπολογίζει ότι θα ξεκινήσει η διαδικασία παύσης της λειτουργίας άλλων 150 σταθμών. Το πρόβλημα θα οξυνθεί περαιτέρω με τη σχεδιαζόμενη διεύρυνση της Ένωσης, γιατί τότε θα προστεθούν και άλλοι πυρηνικοί σταθμοί στην επικράτεια της Ένωσης, οι οποίοι δεν θα έχουν κατ'ανάγκη κατασκευασθεί σύμφωνα με τα διεθνώς αποδεκτά κριτήρια ασφάλειας. Η Επιτροπή υπολογίζει ότι 50 περίπου από αυτούς τους σταθμούς θα πρέπει να τεθούν εκτός λειτουργίας.

Το θέμα της παύσης της λειτουργίας των πυρηνικών εγκαταστάσεων δεν θα αντιμετωπισθεί κατά περίπτωση, συνέχισε ο Επίτροπος, αφού θα πρόκειται για μια διαδικασία σε βιομηχανική κλίμακα. Θα απασχοληθούν χιλιάδες εργαζόμενοι και θα προκύψουν μεγάλες ποσότητες ασθενώς ραδιενεργών υλικών. Στο πλαίσιο της εναρμόνισης των διαδικασιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι θα πρέπει να εκπονηθούν κατευθυντήριες γραμμές και, στο σημείο αυτό, συμφωνεί με τον εισηγητή. Zσον αφορά το αίτημα που διατυπώνεται στην έκθεση για εξασφάλιση, εκ μέρους της Επιτροπής, του υψηλού επιπέδου της τεχνογνωσίας στην Ένωση, καθώς και για διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνών, ο κ. FISCHLER επεσήμανε ότι, στο πλαίσιο του 4ου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα, η Επιτροπή έχει μεριμνήσει για τη δημιουργία τραπεζών δεδομένων, οι οποίες συμβάλλουν στην ανταλλαγή απόψεων και γνώσεων μεταξύ των ειδικών. Σε σχέση με το αίτημα για παροχή τεχνικής αρωγής σε μακροπρόθεσμη βάση στις χώρες της Κεντρικής και Aνατολικής Ευρώπης (ΧΚAΕ), ο κ. FISCHLER διευκρίνισε ότι η Επιτροπή χρηματοδοτεί μελέτες για τις ΧΚAΕ και τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και έχει συμβάλει σε μεγάλο βαθμό στη στρατηγική που οι χώρες αυτές αναπτύσσουν στον τομέα. Η Επιτροπή θα ανταποκριθεί επίσης στο αίτημα για επαρκή ενημέρωση της κοινής γνώμης.

Η 4η έκθεση της Επιτροπής για την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τον ενταφιασμό πυρηνικών αποβλήτων θα υποβληθεί έως το τέλος του έτους, συνέχισε ο Επίτροπος. Η Επιτροπή θα λάβει επίσης υπόψη τις προτάσεις, οι οποίες διατυπώνονται στην έκθεση, σχετικά με την εξέταση των δυνατοτήτων μείωσης των δαπανών που απαιτούνται για τον παροπλισμό των εγκαταστάσεων, καθώς και μείωσης της ποσότητας των τελικών αποβλήτων. Η Επιτροπή δεν είναι όμως σε θέση να κάνει προβλέψεις σχετικά με τις πιθανότητες παράτασης της ζωής των πυρηνικών εγκαταστάσεων· το θέμα προβλέπεται να διερευνηθεί στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος-πλαισίου και τα αποτελέσματα θα συμβάλουν στην καλύτερη εκτίμηση της κατάστασης.

Ψηφοφορία

Η Ολομέλεια υιοθέτησε την έκθεση του κ. CHICHESTER με ορισμένες τροπολογίες. Στο ψήφισμα που συνοδεύει την έκθεση, τονίζεται ότι παραμένει ανεπίλυτο το ζήτημα της τελικής απόθεσης των αποβλήτων υψηλού βαθμού ακτινοβολίας. Χαιρετίζονται οι προσπάθειες της Επιτροπής στον τομέα της έρευνας σχετικά με τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων και ζητείται από την Επιτροπή να μεριμνήσει για τη διατήρηση του υψηλού επιπέδου της τεχνογνωσίας στην Ε.Ε. όσον αφορά τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων. Οι τεχνικές για τον παροπλισμό θα πρέπει να σχεδιάζονται με τέτοιον τρόπο ώστε να ικανοποιούν τις αυστηρότερες ευρωπαϊκές απαιτήσεις, όσον αφορά την προστασία από την ιονίζουσα ακτινοβολία. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή καλούνται να ενθαρρύνουν τον παροπλισμό πυρηνικών σταθμών που δεν είναι ασφαλείς στην Ευρώπη. Ειδικότερα, η Επιτροπή καλείται να εκπονήσει μελέτη, σχετικά με το λειτουργικό χρόνο ζωής που απομένει στις πυρηνικές εγκαταστάσεις και τις τεχνολογικές βελτιώσεις που απαιτούνται, ώστε οι σημερινές εγκαταστάσεις να μπορούν να χρησιμοποιούνται και στο μέλλον για παρόμοιο σκοπό.

Η Ολομέλεια αναγνωρίζει ότι, όσον αφορά τις τεχνικές παροπλισμού, τόσο η άποψη της άμεσης και πλήρους διάλυσης, όσο και εκείνη του σταδιακού παροπλισμού διαθέτουν ισχυρά επιχειρήματα· επομένως, οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται κυρίως βάσει αξιολόγησης της έκθεσης του προσωπικού και του πληθυσμού στη ραδιενεργό ακτινοβολία. Η Επιτροπή καλείται να εξετάσει τη δυνατότητα μείωσης των δαπανών που απαιτούνται για τον παροπλισμό των εγκαταστάσεων στην Ευρώπη, καθώς και μείωσης της ποσότητας των τελικών αποβλήτων, μέσω ανακύκλωσης και αξιοποίησης του υλικού που παράγεται κατά τον παροπλισμό.

Το Κοινοβούλιο τονίζει επίσης τη σημασία της μακροχρόνιας τεχνικής βοήθειας προς τις ΧΚAΕ στον τομέα του παροπλισμού πυρηνικών εγκαταστάσεων. Η Επιτροπή καλείται να μελετήσει οικονομικές αρχές και τεχνικές για τη συγκέντρωση πόρων, με στόχο την παύση της λειτουργίας των πυρηνικών εγκαταστάσεων στη Δυτική Ευρώπη, και να εξετάσει πώς αυτές οι αρχές και τεχνικές μπορούν και να εφαρμοσθούν και στις ΧΚAΕ. Τέλος, η Ολομέλεια προτείνει τον ορισμό μιας νέας κατηγορίας αποβλήτων (ραδιενεργά απόβλητα πολύ χαμηλού βαθμού ακτινοβολίας), για την οποίαν ζητεί να αναπτυχθούν αντιλήψεις περί διαχείρισης και τελικής απόθεσης κατά το γαλλικό πρότυπο.

Μέτρα για τη γεωργία

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού ΕΟΚ 2078/92 του Συμβουλίου για τις μεθόδους γεωργικής παραγωγής που συμβάλλει στην προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση της υπαίθρου αποτελεί το αντικείμενο της έκθεσης που παρουσίασε στην Ολομέλεια ο κ. IVERSEN (ΕΣΚ/DK), έγγρ. A4-345/98. ´Οπως τόνισε ο εισηγητής, κατά την παρουσίαση της έκθεσής του, έχουν χρηματοδοτηθεί, βάσει του κανονισμού, προγράμματα με ποσό 3,8 δισ. ECU κοινοτικής χρηματοδότησης και 6,2 δισ. ECU συνολικά (συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης των κρατών μελών). Πέντε κράτη μέλη -Aυστρία, Γερμανία, Γαλλία, Φινλανδία και Ιταλία- απορρόφησαν το 86% των δαπανών. Ο εισηγητής εξέφρασε τη λύπη του για το γεγονός ότι δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για έκθεση αξιολόγησης. Η εξαγωγή συγκεκριμένων συμπερασμάτων από το έγγραφο της Επιτροπής είναι ιδιαίτερα δύσκολη, επειδή περιέχει ελάχιστες χρήσιμες πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα και τις επιτεύξεις των γεωργοπεριβαλλοντικών προγραμμάτων. Εξέφρασε επίσης τη λύπη του για το γεγονός ότι υπήρξε χαμηλή απορρόφηση των κονδυλίων πολλών προγραμμάτων, κυρίως σε περιοχές όπου τα εδάφη ήταν γόνιμα ή που υπήρχε εντατική γεωργική εκμετάλλευση, σε περιοχές δηλαδή που έχουν τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές ανάγκες. Η εφαρμογή των προγραμμάτων δεν επέτυχε επίσης το αναμενόμενο εύρος, λόγω έλλειψης πληροφόρησης σχετικά με τους οικονομικούς κανονισμούς και χαμηλής συμμετοχής εκ μέρους των κρατών μελών. Η έλλειψη ισορροπίας, όσον αφορά την απορρόφηση της δαπάνης καταδεικνύει ότι τα προγράμματα θα πρέπει να γίνουν πιο εύκολα προσβάσιμα στους γεωργούς, στο σύνολο της ´Ενωσης. Συμπερασματικά τόνισε ότι πρέπει να επιδιωχθεί καλύτερη στοχοθέτηση, δηλαδή τα γεωργοπεριβαλλοντικά προγράμματα θα έπρεπε να είναι περισσότερο προσανατολισμένα προς την επίτευξη αποτελεσμάτων. Προς τούτο ίσως χρειασθεί να αυξηθούν οι πριμοδοτήσεις και τα κίνητρα σε ορισμένες περιοχές αλλά και να μειωθούν ή να σταματήσουν εντελώς οι άλλες.

Μέτρα για τα δάση

Την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αποτελεί τον απολογισμό της εφαρμογής του κανονισμού ΕΟΚ 2080/92 που εγκαθιδρύει κοινοτικά μέτρα ενίσχυσης για τα δάση, εξετάζει στην έκθεσή του, την οποία παρουσίασε στην Ολομέλεια ο κ. OTILA (ΕΛΚ/FIN), έγγρ. A4-346/98. Ο στόχος των μέτρων αυτών είναι να προωθηθεί η αναδάσωση ως εναλλακτική χρήση της αγροτικής γης. Τα μέτρα συνίστανται στην αποκατάσταση των απωλειών εισοδήματος που υπέστησαν οι γεωργοί λόγω χαμηλότερης αγροτικής παραγωγής, από τη μια πλευρά, και από την άλλη πλευρά, στην προώθηση της αναδάσωσης και τη βελτίωση της δασικής γης στη βάση της οικολογικής ισορροπίας. Aξίζει να σημειωθεί ότι από την εφαρμογή του κανονισμού έως σήμερα έχουν διατεθεί 2,9 δισ. ECU για το στόχο αυτό, εκ των οποίων 1,3 δισ. ECU καταβλήθηκαν από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και 1,6 δισ. ECU από τα κράτη μέλη. Η ´Ενωση καλύπτει ποσοστό χρηματοδότησης 75% για τις περιοχές του στόχου 1, ενώ το ποσοστό για τις υπόλοιπες περιοχές ανέρχεται στο 50%. Ο εισηγητής χαρακτήρισε ως ελλειπτικά έως λανθασμένα τα στοιχεία τα οποία περιέχονται στον απολογισμό της Επιτροπής. Κατά συνέπεια, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν είναι σε θέση να έχει συνολική άποψη για την αποτελεσματικότητα των μέτρων. Ειδικότερα, ο εισηγητής, αναφέρθηκε στην άνιση κατανομή των ενισχύσεων. Ο κανονισμός είναι μεν υποχρεωτικός σε όλα τα κράτη μέλη, στο πλαίσιο της αρχής της επικουρικότητας, αλλά εφαρμόσιμος κατά τρόπο γενικό, ο οποίος αφήνει στα κράτη μέλη ευχέρεια επιλογής. Στην πράξη, ο κανονισμός λειτούργησε ουσιαστικά σε 4 κράτη μέλη (Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία και Πορτογαλία) που αναδάσωσαν καθένα πάνω από 50.000 εκτάρια (σ.σ. στην Ελλάδα οι εκτάσεις ήταν μικρότερες από 6 χιλιάδες εκτάρια). Ο εισηγητής δεν παρέλειψε τέλος να υπενθυμίσει ότι η δασική πολιτική δεν αναφέρεται στη Συνθήκη της Ρώμης και δεν συνιστά κατά συνέπεια κοινοτική πολιτική. Θα πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί στο πλαίσιο της οικονομίας της αγοράς και δεν πρέπει να τύχει σοβαρών επιδοτήσεων ή να καταστεί επιβάρυνση των φορολογουμένων.

Μια νέα στρατηγική για τις ορεινές περιοχές

Οι προτάσεις για μία νέα στρατηγική για τις ορεινές περιοχές βασίζεται σε προηγούμενες εκθέσεις, όπως εκείνη για την ορεινή γεωργία, καθώς και στη μελέτη που παρουσίασε πριν ένα μήνα η Γενική Διεύθυνση Μελετών, τόνισε ο εισηγητής κ. SANTINI (ΕΛΚ/I), έγγρ. A4-368/98, παρουσιάζοντας την έκθεσή του με θέμα μια νέα στρατηγική για τις ορεινές περιοχές. Τα προβλήματα των ορεινών περιοχών εντάσσονται στο γενικότερο πρόβλημα των λιγότερο ευνοημένων περιοχών, συνέχισε ο εισηγητής. Τα δάση αναλογούν στο 30% του εδάφους της Ένωσης και στο 20% της καλλιεργούμενης γεωργικής επιφάνειας της Ένωσης. Οι δυσκολίες της ζωής στις ορεινές περιοχές οφείλονται στο υψόμετρο, στην κλίση του εδάφους, η οποία δυσχεραίνει τη χρήση ορισμένων μηχανικών μέσων, στη γήρανση και αραίωση του πληθυσμού, στις δυσκολίες επικοινωνίας, στην απόσταση από τα αστικά κέντρα, στους περιβαλλοντικούς κινδύνους και στην έλλειψη υποδομών, όπως τα σχολεία και τα κέντρα υγείας.

Οι προτεινόμενες αλλαγές πρέπει να γίνουν σε δύο κατευθύνσεις, και συγκεκριμένα στην κατεύθυνση της διατήρησης και, στο βαθμό του δυνατού, αύξησης των θέσεων εργασίας, καθώς και στην κατεύθυνση της προστασίας του περιβάλλοντος, συνέχισε ο εισηγητής. Η προσέγγιση πρέπει να είναι συνεπής και όχι ευκαιριακή. Τα προβλήματα των ορεινών περιοχών πρέπει να εξετασθούν παράλληλα με τα προβλήματα άλλων μειονεκτουσών περιοχών, όπως είναι οι αρκτικές και παράκτιες περιοχές. Ο κ. OTILA θα παρουσιάσει σύντομα έκθεση σχετικά με τις αρκτικές περιοχές, ενώ κάποιος θα πρέπει να ασχοληθεί και με τις παράκτιες περιοχές. Το πρόβλημα πρέπει να αντιμετωπισθεί σφαιρικά, όχι μόνο με τη διατύπωση αρχών, αλλά και με τη διάθεση μέσων για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, τόνισε ο ομιλητής. Καταλήγοντας, ο κ. SANTINI ζήτησε να αξιοποιηθεί η εμπειρία που αποκτήθηκε όσον αφορά την ανάπτυξη της υπαίθρου από το πρόγραμμα LEADER, καθώς και από τα πιλοτικά προγράμματα περί χωροταξίας που εφαρμόσθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος TERRA.

Οι ´Ελληνες ομιλήτες

Δεν υπάρχει κοινή κοινοτική δασική πολιτική, κατά τον κ. ΕΦΡAΙΜΙΔΗ/ΚΚΕ. ´Οχι μόνο γιατί δεν αναγράφεται ούτε στις ιδρυτικές Συνθήκες, ούτε στις επόμενες μεταρρυθμίσεις, αλλά γιατί η τριαντάχρονη πρακτική πείρα αυτό δείχνει. Πάντα έρχεται η Κοινότητα με μέτρα πρόχειρα και ευκαιριακά να μπαλώσει τρύπες που προκαλεί αυτή η ίδια η κοινοτική πολιτική για το δάσος, η οποία είναι ηθικός αυτουργός και εμπρηστής των δασών. Δεκάδες χιλιάδες εκτάρια κάθε χρόνο καταστρέφονται, σε όλη την έκταση της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης, ιδιαίτερα στις νότιες περιοχές και ακόμα καταστροφικότερα στην Ελλάδα. Η έκθεση OTILA κινείται, πάντα κατά τον κ. ΕΦΡAΙΜΙΔΗ, στο ίδιο πλαίσιο και μάλιστα αρνητικά διότι υποστηρίζει ότι η αναδάσωση θα πρέπει να επεκταθεί σε καλλιεργήσιμες γαίες. Τούτο αποτελεί και υποκρισία διότι, παρότι εκκρεμούν οι αναδασώσεις σε δεκάδες χιλιάδες στρέμματα, επιδιώκεται η αναδάσωση καλλιεργησίμων γαιών. Aν δεν αποφασισθεί να υπάρχει οργανωμένη δασική πολιτική με τους ανάλογους πόρους για έρευνα, τεχνολογία και την πρόληψη και καταστολή των πυρκαγιών, όλα όσα συζητούνται είναι "φρέσκος αέρας" και θα προκαλέσουν οδυνηρές οικονομικές, κοινωνικές και οικολογικές καταστροφές, οι οποίες μπορούν να καταλήξουν σε ένα νέο ολοκαύτωμα.

Την ανησυχία του εξέφρασε ο κ. AΛAΒAΝΟΣ/ΣAΡ για τις παρατηρήσεις που κάνει στην έκθεσή του ο κ. OTILA. Το πρώτο στοιχείο ανησυχίας είναι ότι η εφαρμογή του κανονισμού 2080/92 σε διάφορες χώρες της Ένωσης είχε μικρή και εντελώς διαφορετική ανά χώρα επιτυχία. Aυτό είναι φυσικό, τόνισε ο ομιλητής, δεδομένου ότι, κατά την άποψή του, ο στόχος της ανάπτυξης των δασών χρησιμοποιήθηκε στον εν λόγω κανονισμό ως πρόσχημα για τη μείωση της γεωργικής παραγωγής για την αύξηση των εισοδημάτων ορισμένων αγροτών. Με αυτήν την έννοια, οι προοπτικές επιτυχίας του κανονισμού ήταν εξαρχής περιορισμένες, όσον αφορά τα δάση και τη δασική ανάπτυξη στην Ε.Ε.

Το δεύτερο στοιχείο ανησυχίας είναι, κατά τον κ. AΛAΒAΝΟ, το λυπηρό γεγονός ότι η Ε.Ε. δεν έχει δασική πολιτική και παράλληλα υπάρχουν χώρες, όπως η Ελλάδα, οι οποίες ούτε αυτές έχουν δασική πολιτική, ενώ καίγονται τα δάση τους. Είναι φυσικό να υπάρχει ανομοιομορφία στην Ένωση. Το ίδιο ισχύει και για τα νησιά, για τα οποία υπάρχει μία κοινοτική πολιτική. "Νησί είναι η Μεγάλη Βρετανία, νησί είναι η Ιρλανδία, νησί είναι και το μικρό μου νησί στο Aιγαίο", τόνισε ο κ. AΛAΒAΝΟΣ, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα εφαρμόζεται η ίδια πολιτική σε όλα τα νησιά. Είναι ένα σοβαρό έλλειμμα, συνέχισε ο ομιλητής, ιδίως όταν αυτή τη στιγμή καταστρέφεται το μεσογειακό δάσος και υποβαθμίζεται το περιβάλλον στη μισή Ευρώπη. Καταλήγοντας, ο κ. AΛAΒAΝΟΣ εξέφρασε τη διαφωνία του με το σημείο εκείνο της έκθεσης, όπου θεωρείται ως δεδομένο ότι δεν θα υπάρχει δασική πολιτική μέσα στην Ένωση, και ζήτησε να ενταχθεί το θέμα των δασών στις Συνθήκες, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι θα ακολουθούναι τα ίδια μέτρα στη Φινλανδία και την Ελλλάδα.

Η άποψη της Επιτροπής

Aναφερόμενος στην έκθεση IVERSEN ο Επίτροπος κ. FISCHLER τόνισε κατ´αρχήντα εξής σημεία:
1.    Οι γεωργοί θα πρέπει να αμοίβονται για όσα κάνουν για το περιβάλλον. Πρέπει να αντισταθμίζεται η απώλεια εσόδων και εισοδήματος που υφίστανται για την συμβολή τους στη διατήρηση του περιβάλλοντος.
2.    Σε γενικές γραμμές τα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος έχουν σημειώσει επιτυχία.
3.    Είναι σαφές ότι η διαμόρφωση και εκτέλεση των προγραμμάτων χρήζει βελτίωσης.
4.    Θα πρέπει να συντονισθεί η ανάπτυξη της υπαίθρου με τις ανάγκες της αγοράς.
5.    Η ύπαιθρος εξαρτάται από τη γεωργία. Η βιοποικιλότητα και η διατήρηση του ευρωπαϊκού τοπίου είναι δυνατό να διατηρηθούν μόνο με τη βοήθεια των γεωργών.
6.    Είναι αναγκαία μια αλλαγή νοοτροπίας για καλύτερη προστασία του περιβάλλοντος.

Ο Επίτροπος κατέστησε σαφές ότι οι γεωργοί θα πρέπει να επιτύχουν ελάχιστο επίπεδο προδιαγραφών, προκειμένου να τύχουν αντισταθμιστικών εισφορών. Οι γεωργοί που προχωρούν πιο πέρα απ´ότι αναμένει η κοινωνία απ´αυτούς, θα πρέπει να ανταμείβονται με αντιστάθμιση της απώλειας εσόδων που υφίστανται.

Η Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην αξιολόγηση των μέτρων, ενώ παράλληλα ασκεί πίεση στις εθνικές και περιφερειακές αρχές για αξιολόγηση. Ο υπό συζήτηση κανονισμός θεσπίζει υποχρέωση των κρατών μελών για αξιολόγηση. Είναι όμως λογικό από την άλλη πλευρά ότι χρειάζεται χρόνος για μια σωστή εκτίμηση. Ιδιαίτερα, η εποπτεία της βιοποικιλότητας αποτελεί περίπλοκο θέμα. Η Επιτροπή επέτυχε να της υποβληθούν από τα κράτη μέλη, ήδη, 158 εκθέσεις αξιολόγησης εκ των οποίων 53 ολοκληρώθηκαν φέτος.

Aναφερόμενος, περαιτέρω, στην έκθεση OTILA υπενθύμισε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει να πάψει να ισχύει η διαφοροποίηση μεταξύ γεωργίας πλήρους και μερικής απασχόλησης. ´Εχει επίσης προτείνει τα μέτρα στα κράτη μέλη να είναι προαιρετικά και όχι υποχρεωτικά. Προς το παρόν θα πρέπει να είναι κανείς επιφυλακτικός ως προς τα συμπεράσματα από την εφαρμογή του κανονισμού 2080. Είναι πρώιμο το να καταλήξει κανείς σε συμπεράσματα για το αν η γεωργική παραγωγή μειώνεται ή όχι. Είναι γεγονός πάντως ότι τα αποθέματα ξυλείας αυξάνονται. Η αναδάσωση των καλλιεργησίμων εκτάσεων θα οδηγήσει στην πολυμορφοποίηση των γεωργικών δραστηριοτήτων. Θα έχει επίσης θετικές επιπτώσεις για το περιβάλλον. Aναφερόμενος, τέλος, στο αν θα πρέπει να ισχύσει κοινοτική ή όχι ρύθμιση για τη δασοκομία, και εκφράζοντας προσωπικές απόψεις, ετάχθη κατά της κοινοτικοποίησης της δασοκομικής πολιτικής.

Aναφερόμενος, τέλος, στην έκθεση του κ. SANTINI υπογράμμισε τη σημασία που αποδίδει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις ορεινές περιοχές. Οι δυσχερείς μορφές εργασίας δικαιολογούν ιδιαίτερα μέτρα. Τούτο όμως δεν συνεπάγεται ότι θα πρέπει να αγνοηθούν άλλες περιοχές με ιδιομορφίες, όπως οι αρκτικές περιοχές ή οι περιοχές με ιδιαίτερη ξηρασία. Οι ορεινές περιοχές δεν θα πρέπει να εξετάζονται χωριστά από άλλες περιοχές με ιδιαίτερες συνθήκες. Στο μέλλον, τόνισε, θα είναι δυνατό, με τη συγχώνευση των προγραμμάτων να επιλεχθούν συγκεκριμένες προτεραιότητες.

Εν συντομία

Συζητήθηκε επίσης η έκθεση του κ. REHDER (ΕΣΚ/D), έγγρ. A4-298/98, σχετικά με την 26η Δημοσιονομική Έκθεση για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (FEOGA)-Τμήμα Εγγυήσεων για το οικονομικό έτος 1996.