"Er zijn dagen waarop ik bijzonder trots ben voorzitter van het Europees Parlement te zijn. Dit is een van die dagen", zo liet Buzek tijdens de opening van de ceremonie weten. "Ik ben trots op het toekennen van de prijs van dit jaar aan Memorial en ik ben er trots op dat dit besluit unaniem is genomen. Natalia Estemirova en Anna Politkovskaja zouden hier vandaag moeten zijn: hun moordenaars moeten worden berecht", zo voegde hij toe.

 

Natalja Estemirova was een mensenrechtenactiviste en lid van Memorial toen ze afgelopen zomer in Tsjetsjenië werd vermoord. De journaliste Anna Politkovskaja werd in oktober 2006 vermoord.

 

 

Sergej Kovalev liet namens Memorial weten "er zeker van te zijn dat bij de toekenning van de Sacharovprijs aan de organisatie van Memorial het Europees Parlement hen in gedachten hield". Hij noemde verder de namen van de advocaat Stanislav Markelov, journaliste Anastasia Baboerova, etnoloog Nikolai Girenko en de liberale politicus Farid Babayev: zij werden allen vermoord.

 

"Andrei Sacharov, die precies twintig jaar geleden overleed, was niet alleen een vooraanstaand voorvechter van mensenrechten in de Sovjet-Unie. Hij was ook een vooraanstaand denker",  aldus Kovalev. "De Europese Unie is wellicht vandaag de dag het model dat het dichtst bij dat van de toekomstige verenigde mensheid komt waarover Andrej Sacharov droomde".

 

 

"De situatie in ons land is niet zo eenvoudig als het lijkt. We hebben echter veel bondgenoten in de samenleving - zowel in onze strijd voor de mensenrechten als in onze strijd tegen het stalinisme. Bovendien, de Russische overheid is ook niet zo homogeen als zij misschien op het eerste gezicht lijkt", zo sprak Kovalev over de situatie in zijn land.

 

"Mijn land heeft de behoefte aan steun maar ook aan druk", zo vervolgde hij. Europa moet volgens Kovalev "niet zwijgen, maar er telkens weer respectvol op aandringen dat Rusland moet voldoen aan zijn verplichtingen".

 

Tenslotte liet Kovalev weten dat "de vrijheid van denken de basis vormt voor alle andere vrijheden. We zijn er trots op vandaag de Sacharovprijs te ontvangen". Zijn toespraak werd ontvangen met een staande ovatie.

 

Meneer Orlov, hoe zal de Sacharovprijs het werk van Memorial veranderen?

 

"Het geeft extra kracht aan mijzelf en onze medewerkers. Het is belangrijk om externe waardering te krijgen, omdat je soms het gevoel hebt dat je machteloos bent. Dit geldt vooral voor onze collega's in de Noord-Kaukasus. Voorheen dachten we dat dit soort publiciteit en dit soort prijzen ons extra bescherming zouden bieden; dit was echter een vergissing, dit is niet het geval."

 

 

"Het grote probleem is de dreiging afkomstig van vertegenwoordigers van de staat. Natuurlijk, er zijn ook bedreigingen afkomstig van neofascisten; veel van mijn collega's zijn aangevallen of zelfs gedood door neofascisten. Staatsbedreigingen komen in verschillende vormen voor, beginnend met nooit eindigende check-ups - waar we verplicht zijn verslagen te overhandigen - wat ervoor zorgt dat we ons werk niet kunnen doen. Dergelijke controles kunnen leiden tot de sluiting van een organisatie of het begin van het beschuldigd worden van extremisme om zich zodoende te ontdoen van kritische geluiden.

 

Nog gevaarlijker zijn de gevallen van illegale acties en geweld tegen ons, waaronder het bedreigen van onze familieleden, het in brand steken van de kantoren van mensenrechtenorganisaties of zelfs daden van direct geweld. In 2007 werd ik ontvoerd, met de dood bedreigd, geslagen en halfnaakt in de sneeuw achtergelaten. Natasha Estemirova die wij het hart van Memorial noemden werd vermoord.

Degenen die wij beschermen worden ook bedreigd; ze dreigen ermee dat ze geen gerechtigheid zullen krijgen in de rechtbank, dat er geen criminele zaak zal worden gestart of dat de schuldigen niet zullen worden gevonden. Het zijn racisten, neofascisten die immigranten aanvallen, corrupte politiemannen en vertegenwoordigers van de machtsapparaten zoals de veiligheidsdienst. Zij bedreigen mensen die het lef hebben een klacht in te dienen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg."

 

 

"Er zijn veel mooie woorden gesproken. In tegenstelling tot de vorige president zegt Medvedev democratische, liberale en intelligente dingen. Dit geeft veel hoop voor een deel van de liberale Russische samenleving en sommige mensen in Europa. Ach, deze woorden worden meestal niet gevolgd door daden. Er is een dromer in het Kremlin, iemand die droomt over de toekomst van Rusland terwijl het land een heel andere richting opgaat. Wij zouden graag concrete decreten en wetten zien."

 

 

"Rusland is in het midden van een strijd die nooit is beëindigd. In de jaren tachtig en negentig leek het erop dat er dingen gingen veranderen. Maar een kruipende rehabilitatie van Stalin volgde. We moeten ons werk voortzetten op dit gebied, omdat een groot deel van onze samenleving de waarheid niet kent of niet wil weten. Stalin wordt tot een held gemaakt, niet alleen voor mensen met communistische opvattingen, maar ook voor een deel van de jeugd. Dit is een gevaarlijke ontwikkeling."

 

 

"Er zijn talrijke fouten gemaakt. De belangrijkste was dat de leiders van het Kremlin geen strategie hadden, alleen een tactiek. Het grote probleem van de beslissingen inzake de noordelijke Kaukasus was dat er voorbij werd gegaan aan het belangrijkste aspect, dat van de mensenrechten. Schendingen van mensenrechten hebben geleid tot de destabilisatie van de situatie in de Noord-Kaukasus. Het heeft bijgedragen aan de voeding van terroristische acties.

 

Nog een fout was het niet bereid zijn te onderhandelen met de separatisten, die een normale politieke doelstelling hadden. Nu kennen we een volledig ondergrondse terroristische beweging, radicale islamitische groepen waarmee je niet kunt onderhandelen en een grote massa van mensen die hun motivatie halen uit een gevoel van wraak voor het doden van hun familieleden, vernederingen en martelingen.

 

Ramzan Kadyrov die aan de macht kwam in Tsjetsjenië, is een absolute heerser van deze republiek, die de wetten van de Russische Federatie niet wil handhaven. Het is een impasse. Alle suggesties die door mensenrechtenorganisaties zijn gedaan worden altijd negatief beantwoord door het Kremlin."

 

Tegen de tijd dat Andrei Sacharov 20 jaar geleden stierf had hij een internationale reputatie opgebouwd als kernfysicus, mensenrechtenactivist en Nobelprijswinnaar. Zijn vrees over de gevolgen van zijn werk bracht hem erop op te roepen tot vreedzame coëxistentie en later tot het respecteren van mensenrechten in de voormalige Sovjet-Unie.

 

Andrei Sacharov: een overzicht van zijn leven

1921: Geboren in Moskou op 21 mei, zijn vader was leraar natuurkunde.

1942-47: Afgestudeerd met onderscheiding in de natuurkunde, promoveert.

1948: Opgenomen in een groep van vooraanstaande Sovjetwetenschappers wiens taak het was om de atoombom en later de waterstofbom te ontwikkelen.

Late jaren 50: Sacharov wordt bezorgd over de morele implicaties van zijn werk. Hij wordt langzaamaan een voorvechter van internationale nucleaire non-proliferatie en ondersteunt in 1963 het gedeeltelijke kernstopverdrag.

1967/68: Het keerpunt in het leven van Sacharov. In 1967 dringt hij er bij de Sovjetleiders op aan het voorstel van de VS voor een afwijzing van het antiraketschild te aanvaarden, daar het zal leiden tot een wapenwedloop en een grotere kans op oorlog. Zijn verzoek wordt genegeerd en het jaar erop publiceert hij zijn angsten in een essay waarin hij schrijft: "Vrijheid van denken is de enige garantie voor de haalbaarheid van een wetenschappelijke democratische benadering van de politiek, economie en cultuur".

Sacharov wordt vanaf dit moment een dissident: "Ik werd verwijderd uit geheime werkzaamheden en 'bevrijd' van mijn privileges in de Sovjetnomenclatura", zo herinnert Sacharov zich later.

 

1970: Helpt met het opzetten van de Moskou commissie voor de mensenrechten.

1975: Bekroond met de Nobelprijs voor de Vrede - zijn vrouw Elena Bonner houdt de acceptatiespeech.

1979-80: Kritiek op de Sovjetinvasie in Afghanistan zorgt voor de verbanning van hem en zijn vrouw in de gesloten stad Nizjni Novgorod.

1986: Vrijgelaten uit zijn verbanning door Michail Gorbatsjov in het kader van glasnost en perestrojka.

1988: Het Europees Parlement richt een mensenrechtenprijs vernoemd naar Sacharov op.

1989: Maart: verkozen tot het nieuwe Sovjetparlement.

December 1989: Sacharov overlijdt aan een hartaanval in zijn appartement.

Het EP en mensenrechten

In Europa en in de rest van de wereld pleit het Europees Parlement voor respect voor fundamentele mensenrechten, vrijheid en democratie. De commissie Buitenlandse zaken, met de hulp van de subcommissie Mensenrechten, nemen direct de kwestie van de verdediging van de mensenrechten buiten de Unie voor hun rekening.

Elk jaar kent het Europees Parlement de Sacharovprijs toe aan individuen of internationale organisaties die - net als de Russische kernfysicus Andrei Sacharov - zich hebben onderscheiden in de strijd voor de mensenrechten.

 

De kandidaten voor de prijs moeten door een politieke fractie of minstens veertig individuele leden worden gesteund. De kandidaten van dit jaar waren, in alfabetische orde:

 

Dr. Izzeldin Abuelaish

Palestijns gynaecoloog, inwoner van Jabalia, het grootste vluchtelingenkamp van de Gazastrook. Zij oefent haar beroep aan beide zijden van de grens uit als vredesideaal. Zij werd genomineerd door Véronique de Keyser, Hans Gert Pöttering, Caroline Lucas and 52 anderen.

 

Stichting voor de bescherming van de rechten van minderheden in India. De stichting beoogt verder de uitroeiing van extreme armoede. Voorgedragen door Andrés Perelló en 39 anderen.

 

Zweeds- Eritrese journalist, schrijver en politiek gevangene sinds 2001, die genomineerd is door Eva-Britt Svensson namens de Confederale Fractie Europees Unitair Links/Noords Groen Links en door Olle Schmidt en 31 anderen.

 

Minister van Sociale actie en solidariteit van Burkina Faso en activiste tegen vrouwenbesnijdenis. Genomineerd door Francesco Speroni namens de fractie Europa van de  Vrijheid en Democratie.

 

Organisatie die grondrechten in post-Sovjetstaten bevordert. Genomineerd door Rebecca Harms en Daniel Cohn-Bendit namens de fractie De Groenen/Vrije Europese Alliantie.

 

Organisatie die grondrechten in post-Sovjetstaten bevordert. Benoemd door Saryusz-Wolski en 59 anderen.

 

Arts, stichter en Hoofd van het Panzi-ziekenhuis in Bukavu. Hij is gespecialiseerd in het bijstaan van vrouwen en meisjes die slachtoffer zijn van verkrachting en gewelddadig seksueel misbruik. Benoemd door Guy Verhofstadt namens de fractie alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa.

 

Rooms-katholieke priester en prominente Vietnamese dissident, betrokken bij pro-democratiebewegingen, waarvoor hij bijna vijftien jaar werd gevangengenomen. Genomineerd door Michael Gahler en 44 anderen.

 

Iranese mensenrechtenadvocaat, feminist, activist en journalist, die in het bijzonder ijvert voor het afschaffen van de doodstraf en stenigen en voor gelijke behandeling en rechten voor vrouwen. Genomineerd door Marietje Schaake, Barbara Lochbihler and 38 anderen.

 

Italiaanse journalist en schrijver die door de Italiaanse maffia wordt bedreigd als gevolg van zijn aanval op de georganiseerde misdaad. Genomineerd door Sonia Alfano en 39 anderen.