Procedura : 2014/2149(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A8-0207/2015

Teksty złożone :

A8-0207/2015

Debaty :

PV 07/09/2015 - 29
CRE 07/09/2015 - 29

Głosowanie :

PV 08/09/2015 - 5.13

Teksty przyjęte :

P8_TA(2015)0293

SPRAWOZDANIE     
PDF 325kWORD 238k
24 czerwca 2015
PE 546.783v02-00 A8-0207/2015

w sprawie dążenia ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie

(2014/2149(INI))

Komisja Kultury i Edukacji

Sprawozdawca: Mircea Diaconu

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE
 OPINIA Komisji Transportu i Turystyki
 OPINIA Komisji Rozwoju Regionalnego
 WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie dążenia ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie

(2014/2149(INI))

Parlament Europejski,

      uwzględniając preambułę Traktatu o Unii Europejskiej, w szczególności jej art. 3 ust. 3, w którym stwierdza się, że sygnatariusze są „[i]nspirowani kulturowym, religijnym i humanistycznym dziedzictwem Europy”,

      uwzględniając art. 167 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

      uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności jej art. 22,

      uwzględniając Konwencję w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego przyjętą przez UNESCO dnia 20 października 2005 r.,

      uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1295/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające program „Kreatywna Europa” (2014–2020) i uchylające decyzje nr 1718/2006/WE, nr 1855/2006/WE i nr 1041/2009/WE(1),

      uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006,(2)

      uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1301/2013 z dnia 17  grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących realizacji celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia” i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1080/2006,(3)

      uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1291/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014–2020) oraz uchylające decyzję nr 1982/2006/WE,(4)

      uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/60/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego, zmieniającą rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 (wersja przekształcona),(5)

      uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/37/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. zmieniającą dyrektywę 2003/98/WE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego,(6)

         uwzględniając Konwencję ramową Rady Europy w sprawie znaczenia dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa (konwencja z Faro) z dnia 13 października 2005 r.;(7)

      uwzględniając konkluzje Rady z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie dziedzictwa kulturowego jako strategicznego zasobu zrównoważonej Europy;(8)

–       uwzględniając konkluzje Rady z dnia 25 listopada 2014 r. na temat zarządzania partycypacyjnego dziedzictwem kulturowym oraz planu prac w dziedzinie kultury na lata 2015–2018, a także Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego(9),

      uwzględniając zalecenie Komisji 2011/711/UE z dnia 27 października 2011 r. w sprawie digitalizacji i udostępnienia w internecie dorobku kulturowego oraz w sprawie ochrony zasobów cyfrowych,(10)

      uwzględniając komunikat Komisji z dnia 26 listopada 2014 r. zatytułowany „Plan inwestycyjny dla Europy” (COM(2014)0903),

      uwzględniając komunikat Komisji z dnia 22 lipca 2014 r. zatytułowany „Ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie” (COM(2014)0477),

      uwzględniając opinię Komitetu Regionów z listopada 2014 r. w sprawie komunikatu Komisji pt. „Ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie”,

         uwzględniając art. 52 Regulaminu,

      uwzględniając sprawozdanie Komisji Kultury i Edukacji, a także opinie Komisji Transportu i Turystyki oraz Komisji Rozwoju Regionalnego (A8-0207/2015),

A.     mając na uwadze, że kultura i dziedzictwo kulturowe są wspólnym zasobem, wspólnym dobrem oraz wspólną wartością, które nie mogą podlegać wyłącznemu użytkowi, a ich pełen potencjał zrównoważonego wsparcia rozwoju ludzkiego, społecznego i gospodarczego nie został jeszcze całkowicie doceniony i właściwie wykorzystany ani na poziomie strategii UE, ani celów ONZ dotyczących rozwoju po roku 2015;

B.     mając na uwadze, że w procesie decyzyjnym należy uwzględnić liczne wpływy kultury na społeczeństwa;

C.     mając na uwadze, że dziedzictwo kulturowe jest z założenia niejednorodne, odzwierciedla kulturową i językową różnorodność i pluralizm, oraz wpływa na rozwój regionalny, spójność społeczną, rolnictwo, sprawy morskie, ochronę środowiska, turystykę, edukację, agendę cyfrową, stosunki zewnętrzne, współpracę celną, badania i innowacje;

D.     mając na uwadze, że promowanie kultury, różnorodności kulturowej i dialogu międzykulturowego pełni rolę katalizatora współpracy pomiędzy państwami członkowskimi;

E.     mając na uwadze, że zwiększanie europejskiej różnorodności kulturowej i językowej, promowanie europejskiego dziedzictwa kulturowego i poprawa konkurencyjności europejskiego sektora kultury i sektora kreatywnego mają na celu wspieranie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu;

F.     mając na uwadze, że zasoby dziedzictwa są trwałymi zasobami, które odgrywają rolę w tworzeniu wartości i przyczyniają się do rozwoju umiejętności i wzrostu gospodarczego, promując turystykę oraz tworząc miejsca pracy;

G.     mając na uwadze, że przedsięwzięcia dotyczące dziedzictwa kulturowego są często przykładem innowacyjnej i zrównoważonej działalności gospodarczej, która umożliwia rozwój potencjału biznesowego i badawczego małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP);

H.     mając na uwadze, że europejskie dziedzictwo kulturowe, materialne i niematerialne, odgrywa znaczącą rolę w tworzeniu, zachowaniu i promowaniu europejskiej kultury i wartości oraz narodowej, regionalnej, lokalnej i indywidualnej tożsamości, a także jako współczesna tożsamość ludzi w Europie;

I.      mając na uwadze, że za strategie zachowania dziedzictwa kulturowego, jego restaurowania i konserwacji, udostępniania i korzystania z niego są przede wszystkim odpowiedzialne władze krajowe, regionalne i lokalne, jednak dziedzictwo kulturowe ma także wyraźny wymiar europejski i stanowi przedmiot bezpośrednich działań podejmowanych w wielu obszarach polityki UE, w tym w obszarze rolnictwa, środowiska, badań naukowych i innowacji;

J.      mając na uwadze, iż art. 167 TFUE stanowi, że działania Unii przyczyniają się do rozkwitu kultur państw członkowskich, w poszanowaniu ich różnorodności narodowej i regionalnej, równocześnie „podkreślając znaczenie wspólnego dziedzictwa kulturowego”;

K.     mając na uwadze, iż art. 167 TFUE stanowi, że celem działań Unii jest upowszechnianie kultury i historii narodów europejskich oraz pogłębianie wiedzy na ten temat, zachęcanie państw członkowskich do współpracy oraz, jeśli to niezbędne, wspieranie i uzupełnianie ich działań w dziedzinie zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego o znaczeniu europejskim;

L.     mając na uwadze, że plan prac w dziedzinie kultury przyjęty przez Radę dnia 25 listopada 2014 r. uznaje dziedzictwo za jeden z czterech priorytetów prac UE w tej dziedzinie w latach 2015–2018;

M.    mając na uwadze, że brak danych dotyczących kultury w rozbiciu na płeć, w tym w zakresie dziedzictwa kulturowego, stanowi czynnik uniemożliwiający rozpoznanie kwestii istniejących wyzwań i zróżnicowania sytuacji kobiet i mężczyzn w tych obszarach przez osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki i osoby odpowiedzialne za podejmowanie decyzji;

N.     mając na uwadze, że informacje na temat możliwości pozyskania funduszy z programów UE w obszarach związanych z dziedzictwem kulturowym – takich jak rozwój lokalny i regionalny, współpraca w dziedzinie kultury, badania naukowe, edukacja, wsparcie dla MŚP i społeczeństwa obywatelskiego czy turystyka – są dostępne, choć rozproszone;

O.     mając na uwadze, że należy wyeksponować wartość kulturową i turystyczną Szlaków Kulturowych Rady Europy przy promowaniu wspólnego europejskiego dziedzictwa kulturowego oraz rozwijaniu zrównoważonej turystyki kulturowej;

P.     mając na uwadze, że Nagroda Unii Europejskiej w dziedzinie Dziedzictwa Kulturowego / Europa Nostra propaguje dążenie do doskonałości, inspiruje za pomocą „siły przykładu” i pobudza do wymiany najlepszych praktyk w obszarze dziedzictwa w całej Europie;

Q.     mając na uwadze, że karta wenecka na rzecz konserwacji i restauracji zabytków i miejsc zabytkowych, konwencja z Grenady o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy oraz Europejska konwencja o ochronie dziedzictwa archeologicznego sporządzona w Valletcie wyraźnie określają uznane na arenie międzynarodowej normy restauracji dziedzictwa kulturowego i normy dotyczącej prac archeologicznych(11);

Zintegrowane podejście

1.      uważa, że wykorzystanie dostępnych zasobów ma kluczowe znaczenie dla wspierania, udoskonalania i promowania dziedzictwa kulturowego w oparciu o zintegrowane podejście, przy uwzględnieniu elementów kulturowych, gospodarczych, społecznych, historycznych, edukacyjnych, środowiskowych i naukowych;

2.      jest zdania, że w odniesieniu do dziedzictwa kulturowego zintegrowane podejście jest niezbędne, jeśli chcemy doprowadzić do dialogu kulturowego i osiągnąć wzajemne zrozumienie; jest przekonany, że takie podejście może przynieść większą spójność społeczną, gospodarczą i terytorialną, a jednocześnie przyczynić się do osiągnięcia celów określonych w strategii „Europa 2020”;

3.      w kontekście opracowywania nowego zintegrowanego podejścia do dziedzictwa kulturowego zwraca się do Komisji z następującymi szczególnymi zaleceniami:

         a) przyjęcie przez Komisję, zgodnie z obecnymi elastycznymi metodami pracy Komisji stosującej podejście międzysektorowe, wspólnego wewnętrznego podejścia polegającego na zacieśnieniu współpracy w różnych obszarach polityki zajmujących się dziedzictwem kulturowym oraz przedstawienie Parlamentowi sprawozdania na temat tej ściślejszej współpracy;

         b) informowanie potencjalnych beneficjentów w przystępny i jasny sposób, na przykład za pośrednictwem jednolitej platformy informacyjnej i poprzez wymianę najlepszych praktyk w UE, o istniejących możliwościach unijnego finansowania dziedzictwa kulturowego;

         c) ustanowienie Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego, przy czym sugerowany byłby rok 2018, z odpowiednim budżetem i w celu m.in. popularyzacji i zwiększania świadomości i wiedzy przyszłych pokoleń na temat wartości europejskiego dziedzictwa kulturowego i jego ochrony, oraz przedstawienie Parlamentowi projektu programu europejskiego roku najpóźniej w 2016 r.;

         d) uznanie w ramach swojego politycznego i międzysektorowego podejścia zasobów dziedzictwa kulturowego za zasoby ruchome i nieruchome, materialne i niematerialne, a także zasoby niemożliwe do odbudowania, których autentyczność należy zachować;

4.      zwraca się o ustanowienie, w najbliższej przyszłości, ram polityki w zakresie otoczenia historycznego, znanego jako dziedzictwo nieruchome, zawierających ramy regulacyjne dla zabytków, obiektów archeologicznych i terenów historycznych, zgodnie z art. 4 TFUE;

5.      wspiera współczesne kreatywne nowatorskie rozwiązania w architekturze i projektowaniu w oparciu o poszanowanie przeszłości i teraźniejszości, a równocześnie zapewniające wysoką jakość i spójność;

Unijne finansowanie dziedzictwa kulturowego

6.      zwraca uwagę na zobowiązanie Unii do zachowania i udoskonalenia europejskiego dziedzictwa kulturowego za pośrednictwem różnych programów (Kreatywna Europa, Horyzont 2020, Erasmus+, Europa dla Obywateli), funduszy (europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne) oraz działań, takich jak Europejskie Stolice Kultury, Europejskie Dni Dziedzictwa i znak dziedzictwa europejskiego; zachęca do jeszcze większej aktywności UE oraz państw członkowskich w zakresie wspierania badań;

7.      zwraca się do Komisji o:

         a) stworzenie jednego portalu UE poświęconego materialnemu i niematerialnemu dziedzictwu kulturowemu, gromadzącego informacje ze wszystkich unijnych programów finansujących dziedzictwo kulturowe i skupiającego się wokół trzech głównych aspektów: bazy danych materialnych i niematerialnych zasobów kultury z przykładami najlepszych praktyk dotyczących zachowania i promowania ze wszystkimi stosownymi odniesieniami; możliwości finansowania dziedzictwa kulturowego, danych na temat stanu europejskiego dziedzictwa kulturowego oraz danych istotnych z punktu widzenia zachowania tego dziedzictwa, jak na przykład danych na temat klimatu czy szczegółów przeprowadzonych już prac restauracyjnych; wiadomości ma temat rozwoju sytuacji politycznej, działań i wydarzeń dotyczących dziedzictwa kulturowego i linków do tych wiadomości;

         b) wspieranie poprzez ukierunkowane finansowanie, analizy, badania, akcje pilotażowe, których określonym celem jest analiza wpływu procesu promowania dziedzictwa kulturowego, określenie dokładnych wskaźników i wartości odniesienia dotyczących bezpośredniego i pośredniego wkładu tych działań w procesy rozwoju gospodarczego i społecznego, bezpośrednie wspieranie innowacji kulturalnych i społecznych włączonych do uwarunkowań lokalnych, gdzie dziedzictwo kulturowe może napędzać rozwój i wpływać na jakość życia mieszkańców;

c) ugruntowanie nowo wprowadzonej zasady finansowania z wielu źródeł, która umożliwia uzupełniające stosowanie różnych europejskich funduszy w tym samym projekcie na dużą skalę;

         d) wspieranie partnerstwa publiczno-prywatnego;

         e) przyjęcie wymogów dotyczących harmonogramu zarządzania projektem w ramach funduszy strukturalnych, aby lepiej uwzględnić szczególne wymogi towarzyszące projektom w zakresie konserwacji, restauracji i zachowania dziedzictwa;

         f) ponowne rozważenie wartości odniesienia ustalonej na kwotę 5 mln EUR dla projektów dotyczących dziedzictwa kulturowego przedstawianych w ramach działań związanych z małą infrastrukturą(12) i zwiększenie jej przynajmniej do poziomu wartości odniesienia dla projektów UNESCO, tj. 10 mln EUR;

8.      zauważa, że założenia przeglądu rozporządzenia w sprawie EFRR, a w szczególności zasadę zintegrowanego finansowania można osiągnąć również – w szczególnych przypadkach – przez wspieranie projektów na dużą skalę; uznaje jednak konieczność propagowania i wspierania inicjatyw kulturalnych na małą skalę, które mają szczególne znaczenie dla rozwoju lokalnego i mogą przyczynić się do zachowania dziedzictwa kulturowego i wspierać rozwój lokalny i regionalny oraz ogólnie wzrost społeczno-gospodarczy;

9.      apeluje do Komisji o włączenie do wytycznych dotyczących następnej generacji funduszy strukturalnych przeznaczonych na dziedzictwo kulturowe obowiązkowego systemu kontroli jakości, który byłby stosowany na wszystkich etapach pracy nad projektem;

10.    wskazuje na rolę państw członkowskich w zapewnianiu zarówno wysokiego poziomu kompetencji i wiedzy zawodowej pracowników, jak i struktury przedsiębiorstwa umożliwiającej stosowanie najlepszych praktyk w ratowaniu obiektów stanowiących dziedzictwo kulturowe, w tym również odpowiednich systemów weryfikacji jakości, zgodnie z wymogami zawartymi w międzynarodowych porozumieniach;

11.    zwraca się do Komisji, aby w ramach aktów delegowanych, zaproszeń do wyrażenia zainteresowania i inicjatyw na rzecz opracowania przepisów dotyczących polityki spójności (2014–2020) uznano jako kwalifikowalne kwestie innowacyjności w dziedzinie konserwacji dziedzictwa kulturowego, a także niskoemisyjnych rozwiązań na rzecz osiągnięcia efektywności energetycznej w budynkach zabytkowych;

12.    zwraca się do państw członkowskich o poszukiwanie możliwych zachęt podatkowych w odniesieniu do prac restauracyjnych, prac w zakresie zachowania i konserwacji, takich jak obniżenie stawki VAT i innych podatków, ponieważ europejskie dziedzictwo kulturowe jest także zarządzane przez prywatne instytucje;

13.    apeluje do Komisji o podsumowanie najlepszych praktyk w dziedzinie polityki fiskalnej w Europie i zalecenie państwom członkowskim stosowania najbardziej odpowiednich; apeluje do państw członkowskich o zastosowanie tych zaleceń i wymianę najlepszych praktyk między sobą, aby zapewnić jak największe poparcie podmiotów prywatnych dla projektów dotyczących materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz zmaksymalizować wpływ rozwoju gospodarczego i spójności społecznej w odnośnych kontekstach terytorialnych;

Nowe wzorce zarządzania

14.    z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Rady, której celem jest opracowanie wytycznych dla nowych wzorców partycypacyjnego zarządzania dziedzictwem kulturowym dzięki promowaniu aspektu „wspólnego zasobu” oraz zacieśnieniu związku pomiędzy planami lokalnymi, regionalnymi, krajowymi i europejskimi;

15.    zwraca się do państw członkowskich o zapewnienie wypracowania instrumentów prawnych dopuszczających alternatywne wzorce finansowania i administrowania, takie jak zaangażowanie społeczności lokalnych, udział społeczeństwa obywatelskiego i partnerstwo publiczno-prywatne, w celu podjęcia działań związanych z zachowaniem, promowaniem, konserwacją i restauracją dziedzictwa kulturowego;

16.    apeluje do Komisji i państw członkowskich o zainicjowanie ogólnoeuropejskiego dialogu między decydentami politycznymi na wszystkich szczeblach zarządzania a podmiotami branży kultury i branży kreatywnej, siecią organizatorów imprez turystycznych, partnerstwami między podmiotami prywatnymi i publicznymi oraz organizacjami pozarządowymi;

17.    zachęca wszystkie zainteresowane strony biorące udział w procesie zarządzania dziedzictwem kulturowym, aby odnalazły równowagę pomiędzy zrównoważoną ochroną a rozwojem gospodarczego i społecznego potencjału dziedzictwa kulturowego;

18.    podkreśla, że finansowane z EFRR projekty dotyczące dziedzictwa kulturowego to praktyczny przykład wielopoziomowego sprawowania rządów i stosowania zasady pomocniczości oraz że stanowią one znaczny odsetek wydatków z EFRR; podkreśla znaczenie transgranicznych projektów kulturalnych, które przyczyniają się do zwiększenia spójności gospodarczej i społecznej oraz sprzyjają integracji; w związku z tym wzywa do przyjęcia środków służących intensyfikacji i rozszerzeniu wsparcia dla finansowania za pośrednictwem umów o partnerstwie publiczno-prywatnym;

19.    podkreśla, że nowe wzorce zarządzania powinny obejmować system kontroli jakości wszystkich alternatywnych form finansowania dziedzictwa kulturowego i administrowania nim;

20.    zachęca państwa członkowskie, aby zwiększyły kontrolę nad wydatkami na elementy związane z dziedzictwem kulturowym oraz aby zacieśniły współpracę w zakresie zwalczania nadużyć finansowych, korupcji oraz innych nieprawidłowości w tym obszarze;

21.    proponuje, aby europejskie wnioski ustawodawcze uzupełnić o ocenę wpływu dotyczącą dziedzictwa kulturowego oraz aby w przypadku stwierdzenia w tej ocenie negatywnego wpływu wykluczyć dziedzictwo kulturowe z zakresu danego wniosku ustawodawczego na zasadzie wyjątku;

Ekonomiczny i strategiczny potencjał dziedzictwa kulturowego

22.    zwraca uwagę, że dziedzictwo kulturowe przyczynia się do tworzenia innowacyjnych miejsc pracy, produktów, usług i procesów oraz może być źródłem twórczych idei wspierających nową gospodarkę, a jednocześnie, dzięki właściwemu zarządzaniu, mających stosunkowo niewielki wpływ na środowisko;

23.    przyznaje, że dziedzictwo kulturowe odgrywa kluczową rolę w wielu inicjatywach przewodnich strategii „Europa 2020”, takich jak agenda cyfrowa, Unia innowacji, program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia, a także polityka przemysłowa w dobie globalizacji; w związku z tym zwraca się o wyraźniejsze uznanie w śródokresowej ocenie strategii „Europa 2020” znaczenia europejskiego dziedzictwa kulturowego jako strategicznego zasobu umożliwiającego inteligentny, zrównoważony i sprzyjający integracji społecznej rozwój;

24.    zwraca uwagę, że obszar dziedzictwa kulturowego posiada potencjał tworzenia miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji; zachęca państwa członkowskie do ponownego opracowania inicjatyw na rzecz rozwoju szkoleń w zakresie zarządzania i konserwacji dla pracowników i naukowców zajmujących się dziedzictwem kulturowym; ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje perspektywy długoterminowego finansowania sieci naukowców, np. w postaci grantów im. Marii Skłodowskiej Curie;

25.    podkreśla znaczenie, jakie dla turystyki europejskiej ma materialne i niematerialne dziedzictwo kulturowe wskazane przez UNESCO;

26.    zwraca uwagę na możliwość położenia większego nacisku na turystykę kulturalną w ramach rozwoju strategii makroregionalnych, aby w większym stopniu wchodziła ona w zakres strategicznych ram współpracy europejskiej;

27.    wzywa instytucje europejskie i państwa członkowskie do promowania i wspierania inicjatyw w zakresie wędrówek w zgodzie z naturą (trasy piesze, konne, rowerowe) i otwierania w ten sposób nowych perspektyw dla turystyki kulturalnej i przyrodniczej;

28.    zachęca państwa członkowskie do współpracy z władzami regionalnymi i lokalnymi w celu jak największego podniesienia wartości dziedzictwa kulturowego w naszych społeczeństwach i jego wkładu w tworzenie miejsc pracy i pobudzenie wzrostu w UE;

29.    podkreśla, że turystyka kulturalna, która stanowi 40% turystyki europejskiej, jest sektorem o kluczowym znaczeniu dla potencjału wzrostu i zatrudnienia, a jej rozwój powinien zostać przyspieszony dzięki wykorzystaniu nowych technologii; podkreśla jednak znaczenie zachowania dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego poprzez stworzenie zrównoważonych form turystyki, mniej inwazyjnych i tworzących większą wartość dodaną, w przypadku których sektor turystyki byłby włączony do strategii rozwoju regionalnego;

30.    wyraża zaniepokojenie z powodu stanu strategii politycznych w zakresie konserwacji, restauracji, zachowania i promocji dziedzictwa kulturowego mającego kluczowe znaczenie dla tożsamości europejskiej; podkreśla, że środki na ochronę dziedzictwa kulturowego w niektórych państwach członkowskich drastycznie ograniczono na skutek kryzysu gospodarczego i finansowego; wzywa zatem Komisję i państwa członkowskie, aby zagwarantowały przeznaczenie odpowiednich środków na rzecz podniesienia wartości europejskiego dziedzictwa kulturowego i wdrożyły stosowne inicjatywy w tym zakresie;

31.    zwraca się do Komisji o promowanie doskonałości, innowacyjności i konkurencyjności sektora kultury i sektora kreatywnego poprzez wspieranie pracy artystów, twórców i osób zawodowo związanych z kulturą;

32.    stwierdza, że istnieje pilna potrzeba wyraźnego określenia miejsca dziedzictwa kulturowego w planie inwestycyjnym Komisji dla Europy;

33.    zwraca uwagę na potrzebę udoskonalenia ram metodycznych w celu pozyskania lepszych danych statystycznych dotyczących dziedzictwa kulturowego; wzywa Komisję, aby zaproponowała jednolity dla wszystkich państw członkowskich zestaw wskaźników do monitorowania i oceny sytuacji dziedzictwa kulturowego; podkreśla konieczność korzystania w większym stopniu z wyników badań naukowych we wszelkich aspektach dziedzictwa kulturowego oraz połączenia tych dwóch elementów w celu przeciwdziałania fragmentacji tego obszaru; wskazuje w tym kontekście na potencjał technologii dużych zbiorów danych dla zwiększenia możliwości pozyskiwania wiedzy z projektów badawczych; podkreśla, że do oszacowania faktycznej i potencjalnej wartości ekonomicznej dziedzictwa kulturowego niezbędna jest większa systematyczność w gromadzeniu danych statystycznych;

34.    uważa, że przedsiębiorstwa i podmioty zajmujące się konserwacją dziedzictwa w różnych jego aspektach powinny być uznawane przez Komisję za unikatowy i szczególny sektor, będący skarbnicą tradycyjnych technik charakteryzujących się wartością dodaną i umożliwiających dokonywanie konserwacji w sposób ekologiczny i zrównoważony;

35.    przyznaje, że należy pilnie zająć się problemem bezrobocia ludzi młodych oraz podkreśla, że dziedzictwo kulturowe jest obszarem o potencjale tworzenia nowych, lepszych miejsc pracy, w którym można wzmocnić powiązania między edukacją a pracą, na przykład poprzez rozwój wysokiej jakości praktyk zawodowych, szkoleń i tworzenie nowych przedsiębiorstw w sektorze MŚP i gospodarki społecznej; w tym względzie zachęca państwa członkowskie, aby opracowały nowe i innowacyjne możliwości finansowania na rzecz wsparcia edukacji w zakresie zarządzania i konserwacji, a także mobilności pracowników i naukowców działających w tym sektorze;

36.    domaga się, by Komisja wspierała programy połączone w zakresie dziedzictwa kulturowego i turystyki, charakteryzujące się kompleksowym podejściem i oparte na podstawach naukowych, służące jako wzorce i modele najlepszych praktyk;

37.    zwraca się do państw członkowskich o strategiczne planowanie projektów związanych z dziedzictwem kulturowym, które mogą prowadzić do ogólnego rozwoju regionalnego i lokalnego, międzynarodowych i międzyregionalnych programów współpracy, tworzenia nowych miejsc pracy, zrównoważonej rewitalizacji obszarów miejskich i wiejskich oraz zachowania tradycyjnych umiejętności związanych z restauracją dziedzictwa kulturowego;

38.    proponuje Komisji i państwom członkowskim opracowanie analizy ekonomicznej i badań statystycznych w odniesieniu do przedsiębiorstw, podmiotów zarządzających i specjalizacji zawodowych w sektorze zachowania i promowania dziedzictwa kulturowego, jak również ich szczególnej roli w systemie produkcyjnym i tworzeniu miejsc pracy;

39.    zwraca uwagę na potrzebę tworzenia, rozwijania i promowania możliwości w zakresie mobilności osób pracujących w sektorze dziedzictwa kulturowego oraz wymiany doświadczeń, w drodze zapewnienia faktycznej porównywalności kompetencji zawodowych zgodnie z dyrektywą 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych poprzez identyfikację i dzielenie się przez państwa członkowskie informacjami dotyczącymi minimalnych poziomów kompetencji (zdolności i wiedzy), w szczególności w odniesieniu do konserwatorów-restauratorów; w tym kontekście wzywa Komisję, aby przedłożyła wniosek o rozszerzenia zakresu właściwych programów i objęcia nimi kwestii mobilności osób zarządzających dziedzictwem kulturowym i pracowników tego sektora (np. osób zarządzających zamkami) w celu wymiany doświadczeń i najlepszych praktyk;

40.    zachęca państwa członkowskie do eksponowania zasobów dziedzictwa kulturowego poprzez promowanie badań pozwalających na potwierdzenie kulturalnej i gospodarczej wartości dóbr kultury w drodze przekształcenia „kosztów” poniesionych na konserwację na „inwestycję” w wartość tych dóbr;

41.    zwraca się do Komisji o rozważenie możliwości stworzenia przez Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) w ramach następnego strategicznego planu innowacji wspólnot wiedzy i innowacji w dziedzinie dziedzictwa kulturowego i branży kreatywnych, co będzie stanowiło bezpośrednie poparcie kompleksowej wizji badania i innowacji;

42.    podkreśla znaczenie zachęcania do uwzględniania w szkolnych programach nauczania edukacji artystycznej, muzycznej, teatralnej i filmowej jako elementów kluczowych dla poznawania dziedzictwa kulturowego, praktyki artystycznej i środków wyrazu, a także tzw. umiejętności miękkich w zakresie kreatywności i innowacji;

43.    zachęca państwa członkowskie do wprowadzenia na różnych poziomach edukacji ścieżek międzyprzedmiotowych dotyczących dziedzictwa kulturowego;

44.    zwraca uwagę na istniejący istotny potencjał rozwoju przedsiębiorczości oraz podejścia opartego na zaangażowaniu w sektorze turystyki, w szczególności w odniesieniu do MŚP działających w tym sektorze, ale także firm wchodzących na rynek, organizacji non-profit i innych podmiotów, które przyczyniają się do zachowania, ochrony i promowania europejskiego dziedzictwa kulturowego; podkreśla, że obok zasobów kulturowych głównymi czynnikami sukcesu i konkurencyjności europejskiego sektora turystyki są szczególnie jakość usług, wysoki poziom wiedzy fachowej, wykwalifikowani pracownicy i obecność w internecie; podkreśla, że badania, innowacje i nowe technologie, w szczególności w dziedzinie telekomunikacji, są niezbędne do przybliżania obywatelom dziedzictwa kulturowego; uważa również, że należy znieść zbędne obciążenia spoczywające na MŚP w trosce o ich konkurencyjność, a także zmienić ustawodawstwo niekorzystnie wpływające na MŚP działające w branży turystycznej;

Możliwości i wyzwania

45.    podkreśla możliwości związane z digitalizacją dziedzictwa kulturowego, która może być zarówno narzędziem zachowania naszej przeszłości, jak i źródłem możliwości w zakresie badań naukowych, podstawą tworzenia miejsc pracy wysokiej jakości oraz lepszej integracji społecznej, a także umożliwiać lepszy dostęp osobom niepełnosprawnym i osobom mieszkającym na obszarach oddalonych oraz być źródłem zrównoważonego rozwoju gospodarczego; zaznacza, że w przypadku małych, średnich lub odizolowanych instytucji kultury digitalizacja dziedzictwa kulturowego wymaga konsekwentnego wsparcia finansowego oraz że odpowiednie finansowanie jest kluczowe dla zapewnienia większej liczby odbiorców i szerszego upowszechniania dziedzictwa; podkreśla, że możliwości, jakie daje digitalizacja i nowe technologie, które nigdy nie zastąpią dostępu do oryginalnego dziedzictwa lub związanych z nim korzyści społecznych wynikających z tradycyjnych form udziału w kulturze, nie powinny prowadzić do zaniedbania konserwacji oryginałów oraz lekceważenia tradycyjnych sposobów promowania kultury podczas digitalizacji lub w jej następstwie;

46.    popiera innowacje cyfrowe w sektorze sztuki i dziedzictwa i stwierdza, że wykorzystanie infrastruktur elektronicznych może przyciągnąć nowych odbiorców i zapewnić lepszy dostęp do dziedzictwa kulturowego w formie cyfrowej oraz skuteczniejsze korzystanie z niego; zwraca uwagę na znaczenie istniejących narzędzi, takich jak strona internetowa Europeana, i zachęca do poprawy kryteriów wyszukiwania na tej stronie w celu uczynienia jej bardziej przyjazną dla użytkownika;

47.    zwraca uwagę na potrzebę podniesienia poziomu digitalizacji, zachowania i dostępności dziedzictwa kulturowego on-line, w szczególności europejskiego dziedzictwa filmowego;

48.    podkreśla znaczenie opracowania prawdziwie demokratycznej, opartej na uczestnictwie wizji europejskiego dziedzictwa, w tym dziedzictwa mniejszości religijnych i etnicznych; zwraca uwagę na istnienie obiektów dziedzictwa, z którymi wiążą się różne lub sprzeczne historie na temat przeszłości, i podkreśla, że proces pojednania nie powinien prowadzić do tłumienia świadomości historycznej wspólnot; zachęca państwa członkowskie do zastanowienia się nad etyką i metodami przedstawiania dziedzictwa kulturowego oraz do uwzględniania różnych interpretacji;

49.    potwierdza, że dziedzictwo religijne stanowi niematerialną część europejskiego dziedzictwa kulturowego; podkreśla, że w ramach dialogu na temat europejskiego dziedzictwa kulturowego nie należy lekceważyć znaczenia miejsc, praktyk i obiektów związanych z praktykami religijnymi ani traktować ich w sposób dyskryminujący;

50.    uważa, że dziedzictwo historyczno-religijne, w tym dzieła architektury i muzyki muszą być zachowywane z uwagi na ich wartość kulturową, niezależnie od wyznania, które stanowiło podstawę dla ich stworzenia;

51.    podkreśla znaczenie dialogu międzykulturowego zarówno w Europie jak i poza jej obszarem i uważa, że Unia powinna promować taki dialog jako odpowiednie narzędzie do walki z radykalizmem, niezależnie od jego źródła;

52.    zwraca uwagę na specyficzny charakter mniejszości narodowych w państwach członkowskich w zakresie dziedzictwa kulturowego; wzywa zatem, aby zachowano dziedzictwo kulturowe mniejszości oraz promowano i chroniono różnorodność kulturową;

53.    podkreśla, że należy unikać kulturowej dyskryminacji mniejszości religijnych i etnicznych;

54.    podkreśla znaczenie wspierania działalności kulturalnej społeczności migrantów;

55.    potwierdza ważny wkład dziedzictwa kulturowego w sektor kultury i sektor kreatywny, jak również w proces włączenia społecznego za pośrednictwem kultury;

56.    podkreśla znaczenie ułatwienia osobom niepełnosprawnym dostępu do obiektów dziedzictwa kulturowego;

57.    wskazuje na znaczenie zachowania krajobrazów kulturowych, a w szczególności niematerialnych elementów dziedzictwa kulturowego będących żywą kulturą napędzającą tradycyjne rzemiosło, oraz wzywa Komisję, aby w szerszym zakresie uwzględniła tę kwestię w swoich odnośnych programach;

58.    podkreśla znaczenie dziedzictwa gastronomicznego, które należy chronić i wspierać; uważa, że współdziałanie z innymi obszarami polityki UE, takimi jak wspólna polityka rolna czy polityka ochrony konsumentów, umożliwiłoby optymalizację środków przyznanych na tę dziedzinę;

59.    zwraca uwagę na wzajemne korzyści wynikające z zależności pomiędzy dziedzictwem kulturowym a turystyką, ponieważ z jednej strony dziedzictwo kulturowe oferuje branży turystycznej znaczne dochody, a z drugiej strony turystyka wywiera pozytywny wpływ na kulturę, sprzyjając między innymi eksponowaniu i zachowywaniu dóbr kultury i generując dochody niezbędne do ich konserwacji;

60.    podkreśla, że turystyka kulturalna ma do odegrania istotną rolę w ochronie i uświadamianiu wartości naszego dziedzictwa kulturowego, które obejmuje nie tylko materialne dziedzictwo i krajobraz, ale również nienamacalne dziedzictwo, takie jak języki oraz tradycje religijne i kulinarne;

61.    apeluje do Komisji, Rady i państw członkowskich, aby nadal współpracowały, realizując na wszystkich odpowiednich szczeblach działania służące propagowaniu dziedzictwa kulturowego i turystyki kulturalnej, zawarte w komunikacie Komisji z dnia 30 czerwca 2010 r. zatytułowanym „Europa – najpopularniejszy kierunek turystyczny na świecie – nowe ramy polityczne dla europejskiego sektora turystycznego” (COM(2010)0352

62.    wskazuje w obliczu głębokich zmian demograficznych i społecznych na znaczenie naszego wspólnego, europejskiego dziedzictwa kultury oraz planowanego europejskiego roku poświęconego tej tematyce w celu identyfikowania się obywateli z Unią Europejską oraz wzmocnienia poczucia wspólnoty wewnątrz Unii;

63.    jest zdania, że zrozumienie dla wspólnego dziedzictwa kulturowego w Europie da w szczególności przyszłym pokoleniom orientację i możliwość ukształtowania tożsamości europejskiej oraz przekona do wartości takich, jak wzajemne zrozumienie i poszanowanie ponad granicami państw członkowskich; w związku z powyższym zaleca szczególne uwzględnienie młodego pokolenia, między innymi przy opracowywaniu europejskiego roku dziedzictwa kulturowego;

64.    z zadowoleniem przyjmuje duży sukces inicjatywy Europejska Stolica Kultury; apeluje o połączenie tych miast w ramach sieci, aby zwiększyć zainteresowanie odnośnymi obszarami, umożliwić wymianę doświadczeń i dobrych praktyk, między innymi w celu wsparcia przyszłych kandydatów, a także by ułatwić organizację wydarzeń i konkretnych tras;

65.    zachęca do wykorzystania dziedzictwa kulturowego jako narzędzia edukacyjnego służącego do rozwiązywania problemów społecznych, aby zbliżyć do siebie ludzi mieszkających w Europie;

66.    zwraca uwagę na zagrożenia środowiskowe występujące w przypadku dużej liczby obiektów stanowiących dziedzictwo UE i wzywa w związku z powyższym, aby państwa członkowskie w ramach długoterminowych strategii finansowania na rzecz zachowania i restauracji dziedzictwa uwzględniały wpływ zmiany klimatu i skutki działalności człowieka; zaleca ponadto, by państwa członkowskie i UE promowały w jak największej mierze badania naukowe w tym obszarze między innymi w celu bardziej szczegółowego zbadania różnorodnych skutków zmiany klimatu na dziedzictwo kulturowe oraz opracowania działań zaradczych;

67.    wzywa Komisję, Radę i państwa członkowskie, aby rozwijały inicjatywę dotyczącą zagrożonych obszarów europejskiego dziedzictwa kulturowego, zapoczątkowaną przez Europa Nostra we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, poprzez identyfikację kolejnych przypadków zagrożonego dziedzictwa europejskiego, opracowanie planów działania i poszukiwanie możliwych źródeł finansowania; podkreśla, że rozwijanie tej inicjatywy jest sposobem na przyciągnięcie prywatnych inwestycji w celu zadbania o dziedzictwo kulturowe;

68.    wzywa Komisję, aby skuteczniej koordynowała i wspierała działania państw członkowskich w zakresie zwalczania kradzieży obiektów dziedzictwa kulturowego, ich przemytu i nielegalnego handlu takimi obiektami w Europie i poza jej granicami; zwraca się o zwrot dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium danego państwa członkowskiego;

69.    przypomina o znaczeniu, jakie ma ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego, nie tylko przed zniszczeniami powodowanymi upływem czasu, lecz także przed wandalizmem i grabieżami; zwraca uwagę na istniejące obecnie w wielu stanowiskach archeologicznych ryzyko grabieży przez zorganizowane podmioty poszukujące skarbów, w szczególności w przypadku obiektów podwodnych, do których dostęp jest trudny, a władzom trudno sprawować nad nimi kontrolę; w związku z tym wzywa do nasilenia współpracy między państwami członkowskimi w celu odnajdywania i odzyskiwania dóbr kultury oraz zapobiegania nielegalnemu handlowi takimi dobrami;

70.    podkreśla rolę, jaką dziedzictwo kulturowe odgrywa w stosunkach zewnętrznych Unii za pośrednictwem politycznego dialogu i współpracy z krajami trzecimi oraz wzywa państwa członkowskie, Komisję i Radę do ożywienia dyplomacji kulturalnej; wskazuje ponadto na potencjał interdyscyplinarnych projektów badawczych mających na celu utrzymanie dziedzictwa kulturowego między państwami członkowskimi i państwami spoza UE;

71.    wzywa państwa członkowskie, UE i wspólnotę międzynarodową do mocnego angażowania się w zapobieganie, ochronę, dokumentację i restaurację wszędzie tam, gdzie europejskie i należące do państw trzecich dziedzictwo kulturowe jest zagrożone lub niszczone na skutek celowych działań, takich jak wojna oraz niszczenie tożsamości kulturowych i wyznaniowych, również poprzez współpracę z międzynarodowymi organizacjami, takimi jak ICCROM, ICBS (Międzynarodowy Komitet Błękitnej Tarczy), władze cywilne i wojskowe, instytucje kultury oraz stowarzyszenia branżowe;

72.    zachęca do przyjęcia porozumień międzynarodowych dotyczących zapobiegania nielegalnemu handlowi dobrami dziedzictwa kultury; podkreśla, że UE powinna wraz z ONZ i UNESCO bronić zagrożonego dziedzictwa oraz zwalczać grabież i niszczenie obiektów kultury w obszarach ogarniętych konfliktem;

73.    wskazuje z naciskiem na potencjał istniejącego w UE know-how dla zachowania dziedzictwa kulturowego w odniesieniu do dóbr kultury uszkodzonych lub zniszczonych na skutek terroru i wojen;

74.    popiera stworzenie transnarodowych kulturowych produktów turystycznych, które będą odzwierciedlały wspólne europejskie wartości i dziedzictwo; apeluje do Komisji o dążenie do ściślejszej współpracy z państwami członkowskimi i innymi organizacjami, które kształtują politykę kulturalną i turystyczną, takimi jak Światowa Organizacja Turystyki ONZ (UNWTO) i UNESCO, a także o dalsze współfinansowanie i promowanie sieci i regionalnych projektów transgranicznych oraz, w bliskiej współpracy z Radą Europy, europejskich szlaków kultury, które są najlepszym przykładem transnarodowych paneuropejskich projektów o tematyce turystycznej;

75.    zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji, a także rządom i parlamentom państw członkowskich.

(1)

Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 221.

(2)

Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 320.

(3)

Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 289.

(4)

Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 104

(5)

Dz.U. L 159 z 28.5.2014, s. 1.

(6)

Dz.U. L 175 z 27.6.2013, s. 1.

(7)

Przyjęta przez Komitet Ministrów Rady Europy dnia 13 października 2005 r.; otwarta do podpisu państw członkowskich w Faro (Portugalia) dnia 27 października tego samego roku; weszła w życie z dniem 1 czerwca 2011 r.

(8)

Dz.U. C 183 z 14.6.2014, s. 36.

(9)

Dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym.

(10)

Dz.U. L 283 z 29.10.2011, s. 39.

(11)

Karta wenecka przyjęta przez ICOMOS (Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków) w 1965 r.; Konwencja z Grenady przyjęta przez Radę Europy w 1985 r.; Konwencja z Valletty przyjęta przez Radę Europy w 1992 r.

(12)

Zob. art. 3 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1301/2013 (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1301/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i przepisów szczególnych dotyczących celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia” oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006).


UZASADNIENIE

Nie istnieje jedna definicja pojęcia „dziedzictwo kulturowe”, istnieją natomiast liczne definicje formalne, które należy rozumieć w kontekście, dla jakiego zostały przygotowane. W kontekście niniejszego sprawozdania „dziedzictwo kulturowe” odnosi się do materialnego dziedzictwa kulturowego (ruchomego, nieruchomego i podwodnego), niematerialnego dziedzictwa kulturowego (tradycji ustnych, sztuk widowiskowych, rytuałów) oraz cyfrowego dziedzictwa kulturowego.

Do przygotowania niniejszego sprawozdania posłużyły z jednej strony najnowsze dokumenty dotyczące polityki w obszarze dziedzictwa kulturowego(1) i podsumowuje się w nim kluczowe punkty publicznej debaty na ten temat, z drugiej strony sprawozdanie uwzględnia wnioski z wysłuchania publicznego zatytułowanego „Zintegrowane podejście do dziedzictwa kulturowego w Europie: stan obecny i perspektywy”, zorganizowanego przez komisję CULT w dniu 2 grudnia 2014 r. Zebrano także uwagi pochodzące z tego sektora i od zainteresowanych podmiotów, aby określić główne wyzwania w tej dziedzinie i przedstawić konkretne propozycje ich rozwiązania.

A. Zintegrowane podejście do dziedzictwa kulturowego w praktyce

Zarówno w komunikacie Komisji Europejskiej, jak i w konkluzjach z obu ostatnich posiedzeń prezydencji Rady wskazuje się na konieczność zastosowania zintegrowanego podejścia do obszaru dziedzictwa kulturowego. Należy jednakże przedtem podjąć pewne praktyczne kroki, aby te polityczne zalecenia można było wdrożyć.

Na szczeblu instytucji europejskich należy zauważyć, że kwestie związane z dziedzictwem kulturowym wchodzą w zakres kompetencji kilku dyrekcji generalnych w Komisji Europejskiej. Ich praca uzupełnia się nawzajem, niezbędne jest zatem, aby zacieśniły one współpracę w tej dziedzinie i skoordynowały działania angażujące dziedzictwo kulturowe lub go dotyczące.

Ponadto unijne finansowanie dziedzictwa kulturowego jest dostępne za pośrednictwem kilku programów UE. Oto niektóre z nich: Kreatywna Europa, Horyzont 2020, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich itd. Wszystkie informacje dotyczące możliwości finansowania są publicznie dostępne, lecz rozproszone po rozlicznych stronach internetowych, przedstawione w bardzo technokratyczny sposób i tłumaczone jedynie na niektóre języki urzędowe UE. Dlatego ważne jest lepsze przekazywanie tych informacji potencjalnym beneficjentom. W niniejszym sprawozdaniu apeluje się więc o stworzenie jednego portalu UE poświęconego dziedzictwu kulturowemu, gromadzącego informacje ze wszystkich unijnych programów finansujących dziedzictwo kulturowe i obejmującego trzy główne sekcje: możliwości finansowania dziedzictwa kulturowego, bazę danych z przykładami najlepszych praktyk i doskonałości w obszarze dziedzictwa kulturowego i odnośnych dziedzin oraz wiadomości ma temat rozwoju sytuacji politycznej, działań i wydarzeń dotyczących dziedzictwa kulturowego i linki do nich.

Europejski rok poświęcony dziedzictwu kulturowemu mógłby świetnie odzwierciedlić to ponowne zaangażowanie UE na rzecz dziedzictwa kulturowego. Jeżeli tego rodzaju inicjatywa zostanie właściwie zaplanowana, może uaktywnić obszar dziedzictwa kulturowego i pokazać jego imponujący potencjał. Aby inicjatywa europejskiego roku dziedzictwa kulturowego mogła być wartością dodaną, musi posiadać stosowny budżet, a organizowane w jego ramach działania muszą być następnie zwielokrotniane w państwach członkowskich.

B. Przekształcić wyzwania stojące przed tym sektorem w nowe możliwości

Podczas konsultacji prowadzonych przed przygotowaniem niniejszego sprawozdania działające podmioty, osoby zajmujące się zawodowo dziedzictwem kulturowym oraz inni eksperci z tego obszaru poruszyli szereg specyficznych problemów. W związku z tym celem sprawozdania jest zaproponowanie pewnej liczby możliwych rozwiązań dotyczących usunięcia przeszkód uniemożliwiających obecnie osiągnięcie przez obszar dziedzictwa kulturowego pełnego potencjału.

Jak zawsze, pewne problemy są związane z finansowaniem, a dokładniej z funduszami strukturalnymi przydzielanymi na projekty w obszarze rozwoju regionalnego, które obejmują obiekty dziedzictwa kulturowego. W niektórych z takich przypadków nie zwrócono wystarczającej uwagi na jakość prac restauracyjnych, co doprowadziło do utraty wartości kulturowej danego obiektu. W związku z tym należy zwrócić baczniejszą uwagę na jakość projektu restauracyjnego, na konieczność wykorzystywania wykwalifikowanej siły roboczej do takich projektów oraz posiadania ogólnego mechanizmu kontroli jakości, aby zapobiec nieodwracalnym stratom. Powinno to być zgodne z międzynarodowo uznanymi standardami w dziedzinie prac restauracyjnych, zawartymi w karcie weneckiej i konwencji z Grenady o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy. W sprawozdaniu apeluje się także do Komisji o ponowne rozważenie wynoszącego 5 mln EUR pułapu dla „małej infrastruktury kulturalnej”, biorąc pod uwagę wnioski od państw członkowskich oraz oczekiwane koszty właściwie prowadzonych prac restauracyjnych.

Innym kluczowym postulatem zawartym w niniejszym sprawozdaniu jest rozwinięcie narzędzi prawnych alternatywnych modeli zarządzania. Wiadomo obecnie, że musimy bardziej angażować lokalne społeczności, społeczeństwo obywatelskie i sektor prywatny zarówno w zachowanie, jak i promowanie działań związanych z dziedzictwem kulturowym. Są już w UE liczne przykłady wysoce skutecznego zaangażowania wspólnotowego lub przedsięwzięć publiczno-prywatnych, ale nie wszystkie państwa członkowskie mają przepisy umożliwiające pójście za tego rodzaju alternatywnymi wzorcami. W sprawozdaniu popiera się zatem dalsze poszukiwanie rozwiązań dla zarządzania partycypacyjnego, pod warunkiem że wdrożony jest mechanizm kontroli jakości na wszystkich szczeblach oraz że państwa członkowskie dostarczą narzędzi prawnych.

Szczególną uwagę należy także zwrócić na digitalizację dziedzictwa kulturowego. Nawet jeśli digitalizacja jest przede wszystkim narzędziem, pomaga w zachowaniu naszej przeszłości i zawiera wiele możliwości prowadzenia badań, tworzenia miejsc pracy i rozwoju gospodarczego.

W sprawozdaniu uwypukla się także specjalne zalecenia dotyczące szkolenia, umiejętności i mobilności pracowników zajmujących się dziedzictwem kulturowym, a także dostępu do rynku pracy w obszarze kultury dla młodych ludzi specjalizujących się w dziedzictwie.

C. Ekonomiczny potencjał dziedzictwa kulturowego

Pojęcia „kultura” i „ekonomia” można by uznać za należące do całkiem różnych kategorii, ale w rzeczywistości obszar dziedzictwa kulturowego ma ogromny potencjał ekonomiczny.

Jednakże wydaje się, że nie jest to priorytet europejskiej polityki publicznej, gdyż ani w strategii „Europa 2020”, ani w planie inwestycyjnym dla Europy, ogłoszonym niedawno przez J.C. Junckera, nie ma wyraźnie mowy o kulturze, nie wspominając o dziedzictwie kulturowym. Najwyższy czas umieścić kulturę wyżej w agendzie politycznej i ocenić jej prawdziwą wartość z punktu widzenia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Głównym priorytetem politycznym muszą być właściwie opracowane dane statystyczne, które obejmowałyby szeroki wachlarz umiejętności i zawodów związanych z kulturą w ogóle, a z dziedzictwem kulturowym w szczególności. Obecnie takich danych nie ma, ponieważ tradycyjne systemy gromadzenia danych uwzględniają jedynie część odnośnych umiejętności i zawodów. Z tego powodu w sprawozdaniu apeluje się o szersze ramy mające zastosowanie do danych statystycznych dotyczących kultury.

D. Dziedzictwo kulturowe w innych obszarach polityki

Jest wiele obszarów polityki, które zawierają pewne aspekty związane z dziedzictwem kulturowym, i musimy je uwzględnić, aby rozwinąć prawdziwie zintegrowane podejście.

Przykładowo dziedzictwo kulturowe jest obszarem o ogromnym potencjale dla badań naukowych w dziedzinie restauracji i konserwacji, i potencjalnie może być uważane za „wylęgarnię innowacji” przy jednoczesnym czerpaniu korzyści z istniejących możliwości finansowania w tej dziedzinie.

Obiekty dziedzictwa kulturowego mogą także być „motorem” dla rozwoju regionalnego i turystyki. W całej Europie mamy niezliczone przykłady takich przypadków i sprawozdawca zachęca państwa członkowskie, które nie eksploatują w pełni swoich obiektów dziedzictwa kulturowego, do wykorzystywania w sposób odpowiedzialny ich potencjału, aby pobudzić lokalną gospodarkę i zwiększyć ogólną atrakcyjność regionu.

Ponadto kultura musi odgrywać większą rolę w stosunkach zewnętrznych UE. Kultura to jedno z największych dóbr, jakie mamy w Europie, i wciąż możliwe jest udoskonalenie obecnej polityki i programów.

Wniosek

Dziedzictwo kulturowe to milczące świadectwo naszej wielusetletniej historii, kreatywności i walki. To jeden z filarów europejskiej kultury i wspólnej spuścizny dla przyszłych pokoleń. Dlatego też każda publiczna polityka w obszarze dziedzictwa kulturowego powinna uwzględniać dwie perspektywy: dziedzictwo kulturowe może być znaczącym źródłem zatrudnienia i dochodów, kluczowych punktów do rozważenia w obecnym kontekście gospodarczym, a główną wartością dziedzictwa kulturowego pozostaje jego wartość kulturalna. Idealna zintegrowana strategia na rzecz dziedzictwa kulturowego powinna uwzględniać oba te aspekty oraz łączyć konieczność uzyskania natychmiastowego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia ze zrozumieniem, że dziedzictwo kulturowe to długoterminowe zasoby, które wymagają zrównoważonego planu rozwoju.

(1)

Komunikat Komisji z dnia 22 lipca 2014 r. pt. „Ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie” COM (2014) final, konkluzje Rady z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie „dziedzictwa kulturowego jako strategicznych zasobów dla zrównoważonej Europy”, konkluzje Rady z dnia 12 listopada 2014 r. w sprawie „zarządzania partycypacyjnego dziedzictwem kulturowym” oraz opinia Komitetu Regionów pt. „Ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie”, listopad 2014 r.


OPINIA Komisji Transportu i Turystyki (7.5.2015)

dla Komisji Kultury i Edukacji

w sprawie dążenia ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie

(2014/2149(INI))

Sprawozdawca komisji opiniodawczej: Miltiadis Kyrkos

WSKAZÓWKI

Komisja Transportu i Turystyki zwraca się do Komisji Kultury i Edukacji, jako komisji przedmiotowo właściwej, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  przypomina, że dzięki swojemu bogatemu dziedzictwu kulturowemu, artystycznemu, religijnemu i historycznemu, atutom naturalnym, usytuowaniu geograficznemu, różnorodności krajobrazowej i atrakcyjności stylu życia Europa jest głównym kierunkiem turystyki na świecie oraz że turystyka kulturalna stanowi około 40% turystyki europejskiej;

2.  podkreśla, że turystyka kulturalna ma do odegrania istotną rolę w ochronie i uświadamianiu wartości naszego dziedzictwa kulturowego, które obejmuje nie tylko materialne dziedzictwo i krajobraz, ale również nienamacalne dziedzictwo, takie jak języki oraz tradycje religijne i kulinarne;

3.  zwraca uwagę na wzajemne korzyści wynikające z zależności pomiędzy dziedzictwem kulturowym a turystyką, ponieważ z jednej strony dziedzictwo kulturowe oferuje branży turystycznej znaczne dochody, a z drugiej strony turystyka wywiera pozytywny wpływ na kulturę, sprzyjając między innymi eksponowaniu i zachowywaniu dóbr kultury i generując dochody niezbędne do ich konserwacji;

4.  kieruje jednoznaczne polityczne przesłanie, zgodnie z którym europejska różnorodność i wielokulturowość oferuje ogromny potencjał rozwoju wszelkich form turystyki tematycznej oraz skoordynowanego promowania zróżnicowanej turystyki i wymiany kulturowej; podkreśla, że wszelki program działań na rzecz turystyki kulturalnej musi opierać się na europejskiej różnorodności, autentyzmie, trwałości, pełnej dostępności i najwyższej jakości;

5.  zwraca uwagę na 13. Europejskie Forum Turystyczne, które obyło się w Neapolu w dniach 30–31 października 2014 r. i podczas którego podkreślono znaczenie synergii między turystyką a kulturą oraz ich wpływ na wzrost gospodarczy i zatrudnienie;

6.  podkreśla, że zintegrowane podejście związane z zachowaniem, promowaniem i eksponowaniem materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a także dziedzictwa naturalnego stanowi potężną siłę napędową innowacji społecznej oraz wieloaspektowego rozwoju lokalnego, regionalnego, zarówno obszarów miejskich, jak i wiejskich, a także przyczynia się do spopularyzowania zrównoważonej turystyki kulturalnej, a jednocześnie do zmniejszenia skutków sezonowości; w szczególności:

a)  podkreśla konieczność czynnego zaangażowania społeczności lokalnych i podmiotów prywatnych;

b)  podkreśla znaczenie dostosowania nowych kompetencji i profili zawodowych w dziedzinie kultury w ramach europejskiej klasyfikacji umiejętności, kompetencji, kwalifikacji i zawodów (ESCO);

c)  popiera digitalizację i dostępność treści kulturowych w internecie w celu dotarcia do szerszej grupy odbiorców i pełniejszego zaangażowania młodzieży;

d)  zachęca do przyjęcia strategicznego podejścia do badań i innowacji, dzielenia się wiedzą oraz inteligentnej specjalizacji;

7.  podkreśla, że kultura i dziedzictwo kulturowe mają kluczowe znaczenie na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim, ponieważ sprzyjają podejmowaniu innowacyjnych inicjatyw w zakresie przedsiębiorczości i rozwojowi działalności gospodarczej w branży turystycznej, polegającej przede wszystkim na przyjmowaniu turystów w ośrodkach turystycznych, a także na oferowaniu szerokiego wachlarza usług obejmującego całą branżę; zaznacza, że działania służące ochronie, rozwojowi i promowaniu dziedzictwa kulturowego mają zasadnicze znacznie dla wielu sektorów gospodarki, a zwłaszcza dla turystyki;

8.  podkreśla, że turystyka kulturalna może wzmocnić lokalną gospodarkę poprzez promowanie produkcji lokalnej, zachęcanie do zakładania działalności gospodarczej, zwiększanie popytu konsumenckiego na produkty branży turystycznej oraz tworzenie jak największej wartości dodanej w poszczególnych krajach;

9.  zwraca uwagę na potencjał propagowania turystyki kulturalnej na obszarach wiejskich, w regionach wyspiarskich, przybrzeżnych i górskich, które oferują dziewiczą naturę i krajobrazy, regionalne i mniejszościowe języki i dialekty, tradycyjną kulturę (tradycyjny folklor, stroje, rzemiosło, lokalne festiwale, kulturę mobilności, tradycje kulinarne), lokalne produkty i usługi rzemieślnicze, autentyczność, dziedzictwo przemysłowe i rolne, a także dziedzictwo kulturalne mniejszości etnicznych; podkreśla, że turystyka w celach kulturalnych w tych regionach pomaga zróżnicować tradycyjne rodzaje działalności gospodarczej i zatrzymać na miejscu ludność lokalną, zapobiegając tym samym wyludnieniu, opuszczaniu i niszczeniu wielu miejsc o dużej wartości kulturowej, a także wymieraniu tradycji i zwyczajów; apeluje do państw członkowskich o rozwijanie zrównoważonej infrastruktury intermodalnej oraz poprawę łączności transgranicznej – w tym rozwój nowych technologii informacyjno-komunikacyjnych, takich jak zintegrowane usługi planowania podróży i wystawiania biletów – będących środkami zwiększającymi ogólną atrakcyjność i dostęp do kierunków turystycznych drogą powietrzną, morską, lądową, w tym kolejową, a w szczególności dostęp do mniejszych i bardziej oddalonych kierunków turystycznych;

10. podkreśla, że rozwój nowych tras żeglugi śródlądowej i połączeń multimodalnych może w zdecydowanej mierze przyczynić się do zrównoważonego rozwoju turystyki kulturowej;

11. wzywa Komisję i państwa członkowskie do podejmowania wspólnych działań w celu opracowania strategii na rzecz zwiększenia atrakcyjności turystki wiejskiej, mając na uwadze, że jest ona siłą napędową rozwoju obszarów położonych w głębi kraju i obszarów wiejskich; nalega, aby instytucje europejskie tworzyły powiązania między dziedzictwem i społecznościami lokalnymi w celu wykorzystania potencjału zaangażowania podmiotów lokalnych na obszarach wiejskich i oddalonych; uważa, że należy zwrócić szczególną uwagę na szkolenie zasobów ludzkich i wsparcie finansowe na rzecz zachowania dziedzictwa, ponieważ propagowanie turystyki kulturalnej na obszarach wiejskich zachęca również do odchodzenia od turystyki masowej;

12. podkreśla, że regionalny rozwój turystyki kulturalnej w państwach członkowskich wymaga uruchomienia programów w zakresie inwestycji infrastrukturalnych, aby zapewnić podstawowe usługi niezbędne do prowadzenia działalności turystycznej;

13. jest zaniepokojony niedostosowaniem środków ustawowych i finansowych UE przeznaczanych na ten cel; podkreśla, że zmiana programów operacyjnych w ramach polityki regionalnej spowodowała jeszcze zmniejszenie wsparcia dla strategii politycznych na rzecz dziedzictwa kulturowego;

14. przypomina, że wiele struktur kulturalnych nie działa według zasad gospodarki rynkowej, funkcjonując często jako stowarzyszenia lub na zasadzie wolontariatu, a przyznawana im pomoc publiczna drastycznie się zmniejszyła z powodu kryzysu; apeluje do Komisji o przedstawienie wniosków umożliwiających wnoszenie do projektów dotyczących dziedzictwa kulturowego kapitału prywatnego w jakiejkolwiek formie (mecenatu lub w innej postaci);

15. podkreśla, że należy przyjąć zintegrowane i skoordynowane podejście na wszystkich szczeblach – międzynarodowym, krajowym, regionalnym i lokalnym – angażując wszystkie zainteresowane strony i społeczności lokalne oraz mające na celu sprzyjanie w tym kontekście partnerstwom publiczno-prywatnym z myślą o realizowaniu potencjału ekonomicznego zasobów kulturalnych;

16. apeluje do Komisji i państw członkowskich o zainicjowanie europejskiego dialogu między decydentami politycznymi na wszystkich szczeblach administracji a podmiotami branży kultury i branży kreatywnej, siecią organizatorów imprez turystycznych, partnerstwami między podmiotami prywatnymi i publicznymi oraz organizacjami pozarządowymi;

17. apeluje do Komisji, Rady i państw członkowskich, aby nadal współpracowały, realizując na wszystkich odpowiednich szczeblach działania służące propagowaniu dziedzictwa kulturowego i turystyki kulturalnej, zawarte w komunikacie z dnia 30 czerwca 2010 r. zatytułowanym „Europa – najpopularniejszy kierunek turystyczny na świecie – nowe ramy polityczne dla europejskiego sektora turystycznego” (COM(2010)0352

18. wzywa Komisję do dokonania przeglądu wspomnianego komunikatu z dnia 30 czerwca 2010 r.;

19. jest przekonany, że utworzenie i promowanie „marki europejskiej” stworzy wysoką wartość dodaną sprzyjającą sukcesowi Europy jako najpopularniejszego światowego kierunku turystycznego oraz propagowaniu europejskiego dziedzictwa kulturowego w szczególności; wzywa zatem władze wszystkich państw członkowskich do współpracy z Komisją i do uzupełnienia takiej marki własnymi staraniami na szczeblu krajowym i regionalnym, a także do wspólnego promowania Europy jako zbioru wysokiej jakości kierunków turystycznych w ramach głównych wydarzeń międzynarodowych i targów turystycznych na szeroką skalę;

20. popiera stworzenie transnarodowych kulturowych produktów turystycznych, które będą odzwierciedlały wspólne europejskie wartości i dziedzictwo; apeluje do Komisji o dążenie do ściślejszej współpracy z państwami członkowskimi i innymi organizacjami, które kształtują politykę kulturalną i turystyczną, takimi jak Światowa Organizacja Turystyki ONZ (UNWTO) i Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO), a także o dalsze współfinansowanie i promowanie sieci i regionalnych projektów transgranicznych oraz, w bliskiej współpracy z Radą Europy, europejskich szlaków kultury, które są najlepszym przykładem transnarodowych paneuropejskich projektów o tematyce turystycznej;

21. podkreśla ponadto znaczenie tworzenia kulturowych i turystycznych produktów i usług międzyregionalnych i transgranicznych w oparciu o skoordynowane działania, budowanie synergii, dbałość o bezpieczeństwo zasobów, umacnianie i promowanie wspólnej tożsamości kulturowej i konkurencyjności całego regionu; apeluje do państw członkowskich i Komisji o wspieranie tego procesu;

22. podkreśla znaczenie dziedzictwa gastronomicznego, które należy chronić i wspierać; uważa, że współdziałanie z innymi obszarami polityki UE, takimi jak wspólna polityka rolna czy polityka ochrony konsumentów, umożliwiłoby optymalizację środków przyznanych na tę kwestię;

23. wzywa Komisję i państwa członkowskie do podejmowania inicjatyw na rzecz wykorzystania potencjału europejskiego podwodnego dziedzictwa kulturowego, w szczególności w celu stworzenia europejskiego szlaku podwodnego dziedzictwa kulturowego, co pozwoli na przekształcanie wraków i zatopionych miast w muzea;

24. popiera podejmowanie inicjatyw, które ukazują wartość wspólnego europejskiego dziedzictwa, poprawiają widoczność miejsc posiadających wartość kulturalną i mają szczególny wpływ na szczeblu lokalnym i regionalnym; do inicjatyw tych należą europejskie szlaki rowerowe czy trasy pielgrzymek, pociągi panoramiczne, europejskie pociągi turystyczne (dzięki odrestaurowaniu dawnych linii i stacji), europejskie stolice kultury, europejskie stolice sportu, sieć Europa Nostra, sieć „Natura 2000”, znak dziedzictwa europejskiego, europejskie dni dziedzictwa oraz nagroda Unii Europejskiej w dziedzinie dziedzictwa kulturowego; apeluje o promowanie i wspieranie młodzieżowej turystyki kulturalnej; zamierza także popierać inicjatywy czynnie angażujące młodzież, takie jak Europejskie Stolice Młodzieży;

25. z zadowoleniem przyjmuje duży sukces inicjatywy Europejska Stolica Kultury; apeluje o połączenie tych miast w ramach sieci, aby zwiększyć zainteresowanie odnośnymi obszarami, umożliwić wymianę doświadczeń i dobrych praktyk w celu wspomożenia przyszłych kandydatów, a także by ułatwić organizację wydarzeń i konkretnych tras;

26. z zadowoleniem przyjmuje nowe inicjatywy, takie jak Europejski Rok Dziedzictwa Kulturowego, dzięki któremu podnosi się wiedzę na temat konieczności ochrony europejskiego dziedzictwa materialnego i niematerialnego; wzywa Komisję, Radę i państwa członkowskie do wzmożenia wysiłków w celu promowania europejskiego dziedzictwa przemysłowego, którego potencjał nie został jeszcze w wystarczającym stopniu uznany, jako przedmiotu wspólnego zainteresowania w obszarze kultury;

27. apeluje do Komisji o uświadomienie państwom członkowskim i głównym podmiotom tego sektora potrzeby zapewnienia dostępności obiektów europejskiego dziedzictwa kulturowego, a także ich przystępności cenowej dla wszystkich, przy czym szczególną uwagę należy poświęcić osobom niepełnosprawnym i osobom o ograniczonej sprawności ruchowej, osobom młodym, osobom starszym oraz rodzinom o skromnych dochodach;

28. przypomina o znaczeniu zasady zrównoważonej pod względem środowiskowym i gospodarczym oraz odpowiedzialnej turystyki oraz wyraża przekonanie, że działalność UE powinna przede wszystkim wspierać tworzenie korzystnych warunków dla rozwoju turystyki w Europie, ale musi także stanowić odpowiedź na obawy związane z ewentualnymi szkodliwymi następstwami zmian strukturalnych spowodowanych przez turystykę oraz zagrożeniami, jakie dla dziedzictwa kulturowego stanowi turystyka masowa; podkreśla, jak ważne jest, aby Unia współpracowała z państwami członkowskimi i podmiotami lokalnymi przy opracowywaniu wytycznych w celu ograniczenia negatywnego wpływu turystyki masowej, zwłaszcza w sezonie, na obszarach oddalonych, w tym w regionach najbardziej oddalonych i wyspiarskich;

29. przypomina o znaczeniu, jakie ma ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego, nie tylko przed zniszczeniami powodowanymi upływem czasu, lecz także przed wandalizmem i grabieżami; zwraca uwagę na ryzyko grabieży, które istnieje obecnie w wielu stanowiskach archeologicznych ze względu na zorganizowane podmioty poszukujące skarbów, w szczególności jeżeli chodzi o dziedzictwo podwodne, do którego dostęp jest trudny, a władzom trudno sprawować nad nim kontrolę; w związku z tym wzywa do nasilenia współpracy między państwami członkowskimi w celu zwalczania nielegalnego handlu dobrami kulturowymi oraz w celu odnajdywania i odzyskiwania takich dóbr;

30. wzywa Komisję, Radę i państwa członkowskie, aby rozwijały inicjatywę dotyczącą zagrożonych obszarów europejskiego dziedzictwa kulturowego, zapoczątkowaną przez Europa Nostra we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, poprzez identyfikację kolejnych przypadków zagrożonego dziedzictwa europejskiego, opracowanie planów działania i poszukiwanie możliwych źródeł finansowania; podkreśla, że rozwijanie tej inicjatywy jest sposobem na przyciągnięcie prywatnych inwestycji w celu zadbania o dziedzictwo kulturowe;

31. zwraca uwagę na istotny potencjał rozwoju przedsiębiorczości oraz podejścia opartego na zaangażowaniu w sektorze turystyki, w szczególności w odniesieniu do MŚP działających w tym sektorze, ale także firm wchodzących na rynek, organizacji non-profit i innych podmiotów, które przyczyniają się do zachowania, ochrony i promowania europejskiego dziedzictwa kulturowego; podkreśla, że obok zasobów kulturowych, szczególnie jakość usług, wysoki poziom wiedzy fachowej, wykwalifikowani pracownicy i obecność w internecie są głównymi czynnikami sukcesu i konkurencyjności europejskiego sektora turystyki; podkreśla, że badania, innowacje i nowe technologie, w szczególności w dziedzinie telekomunikacji, są niezbędne do przybliżania obywatelom dziedzictwa kulturowego; uważa również, że należy znieść zbędne obciążenia spoczywające na MŚP w trosce o ich konkurencyjność, a także zmienić ustawodawstwo niekorzystnie wpływające na MŚP działające w branży turystycznej;

32. uważa, że kryzys gospodarczy spowodował niedobór w finansowaniu jednego z sektorów, który najbardziej dotkliwie odczuł cięcia budżetowe, oraz że kryzys doprowadził do opuszczenia, zaniedbania i zapomnienia wielu obiektów o dużej wartości kulturowej, ze szkodą dla społeczeństwa i sektora turystyki; apeluje do Komisji o zadbanie o to, by informacje o funduszach UE przeznaczonych na zachowanie i promowanie dziedzictwa kulturowego były łatwo dostępne dla wszystkich zainteresowanych podmiotów, takich jak MŚP i organizacje społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, w językach urzędowych UE, oraz o zagwarantowanie dalszego uproszczenia procedur administracyjnych dających bezpośredni dostęp do tych funduszy, szczególnie dla MŚP, które stanowią większość podmiotów sektora turystyki; wzywa Komisję do zapewnienia większej przejrzystości w zakresie wykorzystania funduszy; apeluje do Komisji o bardziej otwarte podejście do zatwierdzania programów operacyjnych promujących dziedzictwo kulturowe przez zintegrowane finansowanie; wzywa Komisję do podjęcia środków w celu zmniejszenia obciążeń administracyjnych poprzez odpowiednie otoczenie regulacyjne, aby zwiększyć liczbę firm – zwłaszcza MŚP i nowo powstających przedsiębiorstw – działających w branży turystycznej;

33. zwraca uwagę na możliwość położenia większego nacisku na turystykę kulturalną w ramach rozwoju strategii makroregionalnych, aby w większym stopniu wchodziła ona w zakres strategicznych ram współpracy europejskiej;

34. popiera inicjatywy Komisji na rzecz digitalizacji bogatego europejskiego dziedzictwa kulturowego jako istotny wkład w promowanie wyjątkowego w skali świata europejskiego bogactwa kulturowego oraz zwraca uwagę na znaczenie wdrażania tego procesu również na szczeblu lokalnym w interesie małych przedsiębiorstw; podkreśla ważną rolę zbiorów bibliotecznych i archiwalnych w zachowywaniu, promowaniu i gwarantowaniu dostępu do tradycyjnego i cyfrowego dziedzictwa kulturowego w Europie; wzywa Komisję do współpracy z państwami członkowskimi przy identyfikowaniu i digitalizacji światowego dziedzictwa UNESCO w Europie, zarówno materialnego, jak i niematerialnego, aby mogło być ono dostępne na stronie internetowej visiteurope.com;

35. podkreśla, że podniesienie rangi dziedzictwa musi również znaleźć odzwierciedlenie w nowym stylu życia naszych współobywateli i w związku z tym zwraca się do Komisji o rozważenie opracowania ogólnej cyfrowej strategii komunikacji w celu zwrócenia uwagi na podjęte przez nią inicjatywy, w połączeniu ze wsparciem projektów kulturalnych łączących dziedzictwo i nowoczesność (np. wykorzystywanie nowych technologii w przestrzeniach muzealnych);

36. podkreśla znaczenie i szczególny charakter turystyki kulturalnej jako integralnej części procesu kształcenia i unijnych programów uczenia się przez całe życie, takich jak Erasmus +; zauważa, że docelowa grupa turystyki kulturalnej jest wysoce zróżnicowana i że w związku z tym jej oferta musi być dostosowana do potrzeb edukacyjnych i zainteresowań różnych grup wiekowych – począwszy od dzieci, na seniorach skończywszy;

37. zaleca, by Komisja Europejska utworzyła jeden portal UE poświęcony dziedzictwu kulturowemu i gromadziła tam informacje na temat wszystkich unijnych programów dotyczących finansowania dziedzictwa kulturowego; uważa, że po uruchomieniu portalu w każdym państwie członkowskim powinna zostać przeprowadzona kampania promocyjna, aby potencjalni beneficjenci dowiedzieli się o jego istnieniu;

38. zaleca jednolitą, uproszczoną strategię komunikacyjną w celu zidentyfikowania Europy jako jedynego w swoim rodzaju celu podróży i w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę „Kierunek turystyczny Europa 2020”, która ma na celu utworzenie europejskiego portalu prezentującego poszczególne strony internetowe państw członkowskich; ponadto zaleca utworzenie wielojęzycznych portali poświęconych lokalnym kierunkom turystycznym położonym poza wielkimi miastami i promujących produkty związane z dziedzictwem kulturowym i przemysłowym;

39. proponuje Komisji Europejskiej, aby promowała program Erasmus dla młodych przedsiębiorców także jako instrument finansowania dziedzictwa kulturowego.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

5.5.2015

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

40

3

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Daniela Aiuto, Lucy Anderson, Georges Bach, Izaskun Bilbao Barandica, Deirdre Clune, Michael Cramer, Luis de Grandes Pascual, Andor Deli, Karima Delli, Isabella De Monte, Ismail Ertug, Jacqueline Foster, Dieter-Lebrecht Koch, Merja Kyllönen, Miltiadis Kyrkos, Bogusław Liberadzki, Peter Lundgren, Cláudia Monteiro de Aguiar, Renaud Muselier, Jens Nilsson, Markus Pieper, Salvatore Domenico Pogliese, Tomasz Piotr Poręba, Gabriele Preuß, Christine Revault D’Allonnes Bonnefoy, Dominique Riquet, Massimiliano Salini, David-Maria Sassoli, Claudia Schmidt, Claudia Tapardel, Keith Taylor, Pavel Telička, István Ujhelyi, Peter van Dalen, Wim van de Camp, Janusz Zemke, Roberts Zīle, Kosma Złotowski, Elżbieta Katarzyna Łukacijewska

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Rosa D’Amato, Martina Dlabajová, Maria Grapini, Henna Virkkunen


OPINIA Komisji Rozwoju Regionalnego (8.5.2015)

dla Komisji Kultury i Edukacji

w sprawie dążenia ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie

(2014/2149(INI))

Sprawozdawca komisji opiniodawczej: Andrea Cozzolino

WSKAZÓWKI

Komisja Rozwoju Regionalnego zwraca się do Komisji Kultury i Edukacji, jako komisji przedmiotowo właściwej, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  jest zdania, że w odniesieniu do dziedzictwa kulturowego zintegrowane podejście jest niezbędne, jeśli chcemy doprowadzić do dialogu kulturowego i osiągnąć wzajemne zrozumienie; jest przekonany, że takie podejście może przynieść większą spójność społeczną, gospodarczą i terytorialną, a jednocześnie przyczynić się do osiągnięcia celów określonych w strategii „Europa 2020”;

2.  zauważa, że programy dotyczące dziedzictwa kulturowego są często przykładem innowacyjnej i zrównoważonej działalności gospodarczej, dzięki której powstają miejsca pracy oraz rozwija się potencjał biznesowy i badawczych małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), będących główną siłą napędową gospodarki UE; zauważa, że dziedzictwo kulturowe to wspólne dobro publiczne, mające pozytywny wpływ na innowacyjność społeczną, inteligentny, trwały wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, konkurencyjność i tworzenie miejsc pracy; w związku z tym wzywa Komisję, aby zachęcała państwa członkowskie do inwestowania w dziedzictwo kulturowe oraz do przyczyniania się do ochrony i zachowania regionalnej, krajowej i europejskiej tożsamości kulturowej;

3.  podkreśla, że wspieranie ochrony dóbr dziedzictwa kulturowego oraz włączanie ich w zrównoważone produkty turystyczne przyciągnie ludzi i przyczyni się do umocnienia gospodarki lokalnej i regionalnej; wzywa Komisję, by w związku z gospodarczym znaczeniem dziedzictwa kulturowego i powiązaniami między dziedzictwem kulturowym a zrównoważoną turystyką przyjęła całościowe podejście – uwzględniające również uwadze niedawną inicjatywę dotyczącą Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych – do finansowania dziedzictwa kulturowego, np. rozwoju infrastruktury miejskiej oraz standaryzacji i ujednolicania przepisów niezbędnego do (od)budowy i ochrony zabytków, pamiętając, że różnorodność i specyfika dziedzictwa historycznego wymaga szczególnych rozwiązań i metod;

4.  wzywa Komisję, by w nawiązaniu do Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) i przeglądu strategii „Europa 2020” wspierała europejskie projekty dotyczące dziedzictwa kulturowego, w tym przedsięwzięcia na dużą skalę, ponieważ dzięki nim we wszystkich regionach powstają miejsca pracy, zwłaszcza dla młodych ludzi, a także ponieważ przyczyniają się one do spójności społecznej; odnotowuje liczne korzyści płynące z inwestowania w dziedzictwo kulturowe – podnoszącego naturalną wartość europejskiego dziedzictwa kulturowego – i podkreśla konieczność umocnienia partnerstw publiczno-prywatnych służących finansowaniu takich inwestycji;

5.  wzywa Komisję, by oceniła możliwość wsparcia tematycznej platformy inwestycyjnej w ramach EFIS, która przyciągnie zasoby publiczne i prywatne do sektora badań stosowanych służących ochronie i podnoszeniu wartości dziedzictwa kulturowego; zauważa ponadto, że zintegrowane podejście do dziedzictwa kulturowego w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych nadal wymaga dalszego wzmocnienia; podkreśla w związku z tym znaczenie rozwijania synergii między unijnymi funduszami strukturalnymi, programami ramowymi i innymi zasobami dostępnymi dla sektora kultury; wzywa Komisję do monitorowania państw członkowskich i udzielania im wskazówek dotyczących włączania dziedzictwa kulturowego w lokalny i regionalny rozwój gospodarczy, by uzyskiwano przy tym maksymalną skuteczność i wydajność, oraz do przedstawiania Parlamentowi sprawozdań na temat zrealizowanych inwestycji na rzecz dziedzictwa kulturowego oraz osiągniętych rezultatów;

6.  zauważa, że założenia przeglądu rozporządzenia w sprawie EFRR, a w szczególności zasadę zintegrowanego finansowania można osiągnąć również – w szczególnych przypadkach – przez wspieranie projektów na dużą skalę; uznaje jednak konieczność propagowania i wspierania inicjatyw kulturalnych na małą skalę, które mają szczególne znaczenie dla rozwoju miejscowego i mogą przyczynić się do zachowania dziedzictwa kulturowego i wspierać rozwój lokalny i regionalny oraz ogólnie wzrost społeczno-gospodarczy;

7.  postrzega przedsięwzięcia na dużą skalę jako przykład wspomnianego zintegrowanego finansowania i korzyści płynących z ochrony wyjątkowego europejskiego dziedzictwa kulturowego, co odzwierciedla się w bezpośrednim i stałym zaangażowaniu Komisji oraz w nadzorze nad realizacją projektów; podkreśla potrzebę uznania ich znaczenia jako pierwszego kroku na drodze do międzykulturowych związków między regionami Europy i do ich zjednoczenia;

8.  zauważa, że w art. 3 ust. 1 lit. e) rozporządzenia (UE) nr 1301/2013 wprowadzono odniesienie do inwestowania w „małą infrastrukturę kulturalną”; docenia przewidziane w art. 5 ust. 9 lit. e) tego rozporządzenia możliwości finansowania usług kulturalnych;

9.  odnotowuje fakt, że w negocjacjach dotyczących regionalnych programów operacyjnych Komisja ustaliła pułap łącznych kosztów takich inwestycji infrastrukturalnych na 5 mln EUR (10 mln EUR w przypadku obiektów wpisanych na listę dziedzictwa UNESCO);

10. zauważa, że pułap ten może poważnie ograniczyć dolność państw członkowskich do finansowania takich zintegrowanych projektów przyczyniających się do ochrony i podnoszenia wartości dziedzictwa kulturowego, zwłaszcza z tego powodu, że odnosi się on do łącznych kosztów inwestycji; podkreśla jednak, że kulturalne projekty infrastrukturalne można łączyć z kulturalnymi projektami edukacyjnymi (z pełnym wykorzystaniem możliwości, jakie daje cyfryzacja), projektami na rzecz MŚP itp., co umożliwiłoby zwiększenie łącznej kwoty zainwestowanych środków znacznie ponad 5 mln EUR;

11. wzywa Komisję, by po przeprowadzeniu konsultacji z państwami członkowskimi i regionami ponownie rozważyła podwyższenie kwoty 5 mln EUR, gdyż pułap taki może zaszkodzić zdolności państw członkowskich do realnego korzystania ze środków EFRR; wzywa ponadto Komisję, by zachęcała do skutecznego łączenia różnych funduszy w celu finansowania projektów kulturalnych oraz by stosowała elastyczne podejście w przypadku szczególnych projektów, w których inwestycje w infrastrukturę przekraczają pułap 5 mln EUR;

12. podkreśla, że finansowane z EFRR projekty dotyczące dziedzictwa kulturowego to praktyczny przykład wielopoziomowego sprawowania rządów i stosowania zasady pomocniczości oraz że stanowią one znaczny odsetek wydatków z EFRR; podkreśla znaczenie transgranicznych projektów kulturalnych, które przyczyniają się do zwiększenia spójności gospodarczej i społecznej oraz sprzyjają integracji; w związku z tym wzywa do przyjęcia środków służących intensyfikacji i rozszerzeniu wsparcia dla finansowania z wykorzystaniem umów o partnerstwie publiczno-prywatnym;

13. zauważa, że przedsięwzięcia takie stanowią często przykład dobrych praktyk w prowadzeniu zintegrowanych przedsięwzięć na obszarach miejskich, przyczyniając się tym samym do realizacji programu rozwoju miast; podkreśla miejski wymiar inicjatywy Europejska Stolica Kultury, która przyczynia się do rozwoju sieci kulturalnych w miastach i wspiera długoterminowe inicjatywy twórcze, np. ochronę tożsamości wyrażającej się w lokalnych i regionalnych tradycjach kulturowych; zachęca ponadto do tworzenia wszechstronnych produktów turystycznych w oparciu o strategie i plany zintegrowanego rozwoju, z wykorzystaniem narzędzi ICT, narzędzi marketingowych i innych innowacyjnych technik, z myślą o większym wyeksponowaniu dziedzictwa kulturowego;

14. uważa, że DG ds. Edukacji i Kultury powinna utworzyć w Europejskim Instytucie Innowacji i Technologii (EIT) wspólnotę wiedzy i innowacji (WWiI) zajmującą się konkretnie ochroną dziedzictwa kulturowego oraz że ta WWiI powinna bezpośrednio wspierać holistyczną wizję badań i innowacji;

15. z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący wykorzystania platformy VALOR do upowszechniania wyników projektów, ale zwraca się do służb Komisji o włączenie do tej platformy również przykładów dobrych praktyk z projektów w dziedzinie dziedzictwa kulturowego, zrealizowanych w ramach EFRR w okresach programowania 2000–2006 i 2007–2013; zaleca przeprowadzenie technicznej analizy konkretnych metod przesyłania danych na portal; zwraca uwagę na potrzebę utworzenia ujednoliconej unijnej bazy danych lub portalu, zawierających informacje na temat projektów dotyczących dziedzictwa kulturowego finansowanych ze środków wszystkich unijnych programów i inicjatyw, a także zwraca się do Komisji o utworzenie jednoliconej unijnej bazy danych lub portalu w celu informowania potencjalnych beneficjentów o istniejących możliwościach finansowania ze środków europejskich;

16. uważa, że przy wdrażaniu zintegrowanych i zrównoważonych strategii miejskich (art. 7 rozporządzenia w sprawie EFRR (1301/2013)) i strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność (art. 32, rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów (1303/2013)) należy zaakcentować politykę ochrony dziedzictwa (zwłaszcza historycznych centrów miast), wdrożyć zasady inteligentnej specjalizacji i dostosowanie budownictwa mieszkaniowego do wymogów wynikających ze zmiany klimatu, zwiększyć wykorzystanie narzędzi ICT oraz zastosować narzędzia marketingowe i inne innowacyjne techniki w celu większego wyeksponowania dziedzictwa kulturowego;

17. wzywa Komisję do ogłoszenia Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

5.5.2015

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

37

1

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Pascal Arimont, José Blanco López, Franc Bogovič, Victor Boștinaru, Mercedes Bresso, Andrea Cozzolino, Rosa D’Amato, Tamás Deutsch, Anna Hedh, Krzysztof Hetman, Ivan Jakovčić, Marc Joulaud, Constanze Krehl, Martina Michels, Iskra Mihaylova, Andrey Novakov, Mirosław Piotrowski, Stanislav Polčák, Terry Reintke, Liliana Rodrigues, Fernando Ruas, Monika Smolková, Maria Spyraki, Olaf Stuger, Ruža Tomašić, Ramón Luis Valcárcel Siso, Ángela Vallina, Matthijs van Miltenburg, Lambert van Nistelrooij, Derek Vaughan, Joachim Zeller

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Isabella Adinolfi, Enrique Calvet Chambon, Josu Juaristi Abaunz, Ivana Maletić, Bronis Ropė, Marco Zullo

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Ulrike Trebesius


WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

16.6.2015

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

22

0

2

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Dominique Bilde, Andrea Bocskor, Silvia Costa, Mircea Diaconu, Damian Drăghici, Jill Evans, Petra Kammerevert, Rikke Karlsson, Andrew Lewer, Svetoslav Hristov Malinov, Curzio Maltese, Fernando Maura Barandiarán, Luigi Morgano, Momchil Nekov, Michaela Šojdrová, Yana Toom, Helga Trüpel, Sabine Verheyen, Julie Ward, Bogdan Andrzej Zdrojewski, Milan Zver, Krystyna Łybacka

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Norbert Erdős, Mary Honeyball, Marc Joulaud, Ernest Maragall

Ostatnia aktualizacja: 27 sierpnia 2015Informacja prawna