Indeks 
 Poprzedni 
 Następny 
 Pełny tekst 
Procedura : 2010/2603(RSP)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Wybrany dokument :

Teksty złożone :

B7-0191/2010

Debaty :

PV 11/03/2010 - 12.3
CRE 11/03/2010 - 12.3

Głosowanie :

PV 11/03/2010 - 13.3

Teksty przyjęte :

P7_TA(2010)0068

Debaty
Czwartek, 11 marca 2010 r. - Strasburg Wydanie Dz.U.

12.3. Korea Południowa – legalizacja kary śmierci
zapis wideo wystąpień
PV
MPphoto
 
 

  Przewodniczący. – Kolejny punkt to debata nad pięcioma(1)projektami rezolucji dotyczącej Korei Południowej – legalizacja kary śmierci.

 
  
MPphoto
 

  Renate Weber, autorka. Panie przewodniczący! To bardzo smutne, że po 13 latach bez egzekucji w Korei Południowej tamtejszy Trybunał Konstytucyjny kilka tygodni temu wydał orzeczenie popierające karę śmierci. Orzeczenie głosi, że kara śmierci jest karą zgodną z prawem, która może powstrzymać przestępczość dla dobra publicznego. To często słyszany argument i reakcja na sytuacje budzące emocje w danym kraju, w konkretnym momencie.

W gruncie rzeczy oznacza to, że kara śmierci jest postrzegana jako środek prewencyjny w nadziei, że kiedy przestępca wie, iż kara śmierci obowiązuje, dwa razy zastanowi się nad swoimi czynami. Wszyscy wiemy, że wiele badań obaliło ten pogląd.

Jeszcze istotniejszy jest fakt, że egzekucja jest nieodwracalna, nie ma drogi powrotu. Prawo rzymskie w czasach Justyniana stanowiło, że lepiej aby winny pozostał bez kary, niż aby niewinny został pozbawiony życia. To było piętnaście wieków temu. Skoro nawet Trybunał Konstytucyjny Korei Południowej uznał, że w związku z karą śmierci może dochodzić do błędów i nadużyć, przedstawiane dziś przez nas obawy mogą wzmocnić instytucje demokratyczne Republiki Korei w przekonaniu, że z kary tego rodzaju powinno się zrezygnować na dobre.

Skoro Republika Korei przystąpiła do Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych w 1990 roku i jest sygnatariuszem większości znaczących traktatów dotyczących praw człowieka, krok wstecz byłby bardzo szkodliwy dla jej międzynarodowej reputacji.

 
  
MPphoto
 

  David Martin, autor. Panie przewodniczący! Cała Unia Europejska, a szczególnie ten Parlament, może się poszczycić – a jest to bardzo szlachetna tradycja – wielokrotnym sprzeciwem wobec kary śmierci. Dlatego też nie możemy zrobić nic innego, niż wyrazić żal z powodu decyzji Trybunału Konstytucyjnego Republiki Korei, głoszącej, że kara śmierci nie jest naruszeniem konstytucji tego kraju.

Jednak uważam, że musimy zachować właściwe proporcje. Sędziowie wydali orzeczenie niewielką większością pięciu do czterech głosów. Podczas ostatniego głosowania było to siedem głosów do dwóch. Nie nawoływali ani nie wyrażali zgody na wykonanie kary śmierci, ale wzywali parlament koreański do podjęcia decyzji politycznej, aby zdecydował o przyszłym zniesieniu kary śmierci w tym kraju.

Musimy również zauważyć, że Korea Południowa jest de facto krajem abolicjonistycznym. Nie przeprowadzono egzekucji od lutego 1998 roku, a w roku 2007 organizacja Amnesty International zaliczyła Koreę Południową do krajów, które w zasadzie zniosły karę śmierci.

Jednak powaga tej kwestii ponownie wysuwa się na pierwszy plan, kiedy zdamy sobie sprawę, że przywódca Wielkiej Partii Narodowej w Korei powiedział niedawno, że to moratorium de facto na karę śmierci należy zakończyć i przeprowadzić szybkie egzekucje niektórych więźniów. Mam nadzieję, że ten niefortunny głos oportunizmu w Korei zostanie zignorowany, i że Korea Południowa naprawdę zmieni swój status kraju z moratorium de facto poprzez zmianę prawa, i stanie się krajem z moratorium de jure.

 
  
MPphoto
 

  Martin Kastler, autor.(DE) Panie przewodniczący, panie i panowie posłowie! Niestety, wiele państw na całym świecie nadal w dzisiejszych czasach stosuje lub zezwala na ten nieludzki rodzaj kary w przypadku najgorszych przestępców. Uważam, że nikt nie ma prawa decydować o życiu lub śmierci innego człowieka, ani na początku, ani na końcu tego życia, i na pewno nie w związku z wymierzaniem kary za czyn przestępczy. Dla tej barbarzyńskiej kary przez egzekucję nie ma miejsca we współczesnym świecie.

Niezapomniany, wielki papież Jan Paweł II podkreślał, że przede wszystkim możliwa musi być pokuta, szansa na pojednanie. W przypadku aktu nieodwracalnego, takiego jak kara śmierci, jest to niemożliwe. Dlatego też my, jako grupy parlamentarne, łączymy swoje siły, zwracając się do kolegów w Korei Południowej, aby podjęli ten temat w swoim parlamencie i przyłączyli się do nas, Europejczyków, w ramach kampanii na rzecz zniesienia kary śmierci, co jest wyrazem człowieczeństwa. Pragnę zwrócić się do wszystkich posłów o jednogłośne wsparcie tego wspólnego projektu rezolucji.

 
  
MPphoto
 

  Marie-Christine Vergiat, autorka. (FR) Panie przewodniczący! Na Czwartym Światowym Kongresie przeciwko Karze Śmierci, zorganizowanym pod koniec lutego w Genewie, ruch abolicjonistyczny powitał z radością rosnącą liczbę krajów, które zniosły karę śmierci lub zawiesiły jej wykonywanie. Wydawało się, że Korea Południowa zobowiązała się do podobnej postawy, jako że nie wykonano tam żadnej egzekucji od grudnia 1997 roku.

Niedawna decyzja Trybunału Konstytucyjnego Republiki Korei musi nas niepokoić, możemy jej tylko żałować. Dlatego też pragniemy, aby Komisja i Rada uznały zniesienie kary śmierci – naruszenie prawa do życia i zbrodnię państwa – za element kluczowy w relacjach Unii Europejskiej z krajami trzecimi.

Pragniemy, aby zwróciły się one do rządu koreańskiego i prezydenta Republiki Korei, który sam był skazany na karę śmierci w 1981 roku, o podjęcie stanowczego zobowiązania w sprawie zniesienia kary śmierci, podjęcia decyzji o moratorium, zgodnie z decyzją ONZ; oraz chcemy, aby wyraziły obawy związane z sytuacją 59 osób, wśród których są pewni więźniowie polityczni skazani na śmierć w tym kraju; i aby wezwały do złagodzenia wyroku śmierci.

 
  
MPphoto
 

  Barbara Lochbihler, autorka.(DE) Panie przewodniczący! Polityka zniesienia kary śmierci to bardzo udana część europejskiej polityki zagranicznej. Można to również dostrzec w negocjacjach akcesyjnych, rozmowach dwustronnych, jak też Organizacji Narodów Zjednoczonych, gdzie coraz więcej państw ze społeczności światowej decyduje się opowiedzieć za moratorium lub za całkowitym zniesieniem kary śmierci. Aż do niedawna Republika Korei Południowej była jednym z państw, które w praktyce już nie stosowały tej upokarzającej i poniżającej kary.

Dzisiejsza rezolucja jest wyrazem naszej troski, ponieważ wraz z decyzją Trybunału Konstytucyjnego Korei Południowej o zgodności egzekucji z konstytucją, doszło do sytuacji, która faktycznie ułatwia ponowne stosowanie kary śmierci. Dlatego też zwracamy się do rządu Korei Południowej, aby zrobił wszystko, co w jego mocy, aby uczynić pierwszy krok, przyjmując prawnie obowiązujące moratorium, które zakaże przeprowadzania egzekucji – ostatecznie ponad 55 osób przebywa w celi śmierci – a w tym momencie parlament Korei Południowej powinien wykonać drugi krok, przyjąć ustawę o zniesieniu kary śmierci.

Bardzo pozytywnym objawem jest to, że również w społeczeństwie południowokoreańskim pojawił się ruch, który prowadzi kampanię na rzecz ustawy znoszącej karę śmierci. My, zebrani w tej Izbie, powinniśmy poprzeć ten ruch.

 
  
MPphoto
 

  Jarosław Leszek Wałęsa, w imieniu grupy PPE. – (PL) Panie przewodniczący! W czasach, kiedy powiększa się grono krajów, które odchodzą od wykonywania kary śmierci, decyzję trybunału konstytucyjnego Korei Południowej należy przyjąć co najmniej ze zdziwieniem.

Kara śmierci jest wyraźnym pogwałceniem praw człowieka, bo przecież życie ludzkie jest wartością, którą powinno chronić prawo, a system prawa, który dopuszcza karę śmierci, godzi w swoje własne podstawy i jest swoistą hipokryzją. Istnieje wiele argumentów przeciw stosowaniu tego sposobu wymierzania sprawiedliwości. Dla mnie najważniejszym jest jego nieodwracalność. Kara śmierci jest bądź co bądź karą ostateczną. Odbiera się komuś tą jedyną, najwspanialszą rzecz, którą kiedykolwiek będzie posiadał. Poza tym pozostaje odpowiedzialność moralna na wykonawcach tego czynu, ponieważ zawsze istnieje ryzyko egzekucji niewinnej osoby.

Wyrok trybunału konstytucyjnego jest dodatkowo rozczarowujący, ponieważ wiemy, że w Korei od lat nie przeprowadzono żadnej egzekucji. Mam nadzieję, że ta decyzja nie wpłynie na ilość wydawanych wyroków. Co więcej, wzywam do całkowitego zaprzestania orzekania kary śmierci w tym kraju.

 
  
MPphoto
 

  Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, w imieniu grupy S&D. – (PL) Korea Południowa jest jednym z kluczowych partnerów handlowych Unii Europejskiej. To także państwo, z którym Komisja Europejska zakończyła negocjacje umowy o wolnym handlu, dającej obu stronom bardzo szeroki dostęp do ich rynków. Wobec tak zacieśnionych więzi gospodarczych dziwi mnie, że Unia i Korea tak bardzo rozmijają się pod względem respektowania praw człowieka.

Wszystkie państwa członkowskie Unii są sygnatariuszami 13. protokołu do Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, który zakazuje stosowania kary śmierci. Co więcej, na arenie międzynarodowej Unia deklaruje, iż stawia sobie za cel działać na rzecz powszechnego zniesienia kary śmierci. Zgodnie z tą deklaracją Unia powinna wyrazić zdecydowane poparcie dla działającego w Korei ruchu na rzecz zniesienia kary śmierci. Liczymy, że w pierwszej kolejności zostanie wprowadzone moratorium na jej wykonywanie oraz, że rząd Korei aktywnie włączy się w działanie na rzecz zniesienia kary śmierci, prowadzone na forum ONZ.

Jako Parlament Europejski, w ramach nowych uprawnień w dziedzinie polityki handlowej, mamy prawo i obowiązek domagać się zniesienia kary śmierci we wszystkich krajach partnerskich Unii Europejskiej.

 
  
MPphoto
 

  Zbigniew Ziobro, w imieniu grupy ECR. – (PL) Panie przewodniczący! Gdyby dzisiejsze poglądy na karę śmierci obowiązywały w Europie za czasów działania Trybunału Norymberskiego, żaden z sądzonych przez ten trybunał zbrodniarzy nazistowskich odpowiedzialnych za okrutną śmierć milionów niewinnych ludzi nie zostałby skazany na karę śmierci. Nie słyszałem, aby ktokolwiek w Europie wytykał niesprawiedliwe orzeczenia Trybunałowi Norymberskiemu.

Europa coraz bardziej odchodzi od istoty kary sprawiedliwej jaką jest odpowiedź proporcjonalna do zła wyrządzonego przez sprawcę i winy jaką on ponosi. Kiedy mówimy o morderstwie, zabójstwie wielu osób, np. w akcie terrorystycznym, czy ludobójstwie milionów ludzi, co miało miejsce przecież również w Europie, to rodzi się pytanie o karę proporcjonalną. Faktem jest, że również w Europie w środowiskach naukowych trwa jednak dyskusja na temat skuteczności w zakresie prewencyjnego oddziaływania tej kary i ochrony niewinnych ludzkich istnień. Nie to jest jednak tutaj chyba kluczowym argumentem.

Europa dziś odeszła od stosowania kary śmierci, jest to demokratyczny wybór, chcemy dla niego szacunku. Ale też powinniśmy szanować wybór innych, i dlatego jestem za dyskusją na ten temat, również dyskusją z ludźmi w Korei Południowej. Jest to demokratyczne państwo, demokratyczny kraj.

 
  
MPphoto
 

  Marek Henryk Migalski (ECR).(PL) Uważam, że nie powinniśmy w tej sprawie się wypowiadać, nie powinniśmy ingerować w tej materii co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że Korea Południowa jest demokratycznym krajem, a orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest orzeczeniem prawnego organu tego państwa. Wobec tego nie ma niebezpieczeństwa, że kara ta będzie orzekana w kwestiach politycznych czy nieistotnych – będzie ona orzekana wobec przestępców i morderców. Po drugie, kara śmierci odstrasza. Nie da się oczywiście empirycznie tego udowodnić, ale jeśli założymy prawdziwość sylogizmu, że kara cięższa odstrasza bardziej, to znaczy, że kara najcięższa odstrasza najbardziej, a to oznacza, że kara śmierci odstręcza najbardziej. Wobec tego, stosując karę śmierci, w istocie ratujemy życie niewinnych ludzi. Dlatego Unia Europejska, Parlament Europejski nie powinny w tej sprawie ingerować w stosunku do władz Korei Południowej.

 
  
MPphoto
 

  Bogusław Sonik (PPE).(PL) Panie przewodniczący! Ze smutkiem trzeba przyjąć orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Korei Południowej o zgodności kary śmierci z konstytucją. Decyzja ta to krok wstecz w stosunku do trendów, jakie panują w tym kraju, gdzie od dekady nie przeprowadzono kary śmierci. Ostatnia egzekucja została wykonana 13 lat temu. Aktualnie w celach śmierci oczekuje na wykonanie wyroku aż 57 skazanych. Trzeba krytycznie podejść do decyzji trybunału Korei Południowej. Kraj ten jako lider gospodarczy regionu powinien szczególnie dawać przykład w kwestii przestrzegania praw do życia każdej jednostki. Kara śmierci nie jest zgodna ze współczesnym systemem sądownictwa karnego i wbrew obiegowym opiniom wcale nie prowadzi do spadku przestępczości.

 
  
MPphoto
 

  Jaroslav Paška (EFD). – (SK) Problem kary śmierci będzie istnieć tak długo, jak długo potwory i mordercy, żyjący ze świadomością, że mogą torturować, znęcać się i mordować innych, będą ukrywać się w społeczeństwie, ponieważ słabe i bezsilne społeczeństwo nie jest w stanie poradzić sobie z ich brutalnym zachowaniem.

Każda z ofiar tych potworów miała takie samo prawo do życia jak my wszyscy, aż do chwili, gdy napotkała na swojej drodze takiego potwora, przestępcę, który skazał tę osobę na taki los, aby sprawić sobie perwersyjną przyjemność, bez prawa do łaski czy obrony. Trybunał Konstytucyjny Korei wyraził opinię, że kara śmierci nie jest sprzeczna z koreańską konstytucją. Status prawny został w ten sposób oceniony w praktyce. To, że elity polityczne w Europie w naszym imieniu porzuciły tę drogę, nie oznacza jednak, że staliśmy się lepszymi ludźmi ani że nasze społeczeństwo jest bardziej humanitarne. Nie. Straszliwe, brutalne, potworne zabójstwa przyzwoitych ludzi nie zakończyły się ani w Europie, ani w Korei. Jedyna różnica polega na tym, że potwory europejskie nie muszą martwić się karą śmierci.

Panie i panowie posłowie! Szanuję nasz model oparty na europejskiej konwencji praw człowieka, ale uważam, że zanim narzucimy go światu zewnętrznemu, powinniśmy się upewnić, że to naprawdę lepsze rozwiązanie dla przyzwoitych ludzi, i że...

(Przewodniczący wyłączył mikrofon)

 
  
MPphoto
 

  Joanna Katarzyna Skrzydlewska (PPE).(PL) Pragnę zwrócić uwagę, że rozczarowująca i niepokojąca jest decyzja Trybunału Konstytucyjnego w Korei Południowej. Pomimo, iż ostatnie egzekucje w tym kraju miały miejsce w 1997 roku. Trybunał orzekł 25 lutego, że kara śmierci jest formą kary, która nie przekracza konstytucyjnego prawa do życia. Jest to już drugie orzeczenie trybunału o tej samej treści. Pierwsze orzeczenie zostało wydane w 1996 roku, wtedy też trybunał stwierdził, że nie ma klimatu społecznego na zniesienie kary śmierci. Można więc wywnioskować, że wciąż tego klimatu nie ma, a szkoda, bo państwo, które jest liderem ekonomicznym powinno być przykładem dla innych państw w respektowaniu podstawowego prawa człowieka, jakim jest prawo do życia.

(Oklaski)

 
  
MPphoto
 

  Janez Potočnik, Komisarz. Panie przewodniczący! Walka przeciwko karze śmierci należy do najważniejszych spraw unijnej polityki dotyczącej praw człowieka. Unia Europejska uważa karę śmierci za karę okrutną i nieludzką, która nie powstrzymuje od zachowań przestępczych, natomiast zniesienie kary śmierci przyczynia się do wzmocnienia godności człowieka.

Niedawno mieliśmy okazję przyjąć z zadowoleniem wiele pozytywnych wydarzeń związanych ze zwalczaniem kary śmierci. W styczniu tego roku Mongolia ogłosiła moratorium na karę śmierci. W 2009 roku Burundi, Togo oraz amerykański stan Nowy Meksyk zniosły karę śmierci. W 2007 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ po raz pierwszy przyjęło rezolucję wzywającą państwa do wprowadzenia moratorium na egzekucje w celu zniesienia kary śmierci; kolejna rezolucja z 2008 roku powtórzyła to wezwanie.

W tym świetle UE wyrażała, naturalnie, rozczarowanie orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego Korei Południowej z 25 lutego – na podstawie głosowania podzielonego, pięć do czterech – że kara śmierci jest zgodna z zapisami konstytucji. Dostrzegamy jednak, że sprawa ta krążyła wokół interpretacji konstytucji koreańskiej, nie była to decyzja polityczna o utrzymaniu kary śmierci. Szczególnie wyraźnie dostrzegamy też poglądy wyrażone później przez trzech z pięciu sędziów, którzy uznali, że kara śmierci jest zgodna z konstytucją. Sędziowie Lee Kang-Kook oraz Min Hyung-Ki podkreślili potrzebę ograniczenia stosowania kary śmierci i zredukowania liczby przestępstw, które podlegają karze śmierci, natomiast sędzia Song Doo-hwan argumentował, że wszelkie decyzje dotyczące kary śmierci powinny stać się tematem debaty publicznej oraz działań ze strony prawodawcy.

Chociaż sądy nadal wydają wyroki śmierci, Republika Korei utrzymuje moratorium na egzekucje od 1997 roku. Obecnie brak przesłanek, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego będzie miało wpływ na moratorium. Cieszy nas determinacja Korei, która stara się utrzymać moratorium na wykonywanie egzekucji.

Jednocześnie, jak zauważono w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, moratorium powinno być postrzegane nie jako cel sam w sobie, ale jako krok na drodze w kierunku całkowitego zniesienia. Również Unia Europejska wzywa koreańskie Zgromadzenie Narodowe do możliwie jak najszybszego podjęcia kroków w celu zniesienia kary śmierci. Republika Korei od dawna jest liderem regionu w kwestiach praw człowieka w Azji. Zniesienie kary śmierci potwierdziłoby tylko zaangażowanie Republiki Korei w ochronę i wspieranie praw człowieka.

 
  
MPphoto
 

  Przewodniczący. – Zamykam debatę.

Głosowanie odbędzie się pod koniec debaty.

Oświadczenia pisemne (artykuł 149 regulaminu)

 
  
MPphoto
 
 

  Gerard Batten (EFD), na piśmie. – Gratulacje dla Trybunału Konstytucyjnego Korei Południowej z racji utrzymania kary śmierci. Zamierzają utrzymać karę śmierci dla najgorszych przestępców kryminalnych. Na przykład dla pana Kang Ho-soona, który podobno przyznał się do zabicia siedmiu kobiet. Ostatnio Ministerstwo Sprawiedliwości ujawniło dane liczbowe, które wykazują ponad 60 % poparcia dla kary śmierci. Gdyby podobne pytanie zadać w Wielkiej Brytanii, otrzymalibyśmy co najmniej taki sam wynik. W brytyjskich więzieniach mamy różnego rodzaju seryjnych morderców, gwałcicieli, pedofilów mordujących dzieci, nekrofilów i kanibali odsiadujących wyroki dożywocia. Ostatni przykład z zaledwie zeszłego tygodnia to dewiant Peter Chapman, który zwabił niewinną 17-letnią ofiarę, Ashleigh Hall, zabił ją, po czym został skazany na 35 lat. To wyrok nieadekwatny. Na nim i jemu podobnych powinno się wykonać egzekucję. Dzięki temu corocznie można by zaoszczędzić miliony funtów, które obecnie są marnowane na utrzymywanie takich przestępców w więzieniu przez ich całe życie, które można by lepiej wydać – na starych i chorych. Więc brawo, Koreo Południowa, nadal wykonuj egzekucje na swoich najgorszych przestępcach.

 
  
MPphoto
 
 

  Monica Luisa Macovei (PPE), na piśmie. „Każda osoba ma prawo do życia. Jeśli tak nie jest, zabójca mimowolnie osiąga ostateczne i przewrotne zwycięstwo moralne, sprawiając, że państwo również staje się zabójcą, w ten sposób zmniejszając społeczną odrazę wobec świadomego unicestwienia istot ludzkich” (Amnesty International, 1998). Moralność, odstraszanie i sprawiedliwość są kluczowe w debacie o karze śmierci. Model „kontroli przestępczości” skupia się na represjonowaniu za zachowania kryminalne, natomiast model „praw człowieka/właściwej procedury” kładzie nacisk na prawa jednostki. Ten pierwszy uważa karę śmierci za moralną, ponieważ oskarżony odebrał życie (kara), środek odstraszający, bo ci, którzy mogliby zabić, powstrzymają się od tego w obawie o własne życie, natomiast sprawiedliwość jest nieważna i nieudowodniona. Ten drugi model głosi, że kara śmierci jest niemoralna, ponieważ państwo nie powinno odbierać życia; nie jest środkiem odstraszającym – jak pokazują statystyki – i jest niesprawiedliwie wymierzana; czasem ludzie z celi śmierci są niewinni, a podczas ich procesów zdarzały się nieprawidłowości. Wierzę w model praw człowieka, odzwierciedlony przez społeczność międzynarodową w twardym i miękkim prawie oraz poprzez coraz większą liczbę krajów znoszących karę śmierci. Wzywam Republikę Korei do wykazania wyraźnej woli politycznej w sprawie zniesienia kary śmierci, a do tego momentu – do natychmiastowego przyjęcia moratorium na jej stosowanie.

 
  
MPphoto
 
 

  Cristian Dan Preda (PPE), na piśmie.(RO) Wytyczne UE dotyczące kary śmierci pochodzą z 1998 roku. To dokładnie ten rok, w którym rozpoczął się okres nieoficjalnego moratorium na karę śmierci w Korei Południowej. W tym czasie parlament południowokoreański omawiał trzy propozycje zniesienia kary śmierci. W ubiegłym miesiącu Trybunał Konstytucyjny tego kraju potwierdził niewielką większością, że kara śmierci jest zgodna z konstytucją.

Ubolewam nad tą decyzją i mam nadzieję, że parlament koreański przyjmie rezolucję zakazującą kary śmierci.

Gdyby Korea Południowa dołączyła do grupy krajów, które zniosły karę śmierci, to byłby mocny komunikat wysłany w kierunku całego kontynentu azjatyckiego.

 
  

(1) Patrz protokół.

Ostatnia aktualizacja: 4 czerwca 2010Informacja prawna