Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–    έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και τα σχετικά άρθρα που ετέθησαν σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2009,

–    έχοντας υπόψη τις ερωτήσεις που υπεβλήθησαν στις 9 Νοεμβρίου 2009 προς την Επιτροπή και το Συμβούλιο σχετικά με την αναγκαία βελτίωση του νομικού πλαισίου όσον αφορά την πρόσβαση στα έγγραφα, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, Κανονισμός (EΚ) αριθ. 1049/2001 (O-123/2009 - Β7-0231/2009, και O-122/2009 – Β7-0230/2009) και λαμβάνοντας υπόψη τη συζήτηση στην ολομέλεια,

–    έχοντας υπόψη το άρθρο 115, παράγραφος 5 του Κανονισμού του,

A.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ένωση «… τοποθετεί τον άνθρωπο στην καρδιά της δράσης της, καθιερώνοντας την ιθαγένεια της Ένωσης και δημιουργώντας ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης» (προοίμιο του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων) και ότι «κάθε πολίτης της Ένωσης, καθώς και κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατοικεί ή έχει την καταστατική έδρα του σε ένα κράτος μέλος έχει δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα των θεσμικών και λοιπών οργάνων και οργανισμών της Ένωσης, ανεξαρτήτως υποθέματος» (άρθρο 42 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων),

B.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η Συνθήκη της Λισσαβόνας τροποποίησε όχι μόνο τη νομική βάση του κανονισμού που διέπει την πρόσβαση στα έγγραφα, αλλά και το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργεί ο εν λόγω κανονισμός, και ιδίως όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ένωσης και του πολίτη(1),

Γ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η σχέση αυτή πρέπει στο εξής να πλαισιώνεται από τις δημοκρατικές αρχές που περιγράφονται στον νέο Τίτλο ΙΙ της ΣΕΕ σύμφωνα με τον οποίο «η Ένωση σέβεται την αρχή της ισότητας των πολιτών της, οι οποίοι τυγχάνουν ίσης προσοχής από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της» (άρθρο 9) και «κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στον δημοκρατικό βίο της Ένωσης. Οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο ανοιχτά και εγγύτερα στους πολίτες» (άρθρο 10.3),

Δ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η πλήρης ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στην ΕΕ, καθώς και η κατάργηση του διακυβερνητικού καθεστώτος που εξακολουθεί να ισχύει στον τομέα της δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας για ποινικές υποθέσεις, βασίστηκε στη βούληση των κρατών μελών «να ενισχύσουν περαιτέρω τη δημοκρατική και αποτελεσματική λειτουργία των θεσμικών οργάνων»,

E.   λαμβάνοντας υπόψη ότι, συμμορφούμενα στο νέο αυτό νομικό πλαίσιο, όλα τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ και όχι μόνο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή (που δεσμεύονταν ήδη από το άρθρο 255 της πρώην Συνθήκης ΕΚ) οφείλουν πλέον να διεξάγουν τις εργασίες τους όσο το δυνατόν πιο ανοιχτά (άρθρο 15.1 ΣΛΕΕ),

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με τη νέα ΣΕΕ και τη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ(2), η διαφάνεια και η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών αποτελούν ουσιώδεις προϋποθέσεις για την προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και, μέσω αυτής, της «αποτελεσματικότητας της διαδικασίας λήψης αποφάσεων»,

Ζ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι οι βασικές αρχές της δημοκρατίας προβλέπουν ότι οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν και να παρακολουθούν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και ότι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, καθώς και οι εκπρόσωποι των κρατών μελών όταν λειτουργούν ως μέλη του Συμβουλίου, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη διαδικασία λήψης νομοθετικών και μη νομοθετικών αποφάσεων, πρέπει να εγγυώνται ενισχυμένη διαφάνεια, προκειμένου να εξασφαλίζουν στους πολίτες της ΕΕ και τα εθνικά κοινοβούλια δυνατότητα συνολικής κατανόησης του ποιος πράττει τι και γιατί, καθώς και δυνατότητα παρακολούθησης των δραστηριοτήτων των αντιπροσώπων τους,

H.  λαμβάνοντας υπόψη ότι «τα θεσμικά όργανα δίδουν, με τα κατάλληλα μέσα, στους πολίτες και στις αντιπροσωπευτικές ενώσεις τη δυνατότητα να γνωστοποιούν και να ανταλλάσσουν δημόσια τις γνώμες τους σε όλους τους τομείς δράσης της Ένωσης» και να «διατηρούν ανοιχτό, διαφανή και τακτικό διάλογο με τις αντιπροσωπευτικές ενώσεις και την κοινωνία των πολιτών» (άρθρα 11.1 και 11.2 της ΣΛΕΕ),

Θ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η Συνθήκη της Λισσαβόνας απαιτεί περαιτέρω βελτιώσεις όσον αφορά τη διαφάνεια και την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα και ότι η νομολογία του Δικαστηρίου έχει ήδη συμβάλει αποφασιστικά στην αποσαφήνιση ορισμένων διατάξεων του Κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001, ούτως ώστε αυτές να ερμηνεύονται πλέον σύμφωνα με την, ευνοϊκή όσον αφορά την πρόσβαση, ερμηνεία των διατάξεων αυτών που ενστερνίστηκε και το Κοινοβούλιο όταν εγκρίθηκε ο κανονισμός· επισημαίνει ότι το Κοινοβούλιο δεν πρόκειται να επιτρέψει νομοθετικές προσπάθειες της Επιτροπής ή του Συμβουλίου για περιορισμό της πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα ή τη συρρίκνωση του δικαιώματος ενημέρωσης των πολιτών·

Ι.    λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αρχές για ανοικτές διαδικασίες και διαφάνεια δεν πρέπει να πλαισιώνουν απλώς τη διαδικασία λήψης αποφάσεων αλλά και τον τρόπο με τον οποίο εκπονούνται τα κείμενα, τα οποία θα πρέπει να συνοδεύονται από όλες τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για να πληρούνται τα κριτήρια της αναλογικότητας και της επικουρικότητας προς όφελος των πολιτών της ΕΕ, των εθνικών κοινοβουλίων, ενώ το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και για τη δικαστική εξουσία· λαμβάνοντας υπόψη ότι η διαφάνεια και η πρόσβαση στα έγγραφα πρέπει να διασφαλίζεται επίσης και όσον αφορά τον τρόπο εφαρμογής των πολιτικών της ΕΕ σε όλα τα επίπεδα καθώς και τον τρόπο αξιοποίησης των κονδυλίων της ΕΕ,

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι το Δικαστήριο έχει επιβεβαιώσει ότι οι ανοικτές διαδικασίες και η πρόσβαση στην πληροφόρηση «συμβάλλουν στο να αποκτούν τα θεσμικά όργανα μεγαλύτερη νομιμότητα στα μάτια του Ευρωπαίου πολίτη και στο να αυξάνεται η εμπιστοσύνη του προς αυτά. Στην πραγματικότητα, τις αμφιβολίες στον πολίτη, όχι μόνον ως προς τη νομιμότητα μιας μεμονωμένης πράξης, αλλά και ως προς τη νομιμότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων στο σύνολό της, μπορεί να γεννήσει μάλλον η έλλειψη πληροφόρησης και διαλόγου»· (συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-39/05 και C-52/05, παράγραφος 59),

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι για να καταστούν προσβάσιμα, με σαφήνεια και εγκαίρως, όλα τα σχετικά έγγραφα που αφορούν συγκεκριμένη νομοθετική διαδικασία, ανεξαρτήτως αν αυτή έχει κινηθεί από εσωτερικές υπηρεσίες ή από εξωγενείς ομάδες συμφερόντων, πρέπει να ληφθούν τα από μακρόν αναμενόμενα νομικά, οικονομικά και επιχειρησιακά μέτρα και η πληροφόρηση αυτή πρέπει να είναι διαθέσιμη σε ένα διοργανικό ιστοτόπο στο Διαδίκτυο, ο οποίος θα διασυνδέει τα εσωτερικά μητρώα των θεσμικών οργάνων (όπως συμβαίνει με τον προσφάτως αναβαθμισθέντα ιστοτόπο EUR-LEX της Υπηρεσίας Επίσημων Εκδόσεων της ΕΕ)· λαμβάνοντας υπόψη ότι αναλόγως πρέπει να τροποποιηθούν και οι εσωτερικοί κανονισμοί ενώ σύντομα θα πρέπει να τεθούν επί τάπητος προς συζήτηση οι δεσμευτικές διοργανικές συμφωνίες, σύμφωνα με το άρθρο 295 της ΣΛΕΕ·

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι νέες αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε τομείς όπως οι διεθνείς συμφωνίες για την αστυνομική και δικαστική συνεργασία για ποινικές υποθέσεις, απαιτούν την αναθεώρηση του νομικού πλαισίου όσον αφορά τα άρθρα 4 και 9 του Κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001, συμπεριλαμβανομένης και της πλήρους εποπτείας από πλευράς Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως εκπροσώπου των ευρωπαίων πολιτών,

1.  πιστεύει ότι, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, ο Κανονισμός (ΕΚ) 1049/91 πρέπει να επικαιροποιηθεί επειγόντως ώστε να καταστεί ένας ευρωπαϊκός «νόμος σχετικά με την ελευθερία της πληροφορίας», ειδικότερα μέσω:

α)  της διεύρυνσης του πεδίου αναφοράς του προκειμένου να καλύψει όλα τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ που επί του παρόντος δεν καλύπτονται, όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η ΕΚΤ, το Δικαστήριο της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία και η Ευρωπαϊκή Μονάδα Δικαστικής Συνεργασίας·

β)  της τροποποίησης των διατάξεων που αφορούν τις νομοθετικές και μη νομοθετικές διαδικασίες, με βάση του νέους ορισμούς που περιέχουν οι Συνθήκες·

γ)  της επικαιροποίησης, με βάση την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ, των κανόνων που αναφέρονται ειδικότερα στη μεταχείριση που επιφυλάσσεται στα εσωτερικά έγγραφα, τις πληροφορίες και τα δεδομένα, ώστε να διασφαλιστεί ευρύτερη πρόσβαση στις γνωμοδοτήσεις της Νομικής Υπηρεσίας που συντάσσονται στο πλαίσιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, τα έγγραφα και τις πληροφορίες που αφορούν τα κράτη μέλη όταν ενεργούν ως μέλη του Συμβουλίου - συμπεριλαμβανομένων και των πράξεων, των προτάσεων και των τροποποιήσεων που υποβάλλονται, τη μεταγραφή των συνεδριάσεών του, των τοποθετήσεων και των ψηφοφοριών στο Συμβούλιο, συμπεριλαμβανομένων και των ομάδων εργασίας και των ομάδων εμπειρογνωμόνων του - την προστασία των προσωπικών δεδομένων και των εμπορικών συμφερόντων, το περιεχόμενο των μητρώων των θεσμικών οργάνων, κλπ·

δ)  της εξασφάλισης επαρκούς πρόσβασης στις πληροφορίες που διατίθενται στα θεσμικά όργανα της ΕΕ, οι οποίες θα παράσχουν δυνατότητες αντικειμενικής αξιολόγησης της εφαρμογής των κανόνων, των πράξεων, των μέτρων και των προγραμμάτων της ΕΕ στα κράτη μέλη, εξασφαλίζοντας ευρύτερη δημοσιονομική διαφάνεια όσον αφορά λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τον προϋπολογισμό της ΕΕ, την εκτέλεσή του, καθώς και τους δικαιούχους των χρηματοδοτήσεων και επιχορηγήσεων της ΕΕ·

ε)  της καθιέρωσης, με διαφανή διαδικασία και με πλήρη συμμόρφωση προς τις αρχές της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, των γενικών αρχών και των ορίων για λόγους δημοσίου ή ιδιωτικού συμφέροντος, που περιορίζουν την πρόσβαση σε έγγραφα σε εκείνα που κατ’ εξαίρεση χαρακτηρίζονται ως «άκρως απόρρητα», «απόρρητα» ή «εμπιστευτικά», για λόγους προστασίας των ζωτικών συμφερόντων της ΕΕ (ιδίως όσον αφορά θέματα δημόσιας ασφάλειας, αμυντικά θέματα και στρατιωτικές υποθέσεις)·

στ) του καθορισμού των αρχών που θα μπορούσαν να προωθηθούν με διοργανικές συμφωνίες βάσει του άρθρου 295 της ΣΛΕΕ, προκειμένου να εφαρμοστεί με συντονισμένο τρόπο ο νέος κανονισμός με στόχο τη βελτίωση της νομοθεσίας·

2.  εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι, παρά τα σαφή αιτήματα που υπέβαλε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 11 Μαρτίου 2009:

-  η Επιτροπή δεν εκπόνησε τροποποιημένη έκδοση της νομοθετικής πρότασής της (COM(2008)0090) και στις 2 Δεκεμβρίου, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, ενέκρινε ανακοίνωση (COM(2009)0665) η οποία επικαιροποιεί μόνο τη νομική βάση της αρχικής πρότασης, αποφεύγοντας οιαδήποτε τροποποίηση του περιεχομένου της·

- το Συμβούλιο δεν συζήτησε πολιτικά, ούτε έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για την υιοθέτηση των προτάσεων του ΕΚ (μερικές από τις οποίες εδράζονται πλέον και στις διατάξεις της νέας Συνθήκης) και περιορίστηκε σε μια εξαιρετικά μινιμαλιστική προσαρμογή του εσωτερικού κανονισμού του·

3.  καλεί την τρέχουσα και την επόμενη Προεδρία του Συμβουλίου να ξεκινήσουν αμέσως διοργανικό διάλογο σε πολιτικό επίπεδο, προκειμένου να θεσπιστεί, το ταχύτερο δυνατό, ο νέος κανονισμός σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα·

4.  αναθέτει στο Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Επιτροπή και τα κοινοβούλια των κρατών μελών.

(1) Γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας του ΕΚ της 13 Οκτωβρίου 2009, παράγραφος 3. (2) Όπως αναφέρει το Δικαστήριο της ΕΕ στην απόφασή του στην υπ΄λοθεση “Turco” (συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-39/05 P και C-52/05 P) «διαφάνεια (…) καλύτερη συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων καθώς και μια μεγαλύτερη νομιμότητα, αποτελεσματικότητα και υπευθυνότητα της διοίκησης έναντι του πολίτη σε ένα δημοκρατικό σύστημα».