Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–   έχοντας υπόψη τη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα σχετικά άρθρα που ετέθησαν σε ισχύ από 1ης Δεκεμβρίου 2009,

–   έχοντας υπόψη τις ερωτήσεις με ημερομηνίες 9 Νοεμβρίου 2009 προς την Επιτροπή και το Συμβούλιο σχετικά με τις απαιτούμενες βελτιώσεις στο νομικό πλαίσιο που διέπει την πρόσβαση στα έγγραφα, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 (O-0123/2009 – B7‑0231/2009, O-0122/2009 – B7‑0230/2009,

–   έχοντας υπόψη το άρθρο 108, παράγραφος 5, και το άρθρο 110, παράγραφος 2, του Κανονισμού,

A. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ένωση «… τοποθετεί τον άνθρωπο στην καρδιά της δράσης της, καθιερώνοντας την ιθαγένεια της Ένωσης και δημιουργώντας ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης» (προοίμιο του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων) και ότι « κάθε πολίτης της Ένωσης, καθώς και κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατοικεί ή έχει την καταστατική έδρα του σε ένα κράτος μέλος έχει δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα των θεσμικών και λοιπών οργάνων και οργανισμών της Ένωσης, ανεξαρτήτως υποθέματος» (άρθρο 42 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων),

Β.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η Συνθήκη της Λισσαβόνας τροποποίησε όχι μόνο τη νομική βάση του κανονισμού που διέπει την πρόσβαση στα έγγραφα, αλλά και το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργεί ο εν λόγω κανονισμός, και ιδίως όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ένωσης και του πολίτη(1),

Γ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η σχέση αυτή πρέπει στο εξής να πλαισιώνεται από τις δημοκρατικές αρχές που περιγράφονται στον νέο Τίτλο ΙΙ της ΣΕΕ σύμφωνα με τον οποίο «η Ένωση σέβεται την αρχή της ισότητας των πολιτών της, οι οποίοι τυγχάνουν ίσης προσοχής από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της» (άρθρο 9 της ΣΕΕ) και «κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στον δημοκρατικό βίο της Ένωσης. Οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο ανοιχτά και εγγύτερα στους πολίτες» (άρθρο 10.3 της ΣΕΕ),

Δ.  λαμβάνοντας υπόψη ότι η πλήρης ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στην ΕΕ, καθώς και η κατάργηση του διακυβερνητικού καθεστώτος που εξακολουθούσε να υπάρχει στον τομέα της δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας για ποινικές υποθέσεις, βασίστηκε στη βούληση των κρατών μελών «να ενισχύσουν περαιτέρω τη δημοκρατική και αποτελεσματική λειτουργία των θεσμικών οργάνων» (Προοίμιο ΣΕΕ),

Ε.  λαμβάνοντας υπόψη ότι, με συνέπεια στο νέο αυτό νομικό πλαίσιο, όλα τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ και όχι μόνο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή (που δεσμεύονταν ήδη από το άρθρο 255 της πρώην Συνθήκης ΕΚ) διεξάγουν τις εργασίες τους όσο το δυνατόν πιο ανοιχτά (άρθρο 15.1 ΣΛΕΕ),

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με τη νέα ΣΕΕ και τη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ(2), η διαφάνεια και η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών αποτελούν ουσιώδεις προϋποθέσεις για την προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και, ως εκ τούτου, της «αποτελεσματικότητας της διαδικασίας λήψης αποφάσεων»,

Ζ.  λαμβάνοντας υπόψη τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, καθώς και οι εκπρόσωποι των κρατών μελών όταν λειτουργούν ως μέλη του Συμβουλίου, πριν, κατά και μετά τη διαδικασία έγκρισης νομοθετικών κειμένων, πρέπει να εγγυώνται ενισχυμένη διαφάνεια, προκειμένου να εξασφαλίζουν στους πολίτες της ΕΕ και στα εθνικά κοινοβούλια δυνατότητα συνολικής κατανόησης του ποιος πράττει τι και γιατί,

Η. λαμβάνοντας υπόψη ότι «τα θεσμικά όργανα δίδουν, με τα κατάλληλα μέσα, στους πολίτες και στις αντιπροσωπευτικές ενώσεις τη δυνατότητα να γνωστοποιούν και να ανταλλάσσουν δημόσια τις γνώμες τους σε όλους τους τομείς δράσης της Ένωσης» και να «διατηρούν ανοιχτό, διαφανή και τακτικό διάλογο με τις αντιπροσωπευτικές ενώσεις και την κοινωνία των πολιτών» (άρθρα 11.1 και 11.2 ΣΛΕΕ),

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι αρχές της ανοικτής διαδικασίας και της διαφάνειας δεν πρέπει να πλαισιώνουν απλώς τη διαδικασία λήψης αποφάσεων αλλά και τον τρόπο με τον οποίο εκπονούνται τα κείμενα, τα οποία θα πρέπει να συνοδεύονται από όλες τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για να πληρούνται τα κριτήρια της αναλογικότητας και της επικουρικότητας προς όφελος των πολιτών της ΕΕ, των εθνικών κοινοβουλίων και της δικαστικής εξουσίας,

Ι.    λαμβάνοντας υπόψη ότι για να καταστούν προσβάσιμα, με σαφήνεια και εγκαίρως, όλα τα σχετικά έγγραφα που αφορούν συγκεκριμένη νομοθετική διαδικασία, ανεξαρτήτως αν αυτή έχει κινηθεί από εσωτερικές υπηρεσίες ή από εξωτερικές ομάδες συμφερόντων, πρέπει να ληφθούν τα από μακρόν αναμενόμενα νομικά, οικονομικά και επιχειρησιακά μέτρα· η πληροφόρηση αυτή πρέπει να είναι διαθέσιμη σε ένα διοργανικό ιστοτόπο στο Διαδίκτυο, ο οποίος θα διασυνδέει τα εσωτερικά μητρώα των θεσμικών οργάνων (όπως συμβαίνει με τον προσφάτως αναβαθμισθέντα ιστοτόπο EUR-LEX της Υπηρεσίας Επίσημων Εκδόσεων της ΕΕ)· ότι αναλόγως πρέπει να τροποποιηθούν και οι εσωτερικοί κανονισμοί και σύντομα θα πρέπει να προωθηθούν βάσει του άρθρου 295 ΣΛΕΕ δεσμευτικές διοργανικές συμφωνίες,

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι νέες εξουσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε τομείς όπως οι διεθνείς συμφωνίες για την αστυνομική και δικαστική συνεργασία για ποινικές υποθέσεις, απαιτούν ένα ισχυρότερο νομικό πλαίσιο για τα άρθρα 4 και 9 του Κανονισμού 1049/01, ώστε η ασφάλεια της ΕΕ να μπορέσει να διαφυλαχτεί δεόντως ενώ ταυτόχρονα θα διασφαλιστεί η άσκηση πλήρους εποπτείας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως εκπρόσωπο των ευρωπαίων πολιτών,

1. πιστεύει ότι, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, ο Κανονισμός 1049/91 πρέπει να επικαιροποιηθεί μέσω:

α)  της διεύρυνσης του πεδίου αναφοράς του προκειμένου να καλύψει όλα τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ που επί του παρόντος δεν καλύπτονται, όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η ΕΚΤ, το Δικαστήριο της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία και η Ευρωπαϊκή Μονάδα Δικαστικής Συνεργασίας·

β)  της τροποποίησης των διατάξεων που αφορούν τις νομοθετικές και μη νομοθετικές διαδικασίες, με βάση του νέους ορισμούς που περιέχουν οι Συνθήκες·

γ)  της επικαιροποίησης, με βάση την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ, των κανόνων που αναφέρονται ειδικότερα στη μεταχείριση που επιφυλάσσεται στα εσωτερικά έγγραφα, συμπεριλαμβανομένων των γνωματεύσεων της Νομικής Υπηρεσίας, στο πλαίσιο της νομοθετικής διεργασίας, τα έγγραφα και τις πληροφορίες που αφορούν τις πράξεις των εκπροσώπων των κρατών μελών όταν ενεργούν ως μέλη του Συμβουλίου, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και των εμπορικών συμφερόντων, το περιεχόμενο των μητρώων των θεσμικών οργάνων·

δ)  της εξασφάλισης επαρκούς πρόσβασης στις πληροφορίες που διατίθενται στα θεσμικά όργανα της ΕΕ, οι οποίες θα παράσχουν δυνατότητες αντικειμενικής αξιολόγησης της εφαρμογής των κανόνων της ΕΕ στα κράτη μέλη·

ε)  της καθιέρωσης, με πλήρη συμμόρφωση προς τις αρχές της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, των γενικών αρχών και των ορίων για λόγους δημοσίου ή ιδιωτικού συμφέροντος, που περιορίζουν την πρόσβαση σε έγγραφα σε εκείνα που κατ’ εξαίρεση χαρακτηρίζονται ως «άκρως απόρρητα», «απόρρητα» ή «εμπιστευτικά», για λόγους προστασίας των ζωτικών συμφερόντων της ΕΕ (ιδίως όσον αφορά θέματα δημόσιας ασφάλειας, αμυντικά θέματα και στρατιωτικές υποθέσεις)·

στ) του καθορισμού των αρχών που θα μπορούσαν να προωθηθούν με διοργανικές συμφωνίες βάσει του άρθρου 295 της ΣΛΕΕ, προκειμένου να εφαρμοστεί με συντονισμένο τρόπο ο νέος κανονισμός με στόχο τη βελτίωση της νομοθεσίας·

2.  θεωρεί λυπηρό το ότι, παρά τα σαφή αιτήματα που υπέβαλε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 11 Μαρτίου 2009:

-  η Επιτροπή δεν εκπόνησε τροποποιημένη έκδοση της νομοθετικής πρότασής της (COM(2008)0090) και στις 2 Δεκεμβρίου, μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, ενέκρινε ανακοίνωση (COM(2009) 665) η οποία επικαιροποιεί μόνο τη νομική βάση της αρχικής πρότασης, αποφεύγοντας οιαδήποτε τροποποίηση του περιεχομένου της·

-  το Συμβούλιο δεν συζήτησε πολιτικά, ούτε έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για να ενεργήσει βάσει των προτάσεων του Κοινοβουλίου (μερικές από τις οποίες εδράζονται πλέον και στις διατάξεις της νέας Συνθήκης) και περιορίστηκε σε μια εξαιρετικά μινιμαλιστική προσαρμογή του εσωτερικού κανονισμού του·

3.  καλεί την τρέχουσα και την επόμενη Προεδρία του Συμβουλίου να ξεκινήσουν έναν άμεσο διοργανικό διάλογο σε πολιτικό επίπεδο, προκειμένου να εκδοθεί, το αργότερο μέχρι τις 30 Ιουνίου 2010, ένας νέος κανονισμός σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα·

4.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή και στα κοινοβούλια των κρατών μελών.

(1) Γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας του ΕΚ της 10ης Οκτωβρίου 2009, παράγραφος 3. (2) Όπως αναφέρει το Δικαστήριο της ΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση “Turco” (συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-39/05 P και C-52/05 P) «η διαφάνεια (…) επιτρέπει καλύτερη συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων καθώς και μια μεγαλύτερη νομιμότητα, αποτελεσματικότητα και υπευθυνότητα της διοίκησης έναντι του πολίτη σε ένα δημοκρατικό σύστημα».