w sprawie promowania zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy

(2004/2205(INI))

Parlament Europejski,

–         uwzględniając komunikat Komisji w sprawie zastosowania w praktyce przepisów dyrektyw dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy: 89/391 (ramowa), 89/654 (miejsca pracy), 89/655 (sprzęt roboczy), 89/656 (wyposażenie ochrony osobistej), 90/269 (ręczne przemieszczanie ciężarów) i 90/270 (urządzenia wyposażone w monitory ekranowe) (COM(2004)0062),

–         uwzględniając dokument roboczy służb Komisji w sprawie wdrożenia dyrektywy 91/383/EWG uzupełniającej środki mające wspierać poprawę bezpieczeństwa i zdrowia w pracy pracowników pozostających w stosunku pracy na czas określony lub w czasowym stosunku pracy (SEC(2004)0635),

–         uwzględniając sprawozdanie Komisji w sprawie „27. rocznego raportu Komitetu Doradczego ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy” (COM(2004)0539),

–         uwzględniając komunikat Komisji w sprawie dostosowywania się do zmian na rynku pracy i społecznych – nową strategię Wspólnoty w sprawie zdrowia i bezpieczeństwa w pracy 2002-2006 (COM(2002)0118),

–         uwzględniając art. 112 ust. 2 i art. 45 Regulaminu,

–         uwzględniając sprawozdanie Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych oraz opinię Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia (A6-0029/2005),

A.       mając na uwadze, że art. 31 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej stanowi, że „każdy pracownik ma prawo do warunków pracy zapewniających mu ochronę zdrowia, bezpieczeństwo i godność”,

B.        mając na uwadze, że w art. 137 ust. 1 lit. a) TWE Wspólnota Europejska sama ustanowiła cel wspierania i uzupełniania działań Państw Członkowskich w dziedzinie polepszania środowiska pracy w celu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników,

C.       mając na uwadze art. 152 ust. 1 TWE, który stanowi, że „przy określaniu i urzeczywistnianiu wszystkich polityk i działań Wspólnoty zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego”,

D.       mając na uwadze, że zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy, które należy traktować jako główny cel sam w sobie, stanowią jeden z najważniejszych obszarów polityki UE; mając na uwadze, że bezpieczne i zdrowe środowisko pracy oraz organizacja pracy to także wskaźniki wydajności dla gospodarki oraz społeczeństwa,

E.        mając na uwadze, że europejski rynek pracy i populacja zmieniły się pod wieloma względami – rozszerzenie Unii Europejskiej, większe możliwości swobodnego przemieszczania się zarówno przedsiębiorstw jak i siły roboczej, elastyczny czas pracy, w tym praca na niepełny etat, fragmentacja rynków pracy, zlecanie pracy podwykonawcom, zatrudnienie tymczasowe i dorywcze, starzenie i zmniejszanie się populacji – które należy rozpatrywać jako główne wyzwania na drodze ku osiągnięciu celu, jakim jest gospodarka generująca więcej i lepszych miejsc pracy,

F.        mając na uwadze, że starania Wspólnoty dotyczące środowiska pracy są bardzo ważne w obliczu spełnienia zawartego w strategii lizbońskiej celu tworzenia większej ilości i lepszej jakości miejsc pracy; mając na uwadze, że lepsze środowisko pracy nie tylko tworzy lepsze warunki dla europejskich pracowników, ale również sprzyja wydajności i wzrostowi w Europie,

G.       mając na uwadze, że dyrektywy Wspólnoty z zakresu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa nie mają zastosowania do osób pracujących w domu, z których większość stanowią kobiety,

H.       mając na uwadze, że trzy państwa spośród UE-15 nie przedstawiły żadnego krajowego sprawozdania z wykonania dyrektywy 91/383/EWG, mimo licznych upomnień ze strony Komisji,

1.        z zadowoleniem przyjmuje analizę Komisji dotyczącą wdrażania prawodawstwa w dziedzinie zdrowia i bezpieczeństwa oraz dokonaną przez nią ocenę zastosowania dyrektyw w miejscach pracy; oczekuje dokonania przez Komisję oceny zastosowania pozostałych poszczególnych dyrektyw; zauważa zmniejszenie liczby wypadków w miejscu pracy jako pozytywny rezultat podejmowanych działań i fakt, że środki chroniące zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy przyczyniają się do poprawy warunków pracy oraz zwiększenia wydajności, konkurencyjności i zatrudnienia; ubolewa jednakże nad spóźnioną publikacją sprawozdania Komisji, gdyż krajowe sprawozdania z wykonania dyrektyw powinny były zostać przedłożone przez Państwa Członkowskie już w 1997 roku; wzywa do dokonania w przyszłych sprawozdaniach oceniających lepszego oszacowania zakresu, w jakim Państwa Członkowskie w praktyce stosują się do prawodawstwa z dziedziny zdrowia i bezpieczeństwa;

2.        z zadowoleniem przyjmuje ogólne wnioski Komisji, uważa jednak, że konieczne są bardziej szczegółowe i systematyczne wytyczne dla przyszłej wspólnotowej strategii na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa; w związku z powyższym wzywa Komisję i Radę do rozważenia możliwości objęcia dyrektywą ramową również grup obecnie z niej wyłączonych, takich jak samozatrudnieni; podkreśla też potrzebę zwrócenia szczególnej uwagi na sytuację w następujących sektorach: budownictwo, rybołówstwo, rolnictwo, sektor zdrowotny; wzywa również Komisję do jak najszybszego przeprowadzenia oceny realizacji nowej strategii Wspólnoty na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa w pracy na lata 2002-2006;

3.        z zadowoleniem przyjmuje zamierzenie Komisji dotyczące rozpoczęcia badań mających na celu analizę i ocenę wdrożenia w praktyce dyrektywy 91/383/EWG; popiera propozycję Komisji dotyczącą przedstawienia jednego sprawozdania obejmującego wykonanie w praktyce wszystkich dyrektyw we wszystkich 25 Państwach Członkowskich; wzywa Komisję do aktywnego promowania harmonizacji i większej porównywalności systemów zbierania danych, również w celu poprawy zbierania danych dotyczących właściwej oceny i kontroli ryzyka oraz danych na temat skutków outsourcingu, zlecania pracy podwykonawcom oraz zatrudnienia warunkowego;

4.        za kluczowe zadanie uważa ulepszenie systemu statystycznego dotyczącego wypadków w miejscu pracy, ponieważ brak wiarygodnych i kompatybilnych statystyk utrudnia opracowanie wspólnotowych polityk i ich skuteczne promowanie, zwłaszcza po przystąpieniu 10 nowych Państw Członkowskich;

5.        uważa, że Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy musi być w pełni zaangażowany w negocjacje i przygotowanie wspólnego sprawozdania, jak również raportów składowych oraz że sprawozdania krajowe powinny powstać w wyniku trójstronnych konsultacji, co obecnie nie zawsze ma miejsce;

6.        podkreśla ważną rolę partnerów społecznych, działających na mocy prawodawstwa krajowego jak i europejskiego, których zadaniem jest angażowanie się w dialog społeczny dotyczący spełniania podstawowych warunków, umożliwiających związkom zawodowym i organom przedstawicielskim pracowników właściwe działanie (zwłaszcza jeśli chodzi o informacje, konsultacje i uczestnictwo, szkolenia, uczestnictwo w ocenie ryzyka) oraz ulepszanie działań mających na celu rozszerzenie reprezentacji; wskazuje na potrzebę wzmocnienia kultury prewencji poprzez włączenie tematyki bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy do zakresu podstawowej edukacji, programów praktyk zawodowych oraz dalszej edukacji; wzywa też Komisję do stymulowania pomiędzy partnerami społecznymi dialogu społecznego dotyczącego zdrowia i bezpieczeństwa oraz wzywa Państwa Członkowskie do stymulowania w miejscach pracy dialogu społecznego dotyczącego środowiska pracy;

7.        uważa, że dyrektywa w sprawie zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy zapewnia większe możliwości równego udziału pracowników i pracodawców w opracowywaniu strategii prewencyjnej umożliwiającej stałą poprawę warunków zdrowia i bezpieczeństwa; podkreśla potrzebę większej reprezentacji kobiet w organach kierujących związków zawodowych a także pracodawców, w celu zapewnienia, że ich potrzeby w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa będą brane pod uwagę i zostanie wprowadzona odpowiednia polityka zaspokajająca te potrzeby;

8.        wskazuje na fakt, że zgodnie z ostatnimi badaniami około 50 % pracowników w UE nie ma dostępu do usług prewencyjnych, że większość dostępnych usług nie obejmuje w pełni wszystkich dziedzin, a wiele z nich nie odzwierciedla właściwie hierarchii działań prewencyjnych przedstawionych w dyrektywie ramowej; wzywa Komisję do bardziej szczegółowego zbadania stanu systemów prewencji w Państwach Członkowskich oraz do zgłoszenia propozycji, wraz z właściwymi władzami krajowymi, dotyczącej ramowego ujęcia spójnych krajowych polityk prewencyjnych w oparciu o ogólną strategię UE;

9.        wzywa Państwa Członkowskie do podjęcia konkretnych działań mających na celu szersze zastosowanie odnośnych dyrektyw w sektorze MŚP i publicznym; potwierdza rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 23 października 2002 r.(1), popierającą opracowanie przewodników instruujących, jak stosować istniejące dyrektywy, którym powinny towarzyszyć lepsze materiały szkoleniowe i informacyjne, zwłaszcza dla MŚP, w sektorach obarczonych wysokim ryzykiem oraz w sytuacjach, gdzie istnieją specyficzne stałe lub powtarzające się zagrożenia; uważa, że istnieje potrzeba ustanowienia zachęt do włączania do programów szkoleniowych dla MŚP tematyki dotyczącej zapobiegania ryzykom; wzywa Komisję i Państwa Członkowskie do uwzględniania płci, wieku i czynników kulturowych, aby wdrażać prawodawstwo w sposób jednolity, skuteczny i adekwatny oraz by poświęcać szczególną uwagę dyskryminacji ze względu na płeć, pochodzenie rasowe lub etniczne, religię, przekonania, niepełnosprawność wiek bądź orientację seksualną;

10.      zauważa, że poziom docierających do MŚP informacji, w szczególności tych dotyczących dyrektywy ramowej 89/391/EWG, jest niewystarczający i musi zostać poprawiony;

11.      uważa, że finansowanie przez UE programów mających na celu poprawę ochrony pracowników, upowszechnianie informacji, udział, współpracę w dialogu społecznym dotyczącym zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy itp. w ogólnym ujęciu, a zwłaszcza w ramach MŚP i w odniesieniu do nich, powinno być zorganizowane w oparciu o prostsze procedury, a adekwatne finansowanie przewidywane w planach budżetowych na takie programy powinno być przyznane w odpowiednim czasie;

12.      wzywa Państwa Członkowskie do zwiększenia liczby, jakości i uprawnień inspektoratów pracy oraz do podnoszenia i poszerzania zakresu kształcenia i kwalifikacji inspektorów pracy; zwraca się do Komisji o wsparcie działań Komitetu Głównych Inspektorów Pracy (Senior Labour Inspectors Committee (SILC)); uważa jednak, że zapobieganie zagrożeniom przemysłowym nie powinno opierać się tylko na roli odgrywanej przez inspektorów pracy, ale także na współpracy pomiędzy partnerami społecznymi, w szczególności między pracodawcami i pracownikami w miejscu pracy;

13.      zwraca uwagę, że pomimo często podejmowanych i z dobrym skutkiem postępowań w sprawie naruszeń przepisów Wspólnoty, w pewnych Państwach Członkowskich nadal obserwuje się zaniedbania (np. dotyczące definicji możliwości i uprawnień personelu służb prewencyjnych, definicji spoczywających na pracodawcy i pracowniku zobowiązań dotyczących bezpieczeństwa, a także transpozycji poszczególnych dyrektyw); wzywa Komisję do dalszego prowadzenia postępowań o naruszenie wobec Państw Członkowskich winnych zaniedbań;

14.      podkreśla kluczowe znaczenie problematyki płci, tj. włączania kwestii związanych z płcią do działań i analiz w dziedzinie zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy, a także zauważa, że „Wspólnotowa strategia na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa” promuje włączenie zagadnienia płci do obszaru związanego ze zdrowiem i bezpieczeństwem w miejscu pracy; wzywa Państwa Członkowskie do systematycznego i skutecznego wdrażania i promowania tego zagadnienia;

15.      podkreśla, że dyskryminacja kobiet na rynku pracy i w środowisku pracy ma wpływ na ich zdrowie i bezpieczeństwo; wzywa Państwa Członkowskie do wdrożenia dyrektywy 2002/73/WE(2), która ma na celu zlikwidowanie dyskryminacji i dotyczy w szczególności molestowania seksualnego oraz innych form dyskryminacji, w szczególności związanych z macierzyństwem; wzywa także Komisję do przeprowadzenia, po zakończeniu transpozycji do prawa krajowego, ilościowej i porównawczej oceny wprowadzonych przepisów ustawodawczych, a także do promowania wymiany i rozpowszechniania dobrych praktyk w tej dziedzinie;

16.      wzywa Komisję do objęcia swoim programem działań specyficznych problemów dotyczących płci i napotykanych zarówno przez mężczyzn jak i kobiety, ze zwróceniem szczególnej uwagi na następujące kwestie:

i)         zajęcie się specyficznymi problemami związanymi ze zdrowiem i                                    bezpieczeństwem,

ii)        zagrożenia związane z pracą i przewlekłe choroby psychospołeczne (takie jak wycieńczenie i depresja) spowodowane podwójnym obciążeniem kobiet i mężczyzn pracą zawodową i domową, lub ogromnymi naciskami na rynku pracy,

iii)         stres i przemoc, zastraszanie i molestowanie w miejscu pracy,

iv)       niedostateczna uwaga poświęcana tego typu problemom przez służby prewencyjne ds. kontroli jakości pracy,

iva)      nieodpowiednie pod względem ergonomicznym warunki pracy;

17.      zwraca uwagę na potrzebę przyspieszenia badań nad chorobami związanymi z pracą i zapobieganiem im, przyznając chorobom psychospołecznym należną im wagę, ale nie ograniczając jednakże wysiłków wyłącznie do tego typu chorób;

18.      zauważa, że dyrektywy wspólnotowe w sprawie zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy nie obejmują pracy w gospodarstwie domowym lub pracy małżonków pomagających w przedsiębiorstwach rodzinnych, w szczególności w dziedzinie handlu, rzemiosła i rolnictwa; wzywa Komisję do podjęcia inicjatyw zmierzających do zapewnienia ochrony zdrowia i bezpieczeństwa wszystkich pracowników, szczególnie poprzez przedstawienie w końcu propozycji zmian, których Parlament Europejski domagał się w swoich rezolucjach z dnia 21 lutego 1997 r.(3) oraz 3 czerwca 2003 r. (4) w odniesieniu do dyrektywy 86/613/EWG Rady z 11 grudnia 1986 r. w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn pracujących na własny rachunek, w tym w rolnictwie, oraz w sprawie ochrony kobiet pracujących na własny rachunek w okresie ciąży i macierzyństwa;

19.      wyraża głębokie zaniepokojenie zbyt wysoką liczbą wypadków wśród pracowników tymczasowych i zatrudnionych krótkoterminowo, która w niektórych Państwach Członkowskich jest co najmniej dwukrotnie wyższa od liczby wypadków dotykających pracowników zatrudnionych na stałe; wskazuje, że dyrektywa 91/383/EWG ustanawia ogólną zasadę, według której pracownicy tymczasowi mają takie same uprawnienia w kwestii ochrony zdrowia jak inni pracownicy, jednakże dyrektywa ta nie proponuje żadnego konkretnego mechanizmu, który zapewniłby wykonalność tej zasady w praktyce; wzywa Komisję do uzupełnienia tych braków; wzywa rządy Państw Członkowskich do jak najszybszego osiągnięcia porozumienia co do projektu dyrektywy Komisji w sprawie pracowników tymczasowych;

20.      zauważa, że najnowsze dostępne dane (5) wskazują na zwiększenie się, chociaż niewielkie, liczby wypadków w sektorach, w których zatrudnione są głównie kobiety, wzywa Komisję i Państwa Członkowskie do zaproponowania nowych środków dotyczących konkretnych problemów, które kobiety napotykają w miejscu pracy; wzywa także Państwa Członkowskie do włączenia zagrożenia, na które narażone są kobiety podczas wykonywania zawodu, do wskaźników stosowanych przy monitorowaniu zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy (krajowe sprawozdania na temat wypadków, badania i opracowania naukowe);

21.      wzywa Komisję do zapewnienia, by Państwa Członkowskie wdrażały konkretne środki prewencyjne konieczne dla ochrony pracowników służby zdrowia przed uszkodzeniami ciała spowodowanymi przez igły i inne ostre narzędzia medyczne, w związku z niebezpieczeństwem zakażenia mogącymi mieć skutki śmiertelne, spowodowanego czynnikami patogennymi przenoszonymi przez krew (grupa 3 czynników biologicznych); zauważa, że środki te powinny obejmować odpowiednie szkolenie, stosowanie bezpiecznych praktyk pracy i technologii medycznych obejmujących mechanizmy ochrony przed ostrymi narzędziami medycznymi, a także że stosowne wytyczne Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (FACTS 29, ISSN 1681-2123) powinny być wykorzystane do określenia minimalnego standardu ochrony; niemniej jednak uważa, że dyrektywa 2000/54/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie czynników biologicznych w miejscu pracy także wymaga dalszej rewizji, by objąć konkretne zagrożenia wynikające z pracy z igłami i innymi ostrymi narzędziami medycznymi;

22.      wzywa Komisję do zastosowania odpowiednich środków mających na celu zmniejszenie zagrożeń związanych z „nietypowymi” umowami o pracę;

23.      podkreśla znaczenie i rozmiar niedawnego rozszerzenia i jest szczególnie zaniepokojony niskim niekiedy poziomem wdrożenia dyrektyw UE w nowych Państwach Członkowskich; zauważa także, że nowe Państwa Członkowskie miały bardzo mało czasu na transpozycję i wdrożenie w praktyce ustawodawstwa, gdyż musiały jednocześnie stawić czoła problemom związanym z gospodarczą i społeczną transformacją; uważa, że pracownikom w całej UE należy zapewnić przynajmniej taki poziom ochrony, jaki określono w dyrektywach;

24.      wzywa Komisję i Radę, aby nalegały na nieograniczone wdrażanie „acquis communautaire”, początkowo poprzez wymianę dobrych praktyk i zwiększoną współpracę we wszystkich 25 Państwach Członkowskich oraz, w razie konieczności, do podejmowania odpowiednich środków w celu ich rzeczywistego wdrażania; nalega, by udzieliły one rzeczywistego wsparcia wszystkim Państwom Członkowskim, które nie zdołały wdrożyć wymaganych standardów, a w szczególności nowym państwom, poprzez udostępnienie im odpowiednich zasobów, wymianę dobrych praktyk i doświadczeń oraz wzmocnioną współpracę; w związku z powyższym wzywa Komisję, by we współpracy z Komitetem Doradczym ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy zbadała możliwość wprowadzenia otwartej metody koordynacji poświęconej wyłącznie zagadnieniom zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy;

25.      wzywa Komisję do niezwłocznego przedstawienia planu działań wyszczególniającego dalsze kroki mające na celu rozwiązanie przynajmniej tych problemów, które zostały przedstawione w jej własnej analizie oraz do opracowania tak szybko, jak to będzie możliwe, średnio- i długoterminowej strategii w celu kontynuacji podjętych działań; wzywa także Komisję do zwrócenia większej uwagi na możliwość przedstawienia globalnego podejścia do ochrony zdrowia w miejscu pracy, do włączenia wszystkich rodzajów zagrożeń, takich jak stres, zastraszanie, molestowanie i przemoc, a jednocześnie z zadowoleniem przyjmuje środki, które Komisja już podjęła odnośnie do molestowania seksualnego i stresu; wzywa także partnerów społecznych w Państwach Członkowskich do wypracowania własnych strategii, zarówno dwustronnych jak i na poziomie UE, w celu zwalczania zastraszania i przemocy w miejscu pracy oraz do wymiany doświadczeń w tej dziedzinie w oparciu o dobre praktyki;

26.      zwraca się do Komisji o dostarczenie informacji o działaniach, jakie podejmuje ona w celu ukarania Państw Członkowskich niedostarczających w odpowiednim terminie informacji, które uprzednio zgodziły się dostarczać;

27.      wyraża zaniepokojenie projektami dyrektyw w sprawie czasu pracy i usług, szczególnie w odniesieniu do intensyfikacji pracy i możliwości kontroli oraz nadmiernej elastyczności czasu pracy i niebezpieczeństw wynikających z zawierania indywidualnych umów dotyczących czasu pracy (opt-outs); wyraża swój sprzeciw wobec zmian regulacji w dziedzinie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, które nie gwarantują równorzędnego poziomu ochrony dla wszystkich pracowników w UE;

28.      uważa, że odpowiedzialność w zakresie partnerstwa społecznego spoczywa zarówno na społeczeństwie jak i samym przedsiębiorstwie; wzywa pracodawców oraz związki zawodowe pracowników, aby zapewnili należyte wykonywanie prawodawstwa chroniącego pracownice, a w szczególności pomogli im godzić życie rodzinne z zawodowym; wzywa także partnerów społecznych do tworzenia sprzyjających warunków i odpowiedniego środowiska pracy dla kobiet w ciąży i matek karmiących;

29.      nalega na konieczność rewizji planowanej dyrektywy w sprawie usług (projekt dyrektywy Parlamentu i Rady w sprawie usług na rynku wewnętrznym(6)) w kontekście konsekwencji, jakie wynikną z niej dla rynku pracy i jakości miejsc pracy;

30.      uważa za niedopuszczalne, że trzy kraje nie wywiązały się z obowiązku przedstawienia sprawozdań z wykonania przepisów dotyczących umów o pracę na czas określony;

31.      uważa, że nadal istnieje znaczne zapotrzebowanie na więcej konkretnych, obszerniejszych informacji i instrukcji oraz na pomoc techniczną dla firm;

32.      zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji, a także rządom i parlamentom Państw Członkowskich.

(1) Dz.U. C 300 E z 11.12.03, str. 290. (2) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/73/WE z dnia 23 września 2002 r. zmieniająca dyrektywę Rady 76/207/EWG w sprawie wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy (Dz.U. 269, z 5.10.2002 r., str. 15). (3) Dz.U. C 85 z 17.03.97. (4) Dz.U. C 74 z 24.03.04. (5) Komunikat Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wdrażania w praktyce przepisów dyrektyw dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy (COM(2004)0062). Wypadki mają zwłaszcza miejsce w przemyśle włókienniczym i odzieżowym, handlu, naprawach, hotelarstwie i cateringu, usługach finansowych i administracji. (6) Projekt dyrektywy w sprawie usług na rynku wewnętrznym (COM(2004)0002 końcowy).

1. Introduction

On 5 February 2004 the Commission of the European Communities issued a Communication to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions on the practical implementation of the provisions of the Health and Safety at Work Directives 89/391 (Framework), 89/654 (Workplaces), 89/655 (Work Equipment), 89/656 (Personal Protective Equipment), 90/269 (Manual Handling of Loads) and 90/270 (Display Screen Equipment).

The present report is based on this Communication and also on the Commission Communication COM(2004) 539, the 27th annual activity report of the Advisory Committee on Safety, Hygiene and Health Protection at Work, and SEC(2004) 635, on the Commission staff working paper on the implementation of Directive 91/383/EEC supplementing the measures to encourage improvements in the safety and health at work of workers with a fixed-duration employment relationship or a temporary employment relationship.

It is beyond doubt that health and safety at work represents one of the EU’s most important policies and that a safe and healthy working environment and organisation of work have a very important positive effect on the economy and competitiveness. While generally welcomed, nevertheless the Commission Communication on the implementation of the above mentioned directives was a long time coming. These directives mentioned above came into force on 31 December 1992 and the Member States' first national implementation reports were scheduled for 1997. However, it lasted until 2004 that all the Member States reports were finally delivered. In the personal view of the rapporteur, the Member States and the Commission both share responsibility for this delay.

The present report makes use of a wide range of data in order to take into account the opinions of all interested groups. For example, the following material was used: information from the European Agency for Safety and Health at Work (the Bilbao Agency), the views of employers’ representatives (UNICE), the views and studies of the European Trade Union Technical Bureau for health and safety, the views of the employees’ representative group at the Luxembourg consultative committee, the views of the European Trade Union Confederation, the national reports of Member States and other analyses, information, studies and the like.

2. Analysis of the Commission Communication

The first part of the Communication deals with the legal impact of the new legislation and control and conformity of transposition.

The second part evaluates the bases for practical implementation such as publication and promotion of the new legislation, raising awareness and enforcement systems. It analyses in detail the basic elements of the Framework Directive, including:

-          risk assessment, documentation and supervision;

-          provision of protective and preventive services;

-          information, consultation, participation and training of employees; and

-          organisation and management of health and safety at work.

Particular attention is paid to specific examples - SMEs and the public sector.

The third part is devoted to an assessment of the effectiveness of the newly implemented legislation based on the number of injuries at work and occupational illness, the costs and benefits to businesses, economic impact and the effects on employment and competitiveness.

The final part examines the positive effects of implementation as well as the main difficulties, makes suggestions for improvement and ends by considering further steps to facilitate full and correct application throughout the enlarged European Union.

3. Rapporteur’s comments

First of all it must be said that the implementation of the above mentioned directives cannot be considered to be complete and that in many countries the impact of the directives has led only to ‘cosmetic changes’ to meet the requirements of the Community legislation. The rapporteur deeply regrets the very belated transmission of the national reports as well as the publication of the Commission evaluation report.

The main plus point of the Commission's report is that it evaluates how the directives are being applied in the workplace rather than limiting itself to a general description of the transposed legislation. This is undoubtedly a useful and positive approach. The Commission has correctly sought to show how the individual directives have been implemented in practice.

In the view of the rapporteur, the Commission limited itself to monitoring the current situation and naming and identifying problems, but so far has not put forward any specific programme or a strategy as to how to improve the current state of affairs.

A further basic shortcoming consists in the fact that the Commission does not deal with the issue of how to increase participation of employees’ representatives in the national occupational health and safety system, and in particular in the public sector. It seems that the Commission does not sufficiently take account of the existing empirical evidence –in this respect. Statistics show that where there is an organised participation of employees’ representatives in health and safety at work, the situation improves rapidly.It is, however, necessary to provide these representatives with the necessary powers to declare their status (in countries where the existence of such workers representation organisations depends explicitly on the acknowledgement of employers the situation appears to be quite unsatisfactory). The Commission does not seem to recognise the importance of the organised bodies and organised participation for the participation of individual employees in the definition of the prevention policy in the enterprise. But this is not the case. A reduced participation of representative bodies of the workers would lead to a decreasing level of health and safety at work (in some Member States similar trends can already be observed).

Although social dialogue is one of the Commission’s themes and occupational health and safety is a part of it, the Commission's overall approach to the issue of participation of workers' representative bodies cannot be considered sufficient. The statistical data included in the Commission Communication is alarming for both the Commission and the European Parliament: 5 200 workers lose their life as a result of a work-related accident every year. Throughout the EU there are about 4.8 million work-related accidents per year. About two thirds of accidents lead to an absence of more than three days at work and almost 14 % of workers suffer more than one accident in a year. This means that around 158 million days’ work are lost annually, and nearly 300 000 workers will get various degrees of permanent disabilities resulting from a workplace-related accident or disease every year. It is estimated that the total cost to the economy amounts to between 2.6 % and 3.8 % of GNP. These data are evidence of the high economic cost of not having appropriate social policy in place, which constitutes a major obstacle to attaining the strategic objective of full employment. The rapporteur fears that if this established trend continues in the future, the next Commission Communication, which will also cover the new Member States, may return even worse results.

The rapporteur furthermore takes the view that despite Commission's effort to take advantage of all accessible instruments, including infringement proceedings against some Member States in cases of incorrect transposition of the Framework Directive, it is arguable whether it has sufficient competencies, which enable it to enforce correct transposition efficiently and thereby to react flexibly and in a satisfactory way to detected failures and to minimise delays.

Generally in the rapporteur's view, the Framework Directive could be more ambitious and specific: in the area of occupational health and safety there is a lack of strategy concerning a highly effective prevention policy. A strategy based solely at the level of individual businesses is not sufficient because it does not make for equally high standards in all businesses. A strong national strategy is therefore required, naturally with the involvement of trade unions, in order to compensate for and improve the poor conditions in some businesses.

The Framework Directive is not specific enough on preventive services. The current situation can be characterised as a ‘self-regulatory system’. It is up to Member States how the requirements of the Framework Directive are applied in practice. Legal arrangements concerning preventive services are totally inadequate if they merely require that such services should be carried out by a 'competent body' but do not specify its character.

The area of preventive services requires what is known as a multidisciplinary model, which would include technical safety experts, doctors, psychologists, toxicologists, experts in ergonomics etc., either internally or externally, depending on the size and capabilities of individual businesses. It is essential for preventive services to cover all employees, which in practice is far from being achieved. According to a Finnish study, fewer than 50 % of the population of the 15 pre-enlargement Member States of the EU are covered.

The area of psychological conditions is also dealt with in the Framework Directive, but none too clearly. The problem of psychological conditions should be dealt with more clearly and more comprehensibly than has been the case to date. An inspiration for this could be the European agreement on work-related stress.

The Communication indicates that the situation in SMEs is worse than that in large businesses. Over the last decade the average size of enterprises in the EU has been getting smaller, with 90 % of them employing less than 20 workers. Not only is the number of SMEs growing but there is also a huge turnover in these companies and what can be qualified as an associated instability in labour conditions. Informal organisational groups, little experience with management, prevention and even accidents, working in traditionally high-risk sectors, lack of resources and poor access to qualified help are further hindrances to improvement. In the rapporteur's view, the Commission's analysis limits itself only to identifying problems and providing somewhat general proposals on how to improve the situation. A change in the approach to responsibility for prevention of work-related accidents involving subcontractors would contribute very much towards improving the current state of affairs. Responsibility should lie not only with the subcontractor, but also with the main contractor of the order, which would mean that subcontractors would not be chosen only on the basis of price but also according to how they ensure health and safety at work. One possible course of action could be to step up compulsory certification or, in a first phase, to introduce at least a voluntary certification system such as exists in Germany, for example.

Regarding the public sector, the erroneous view prevails that risks are insignificant in comparison with the private sector. The Commission correctly points out the existing problems in this area, in particular: the lack of a safety culture, awareness and motivation of workers for the improvement of health and safety conditions in this sector. In the rapporteur's view, the Commission has limited itself only to identifying the problems and, in contrast with the area of SMEs, does not suggest a general or more concrete course of action to remedy this situation.

Special attention must be devoted to high-risk groups, which mainly include temporary workers, contingent workers, immigrants and women. It cannot be ignored that the language barrier plays a very significant role for immigrants, often making it difficult for them to obtain all the information they need in the area of health and safety at work.

Another way of contributing to an improvement of the situation would be to increase the number of labour inspectors, which would have the positive effect of a higher frequency of inspections. Emphasis should be placed mainly on ensuring that labour inspectors are adequately trained and educated in a given area, in practice as well as in theory, in order to be able to uncover potential risk factors in preventive inspections. Inspectors clearly need to be granted greater powers so as to ensure that the penalties contained in the legislation are applied consistently in practice. However, in no event should labour inspectors replace the activity of employees’ representatives in this area, because the employees’ representatives monitor the state of health and safety at work permanently, whereas, sadly, labour inspectors visit only at random or not until after a work-related accident has already occurred. The powers of inspections should be further complemented with ‘comparative tests’. This issue should also be dealt with at European level in future.

Although the rapporteur is concentrating mainly on the Framework Directive in this report, because correct implementation of this Directive leads to correct implementation of the individual directives as well, there is a need to revise the Directive on the minimum safety and health requirements for work with display screen equipment and the Directive on the minimum health and safety requirements for the manual handling of loads, because research shows that the current legislation and practice in this area often lead to muscular and spinal disorders.

Directive 91/383/EEC does not provide adequate solutions for the categories of workers it covers. The Commission staff working paper on the implementation of this Directive rightly stresses a completely inadequate collaboration from the Member States. The rapporteur encourages the Commission to actively take action to ensure full implementation of Directive 91/383/EEC in all the Member States. In the rapporteur's view, this directive also needs to lay down specific mechanisms which help to ensure that temporary workers can exert the same occupational health rights in practice as other workers.

In the rapporteur's view, the Commission should also more actively monitor the proper implementation of these directives in all the Member States, if necessary by initiating infringement procedures. A Community guide on the implementation of directives would also be a very useful measure. As the directives generally lay down European minimum standards, the rapporteur would like to encourage the Member States to use their competency to require higher standards than these in national legislation.

The Commission should, as part of its strategy, seek to increase the number of signatories to Convention 161/1988. This would certainly have a positive effect on health and safety at work.

Studies and analyses show that the new Member States are some way behind the pre-accession 15. The standard of occupational health and safety legislation in these countries is unsatisfactory and the level of implementation of EU legislation worse still. One reason for this consists mainly in their historical conditions and national traditions. While some countries have reported full harmonisation with EU legislation, there is in many cases still a huge gap between theory and practice.

Nevertheless, the national reports indicate that the impact of the new legislation is contributing to an improvement in working conditions and fostering productivity, competitiveness and employment. Yet some Member States have come to the conclusion that the standard of health and safety at work would lead to a situation in which they would not be competitive with the countries of eastern Europe if full harmonisation with the acquis, as well as effective application, were not also achieved there.

The main shortcomings include: too weak or vague occupational health and safety legislation, a total lack of reliable data, a lack of financial resources to develop occupational health and safety in countries where there is high unemployment, low incomes and ageing technologies, and an inability or reluctance to understand the complexity and importance of occupational health and safety.

There is thus a clear need to create new, improved and wide-ranging strategies in order to ensure that at least the basic level of occupational health and safety required is also achieved in those countries.

4. Conclusions

Despite its belated publication, it is a positive step that the Commission report not only provides a description of how Member States transposed the directives into national law, but also an assessment of how these were applied in the workplace.

It concludes that EU legislation has had a positive effect on national standards and has contributed to an increasing emphasis on a preventive approach. But there are also still many problems concerning implementation.

The following steps are considered vital for the future:

-          an analysis of the issue of health and safety at work in the enlarged EU;

-          a medium- and long-term strategy reflected in all EU policies and containing practical measures;

-          in order to support positive changes in the area of occupational health and safety, it would also be useful to seek to increase the number of signatories to Convention 161;

-          in the framework of the Community strategy on health and safety, simplification and rationalisation of the legal framework and instruments for practical application in businesses and public sector;

-          institutions should be foreseen with a perspective to consolidate the existing level of protection and to improve it where failings have become obvious;

-          future programmes must aimed fostering increased in awareness, training, active participation by businesses and workers, and they must receive adequate financial support at both European and national level;

-          improving the situation calls for systematic supportive actions, Commission guidelines, increased participation by employees’ representatives, codecision also regarding control;

-          the Commission should include in its priorities improving the risk assessment system, reducing the amount of contingent employment, gender issues and coherent overarching national preventive policies;

-          positive changes in health and safety at work will henceforth require a consistent approach of the Commission in the infringement proceedings as well as essentially better responses of Member States in questions of implementation – while it is neither in the Commission's nor the Member States' interest to wait until an infringement proceeding is induced on them in public;

-          in order to improve the current situation, it is vital to aim for a multidisciplinary approach adapting current standards to respond to technological development, strengthening prevention and control;

-          the Commission should continue to evaluate the financial expression of both the negative and the positive effects of the adopted directives.

WSKAZÓWKI

Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia zwraca się do Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  podkreślając, że „wspólnotowa strategia na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy”(1) promuje włączenie zagadnienia płci do obszaru związanego ze zdrowiem i bezpieczeństwem w miejscu pracy, wzywa Państwa Członkowskie do systematycznego i skutecznego wdrażania i promowania tego zagadnienia ;

2.  uwzględniając, że najnowsze dane(2) wskazują na zwiększenie się, chociaż niewielkie, liczby wypadków w sektorach, w których zatrudnione są głównie kobiety, wzywa Komisję i Państwa Członkowskie do zaproponowania nowych środków dotyczących konkretnych problemów, które kobiety napotykają w miejscu pracy; wzywa także Państwa Członkowskie do włączenia zagrożenia, na które narażone są kobiety podczas wykonywania zawodu, do wskaźników stosowanych przy monitorowaniu zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy (krajowe sprawozdania na temat wypadków, badania i opracowania naukowe);

3.  uwzględniając, że dyrektywy wspólnotowe w sprawie zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy nie obejmują pracy w gospodarstwie domowym lub pracy małżonków pomagających w przedsiębiorstwach rodzinnych, w szczególności w dziedzinie handlu, rzemiosła i rolnictwa, wzywa Komisję do podjęcia inicjatyw zmierzających do zapewnienia ochrony zdrowia i bezpieczeństwa wszystkich pracowników, szczególnie poprzez zaproponowanie w końcu zmian, których Parlament Europejski domagał się w swoich rezolucjach z dnia 21 lutego 1997 r(3) oraz 3 czerwca 2003 r.(4) w odniesieniu do dyrektywy 86/613/EWG Rady z 11 grudnia 1986 r. w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn pracujących na własny rachunek, w tym w rolnictwie, oraz w sprawie ochrony kobiet pracujących na własny rachunek w okresie ciąży i macierzyństwa;

4.  podkreślając fakt, iż dyskryminacja kobiet na rynku pracy i w środowisku pracy ma wpływ na ich zdrowie i bezpieczeństwo, wzywa Państwa Członkowskie do wdrożenia dyrektywy 2002/73/WE(5), która ma na celu zlikwidowanie dyskryminacji i dotyczy w szczególności molestowania seksualnego oraz innych form dyskryminacji, związanych w szczególności z macierzyństwem; wzywa także Komisję do przeprowadzenia, po zakończeniu transpozycji do prawa krajowego, ilościowej i porównawczej oceny wprowadzonych przepisów ustawodawczych, a także do promowania wymiany i rozpowszechniania dobrych praktyk w tej dziedzinie;

5.  uwzględniając, że odpowiedzialność społeczna w zakresie partnerstwa społecznego spoczywa zarówno na społeczeństwie jak i samym przedsiębiorstwie, wzywa pracodawców oraz związki zawodowe pracowników, aby zapewnili należyte wykonywanie prawodawstwa chroniącego pracownice, a w szczególności pomogli im godzić życie rodzinne z zawodowym; wzywa także partnerów społecznych do tworzenia sprzyjających warunków i odpowiedniego środowiska pracy dla kobiet w ciąży i matek karmiących;

6.  uwzględniając, że dyrektywa w sprawie zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy zapewnia większe możliwości równego udziału pracowników i pracodawców w opracowywaniu strategii prewencyjnej umożliwiającej stałą poprawę warunków zdrowia i bezpieczeństwa, podkreśla potrzebę większej reprezentacji kobiet w organach kierujących związków zawodowych a także pracodawców, w celu zapewnienia, że ich potrzeby w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa będą brane pod uwagę i zostanie wprowadzona odpowiednia polityka zaspokajająca te potrzeby.

PROCEDURA

(1) Komunikat Komisji zatytułowany „Jak dostosować się do zmian w miejscu pracy i w społeczeństwie: nowa strategia wspólnotowa w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa na lata 2002-2006" (COM(2002)0118). (2) Komunikat Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wdrażania w praktyce przepisów dyrektyw dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy (COM(2004) 0062). Wypadki mają szczególnie miejsce w przemyśle włókienniczym i odzieżowym, handlu, naprawach, hotelarstwie i cateringu, usługach finansowych i administracji. (3) Rezolucja w sprawie sytuacji współmałżonków pomagających pracownikom niezależnym (Dz.U. L 359 z 19.12.1986 r.) -Komisja Praw Kobiet. (4) Rezolucja w sprawie kobiet z obszarów wiejskich Unii Europejskiej w perspektywie pośredniej rewizji wspólnej polityki rolnej (Dz.U. C 74 E z dn. 24.3.2004 r., str.882). (5) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/73/WE z dn. 23 września 2002r.zmieniająca dyrektywę 76/2007/EWG w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy (Dz.U. L 269 z dn. 5.10.2002.r., str. 15))