Procedura : 2006/2199(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A6-0203/2007

Teksty złożone :

A6-0203/2007

Debaty :

PV 19/06/2007 - 5
CRE 19/06/2007 - 5

Głosowanie :

Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :


SPRAWOZDANIE     
PDF 3460kDOC 3539k
4 czerwca 2007
PE 386.573v05-00 A6-0203/2007

w sprawie kryzysu w spółce Equitable Life Assurance Society

(2006/2199(INI))

Komisja śledcza do zbadania sprawy kryzysu w spółce Equitable Life Assurance Society

Sprawozdawczyni: Diana Wallis

Niniejsze sprawozdanie zostało zaktualizowane dnia 9.5.2007 r. Uwzględniono w nim materiał dowodowy zgromadzony do dnia 20.03.2007 r.: w szczególności przeanalizowano pisemne dowody aż do WE 92, WE-File 33 oraz WE-CONF 32, a także zeznania ustne do H 11, łącznie z WS 2.

Dowody przekazane komisji zostały oznaczone w niniejszym sprawozdaniu za pomocą następujących skrótów:

H # = zeznania ustne złożone podczas przesłuchań komisji EQUI

WS # = zeznania ustne złożone podczas warsztatów komisji EQUI

WE # = materiały pisemne zamieszczone na stronie komisji EQUI (publicznie dostępne)

WE-FILE # = materiały pisemne niezamieszczone na stronie

WE-CONF # = poufne materiały pisemne

ES-# = analizy zewnętrzne

Komisja śledcza do zbadania sprawy kryzysu w spółce Equitable Life Assurance Society rozpoczęła prace w dniu 2 lutego 2006 r. i przyjęła sprawozdanie końcowe w dniu 3 maja 2007 r. Komisja odbyła 17 posiedzeń, 11 przesłuchań jawnych, 2 warsztaty i wysłała 2 oficjalne delegacje do Dublina i Londynu. Jej koordynatorzy odbyli 12 posiedzeń.

Komisja wysłuchała zeznań 38 świadków, przeanalizowała 92 publicznie dostępne pisemne materiały dowodowe, 32 materiały poufne oraz 33 materiały zarejestrowane, czyli w sumie tysiące stron. Zleciła również 3 ekspertyzy zewnętrzne.

Lista 22 członków i 15 zastępców członków komisji śledczej jest następująca:

McGuinness, Mairead: przewodnicząca

Medina Ortega, Manuel: wiceprzewodniczący

Gauzès, Jean-Paul: wiceprzewodniczący

Sir Atkins, Robert: członek, koordynator

Bloom, Godfrey: członek

Bowles, Sharon: członkini

Cashman, Michael: członek

De Rossa, Proinsias: członek, koordynator

Doorn, Bert: członek

Ettl, Harald: członek

Gargani, Giuseppe: członek

Klinz, Wolf: członek

Meyze Pleite, Willy: członek

Mote, Ashley: członek, koordynator

Ó Neachtain, Seán: członek, koordynator

Parish, Neil: członek

Purvis, John: członek

Rühle, Heide: członkini, koordynator

Skinner, Peter: członek

Van Lancker, Anne: członkini

Wallis, Diana: członkini, sprawozdawczyni, koordynator

Wieland, Rainer: członek

Audy, Jean-Pierre: zastępca

Aylward, Liam: zastępca

Beres, Pervenche: zastępczyni

van Buitenen, Paul: zastępca

Bullmann, Udo: zastępca

van den Burg, Ieke: zastępczyni

Chichester, Giles: zastępca

Dobolyi, Alexandra: zastępczyni

Gutiérrez-Cortines, Cristina: zastępczyni

Hasse Ferreira, Joel: zastępca

Karas, Othmar: zastępca

Lehne, Klaus-Heiner: zastępca

Mitchell, Gay: zastępca

Panayotopoulos-Cassiotou, Marie: zastępczyni

Radwan, Alexander: zastępca

Obsługę sekretariatu zapewnili:

Dyrektor: Riccardo Ribera d'Alcala

Kierownik sekretariatu: Miguel Tell Cremades, sekretariat: Nadine Froment

Administrator: Miguel Puente Pattison, sekretariat: Silvana Casella

Administrator: Hannes Kugi, sekretariat: Sylvie Renner-Yalcin

Administrator: Claudio Quaranta, sekretariat: Saskia de Rijck

Asystent: Amelia Fernandez Navarro

CZĘŚĆ I - WPROWADZENIE
 I.         Streszczenie mandatu
 II.       Szczegółowe kierunki działań
 III.      Kontekst historyczny
 IV.      Podsumowanie podjętych działań
 CZĘŚĆ II - TRANSPOZYCJA
 I.         Wprowadzenie
 II.  Badanie transpozycji trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie do prawa brytyjskiego oraz jej stosowania/wdrożenia przez brytyjskie władze w odniesieniu do ELAS
 Wnioski CZĘŚĆ II - TRANSPOZYCJA
 CZĘŚĆ III – SYSTEM NADZORU
 I.        Przepisy prawa wspólnotowego
 II.       Brytyjski system nadzoru sektora ubezpieczeń na życie
 III.     Główne ustalenia zawarte w sprawozdaniach Penrose’a i Bairda w sprawie organów nadzoru sektora ubezpieczeń na życie
 IV.      Pozostałe zeznania ustne i materiały pisemne przeanalizowane przez komisję śledczą
 Wnioski CZĘŚĆ III - SYSTEM NADZORU
 Część IV – ŚRODKI PRAWNE
 I.         Wprowadzenie
 II.   Szkody
 III.      Skargi do brytyjskich organów nadzoru i oficjalne dochodzenia
 IV.      Działania ELAS w odniesieniu do poszkodowanych ubezpieczających
 V.     Zarzuty dotyczące oszustwa i brytyjski Urząd ds. Poważnych Nadużyć Finansowych
 VI.      Roszczenia wobec ELAS w związku z nieuprawnioną sprzedażą
 VII.    Zarzuty wobec brytyjskiego organu nadzoru
 VIII.   Brytyjski system odszkodowań z tytułu usług finansowych i decyzja o nielikwidowaniu ELAS
 IX.      Sytuacja ubezpieczających spoza Wielkiej Brytanii
 X.     Możliwe środki zaradcze dostępne dla osób poszkodowanych przez ELAS na mocy prawa UE
 XI.      Kategorie spraw podlegających europejskiemu postępowaniu sądowemu
 XII.    Konieczność zadośćuczynienia ofiarom Equitable Life
 Wnioski CZĘŚĆ IV - ŚRODKI ZARADCZE
 CZĘŚĆ V – ROLA KOMISJI
 I.         Wprowadzenie
 II.   Wdrażanie prawodawstwa UE – informacje ogólne
 III.     Monitorowanie przez Komisję wdrażania w praktyce
 IV.  Konieczność zagwarantowania kompleksowego podejścia do wdrażania
 Wnioski CZĘŚĆ V - ROLA KOMISJI
 CZĘŚĆ VI – ROLA KOMISJI ŚLEDCZYCH
 WnioskiI.   Komisja śledcza: obecna sytuacja.
 II.       Ograniczenia obecnego statusu
 III.  ZAŁĄCZNIK
 Wnioski - CZĘŚĆ VI - KOMISJE ŚLEDCZE
 CZĘŚĆ VII - Zalecenia
 A.     ZALECENIA DO CZĘŚCI II ORAZ III - TRANSPOZYCJA I SYSTEM NADZORU
 C.     ZALECENIA DO CZĘŚCI V - ROLA KOMISJI EUROPEJSKIEJ
 D.     ZALECENIA DO CZĘŚCI VI - ROLA KOMISJI ŚLEDCZYCH
 ZAŁĄCZNIKI
 ZAŁĄCZNIK 1: HISTORIA EQUI
 ZAŁĄCZNIK 2: GLOSARIUSZ SPECJALISTYCZNEJ TERMINOLOGII KOMISJI EQUI
 ZAŁĄCZNIK 3: ARCHIWUM DOWODOWE – ZEZNANIA I STENOGRAMY
 PROCEDURA

CZĘŚĆ I - WPROWADZENIE

w sprawie mandatu i działań komisji śledczej

SPIS TREŚCI       CZĘŚĆ I

I.         Streszczenie mandatu

II.       Szczegółowe kierunki działań

III.      Kontekst historyczny

IV.      Podsumowanie podjętych działań


I.         Streszczenie mandatu

W dniu 18 stycznia 2006 r. Parlament Europejski zdecydował(1) o utworzeniu komisji śledczej złożonej z 22 posłów, której zadaniem byłoby zbadanie domniemanych naruszeń i niewłaściwego administrowania w stosowaniu prawa wspólnotowego w odniesieniu do upadku spółki Equitable Life Assurance Society, bez naruszania kompetencji sądów krajowych czy wspólnotowych.

Zastrzeżenia, które doprowadziły do ustanowienia komisji śledczej, pojawiły się wcześniej w szeregu petycji do Parlamentu Europejskiego.(2) Petycje te stanowiły podstawę i punkt wyjścia dla wszczęcia dochodzenia oraz pomogły obrać właściwy kierunek. Niezwykle istotne było zatem uznanie i podtrzymanie udziału składających petycje oraz zapraszanie ich na posiedzenia komisji w ramach działań przygotowawczych. Istotna rola wspomnianych petycji daje również dowód ogólnego znaczenia Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego w monitorowaniu stosowania prawa wspólnotowego.

Należy pamiętać, że zakres dochodzenia jest ograniczony mandatem, art. 193 traktatu WE oraz decyzją Parlamentu, Rady i Komisji w sprawie egzekwowania przez Parlament Europejski jego prawa do prowadzenia dochodzeń.(3)

Zgodnie z mandatem dochodzenie komisji miało być skoncentrowane na czterech kluczowych kwestiach:

1)  zbadaniu domniemanych naruszeń i niewłaściwego administrowania w stosowaniu dyrektywy 92/96/EWG przez Wielką Brytanię;

2)  ocenie brytyjskiego systemu nadzoru w odniesieniu do spółki Equitable Life;

3)  stanie skarg oraz stosowności środków prawnych dostępnych dla ubezpieczających;

4)  ocenie monitorowania przez Komisję wdrożenia dyrektywy.

Co więcej, zadaniem komisji EQUI było wniesienie propozycji, „jakie uzna ona za niezbędne w tej sprawie”.

Mając na uwadze określone wyżej ramy, komisja EQUI przyjęła w dniu 23 marca 2006 r. dokument roboczy dotyczący kierunków działań podjętych na podstawie mandatu (ref. 2006/2026(INI)). Kierunki te zostały przedstawione szczegółowo poniżej. Celem było oddzielenie dochodzeń prowadzonych na szczeblu państw członkowskich (transpozycja/wdrożenie, uregulowanie/nadzór i mechanizmy odwoławcze) od analizy roli Komisji.

Wyżej wymienione cztery kluczowe kwestie były stopniowo rozwijane za pomocą osobnych wstępnych projektów sprawozdań, począwszy od niniejszego wstępnego projektu, którego głównym przedmiotem jest zakres mandatu i kierunki działań. W trakcie omawianego procesu w sprawozdaniu tymczasowym w sprawie dochodzenia, przedstawionym Parlamentowi w lipcu 2006 r. zgodnie z decyzją ustanawiającą komisję śledczą, podsumowano prace podjęte do czasu sporządzenia sprawozdania.

Należy pamiętać, że dochodzenie przebiegało niezależnie od wcześniejszych, toczących się już dochodzeń krajowych dzięki przyjęciu europejskiego punktu widzenia. W tym celu analiza przybrała charakter porównawczy z uwzględnieniem Wielkiej Brytanii, Niemiec, Irlandii i przynajmniej jeszcze jednego państwa członkowskiego posiadającego dobrze rozwinięty sektor usług finansowych, takiego jak Holandia czy Hiszpania.

(1)

Decyzja Parlamentu Europejskiego B6-0050/2006 z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie utworzenia komisji śledczej do zbadania sprawy kryzysu w spółce Equitable Life Assurance Society, oczekuje na opublikowanie w Dz.U.

(2)

Petycje: 0611/2004, którą złożył Arthur White (Wielka Brytania), oraz 0029/2005, którą złożył Paul Braithwaite (Wielka Brytania) w imieniu Obywatelskiej Grupy Członków Equitable (Equitable Members' Action Group, EMAG), oraz kolejne petycje w tej samej sprawie złożone przez składających petycje z Niemiec i Irlandii.

(3)

Decyzja 95/167/WE (Euratom, EWWiG) Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji z dnia 19 kwietnia 1995 r. w sprawie szczegółowych przepisów regulujących egzekwowanie przez Parlament Europejski jego prawa do prowadzenia dochodzeń, Dz.U. L 113 z 19.5.1995, str. 2


II.       Szczegółowe kierunki działań

1)  Badanie domniemanych naruszeń i niewłaściwego administrowania w stosowaniu dyrektywy 92/96/EWG przez Wielką Brytanię

Jednym z głównych zadań komisji EQUI było zbadanie, czy dyrektywa 92/96/EWG – trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie(1) - została prawidłowo przetransponowana i właściwie wdrożona na szczeblu krajowym w Wielkiej Brytanii przez właściwe władze. Główne elementy powyższego kierunku działań zostały omówione w części II niniejszego sprawozdania.

W tym celu komisja EQUI została w pierwszej kolejności wezwana do przeanalizowania ogółu ram legislacyjnych i regulacyjnych UE w odniesieniu do sektora ubezpieczeń oraz do określenia, które przepisy mają zastosowanie w sytuacji, w której znalazła się spółka Equitable Life. Oprócz analizy sytuacji w Wielkiej Brytanii komisja EQUI przeprowadziła analizę porównawczą i określiła, które przepisy prawa krajowego miały za zadanie zapewnić spełnienie wymogów dyrektyw, oraz zbadała, czy wymogi te zostały transponowane w sposób pełny i terminowy.

Następnie zadaniem komisji EQUI było zbadanie, czy stosowanie dyrektywy przez różne organy władz brytyjskich było zgodne z prawodawstwem UE. Komisja starała się określić zakres odpowiedzialności poszczególnych organów władz finansowych zaangażowanych w nadzór nad Equitable Life w okresie odniesienia. Przeprowadzono szczegółowe dochodzenia, aby ustalić, kto, kiedy i w jaki sposób sprawował nadzór nad wypłacalnością spółki Equitable Life oraz nad stosowaną przez nią praktyką w zakresie rachunkowości i tworzenia rezerw, a także w jaki sposób władze reagowały na ewentualne uchybienia.

Jeżeli chodzi o okres objęty badaniami, zgodnie z mandatem powinien on rozpocząć się wraz z wejściem w życie trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie, tj. z dniem 1 lipca 1994 r. i zakończyć się na wydarzeniach, które miały miejsce w spółce Equitable Life, tzn. na latach 1999-2001. Jednakże dla celów dochodzenia konieczne było przeanalizowanie wydarzeń sprzed 1994 r. w kontekście pierwszej(2) i drugiej(3) dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie, jak również całego procesu przyjmowania trzeciej dyrektywy przed 1994 r.

2)  Ocena brytyjskiego systemu nadzoru w odniesieniu do spółki Equitable Life

Najważniejsze elementy powyższego działania zostały omówione w części IV sprawozdania końcowego.

Mimo że omawiana część mandatu wymagała szeroko zakrojonego dochodzenia, objęte badaniem zasady postępowania są związane z prawem wspólnotowym, ponieważ w przeciwnym razie komisja przekroczyłaby ograniczenia wyznaczone art. 193 TWE. Ponadto właściwe wydawało się porównanie systemu brytyjskiego ze strategiami nadzoru stosowanymi w Irlandii, Niemczech i innych państwach członkowskich UE. Podsumowując, zadaniem komisji EQUI było zbadanie, jak wyglądał nadzór nad spółką ELS w Wielkiej Brytanii w porównaniu z nadzorem sprawowanym w UE. Sprawozdanie lorda Penrose’a(4), które częściowo pokrywa się z niniejszym dochodzeniem, zostało przyjęte za punkt wyjścia, a następnie przeanalizowane w szerszym, europejskim kontekście. Dodatkowo komisja śledcza musiała uwzględnić dochodzenie prowadzone przez Rzecznika Praw Obywatelskich brytyjskiego Parlamentu i służby zdrowia zmierzające do stwierdzenia, czy odpowiedni krajowy system nadzoru był prawidłowo zarządzany”. Sprawozdanie to ma zostać opublikowane w połowie 2007 r.

Zgodnie z decyzją ustanawiającą komisję śledczą okres odniesienia dla powyższego kierunku działań sięga „co najmniej” 1989 r., a zatem jest dłuższy niż okres odniesienia dla pkt. 1.

3)  Stan skarg oraz stosowność środków prawnych dostępnych dla ubezpieczających

Główne elementy powyższego kierunku działań zostały omówione w części IV sprawozdania końcowego. Po pierwsze, należało określić liczbę zaangażowanych obywateli europejskich poza Wielką Brytanią oraz wyjaśnić okoliczności, w których nabyli oni polisy spółki Equitable Life (tzn. kiedy je nabyli, czy nabyli je w Wielkiej Brytanii, czy poza jej granicami, bezpośrednio czy przez pośredników itp.).

Po drugie, należało zebrać informacje na temat rozmiarów strat finansowych, jakie ponieśli ubezpieczający poza Wielką Brytanią, oraz ewentualnych działań podjętych przez nich w celu uzyskania rekompensaty. Dodatkowo zadaniem komisji EQUI było określenie potencjalnych zobowiązań prawnych i ograniczeń spoczywających na władzach państw członkowskich, na terytorium których sprzedawano polisy Equitable Life (np. Irlandii czy Niemiec), stwierdzenie, jakie były ich działania i do jakiego stopnia panowały nad sytuacją. Powyższy kierunek dochodzenia jest związany z zasadami „jednolitego urzędowego zezwolenia” oraz kontroli rodzimego państwa członkowskiego, ustanowionymi trzecią dyrektywą.(5)

Komisja śledcza zbadała następnie system środków prawnych dostępnych dla wspomnianych wyżej ubezpieczających. Możliwe były dwie drogi w zależności od wyniku dochodzeń komisji EQUI w ramach punktu 1 i 2. Gdyby nawet brytyjski system nadzoru okazał się zgodny z prawem unijnym, komisja i tak musiałaby zbadać możliwość wnoszenia przez ubezpieczających roszczeń odszkodowawczych na mocy brytyjskiego prawa, a także ewentualne trudności w tym zakresie dla obywateli UE z innych państw członkowskich. Gdyby zaś stwierdzono, że Wielka Brytania narusza prawo unijne, komisja EQUI mogłaby również skoncentrować się na systemie ochrony sądowej w ramach prawa unijnego. Państwa członkowskie są zobowiązane do wyrównania strat poniesionych przez osoby prywatne w wyniku naruszenia prawa wspólnotowego, za które władze państw mogą ponieść odpowiedzialność zgodnie z kryteriami ustanowionymi przez Trybunał Sprawiedliwości. Kwestie te wymagały bardziej szczegółowego wyjaśnienia poprzez ustalenie, czy sądy krajowe mają odpowiednie uprawnienia, aby chronić prawo do odszkodowania, oraz czy normy odszkodowawcze w poszczególnych państwach członkowskich różnią się między sobą.

4.)  Ocena monitorowania przez Komisję wdrożenia dyrektywy

Główne elementy powyższego kierunku działań zostały omówione w części III sprawozdania końcowego. Zadaniem komisji EQUI było zbadanie, w jaki sposób Komisja Europejska monitorowała transpozycję odpowiednich dyrektyw przez Wielką Brytanię. Po pierwsze, należało ustalić, czy Komisja od razu uznała, że zgłoszone przez władze brytyjskie ustawodawstwo wdrażające dyrektywę jest zgodne z prawem wspólnotowym, czy też stwierdziła na początku jakiekolwiek niedociągnięcia i zwróciła się o dodatkowe wyjaśnienia. Co więcej, należało ustalić, czy Komisja wszczęła jakiekolwiek postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i czy badała jakiekolwiek skargi obywateli związane z tą sprawą.

Efekty prac Komisji w zakresie monitorowania transpozycji miały zostać ocenione zarówno w kontekście spoczywających na niej na mocy traktatu zobowiązań prawnych, jak też jej odpowiedzialności politycznej. Gdyby komisja EQUI stwierdziła, że Wielka Brytania nie zastosowała się do prawodawstwa unijnego, kolejnym zadaniem w ramach tej części mandatu byłoby stwierdzenie, czy można było uniknąć tej sytuacji, gdyby Komisja Europejska wypełniła swoje zobowiązania w zakresie monitorowania transpozycji.

Działania szczegółowe wynikające z wykazu działań i dochodzeń przyjętego przez komisję śledczą w dokumencie roboczym z dnia 23 marca 2006 r.

1) Przesłuchanie właściwych dla sprawy świadków przed komisją EQUI:

-    przesłuchanie składających petycje oraz poszkodowanych ubezpieczających;

-    zaproszenie lorda PENROSE’A oraz rzecznika praw obywatelskich brytyjskiego Parlamentu;

-    zaproszenie wysokich rangą urzędników brytyjskiego Ministerstwa Skarbu;

-    zaproszenie komisarza Charliego McCREEVY’EGO oraz dyrektora generalnego DG MARKT;

-    zaproszenie obecnego zarządu spółki Equitable Life Assurance Society;

-    zaproszenie przedstawicieli organów nadzoru finansowego z Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemiec;

2) Analiza brytyjskiego rynku:

-    ogólna analiza uwarunkowań panujących na brytyjskim rynku ubezpieczeń na życie, jak również samej spółki Equitable Life (historia, sytuacja obecna, perspektywy na przyszłość) oraz wydarzeń towarzyszących kryzysowi w Equitable Life;

-    analiza wprowadzająca dotycząca unijnych ram w zakresie prawodawstwa i nadzoru w odniesieniu do Equitable Life;

-    określenie zakresów kompetencji poszczególnych władz brytyjskich w kwestii nadzoru nad Equitable Life;

3) Analiza porównawcza rynku:

-    analiza sprawozdania lorda Penrose’a w świetle unijnych wymogów oraz norm w zakresie nadzoru w innych państwach członkowskich;

-    analiza porównawcza transpozycji w Wielkiej Brytanii i innych państwach członkowskich w odniesieniu do nadzoru nad zakładami ubezpieczeń z wykorzystaniem „tabeli transpozycji” (badanie zlecone za pośrednictwem budżetu komisji EQUI przeznaczonego na opinie ekspertów),

-    badanie porównawcze (w związku z badaniem transpozycji) strategii w zakresie nadzoru w Wielkiej Brytanii i innych państwach członkowskich UE;

-    badanie komunikacji i współpracy pomiędzy organami nadzoru w poszczególnych państwach członkowskich, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Irlandii;

-    badanie porównawcze środków prawnych dostępnych na mocy prawa brytyjskiego i unijnego dla ubezpieczających z Wielkiej Brytanii i innych państw członkowskich (badanie zewnętrzne zlecone za pośrednictwem budżetu komisji EQUI przeznaczonego na opinie ekspertów);

4) Dochodzenie:

-    zebranie informacji na temat liczby poszkodowanych ubezpieczających z Wielkiej Brytanii i innych państw członkowskich oraz na temat rozmiarów poniesionych strat;

-    określenie stanu skarg ubezpieczających;

-    misje rozpoznawcze do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemiec w celu odbycia spotkań ze składającymi petycje oraz przedstawicielami organów finansowych, a także przesłuchania właściwych władz dla ustalenia, czy odpowiednie przepisy są prawidłowo stosowane;

-    zwrócenie się do Komisji Europejskiej o przekazanie informacji i dokumentów dotyczących:

§ transpozycji odpowiednich dyrektyw oraz ich stosowania przez właściwe władze w okresie odniesienia;

§ działań w zakresie monitorowania podjętych przez Komisję Europejską;

§ monitorowania transpozycji trzeciej dyrektywy w Wielkiej Brytanii, wraz z właściwą korespondencją z brytyjskimi władzami.

Streszczenie strategii zaproponowanej przez sprawozdawczynię

w dokumencie roboczym z dnia 23 marca 2006 r.

                                                                                                         Wielka Brytania

                                                                                                         (np. Min. Skarbu, Min.

                                                                                                         Przemysłu i Handlu)

P.: Jak przebiegało wdrażanie?       Niemcy

                                                                                                         Irlandia

                                                                                                         Hiszpania/Holandia

                                             P.: W jaki sposób sprawowano (by) nadzór?

                                          Wielka Brytania

                                                                                                          (np. FSA, PIA, GAD)

                                                                                                          Niemcy

                                                                                                         Irlandia

                                                                                                          Hiszpania/Holandia

                                                                                                          inne państwo?

 

Q: Jakie mechanizmy są/były dostępne

dla składających skargi w Państwa kraju?                                             

                                                                                                          Wielka Brytania

                                                                                                          Niemcy

                                                                                                          Irlandia

                                                                                                          Hiszpania/Holandia

                                                                                                          inne państwo?

Przeprowadzenie tego badania pomoże w uzyskaniu odpowiedzi na pytanie powiązane dotyczące Komisji:

(1)

Dyrektywa Rady 92/96/EWG z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, zmieniająca dyrektywy 79/267/EWG i 90/619/EWG (trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie), Dz.U. L 311 z 14.11.1997, str.34.

(2)

Pierwsza dyrektywa Rady 79/267/EWG z dnia 5 marca 1979 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności w dziedzinie bezpośrednich ubezpieczeń na życie, Dz.U. L 063 z 13.03.1979, str. 0001-0018; druga dyrektywa Rady 90/619/EWG z dnia 8 listopada 1990 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiająca przepisy ułatwiające skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług i zmieniająca dyrektywę 79/267/EWG, Dz.U. L 330 z 29.11.1990, str. 50.

(3)

Druga dyrektywa Rady 90/619/EWG z dnia 8 listopada 1990 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiająca przepisy ułatwiające skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług i zmieniająca dyrektywę 79/267/EWG, Dz.U. L 330 z 29.11.1990, str.50.

(4)

Ministerstwo Skarbu ustanowiło dochodzenie lorda Penrose’a w sierpniu 2001 r. Zakres jego kompetencji był następujący: „Zbadanie okoliczności, które doprowadziły do obecnej sytuacji w spółce Equitable Life Assurance Society, z uwzględnieniem odpowiednich uwarunkowań rynku ubezpieczeń na życie; określenie wniosków, jakie należy wyciągnąć w kwestii prowadzenia, zarządzania i nadzoru nad działalnością w zakresie ubezpieczeń na życie; przedstawienie Ministerstwu Skarbu sprawozdania na temat poczynionych ustaleń.” Sprawozdanie z dochodzenia w sprawie Equitable Life zostało opublikowane dnia 8 marca 2004 r.

(5)

Punkty 6, 7 preambuły oraz art. 8.


III.      Kontekst historyczny

Historia

W 1762 r. utworzono spółkę Equitable Life Assurance Society jako pierwsze towarzystwo wzajemnych ubezpieczeń na życie i dziś jest ona najstarszym takim towarzystwem w Wielkiej Brytanii. W ciągu kolejnych 200 lat zdobyła pozycję cieszącego się dobrą opinią i zaufaniem zakładu zapewniającego ubezpieczenia emerytalno-rentowe. Sukces zawdzięcza częściowo swojej reputacji, strategii polegającej na braku prowizji dla agentów ubezpieczeniowych i niezależnych doradców oraz taktyce utrzymywania stale niskich rezerw i przeznaczania większej części aktywów na wypłaty dla członków niż inne zakłady. W latach 50. spółka Equitable rozpoczęła sprzedaż polis o gwarantowanej stawce renty rocznej(1) (guaranteed annuity rate, GAR) oprócz pozostałych produktów ubezpieczeń emerytalno-rentowych. Polisy tego rodzaju gwarantują inwestorom minimalną wysokość świadczeń po przejściu na emeryturę. Można przypuszczać, że kłopoty firmy zaczęły się w tym właśnie momencie – gwarantowane świadczenie dożywotnie wymaga przewidywania, jak długo dana osoba będzie żyła i jakie będą stopy procentowe przez następne 40 lat. Spółka Equitable nie przewidziała zwiększenia średniej długości życia społeczeństwa ani rekordowego spadku stóp procentowych, a zatem jej kłopoty rozpoczęły się z chwilą wprowadzenia polis o gwarantowanej stawce renty rocznej, przy czym przez cały okres spółka stale utrzymywała zbyt niskie rezerwy na gwarantowane świadczenia i tworzyła nieustannie rosnący deficyt aktywów.

Mimo szybkiego wzrostu w latach 90., wynikającego z dobrej koniunktury w tamtym okresie oraz spadku stóp procentowych, utrzymanie przyjętej polityki stawało się dla ELS coraz bardziej kosztowne. Przez cały ten okres zarząd spółki ELS nadal opracowywał innowacyjne produkty, które przyciągały nowych ubezpieczających, zwłaszcza w ramach funduszy partycypacyjnych nowego typu, w których część zysków jest gwarantowana, ale wysokość premii końcowej jest uzależniona od przyszłych wyników. Gdy zakończono proces ekspansji, spółka dostrzegła jednak rozmiary deficytu aktywów i postanowiła wypłacać nowym beneficjentom świadczenia niższe od gwarantowanych: w 1994 r. spółka ogłosiła plany zredukowania wysokości wypłacanych premii końcowych dla 90 000 posiadaczy polis o gwarantowanej stawce renty rocznej, co zostało natychmiast zaskarżone w sądzie przez część ubezpieczających. Jednocześnie działalność spółki w zakresie funduszy z prawem udziału w zyskach została poddana w prasie wnikliwej analizie.

Po długotrwałych sporach sądowych i kolejnych apelacjach składanych przez obie strony brytyjska Izba Lordów wydała w 2000 r. orzeczenie, zgodnie z którym strategia spółki była niewłaściwa i powinna ona wypełnić zobowiązania wobec posiadaczy polis o gwarantowanej stawce renty rocznej. W efekcie istniejący już deficyt aktywów dodatkowo się powiększył (1,5 mld GBP), a sama spółka została wystawiona na sprzedaż. Jednakże potencjalni nabywcy wycofali się w ostatniej chwili. Dnia 8 grudnia 2000 r. spółka zaprzestała sprzedaży nowych polis i powołała nowy zarząd. W 2001 r. nowy zarząd wycofał premie tymczasowe i obniżył wartość (wycenianych na 4 mld GBP) polis ubezpieczenia emerytalno-rentowego o 16% (14% w przypadku polis ubezpieczenia na życie). Przed końcem 2001 r. nowy zarząd zaproponował ponadto postępowanie kompromisowe dla ubezpieczających dotyczące zmiany statusu lokat o gwarantowanej stawce renty rocznej i innych, które to postępowanie zostało zatwierdzone przez brytyjski Sąd Najwyższy w dniu 8 lutego 2002 r.

W świetle wszystkich powyższych wydarzeń w Wielkiej Brytanii wszczęto jedno po drugim kilka dochodzeń: w marcu 2001 r. Nadzwyczajna Komisja Skarbu Izby Gmin opublikowała sprawozdanie zatytułowane „Equitable Life and the Life Assurance Industry: an Interim Report” (Equitable Life a sektor ubezpieczeń na życie: sprawozdanie wstępne); w sierpniu 2001 r. lord Penrose rozpoczął swoje szeroko zakrojone dochodzenie; we wrześniu 2001 r. opublikowano sprawozdanie Rogera Corleya w sprawie Equitable Life; w październiku 2001 r. opublikowano sprawozdanie Ronniego Bairda dotyczące prowadzenia nadzoru nad Equitable Life. W kwietniu 2002 r. spółka wszczęła postępowanie sądowe przeciwko swojemu byłemu audytorowi, firmie Ernst & Young, i 15 byłym członkom zarządu, ale bez powodzenia.

W czerwcu 2003 r. rzecznik praw obywatelskich brytyjskiego Parlamentu opublikował sprawozdanie, w którym uznał, że organy nadzoru ostrożnościowego nie dopuściły się niewłaściwego administrowania. W marcu 2004 r. opublikowano sprawozdanie lorda Penrose’a. Wynikało z niego, że pomimo pewnych poważnych uchybień w zakresie nadzoru nad spółką ciężar winy spoczywał w większym stopniu na zarządzie ELS niż na organach nadzoru. W tym samym roku do Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego wpłynęły pierwsze petycje w tej sprawie. Składający petycje twierdzili, że brytyjskie organy nadzoru nie zapewniły odpowiedniej kontroli nad zdolnością spółki do spełnienia wymogów w zakresie nadzoru finansowego oraz że działania i zaniedbania poprzednich organów nadzoru stanowiły naruszenie brytyjskich przepisów oraz odpowiednich unijnych dyrektyw dotyczących ubezpieczeń na życie. W dniu 18 stycznia 2006 r. Parlament postanowił utworzyć komisję śledczą do zbadania sprawy kryzysu w spółce Equitable Life Assurance Society (EQUI), której posiedzenie inauguracyjne odbyło się w dniu 2 lutego 2006 r.

Najważniejsze dane liczbowe i polisy

W szczytowym momencie ekspansji – 2001 r. – liczba polis z prawem do udziału w zyskach objętych obniżką wartości wynosiła prawie milion, w większości w Wielkiej Brytanii. Według niektórych szacunków, po uwzględnieniu pozostałych rodzajów polis, obniżkami objęto aż 1,7 mln ubezpieczających. Dziś fundusz partycypacyjny o wartości 10 mld GBP liczy nadal ok. 600 000 członków. Szacuje się, że do czasu zakończenia ekspansji ELS w 2001 r. w Niemczech, Irlandii i innych państwach członkowskich oprócz Wielkiej Brytanii sprzedano ok. 15 000 polis. Obecnie w Irlandii pozostało wciąż 8 300 polis z prawem do udziału w zyskach, w przypadku Niemiec liczba ta wynosi ok. 4 000.

Rodzaje polis

Przed przedstawieniem rodzajów produktów ELS warto być może opisać w sposób zrozumiały dla laików, czym jest renta roczna. Jest to produkt ubezpieczeniowy, w ramach którego regularnie wypłacana jest kwota o gwarantowana wysokości i terminie wypłaty. Osoba, która zdecyduje się pobierać dożywotnio wypłaty rentowe, ma zagwarantowane źródło dochodu aż do śmierci. Jeżeli osoba ta umrze wcześniej niż przewiduje średnia długość życia, otrzyma od ubezpieczyciela znacznie mniej, niż wpłaciła. Z drugiej strony, jeżeli będzie żyła dłużej, może otrzymać znacznie więcej niż tylko koszt nabycia praw do renty i zyski z zainwestowanych środków. Zazwyczaj zyski z inwestowania środków rentowych mają odroczony termin opodatkowania (tzn. podlegają opodatkowaniu dopiero z chwilą ich wypłacenia). Poniżej przedstawiono różne rodzaje produktów rentowych ze wskazaniem rodzaju polis sprzedawanych przez spółkę oraz kwot do wypłaty(2):

§ renty roczne z jednorazową składką: inwestycji dokonuje się jednorazowo;

§ renty roczne ze zmienną składką: renta jest finansowana z serii wpłat;

§ bezpośrednia renta roczna: jej wypłata rozpoczyna się bezpośrednio po wpłacie, zazwyczaj w postaci jednorazowej składki;

§ odroczona renta roczna: w przypadku tej renty rocznej wypłaty rozpoczynają się po wielu latach od sporządzenia umowy renty. Kwota ubezpieczenia może zostać wypłacona albo jednorazowo, w całości, albo w postaci renty rocznej. Może być finansowana ze składki jednorazowej lub ze składek zmiennych;

§ renta roczna o stałej lub gwarantowanej stawce: przy umowie renty o stałej stawce towarzystwo ubezpieczeniowe inwestuje środki w bezpieczne instrumenty o stałym oprocentowaniu, takie jak obligacje, w których zwrot kapitału jest gwarantowany. Zakład wypłaca ubezpieczającemu odsetki według stopy gwarantowanej przez pewien minimalny okres. Gwarantowana stawka renty rocznej jest korygowana w górę lub w dół po upływie okresu objętego gwarancją. ELS wciąż prowadzi działalność w zakresie rent o stałej stawce, których łączna wartość szacowana jest na ok. 5 mld GBP;

§ renta roczna o zmiennej stawce: renta roczna o zmiennej stawce wiąże się z większym ryzykiem niż renta roczna o stałej, gwarantowanej stawce. Daje inwestorowi możliwość wyboru sposobu lokowania środków spośród kilku różnych funduszy. W odróżnieniu od renty o stałej stawce ani kapitał, ani odsetki nie są gwarantowane. W ten sposób inwestycji dokonuje sam rencista i to on, a nie towarzystwo ubezpieczeniowe, ponosi ryzyko. Spółka ELS sprzedawała rodzaj renty o zmiennej stawce, zwanej rentą roczną z prawem do udziału w zyskach; była to polisa z prawem do udziału w podlegającej podziałowi nadwyżce uzyskanej przez odpowiedni fundusz, wypłacanej w postaci premii. ELS sporządziła większość umów renty z prawem do udziału w zyskach w latach 90., kiedy rentowność inwestycji była wysoka. Problemy finansowe towarzystwa oraz kryzys na giełdzie w latach 2000-2003 spowodowały znaczne obniżenie wartości około jednej trzeciej rent z prawem udziału. Efekt ten spotęgowała dodatkowo kwestia tzw. gwarantowanej stopy procentowej (Guaranteed Interest Rate, GIR), gwarantowanej stopy corocznego wzrostu podstawowych świadczeń, nie licząc zadeklarowanej premii. Szacuje się, że GIR jest najprawdopodobniej wciąż stosowana w przypadku ok. 75% polis z prawem udziału w zyskach spółki ELS. Polisy objęte GIR mają zagwarantowany roczny wzrost rzędu 3,5%. Ogólny efekt stosowania GIR jest taki, że środki ELS są obecnie zablokowane w akcjach i obligacjach Skarbu Państwa, które przynoszą zaledwie 3,5% wzrost rocznie. Oznacza to, że spółka nie skorzystała w zbyt dużym stopniu z poprawy sytuacji na rynkach giełdowych w latach 2003-2005. Wartość funduszy partycypacyjnych ELS jest obecnie szacowana na 10 mld GBP.

Szczegóły funkcjonowania funduszu partycypacyjnego

Środki są inwestowane w akcje zwykłe, obligacje, obligacje rządowe lub nieruchomości zależnie od rodzaju funduszu i jego celów inwestycyjnych. Istotą funduszy partycypacyjnych jest zapewnienie stosunkowo ostrożnym inwestorom możliwości inwestowania na giełdzie, ale przy ograniczonym ryzyku. W zamian za comiesięczne składki zakład zobowiązuje się do wypłaty całej sumy po upływie terminu polisy. Składki inwestora są wpłacane do głównego funduszu, do którego trafiają również składki innych „partycypujących”. Końcowa wartość polisy zależy w dużej części od premii wypłacanych przez towarzystwo w okresie inwestycji oraz w chwili wypłaty z polisy. W celu zabezpieczenia stabilności funduszy na inwestorów, którzy chcą wycofać swoje środki przed terminem, nakładane są kary finansowe. Fundusze partycypacyjne są również wyposażone w wewnętrzny mechanizm bezpieczeństwa zwany „wyrównywaniem”. Oznacza to, że w okresie dużego wzrostu inwestycji towarzystwa powinny magazynować zyski, aby móc je wykorzystać na dopłatę do premii w okresach gorszej koniunktury.

(1)

Patrz glosariusz w załączniku zawierający wyjaśnienie terminów technicznych.

(2)

Więcej szczegółów w WE 28.


IV.      Podsumowanie podjętych działań

Dotychczasowe działania i przeanalizowany materiał dowodowy

1. Przesłuchanie właściwych dla sprawy świadków przed komisją EQUI

W czasie posiedzeń w dniach: 23 marca 2006 r., 25 kwietnia 2006 r., 29 maja 2006 r., 21 czerwca 2006 r., 11 lipca 2006 r., 13 września 2006 r., 4 października 2006 r., 23 listopada 2006 r., 19 grudnia 2006 r., 25 stycznia 2007 r. i 1 lutego 2007 r. komisja śledcza wysłuchała zeznań świadków, w tym ubezpieczających towarzystwa Equitable Life, którzy złożyli wcześniej petycje do Parlamentu Europejskiego, innych ubezpieczających z Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemiec, przedstawicieli rządów Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemiec i Szwajcarii, Komisji Europejskiej oraz obecnego prezesa spółki Equitable Life. Zeznania ustne złożyli następujący świadkowie:

Posiedzenie w dniu 23 marca 2006 r. (zeznania ustne H1):

-    Tom LAKE, przewodniczący grupy działania członków Equitable Life (Equitable Members’ Action Group)

-    Paul BRAITHWAITE, sekretarz generalny grupy działania członków Equitable Life (Equitable Members' Action Group), (składający petycję)

-    Elmér TERTÁK, Komisja Europejska DG MARKT, dyrektor ds. instytucji finansowych

-    Karel VAN HULLE, Komisja Europejska DG MARKT, kierownik działu ubezpieczeń i emerytur

-    Alan BEVERLY, Komisja Europejska DG MARKT, dział ubezpieczeń i emerytur

Posiedzenie w dniu 25 kwietnia 2006 r. (zeznania ustne H2):

-    Michael JOSEPHS, doradca Stowarzyszenia Inwestorów

-    Beatrice KNOWD, ubezpieczająca z Irlandii

-    Patrick KNOWD, ubezpieczający z Irlandii

-    Nicolas BELLORD, ubezpieczający (składający petycję)

-    Paul WEIR, przewodniczący Late Contributors Action Group

-    Charles THOMSON, dyrektor generalny Equitable Life Assurance Society

Posiedzenie w dniu 29 maja 2006 r. (zeznania ustne H3):

- Peter SCAWEN, grupa Equitable Life Trapped Annuitants (ELTA)

- Markus J. WEYER, DAGEV (Deutsche Arbeitsgemeinschaft der Equitable Life Versicherungsnehmer), stowarzyszenie występujące w imieniu ubezpieczających, którzy wykupili polisy Equitable Life w Niemczech

- Martin McELWEE, autor raportu „Lewiatana”

Posiedzenie w dniu 21 czerwca 2006 r. (zeznania ustne H4):

- Clive MAXWELL, dyrektor ds. polityki usług finansowych w Ministerstwie Skarbu Wielkiej Brytanii

- David STRACHAN, dyrektor ds. sektora ubezpieczeń w Urzędzie Nadzoru Finansowego (Financial Services Authority, FSA)

- Christopher DAYKIN, aktuariusz rządu, dyrektor Rządowego Departamentu Aktuarialnego (Government Actuary's Department, GAD)

- Mary O'DEA, dyrektor ds. konsumentów, Anne TROY, dyrektor ds. nadzoru ubezpieczeniowego w irlandzkim Urzędzie Nadzoru Finansowego (Irish Financial Services Regulatory Authority, ISFRA) oraz George TREACY, dyrektor ds. zasad ochrony konsumentów w irlandzkim Urzędzie Nadzoru Finansowego (Irish Financial Services Regulatory Authority, ISFRA)

- Colin SLATER, księgowy i wspólnik w Burgess Hodgson.

Posiedzenie w dniu 11 lipca 2006 r. (zeznania ustne H5):

- Richard LLOYD, były przedstawiciel handlowy Equitable Life Assurance Society

- Stuart BAYLISS, dyrektor generalny Annuity Direct

Posiedzenie w dniu 13 września 2006 r. (zeznania ustne H6):

- Thomas STEFFEN, dyrektor generalny ds. nadzoru finansowego w niemieckim Federalnym Urzędzie Nadzoru Usług Finansowych (BaFin, Bundesanstalt für Finanzdiensleistungsaufsicht)

- Kurt SCHNEITER, członek zarządu szwajcarskiego Federalnego Urzędu Ubezpieczeń Indywidualnych

Posiedzenie w dniu 4 października 2006 r. (zeznania ustne H7):

- Henrik BJERRE-NIELSEN, przewodniczący CEIOPS (Komitetu Europejskich Inspektorów ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych)

- Liz KWANTES, przewodnicząca grupy wsparcia członków Equitable Life (Equitable Life Members Help Group)

- Leslie SEYMOUR, ubezpieczająca ELS z Brukseli

Posiedzenie w dniu 23 listopada 2006 r. (zeznania ustne H8):

- Charles THOMSON, dyrektor generalny Equitable Life Assurance Society

- Simon BAIN, dziennikarz Glasgow Herald

- Charlie McCREEVY, komisarz ds. rynku wewnętrznego

Posiedzenie w dniu 19 grudnia 2006 r. (zeznania ustne H9):

- Eric DUCOULOMBIER, przedstawiciel FIN-NET

Posiedzenie w dniu 25 stycznia 2007 r. (zeznania ustne H10):

- Claire-Françoise DURAND, zastępca dyrektora generalnego Służby Prawnej Komisji Europejskiej

- Jacqueline MINOR, dyrektor w Dyrekcji B (Przekrojowe Zagadnienia Programowe) w DG MARKT

- Michel AYRAL, dyrektor w Dyrekcji C (Polityka Regulacyjna) w DG ENTR

- Julio GARCIA-BURGUES, kierownik działu A.2 (Naruszenia Prawa) w DG ENVI

Posiedzenie w dniu 1 lutego 2007 r. (zeznania ustne H11):

- Paul BRAITHWAITE, sekretarz generalny grupy działania członków Equitable Life (Equitable Members' Action Group), (składający petycję)

- Lord NEILL QC oraz Matthew MORRISON

2. Świadkowie zaproszeni na przesłuchania, którzy odmówili udziału

Brytyjski rząd i organy nadzoru:

- Desmond Henry BROWNE, były sekretarz finansowy w brytyjskim Ministerstwie Skarbu

- Ed BALLS*, członek Izby Gmin, obecny sekretarz ekonomiczny w brytyjskim Ministerstwie Skarbu (Ministerstwo Skarbu: organ nadzoru w latach 1998-2001)

- Callum McCARTHY*, prezes Urzędu Nadzoru Finansowego (Financial Services Authority, FSA) (obecny organ nadzoru, od grudnia 2001 r.)

- Sir Howard DAVIES, były prezes FSA

- Martin ROBERTS, były dyrektor Dyrekcji ds. Ubezpieczeń w Ministerstwie Przemysłu i Handlu, a następnie w Ministerstwie Skarbu (Ministerstwo Przemysłu i Handlu: organ nadzoru do stycznia 1998 r.)

Inne organy nadzoru:

- Michael MARTIN, irlandzki minister ds. przedsiębiorstw, handlu i zatrudnienia

Komisja Europejska:

- Frits BOLKESTEIN, były komisarz ds. rynku wewnętrznego

Pozostali:

- John McFall*, członek Izby Gmin, przewodniczący Komisji Skarbu w brytyjskiej Izbie Gmin

- Tony Wright, członek Izby Gmin, przewodniczący Komisji Rachunkowości Budżetowej w brytyjskiej Izbie Gmin

- lord Penrose

- Ann Abraham*, rzecznik praw obywatelskich brytyjskiego Parlamentu

- Iain Ogilvie*, odpowiedzialny za dochodzenie w sprawie ELS Rzecznika Praw Obywatelskich brytyjskiego Parlamentu

- Walter Merricks*, rzecznik praw obywatelskich ds. Usług Finansowych (FOS)

- Stephen Hadrill, sekretarz generalny Stowarzyszenia Ubezpieczycieli Brytyjskich (Association of British Insurers, ABI)

- Daniel Schanté, dyrektor generalny CEA (Comité européen des assureurs)

- David Forfar, były aktuariusz i dyrektor działu finansowego w Scottish Life Assurer

- Liz Dolan, dziennikarka Sunday Telegraph

- Rupert Jones, dziennikarz The Guardian

- Roy Ranson oraz Chris Headdon, byli prezesi ELS

- Matthias Niesel, były przedstawiciel handlowy ELAS w Nadrenii Północnej-Westfalii

*: odbyli spotkanie z delegacją EQUI w Londynie w dniu 16.10.2006, patrz pkt 8

3. Wykaz przyjętych pisemnych materiałów dowodowych

WE

Materiały dowodowe przyjmowano do dnia 20 marca 2007 r. Dokumenty oficjalnie uznane za pisemny materiał dowodowy i umieszczone na stronie internetowej są następujące:

92.  Uzupełnienie wystąpienia EMAG z dnia 1 lutego

91.  Odpowiedź EMAG na raport FOS

90.  Pismo od przewodniczącej komisji EQUI do FOS oraz odpowiedź FOS

89.  Pismo Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich do przewodniczącej komisji EQUI

88.  Pismo Ernst&Young do przewodniczącej komisji EQUI

87.  Odpowiedź FOS na sprawozdanie lorda Neilla

86.  Streszczenie sprawozdania lorda Neilla

85.  Sprawozdanie Markusa Weyera

84.  Opinia Josha Holmesa w sprawie dyrektyw dotyczących ubezpieczeń na życie

83.  Sprawozdanie lorda Neilla

82.  Wniosek Johna Rankina do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich

81.  Pismo W. Deppego do przewodniczącej komisji EQUI

80.  Odpowiedź ISFRA

79.  Pismo Stowarzyszenia Inwestorów dotyczące deficytu aktywów

78.  Odpowiedź H. Daviesa

77.  Odpowiedź PASC

76.  Opinia głównego adwokata, Anthony’ego Boswooda QC, z dnia 27.07.2006 r.

75.  Oficjalne notatki ze spotkania EMAG z FSA w dniu 14.12.2005 r.

74.  Wymiana pism między EMAG a Mairead McGuinness

73.  Wystąpienie komisarza Charliego McCreevy’ego z dnia 23.11.2006 r.

72.  Wystąpienie Simona Baina z dnia 23.11.2006 r.

71.  Pismo Heberta Smitha do ELS

70.  Wystąpienie Charlesa Thomsona z dnia 23.11.2006 r.

69.  Kolejne pismo Stowarzyszenia Inwestorów dotyczące nadużyć finansowych

68.  Pismo przewodniczącej komisji EQUI do pani Meade oraz odpowiedź z dnia 7.11.2006 r.

67. Ocena postępowania kompromisowego przygotowana przez FSA

66. Pismo FSA dotyczące postępowania kompromisowego

65. Pismo Mary O'Dea do przewodniczącej komisji EQUI

64. Pismo stałego przedstawiciela Irlandii w UE

63. Skargi obywateli Irlandii złożone do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich

62. Wniosek pani Meade do delegacji w Dublinie

61. Wniosek Mary O'Dea do delegacji w Dublinie

60. Komisja Skarbu: sprawozdanie Komisji Skarbu dotyczące nadzoru nad europejskimi usługami finansowymi

59. Zeznanie dla Komisji Skarbu w sprawie zawodu aktuariusza

58. Notatka służbowa Cazalet Financial Consulting

57. Wniosek Johna McFalla do delegacji w Londynie

56. Wniosek Waltera Merricksa do delegacji w Londynie

55. Protokół ze Sieny

54. Załącznik II do zeznania Leslie Seymoura w sprawie 041006, „La vie d'or”

53. Załącznik I do zeznania Leslie Seymoura w sprawie 041006

52. Zeznanie Leslie Seymoura w sprawie 041006

51. Zeznanie Liz Kwantes w sprawie 041006

50. Sprawozdanie Corleya

49. Zeznanie ustne Kurta Schneitera w sprawie 1309096

48. Korespondencja między niemieckimi ubezpieczającymi a FSA

47. Odpowiedź Charlesa Thomsona, prezesa ELS

46. Zeznanie Davida Stonebanksa

45. Odpowiedź Chrisa Headdona na zaproszenie do wystąpienia w charakterze świadka

44. Wystąpienie EMAG przed Komisją Petycji w dniu 13.09.2005 r.

43. Pismo Johna Vinalla do przewodniczącej komisji EQUI w sprawie FSA

42. Pismo Michaela Josephsa do Mairead McGuinness dotyczące nadużyć finansowych

41. Pismo KE dotyczące kwestii państwa pochodzenia/przyjmującego

40. Drugi wniosek Briana Chase’a Greya

39. Pismo Komisji Europejskiej 6.6.6

38. Oświadczenie irlandzkiego dyrektora ds. ochrony konsumentów, 210606

37. Zeznanie FSA z dnia 21.06.2006 r.

36. Zeznanie Leslie Seymoura

35. Pismo Dermota Byrne’a do Mairead McGuinness

34. Zaproszenie Burgess Hodgson na posiedzenie w dniu 21.6.2006 r.

33. Pismo Michaela Nassima, aktualizacja: „Anatomy of a fraud"

32. Wniosek brytyjskiego rządu na posiedzenie w dniu 21.6.2006 r.

31. Pismo Stowarzyszenia Inwestorów dotyczące nadużyć finansowych

30. Dokumenty przekazane przez Komisję Skarbu brytyjskiej Izby Lordów:

(10. sprawozdanie, 2001-02, Equitable Life a sektor ubezpieczeń na życie: sprawozdanie wstępne (marzec 2001 r.)); 6. sprawozdanie specjalne, sesja 2001-02: odpowiedź rządu na powyższe sprawozdanie (październik 2001 r.); tekst oświadczenia ministra finansów (FST) wygłoszonego do Izby Gmin w dniu 8 marca 2004 r. oraz zadane następnie pytania; zeznanie lorda Penrose’a oraz FST z dnia 16 marca 2004 r.; „Odbudowa zaufania do oszczędności długoterminowych” (8. sprawozdanie, sesja 2003-04, lipiec 2004 r.))

29. Analiza obecnej sytuacji w zakresie funduszy partycypacyjnych ELS

28.  Analiza dotycząca możliwych kierunków działania sporządzona dla EMAG

27.  Notatka FOS do EQUI

26.  Sprawozdanie Burgess Hodgson dla EMAG

25.  Pismo Briana Chase’a Greya do Johna McFalla, posła do PE

24.  Wystąpienie Martina McElwee w dniu 29.05.2006 r.

23.  Wystąpienie w imieniu ELTA w dniu 29.05.2006 r.

22.  Wystąpienie w imieniu DAGEV w dniu 29.05.2006 r.

21.  Zeznanie złożone w imieniu BAFinrównież streszczenie zeznania

20.  Sprawozdanie dotyczące wdrożenia w Wielkiej Brytanii, sporządzone przez Wilde Sapte

19.  Pismo Komisji Europejskiej z dnia 2.05.2006 r.

18.  Zeznanie ustne złożone przez Briana Edmondsa

17.  Sprawozdanie Bairda

16.  Sprawozdanie Penrose’a

15.  Petycja 0611/2004 oraz załącznik do petycji 0611/2004

14.  Petycja 0029/2005 oraz załącznik do petycji 0029/2005

13.  Komunikat dla posłów w sprawie petycji 0611/2004 oraz 0029/2005

12.  Notatka do PE od brytyjskiego Rzecznika Praw Obywatelskich

11.  Porozumienie między FSA a FOS

10.  Zeznanie pisemne złożone przez Petera Schäfera

9.   Zeznanie pisemne złożone przez Briana Chase’a Greya

8.   Artykuł Michaela Nassima: „An equitable assessment of rights and wrongs"

7.   Artykuł Michaela Nassima: „Equitable Life: Penrose and Beyond - Anatomy of a fraud"

6.   Wystąpienie Paula Weira z ELCAG z dnia 25.04.2006 r.

5.   Wystąpienie Charlesa Thomsona z dnia 25.04.2006 r.

4.   Wystąpienie w imieniu Stowarzyszenia Inwestorów z dnia 25.04.2006 r.

3.   Wystąpienie pana O’Briona na temat uzyskiwania przez irlandzkich ubezpieczających odszkodowania w Wielkiej Brytanii

2.   Wystąpienie w imieniu EMAG z dnia 23.03.2006 r.

1.   Wystąpienie w imieniu Komisji Europejskiej z dnia 23.03.2006 r.

WE-File

Wykaz zarejestrowanych zeznań pisemnych nieumieszczonych na stronie internetowej, WE-File #:

1.  Zeznanie Edmondsa (pismo)

2.  Zeznanie Powera (pismo)

3.  Zeznanie O'Briena (pismo)

4.  Zeznanie Troya (pismo)

5.  Zeznanie Douglasa (pismo)

6.  Zeznanie Byrne’a (pismo)

7.  Zeznanie B.Grovesa (pismo)

8.  Zeznanie McGuirka (pismo)

9.  Zeznanie O'Farrella (pismo)

10.  Zeznanie Seymoura (email) [następnie zamieszczony w Internecie jako WE 36]

11.  Zeznanie K. Noonan (pismo)

12.  Zeznanie Petera Thorntona (pismo)

13.  Zeznanie Jima Berry’ego (pismo)

14.  Zeznanie Jacka Duggana (pismo)

15. Zeznanie Johna Galvina (pismo)

16. Zeznanie Patricka McCarthy’ego (pismo)

17. Zeznanie Roya Hardinga (email)                                                              

18. Zeznanie DAGEV (kopie korespondencji z FSA; następnie WE 48)

19. Zeznanie O’Farrella (pismo oraz artykuł prasowy + pisma Ann Abraham)

20. Zeznanie N.F.Norrisha (pismo przekazane przez posła do PE Gilesa Chichestera)

21. Zeznanie Kregego (petycja 508/2006)

22. Zeznanie S&P (ratingi kredytowe ELAS za lata 1993-2002)

23. Zeznanie Johna Rankina (w sprawie skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich)

24. Zeznanie dotyczące Lloyd’s, sprawa Poole’a (1)

25. Zeznanie dotyczące Lloyd’s, sprawa Poole’a (2)

26. Zeznanie Goldinga dotyczące Sun Life

27. Zeznanie Deppego dotyczące FOS

28. Zeznanie Manfreda Westphala (FIN-USE) dotyczące pytań kontrolnych

29. Ulotka informacyjna FSA dla ubezpieczających z lipca 2004 r.

30. Wyrok Sądu Najwyższego w sprawie emerytowanych pracowników poczty

31. Zeznanie Alexandra Kerna dotyczące pytań kontrolnych

32. Orzeczenie Instytutu Aktuariuszy przeciwko Royowi Ransonowi i Christopherowi Headdonowi

33. Odpowiedzi 30 irlandzkich ubezpieczonych na kwestionariusz, wraz z załącznikami (tylko w formie papierowej)

WE-Conf

Dostępne są 32 poufne pisemne materiały dowodowe, WE-CONF 1-32.

Pozostałe dokumenty źródłowe:

- Dyrektywy: pierwsza dyrektywa Rady 79/267/EWG z dnia 5 marca 1979 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności w dziedzinie bezpośrednich ubezpieczeń na życie; druga dyrektywa Rady 90/619/EWG z dnia 8 listopada 1990 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiająca przepisy ułatwiające skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług i zmieniająca dyrektywę; trzecia dyrektywa Rady 92/96/EWG z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, zmieniająca dyrektywy 79/267/EWG i 90/619/EWG (trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie); dyrektywa 2002/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 listopada 2002 r. dotycząca ubezpieczeń na życie.

- Wykaz dokumentów przekazanych przez Komisję Petycji Parlamentu Europejskiego, dotyczących sprawy Equitable Life:

1.) Petycja 0611/2004 (Arthur White)

- Petycja wraz z załącznikami

- Streszczenie petycji oraz zalecenia sekretariatu komisji PETI (dokument zawierający streszczenia petycji)

- Odpowiedź Komisji Europejskiej na wniosek komisji PETI o udzielenie informacji (komunikat dla posłów)

- Przemówienie Nicolasa Jerome’a Bellorda wygłoszone w imieniu składającego petycję podczas posiedzenia komisji PETI w dniu 13 września 2005 r.

- Pisma przewodniczącego komisji PETI do składającego petycję zawierające informacje o postępach w rozpatrywaniu petycji

2.) Petycja 0029/2005 (EMAG)

- Petycja wraz z załącznikami

- Petycja przetłumaczona na język niemiecki

- Streszczenie petycji przygotowane przez składającego petycję

- Streszczenie petycji oraz zalecenia sekretariatu komisji PETI (dokument zawierający streszczenia petycji)

- Załącznik do petycji z dnia 15 lipca 2005 r. dotyczący środków prawnych

- Załącznik do petycji z dnia 9 listopada 2005 dotyczący FSA i FOS

- Odpowiedź Komisji Europejskiej na wniosek komisji PETI o udzielenie informacji (komunikat dla posłów j.w.)

- Przemówienie wygłoszone przez przedstawicieli EMAG podczas posiedzenia komisji PETI w dniu 13 września 2005 r. oraz prezentacja w PowerPoint

- Odpowiedź EMAG z dnia 22 czerwca 2005 r. na oświadczenie Komisji Europejskiej

- Pisma przewodniczącego komisji PETI do składającego petycję zawierające informacje o postępach w rozpatrywaniu petycji

- Wymiana emaili między sekretariatem komisji PETI a składającymi petycje

3.) Petycja 0775/2005 (Manfred Bischof)

- Petycja

- Streszczenie petycji oraz zalecenia sekretariatu komisji PETI (dokument zawierający streszczenia petycji)

- Pisma przewodniczącego komisji PETI do składającego petycję zawierające informacje o postępach w rozpatrywaniu petycji

4.) Petycja 0067/2006 (Franz-Josef Groemping)

- Petycja

- Pismo do składającego petycję z potwierdzeniem jej otrzymania

5.) Wniosek o utworzenie komisji śledczej

- Notatka wprowadzająca sekretariatu komisji PETI dotycząca ewentualnego wniosku o utworzenie komisji śledczej

- Różne projekty mandatu

- Pismo przewodniczącego komisji PETI do przewodniczącego Josepa Borrella z wnioskiem o utworzenie komisji śledczej (z dnia 29 września 2005 r.)

- Odpowiedź przewodniczącego Josepa Borrella do przewodniczącego komisji PETI (13 października 2005 r.)

- Wykaz podpisów posłów popierających wniosek o utworzenie komisji śledczej

- Opinia Służby Prawnej dotycząca wniosku (wyłącznie w języku francuskim)

- Konferencja Przewodniczących: streszczenie decyzji podjętych podczas posiedzeń w dniach 19 grudnia 2005 r. i 12 stycznia 2006 r.

- Decyzja PE z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie utworzenia komisji śledczej do zbadania sprawy kryzysu w spółce Equitable Life Assurance Society

6.) Dokumenty związane z dochodzeniem prowadzonym w Wielkiej Brytanii

- Sprawozdanie FSA w sprawie przeglądu nadzoru nad ELAS między 1 stycznia 1999 r. a 8 grudnia 2000 r. (sprawozdanie Bairda)

- Sprawozdanie Komisji Skarbu: Equitable Life a sektor ubezpieczeń na życie: sprawozdanie wstępne, tom I: sprawozdanie oraz protokół z działalności Komisji Skarbu (27 marca 2001 r.)

- Sprawozdanie Komisji Skarbu: Equitable Life a sektor ubezpieczeń na życie: sprawozdanie wstępne, tom II: protokół zeznań wraz z załącznikami (27 marca 2001 r.)

- Komisja Skarbu: Nadzór nad Equitable Life; protokół zeznań (30 października 2001 r.)

- Komisja Skarbu: Nadzór nad Equitable Life; protokół zeznań (13 listopada 2001 r.)

- Komisja Skarbu: Odbudowa zaufania do oszczędności długoterminowych: dochodzenie w sprawie Equitable Life; zeznania ustne (16 marca 2004 r.)

- Sprawozdanie z dochodzenia w sprawie Equitable Life (sprawozdanie Penrose’a)

- Rzecznik Praw Obywatelskich brytyjskiego Parlamentu: nadzór ostrożnościowy nad Equitable Life (pierwsze sprawozdanie)

- Notatka Urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich brytyjskiego Parlamentu do Komisji Petycji PE dotycząca dochodzenia w sprawie nadzoru ostrożnościowego nad Equitable Life

7.) Pozostałe dokumenty

- Wniosek ELAS do komisji PETI dotyczący ewentualnych roszczeń towarzystwa i ubezpieczających wobec organów nadzoru

- Różne artykuły prasowe

4. Wymiana informacji z Komisją Europejską

Zwrócono się do Komisji Europejskiej o udzielenie informacji dotyczących transpozycji i wdrożenia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie w Wielkiej Brytanii i innych państwach członkowskich. Obejmuje to również tzw. sprawozdania z wdrożenia, jak również ich przeglądy. Co więcej, zwrócono się do Komisji Europejskiej o przekazanie komisji EQUI pełnego wykazu wszystkich posiadanych przez nią dokumentów związanych ze sprawą ELS, jak również wykazu postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, które wszczęła przeciwko innym państwom niż Wielka Brytania w odniesieniu do trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. Komisja Europejska odpowiedziała przesyłając wyniki zleconego indywidualnego badania wdrożenia trzeciej dyrektywy – analizę kancelarii Wilde Sapte – a także dziewięć sprawozdań dotyczących korelacji z różnych państw. Komisja przesłała również wykaz związanych ze sprawą postępowań w sprawie uchybienia oraz dodatkowe informacje dotyczące przeglądu badania wraz z właściwą korespondencją.

5. Spotkanie z pracownikami urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich brytyjskiego Parlamentu w dniu 29 marca 2006 r. w Londynie

W dniu 29 marca 2006 r. sprawozdawczyni odbyła spotkanie z pracownikami urzędu rzecznika praw obywatelskich brytyjskiego Parlamentu, który obecnie prowadzi dochodzenie w sprawie domniemanego niewłaściwego administrowania ze strony władz brytyjskich w ramach nadzoru nad Equitable Life. Głównym celem spotkania było omówienie między innymi zakresu oraz terminu obu dochodzeń oraz współpracy między komisją śledczą a rzecznikiem praw obywatelskich.

Przy tej okazji sprawozdawczyni podkreśliła, że komisja śledcza chciałaby poznać wyniki dochodzenia rzecznika przed zakończeniem swoich prac. Pracownicy urzędu rzecznika potwierdzili, że sprawozdanie końcowe zostanie opublikowane przed końcem 2006 r. oraz że projekt sprawozdania ma być gotowy do lipca 2006 r. i że zostanie przesłany zarówno do przedstawiciela składających skargę, jak i do brytyjskiego rządu z prośbą o ewentualne uwagi. Jednakże późniejsze wydarzenia zmusiły rzecznika do przełożenia publikacji sprawozdania do połowy 2007 r. W momencie publikacji niniejszego sprawozdania termin nadal nie jest pewny.

Sprawozdawczyni omówiła możliwości zorganizowania współpracy między brytyjską rzecznik praw obywatelskich a komisją EQUI przed opublikowaniem sprawozdania pani rzecznik. Zwrócono się z pytaniem, czy i jakie informacje pani rzecznik byłaby skłonna udostępnić. Na przykład przeprowadziła już szczegółową analizę brytyjskiego systemu nadzoru nad sektorem ubezpieczeń na życie, do czego w ramach mandatu zobowiązana jest również komisja śledcza. Pracownicy urzędu rzecznika podkreślili jednak fakt, że pani rzecznik nie jest upoważniona do ujawniania jakichkolwiek informacji uzyskanych w trakcie prowadzonego przez nią dochodzenia w innej formie niż w końcowym sprawozdaniu.

6. Narzędzia dostępne dla posłów

Na potrzeby członków komisji EQUI dołączono glosariusz specjalistycznych terminów z dziedziny ubezpieczeń oraz terminów związanych z ELS, a także ramy czasowe wydarzeń (patrz załącznik), jak również notatkę wyjaśniającą na temat struktury nadzoru w Wielkiej Brytanii oraz notatkę na temat zakresu uprawnień komisji śledczej Parlamentu Europejskiego.

Strona internetowa: Utworzono stronę internetową komisji EQUI i uruchomiono ją w dniu 16 lutego 2006 r. Zamieszczane są tu wszelkie związane z tą sprawą informacje dla obywateli jak i dla posłów, jak również listy kontaktów, np. do sekretariatu komisji EQUI, doradców grup politycznych oraz inne przydatne informacje. Regularnie wysyłano także posłom emaile z informacjami na temat aktualizacji strony. O istnieniu komisji poinformowano także brukselską prasę. Strona internetowa została stworzona po to, aby praca komisji śledczej była możliwie najbardziej przejrzysta dla społeczeństwa, bez uszczerbku dla zachowania poufności w odpowiednich przypadkach. Sekretariat komisji EQUI aktualizował stronę, aby zagwarantować dostępność wszystkich właściwych dokumentów (zeznania ustne i pisemne, dokumenty wprowadzające i programy), a także dokumentów roboczych, projektów sprawozdań oraz innych materiałów. Do dnia 20 marca 2007 r. na stronie internetowej zamieszczono 92 materiały dowodowe. Posłowie mogli uczestniczyć w uzupełnianiu strony, składając wnioski dotyczące dodania dokumentów lub odniesień. Na stronie umieszczono również pełny zapis każdego z 11 przesłuchań jawnych przeprowadzonych przez komisję EQUI. Poniżej umieszczono odniesienie do strony internetowej komisji:

(http://www.europarl.europa.eu/comparl/tempcom/equi/default_en.htm)

7. Analizy:

- Analiza części 1 mandatu (ES 1): Aby zapewnić sobie wsparcie w pierwszych działaniach, komisja EQUI zwróciła się o pomoc do zewnętrznych ekspertów. W tym celu zlecono sporządzenie analizy porównawczej w ramach budżetu komisji przeznaczonego na opinie ekspertów. Zwrócono się do ekspertów o zbadanie, w jaki sposób przetransponowano do brytyjskiego prawa zawarte w odpowiednich dyrektywach unijnych przepisy dotyczące nadzoru ostrożnościowego oraz zasad prowadzenia działalności przez towarzystwa ubezpieczeń na życie. W analizie określono dla każdego ze wspomnianych wyżej przepisów odpowiadający mu przepis prawa brytyjskiego oraz zaznaczono, kiedy przepis ten wszedł w życie, w formie tabeli transpozycji. Następnie porównano transpozycję w Wielkiej Brytanii z przepisami wykonawczymi w Irlandii, Niemczech i Hiszpanii. Wyniki analizy włączono do sprawozdania końcowego.

- Analiza części 2 mandatu (ES 2): W celu poinformowania posłów na temat prawnych i proceduralnych kwestii związanych z omawianą częścią mandatu, jak również w celu zebrania i przeanalizowania odpowiednich materiałów źródłowych, komisja śledcza zleciła zewnętrzną analizę brytyjskich rozwiązań ustawodawczych dotyczących zarówno nadzoru ostrożnościowego jak i zasad prowadzenia działalności towarzystw ubezpieczeń na życie w kontekście sprawy Equitable Life. Do analizy porównawczej włączono organy nadzoru finansowego z Irlandii, Niemiec i Hiszpanii, a także inne odpowiednie przykłady transpozycji oraz nadzoru w państwach członkowskich UE. Wyniki analizy włączono do sprawozdania końcowego.

- Analiza części 3 mandatu (ES 3): Komisja EQUI otrzymała analizę porównawczą stosowności środków prawnych dostępnych na mocy prawa brytyjskiego oraz prawa unijnego dla ubezpieczających z Wielkiej Brytanii oraz innych państw członkowskich w kontekście sprawy Equitable Life. Analiza zawiera kompletny wykaz istniejących rozwiązań sądowych i pozasądowych dostępnych na mocy prawa brytyjskiego i prawa unijnego oraz ocenę jakościową ich stosowności. Wyniki analizy włączono do sprawozdania końcowego.

8.  Wizyty delegacji w Dublinie i Londynie

Komisja EQUI odbyła dwie wizyty rozpoznawcze – do Dublina w dniu 6 października 2006 r. i do Londynu w dniu 16 października 2006 r. – w ramach procesu gromadzenia dowodów stanowiącego część przygotowań do sporządzenia sprawozdania.

W Dublinie posłowie do PE spotkali się z ubezpieczonymi w Equitable Life z Irlandii, z organami nadzoru finansowego, a także z rzecznikiem praw obywatelskich ds. usług finansowych i z byłym irlandzkim rzecznikiem ds. ubezpieczeń. W Londynie spotkali się z brytyjskimi ubezpieczonymi, Edem Ballsem, sekretarzem ekonomicznym w Ministerstwie Skarbu, prezesem FSA – Callumem McCarthym, FOS, panem Merricksem, rzecznik praw obywatelskich brytyjskiego Parlamentu – Ann Abraham – i innymi osobami. Podczas obu wizyt odbyły się konferencje prasowe.

9. Warsztaty

W ramach dochodzenia dwukrotnie zorganizowano warsztaty:

WS 1: Prezentacja analiz, 5 października 2006 r., w godz. 9.00-12.30

§ analiza transpozycji unijnych dyrektyw w sprawie ubezpieczeń na życie, prezentacja autorów (prof. Takiego Tridimasa, sir Johna Lubbocka z Katedry Prawa Bankowego Centrum Badań nad Prawem Handlowym, Queen Mary University w Londynie)

§ analiza systemów nadzoru, wystąpienie autorów (Jane Welch, dyrektor Centrum Europejskiego Prawa Finansowego i Prawa Spółek Brytyjskiego Instytutu Prawa Międzynarodowego i Porównawczego)

§ analiza mechanizmów odwoławczych, wystąpienie autorów (prof. Takiego Tridimasa, sir Johna Lubbocka z Katedry Prawa Bankowego Centrum Badań nad Prawem Handlowym, Queen Mary University w Londynie)

WS 2: Problemy transpozycji, 30 listopada 2006 r., w godz. 14.30-17.30

§ Sesja 1: Sprawy ogólne dotyczące transpozycji prawa unijnego do prawa krajowego (prof. Stefan Vogenauer; prof. Bernard Steunenberg)

§ Sesja 2: Transpozycja dyrektyw dotyczących usług finansowych do prawa krajowego (dr Manfred Westphal, Fin-Use; dr Kern Alexander; Lieve Lowet)


CZĘŚĆ II - TRANSPOZYCJA

     w sprawie domniemanych naruszeń i niewłaściwego administrowania w stosowaniu dyrektywy 92/96/EWG (trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie) przez Wielką Brytanię oraz jego monitorowania przez Komisję Europejską

SPIS TREŚCI  CZĘŚĆ II

I.         Wprowadzenie

I.1. Mandat

I.2. Zakres

I.3. Dyrektywa w skrócie

I.4. Działania szczegółowe

II.       Badanie prawidłowości transpozycji trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie do brytyjskiego prawa oraz jej zastosowania/wdrożenia przez władze brytyjskie w odniesieniu do ELAS

II.1. Szczegółowa analiza transpozycji w świetle zgromadzonych dowodów

II.1.1. Najważniejsze artykuły trzeciej dyrektywy: 8, 10, 18, 25, 28, 31

II.1.2. Pozostałe artykuły trzeciej dyrektywy

II.1.3. Powiązane artykuły innych dyrektyw

II.2. Dodatkowe dowody dotyczące transpozycji

II.2.1. Zeznania Komisji

II.2.2. Dowody pochodzące z analizy wdrożenia

II.2.3. Inne wybrane materiały pisemne i zeznania ustne dotyczące transpozycji

Wnioski


I.         Wprowadzenie

I.1.      Mandat

Niniejsza część sprawozdania (część II) została przygotowana w celu ustalenia przez Komisję śledczą do zbadania sprawy kryzysu w spółce Equitable Life Assurance Society (EQUI), czy dyrektywa 92/96/EWG(1) (trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie) została poprawnie transponowana i właściwie wdrożona na szczeblu krajowym w Wielkiej Brytanii przez jej właściwe władze. Mandat zawiera szczegóły w tej kwestii poprzez odwołanie do punktu 7 preambuły trzeciej dyrektywy, dotyczącego monitorowania „kondycji finansowej zakładów ubezpieczeń, uwzględniając stopień ich wypłacalności, tworzenie odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz pokrycie tych rezerw poprzez utrzymanie dopasowanych aktywów”. Wspomniana analiza transpozycji i wdrożenia dyrektyw powinna zostać przeprowadzona z uwzględnieniem konkretnych okoliczności dotyczących Equitable Life Assurance Society (ELAS), a także całego sektora ubezpieczeń na życie, szczególnie w odniesieniu do jego systemu nadzoru.

W związku z tym komisja EQUI powinna określić przede wszystkim, które przepisy brytyjskiego prawa krajowego miały służyć wprowadzeniu wymogów dyrektyw, oraz zbadać, czy wymogi te zostały w pełni i terminowo transponowane. Ponadto komisja będzie musiała zbadać, czy stosowanie krajowych przepisów prawa służących transpozycji dyrektywy przez poszczególne władze brytyjskie było zgodne nie tylko z prawem brytyjskim, ale również europejskim. W tym celu komisja będzie musiała wyjaśnić obowiązki poszczególnych organów finansowych zaangażowanych w nadzór nad Equitable Life w okresie odniesienia. Należy przeprowadzić szczegółowe dochodzenia, aby móc stwierdzić, kto, kiedy i w jaki sposób nadzorował płynność finansową Equitable Life, księgi rachunkowe zakładu i zasady tworzenia rezerw oraz w jaki sposób organy te reagowały na ewentualne uchybienia.

Omawiana część (sekcja II.2.1) będzie również zawierać szczegółową analizę monitorowania przez Komisję Europejską wdrożenia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. Wyżej wymieniona sekcja jest ściśle powiązana z częścią V niniejszego sprawozdania, dotyczącą niedociągnięć systemowych w Komisji.

I.2.      Zakres (dyrektywa i ramy czasowe)

Dyrektywa

Mandat udzielony komisji EQUI ograniczony jest do trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie przyjętej w 1992 r. oraz dyrektywy ujednolicającej (zwanej dalej „dyrektywą ujednoliconą”(2) lub DU), przyjętej w 2002 r. Należy jednak podkreślić, że wcześniejsze dyrektywy, zmienione trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie, a następnie skonsolidowane dyrektywą ujednoliconą, tzn. pierwsza(3) i druga(4) dyrektywa w sprawie ubezpieczeń na życie odpowiednio z 1979 r. i 1990 r., również powinny zostać przeanalizowane.

Kluczowe znaczenie ma fakt, że trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie nie jest jedynym tekstem prawnym, który należy wziąć pod uwagę. Trzecia dyrektywa stanowi uzupełnienie i wzmocnienie najważniejszych przepisów pierwszej i drugiej dyrektywy. Ponadto wszelkie pozostałe akty prawodawstwa wspólnotowego mające zastosowanie w sprawie analizowanej przez komisję EQUI również będą wymagały kontroli. Jest tak zwłaszcza w przypadku dyrektywy 2002/12/WE(5), znanej również jako „wypłacalność I”, ale także innych, które zostaną wymienione w dalszej części.

Dla celów niniejszego dochodzenia wszelkie odwołania do artykułów odnoszą się do trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie, a w razie potrzeby w nawiasie pojawią się również odwołania do odpowiednich artykułów pozostałych dyrektyw lub DU. Ewentualne istotne rozbieżności pomiędzy przepisami poszczególnych dyrektyw zostaną oznaczone. W celu zidentyfikowania odnośnych artykułów warto skorzystać z tabeli korelacji stanowiącej załącznik VI DU.

Najważniejsze przepisy związane z dochodzeniem znajdują się w tytule III trzeciej dyrektywy, a konkretnie w art. 8-31.

Ramy czasowe

W kwestii okresu objętego dochodzeniem zgodnie z mandatem powinien on rozpoczynać się wraz z wejściem w życie trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie (1 lipca 1994 r.) i kończyć wraz z najważniejszymi wydarzeniami wokół sprawy ELAS, tzn. w latach 1999-2001. Jednakże dla celów dochodzenia, jak już wyjaśniono, należy przeanalizować wydarzenia sprzed 1994 r., zarówno pod względem okresów obowiązywania pierwszej i drugiej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie, jak również całego procesu przyjęcia trzeciej dyrektywy przed 1994 r. Ponadto w mandacie uwzględniono także rok 1989 r. jako początek dochodzenia dotyczącego doniesień przeciwko brytyjskim organom nadzoru. Ogólnie rzecz biorąc, okres odniesienia obejmuje zatem lata 1989-2001.

I.3.      Dyrektywy w skrócie

Znaczenie trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie dla omawianego dochodzenia jest kluczowe. Wyraźnie widać to w samym mandacie, w którym przywołano punkt 7 preambuły dyrektywy, dotyczący monitorowania „kondycji finansowej zakładów ubezpieczeń, uwzględniając stopień ich wypłacalności, tworzenie odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz pokrycie tych rezerw poprzez utrzymanie dopasowanych aktywów”. Są to więc kluczowe informacje, które powinny stanowić podstawę dochodzenia w kwestiach prawidłowości transpozycji i nadzoru.

Trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie, uzupełniona następnie i rozbudowana dyrektywą ujednoliconą z 2002 r., jest najważniejszym dokumentem regulującym wspólny rynek ubezpieczeń na życie w UE. Kluczowymi zasadami, na podstawie których tekst ten został opracowany, są zasady jednolitego zezwolenia oraz wzajemnego uznawania. Do dyrektywy włączono najważniejsze przepisy pierwszej dyrektywy z 1979 r. (wydawanie zezwoleń dla zakładów ubezpieczeń na życie przez właściwe władze, tworzenie odpowiednich, wystarczających rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz marginesu wypłacalności), a także drugiej dyrektywy z 1990 r., dzięki której zakłady ubezpieczeń na życie mogły po raz pierwszy skorzystać ze swobody transgranicznego świadczenia usług.

Ogólna strategia przyświecająca trzeciej dyrektywie dotyczącej ubezpieczeń na życie polegała na zapewnieniu częściowej harmonizacji, która w tamtym okresie uważana była za ważny krok w kierunku wzajemnego uznawania zezwoleń oraz systemów kontroli ostrożnościowej. Dzięki dyrektywie możliwe stało się zatem wydawanie jednolitych zezwoleń obowiązujących na terenie całej Wspólnoty oraz usankcjonowanie zasady sprawowania nadzoru przez państwo członkowskie pochodzenia. Celem tych zmian było wspieranie efektywności gospodarczej oraz integracji rynków poprzez umożliwienie ubezpieczycielom prowadzenia działalności w całej UE za pośrednictwem biur otwieranych w innych krajach lub w postaci transgranicznego świadczenia usług. Zapewnia to konsumentom większe możliwości w zakresie wyboru ubezpieczyciela i produktów ubezpieczeniowych, a także daje im świadomość, że wszyscy ubezpieczyciele muszą spełnić porównywalne minimalne normy. Badając doniesienia dotyczące transpozycji oraz wdrożenia, należy ocenić, czy zachowano literę i ducha dyrektywy zarówno w odpowiednim brytyjskim ustawodawstwie, jak i w działaniach w zakresie nadzoru.

W odniesieniu do zasady i metod sprawowania nadzoru finansowego dyrektywa zawiera istotne zmiany w kwestii zakresu kompetencji organów nadzoru państwa pochodzenia i państwa przyjmującego. Zgodnie z jej przepisami organy państwa członkowskiego pochodzenia odpowiadają za nadzór nad całą działalnością zakładu ubezpieczeń, którego siedziba zarządu znajduje się na obszarze tego państwa, co ogranicza uprawnienia w zakresie nadzoru organów przyjmującego państwa członkowskiego nad wspólnotowymi zakładami prowadzącymi działalność na jego terytorium.

Dla ułatwienia wymiany informacji potrzebnych do sprawowania nadzoru nad zakładami działającymi w wielu państwach członkowskich wprowadzono w dyrektywie wyjątki od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej przez biegłych rewidentów, zezwolono na wymianę informacji między właściwymi władzami oraz nałożono na biegłych rewidentów obowiązek informowania o faktach i decyzjach, które mogą wpłynąć na funkcjonowanie zakładu.

Szereg przepisów dyrektywy dotyczy zapewnienia niezbędnej harmonizacji w zakresie gwarancji finansowych udzielanych przez zakłady ubezpieczeń. Dyrektywa zawiera szczegółowe wytyczne i zasady dotyczące rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, aktywów przeznaczonych na ich pokrycie oraz metod ich obliczania, określania kategorii inwestycji oraz wyceny, zasad dopasowania aktywów oraz zasad umiejscowienia aktywów. Z kolei inne artykuły wprowadzają koordynację zasad dotyczących marginesów wypłacalności, elementów, z jakich mogą się składać, oraz minimalnych marginesów wypłacalności, które mają zostać wdrożone stosownie do każdego rodzaju ubezpieczenia.

Dyrektywa zawiera również przepisy, których celem jest dalsza harmonizacja zasad prowadzenia działalności, w tym zasad regulujących informacje, jakich należy udzielać ubezpieczającym, oraz minimalnego okresu unieważnienia przysługującego ubezpieczającym.

Dyrektywa ujednolicona z 2002 r. (DU)

Przekształcona dyrektywa z 2002 r. została przyjęta w celu skonsolidowania wspólnotowych przepisów dotyczących ubezpieczenia na życie, tak aby udostępnić jednolity, jasny i zrozumiały dokument. Większość przepisów dyrektywy stanowi powtórzenie postanowień pierwszej, drugiej i trzeciej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie. Jedyne nowe przepisy dotyczą definicji rynku regulowanego, terminów odnoszących się do działalności zakładów mieszanych, obliczania przyszłych zysków, przedkładania programów działalności przez oddziały zakładów z państw trzecich, które zostaną utworzone na obszarze UE, zniesienia odstępstw oraz praw nabytych przez istniejące oddziały.

Inne najnowsze akty prawne

· Dyrektywa 95/26/WE wzmacniająca nadzór ostrożnościowy. Dyrektywa ta zmienia kilka dyrektyw dotyczących usług finansowych, między innymi trzecią dyrektywę dotyczącą ubezpieczeń na życie, w celu wzmocnienia uprawnień organów nadzoru w zakresie zapobiegania oszustwom finansowym, w przypadku gdy przedsiębiorstwo finansowe stanowi część grupy. Powyższa dyrektywa służy uregulowaniu kwestii ujawniania właściwym władzom informacji dotyczących grupy oraz zdefiniowaniu i sprecyzowaniu takich pojęć jak „bliskie powiązania”. Dyrektywa wprowadza ponadto wymóg, aby biegły rewident był zobowiązany do bezzwłocznego powiadomienia właściwych władz w każdym przypadku, kiedy dowie się o niektórych stanach faktycznych, które mogą mieć poważny wpływ na sytuację finansową lub administracyjną i rachunkową organizację przedsiębiorstwa finansowego.

· Dyrektywa 2002/12/WE. Znana również jako „wypłacalność I”, została przyjęta w celu wzmocnienia wymogów dotyczących wypłacalności zakładów ubezpieczenia na życie w celu zapewnienia odpowiednich wymogów kapitałowych. Z tego względu poprzednie zasady w zakresie marginesu wypłacalności przyjęte w latach 70. zostały zmienione: ograniczono możliwość włączania przyszłych zysków do marginesu wypłacalności i wprowadzono obowiązek stopniowego ich wycofywania do 2009 r. Po drugie, podniesiono obecną minimalną wartość funduszu gwarancyjnego i poddano ją okresowej korekcie w zależności od stopy inflacji. Co więcej, zwiększono możliwość podejmowania środków zaradczych przez organy nadzoru na wczesnym etapie w przypadku, gdy sytuacja zakładu pogarsza się i zagrożone są interesy ubezpieczających.

· Dyrektywa 2002/87/WE w sprawie dodatkowego nadzoru nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń oraz przedsiębiorstwami inwestycyjnymi konglomeratu finansowego. Dyrektywa ta stanowi pierwszą inicjatywę w ramach odejścia od dostosowanej do poszczególnych sektorów strategii w zakresie nadzoru w celu zlikwidowania trudności wiążących się z konglomeratami finansowymi, np. poprzez wymóg ustanowienia odpowiednich zasad komunikacji pomiędzy organami nadzoru odpowiadającymi za poszczególne sektory finansowe.

· Dyrektywa 2005/1/WE w sprawie ustanowienia nowej struktury organizacyjnej komitetów w sektorze usług finansowych (tzw. komitetów Lamfalussy’ego). Dokument ten ustanawia między innymi CEIOPS, Komitet Europejskich Inspektorów ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych. Proces Lamfalussy’ego przebiega na czterech poziomach:

- poziom 1: PE i Rada przyjmują akty prawodawcze w procedurze współdecyzji, określając ramowe zasady i wytyczne dotyczące uprawnień w zakresie wdrażania;

- poziom 2: techniczne środki wykonawcze w postaci kolejnych dyrektyw i/lub rozporządzeń przyjmowanych w ramach uprawnień delegowanych na poziomie pierwszym;

- poziom 3: łączenie organów nadzoru w sieć w celu stworzenia wspólnych zaleceń w kwestii wykładni, spójnych wytycznych i wspólnych norm, systemu wzajemnej oceny oraz możliwości porównania praktyk w zakresie nadzoru w celu zapewnienia spójnego wdrożenia i stosowania;

- poziom 4: monitorowanie przez Komisję Europejską, na ile państwa członkowskie zachowują zgodność z prawodawstwem UE, i w razie konieczności egzekwowanie tego prawodawstwa.

· Dyrektywa 2005/68/WE w sprawie reasekuracji. Ponieważ w tamtym czasie działalność w zakresie reasekuracji, prowadzona przez wyspecjalizowane zakłady reasekuracyjne, nie była objęta prawem unijnym, przyjęto osobną dyrektywę w celu utworzenia ram prawnych dla tego rodzaju działalności oraz usunięcia niedociągnięć w istniejących przepisach, co doprowadziło do istotnych różnic w poziomie nadzoru nad zakładami reasekuracyjnymi, a w rezultacie do powstania barier dla działalności reasekuracyjnej.

· Przyszła dyrektywa „wypłacalność II”, druga reforma marginesów wypłacalności zakładów ubezpieczeń. Projekt ten jest przygotowywany już od kilku lat i ma zostać przedłożony przez Komisję w lipcu 2007 r. Najważniejsze elementy wniosku to harmonizacja norm adekwatności kapitałowej oraz stworzenie zasad w większym stopniu opartych na ryzyku dla lepszego dopasowania wymogów w zakresie wypłacalności do rzeczywistego ryzyka, jakie ponosi zakład ubezpieczeń, jak również zwiększenie uprawnień organów nadzoru sektora ubezpieczeń w zakresie interwencji.

I.4.      Działania szczegółowe przewidziane/podjęte w kontekście części II

- przesłuchanie składających petycje przez komisję EQUI (patrz odpowiedni wykaz);

- wniosek do Komisji Europejskiej o udzielenie informacji w kwestii:

o transpozycji odpowiednich dyrektyw oraz ich stosowania przez właściwe władze w okresie odniesienia;

o działań podjętych przez Komisję w zakresie monitorowania wdrożenia;

- analiza wprowadzająca unijnego prawodawstwa i warunków nadzoru w odniesieniu do Equitable Life;

- wyjaśnienie kompetencji poszczególnych organów władz brytyjskich w zakresie nadzoru nad Equitable Life;

- przesłuchanie przedstawicieli brytyjskiego rządu i organów nadzoru: Ministerstwa Skarbu (Her Majesty's Treasury), Urzędu Nadzoru Finansowego (Financial Services Authority) oraz Rządowego Departamentu Aktuarialnego (Government Actuary’s Department);

- misje rozpoznawcze w Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz przesłuchanie właściwych władz w celu ustalenia, czy odpowiednie przepisy zostały prawidłowo zastosowane;

- analiza porównawcza transpozycji w Wielkiej Brytanii i w innych państwach członkowskich: badanie porównawcze zostało zlecone w ramach budżetu komisji EQUI na opinie ekspertów, przy czym poproszono ekspertów o zbadanie, w jaki sposób określone w odpowiednich unijnych dyrektywach przepisy dotyczące nadzoru ostrożnościowego oraz zasad prowadzenia działalności przez zakłady ubezpieczeń na życie zostały transponowane do brytyjskiego prawa. W badaniu określono dla każdego z wymienionych przepisów odpowiadający mu przepis w prawie brytyjskim i wskazano w postaci tabeli transpozycji, kiedy dany przepis wszedł w życie. Następnie porównano transpozycję w Wielkiej Brytanii z przepisami wykonawczymi przyjętymi w Irlandii, Niemczech i Hiszpanii. Treść analizy posłużyła za podstawę dla niniejszego dokumentu roboczego.

(1)

Dyrektywa Rady 92/96/EWG z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, zmieniająca dyrektywy 79/267/EWG i 90/619/EWG (trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie), Dz.U. L 311 z 14.11.1997, str. 34.

(2)

Dyrektywa 2002/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 listopada 2002 r. dotycząca ubezpieczeń na życie (Dz.U. L 345 z 19.12.2002, str. 1). Dyrektywa zmieniona dyrektywą 2005/68/WE (Dz.U. L 323 z 9.12.2005, str. 1).

(3)

Pierwsza dyrektywa Rady 79/267/EWG z dnia 5 marca 1979 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności w dziedzinie bezpośrednich ubezpieczeń na życie, Dz.U. L 063 z 13.3.1979, str. 0001-0018; druga dyrektywa Rady 90/619/EWG z dnia 8 listopada 1990 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiająca przepisy ułatwiające skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług i zmieniająca dyrektywę 79/267/EWG, Dz.U. L 330 z 29.11.1990, str. 50.

(4)

Druga dyrektywa Rady 90/619/EWG z dnia 8 listopada 1990 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiająca przepisy ułatwiające skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług i zmieniająca dyrektywę 79/267/EWG, Dz.U. L 330 z 29.11.1990, str. 50.

(5)

Dyrektywa 2002/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 marca 2002 r. zmieniającą dyrektywę Rady 79/267/EWG w odniesieniu do marginesu wypłacalności wymaganego dla zakładów oferujących ubezpieczenia na życie.


II.  Badanie transpozycji trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie do prawa brytyjskiego oraz jej stosowania/wdrożenia przez brytyjskie władze w odniesieniu do ELAS

Wprowadzenie

Pierwszym zadaniem komisji EQUI jest wyraźne określenie brytyjskich przepisów prawa krajowego, których celem jest zapewnienie zgodności z wymogami dyrektywy oraz stwierdzenie, czy prezentują tę samą jakość i wymagają spełnienia tych samych norm zarówno pod względem brzmienia, jak i ostatecznego celu dyrektywy. Fragmentaryczne wdrożenie dyrektywy przez Wielką Brytanię (tzn. dyrektywa została wdrożona nie w postaci jednego aktu prawnego, ale w kilku aktach o różnym stopniu ważności) od początku utrudnia te działania. Stwierdzenie, czy ten sposób transpozycji stał się źródłem trudności, które uniemożliwiły sprawowanie skutecznego nadzoru, jest jednym z celów omawianego dochodzenia.

Kolejnym celem jest ustalenie, czy odpowiedzialne organy nadzoru istotnie spełniły wymogi prawa krajowego, a w ten sposób również unijnej dyrektywy. Możliwe, że transpozycja dyrektywy została przeprowadzona niewłaściwie i że organy nadzoru ściśle zastosowały wadliwe i niedostateczne przepisy prawa krajowego; z drugiej strony, możliwe, że dyrektywa została transponowana wiernie i w pełni, ale organy nadzoru nie dopełniły swoich obowiązków i nie zachowały zgodności z literą i duchem prawa brytyjskiego i unijnego. Co więcej, oba te scenariusze mogą być błędne, tzn. możliwe, że dyrektywa została transponowana poprawnie i organy nadzoru postąpiły właściwie. Wreszcie możliwy jest również scenariusz łączony (niewłaściwa transpozycja w połączeniu z niewłaściwym zastosowaniem). Efekt prowadzonego dochodzenia zostanie jasno przedstawiony we wnioskach do niniejszej części sprawozdania. Ponadto wnioski te zostaną wykorzystane w części V dotyczącej uchybień systemowych w Komisji oraz tego, w jaki sposób przyczyniły się one do kryzysu w spółce ELAS. W części tej wyjaśnione zostanie również pojęcie wdrożenia jako punkt odniesienia dla całego sprawozdania komisji śledczej.

Zastosowana metodologia wygląda następująco: po pierwsze, należy określić jeden po drugim wszystkie najważniejsze przepisy trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie związane ze sprawą spółki ELAS, szczególnie w kwestii monitorowania kondycji finansowej, stanu wypłacalności oraz tworzenia odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych; po drugie, należy określić i przeanalizować odpowiednie przepisy wykonawcze w prawie brytyjskim, aby ustalić, czy spełniają one wymogi jakościowe określone dyrektywą; po trzecie, trzeba ocenić działalność organów nadzoru, uwzględniając progi, punkty odniesienia i wymogi ustanowione na mocy odpowiednich przepisów wykonawczych, jak również w dyrektywie.

W tym celu głównym źródłem dowodów, innym niż sama dyrektywa i przepisy brytyjskiego prawa, będą informacje udzielone przez Komisję Europejską, analiza wdrożenia przeprowadzona przez kancelarię Wilde Sapte, zeznania ustne uzyskane podczas przesłuchań komisji EQUI oraz pozostałe materiały pisemne wymienione w wykazie oficjalnych dowodów pisemnych.

II.1.     Szczegółowa analiza transpozycji w świetle zgromadzonych dowodów

Dla zrozumienia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie konieczne jest przedstawienie jej struktury złożonej z czterech części:

1.  definicje i zakres;

2.  podejmowanie działalności ubezpieczeniowej w zakresie ubezpieczeń na życie;

3.  zasady regulujące prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w zakresie ubezpieczeń na życie, w tym m.in.: zasady i metody sprawowania nadzoru finansowego, zasady dotyczące rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, marginesu wypłacalności oraz funduszu gwarancyjnego, zasady dotyczące prawa zobowiązań oraz zasady ubezpieczeń na życie;

4.  przepisy odnoszące się do prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług.

Poniższe 16 artykułów (i 1 załącznik) wybrano z trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie ze względu na ich powiązanie z prowadzonym dochodzeniem:

§ artykuły 8, 9, 10, 12, 13 i 15: nadzór finansowy;

§ artykuły 18, 19, 20, 21 i 22: rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe;

§ artykuł 25: margines wypłacalności;

§ artykuły 28, 29, 30 i 31: zasady prowadzenia działalności;

§ załącznik II: informacje dla ubezpieczających.

W pierwszej kolejności przeanalizowane zostaną artykuły najważniejsze dla dochodzenia (8, 10, 18, 21, 25, 28 i 31).

Odnosząc się do prawa brytyjskiego, pismem z dnia 29 czerwca 1994 r. Wielka Brytania poinformowała Komisję o wdrożeniu trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. W swoim piśmie władze brytyjskie poinformowały, że następujące akty prawne służące wdrożeniu dyrektywy zaczną obowiązywać od dnia 1 lipca 1994 r., a więc od terminu określonego w dyrektywie:

1.  przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r., zmieniające odpowiednie artykuły ustawy o zakładach ubezpieczeń (Insurance Companies Act, ICA) z 1982 r. oraz ustawy o usługach finansowych (Financial Services Act) z 1986 r. w celu wprowadzenia zasady kontroli ubezpieczeń bezpośrednich przez kraj pochodzenia zgodnie z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczenia na życie oraz dyrektywami dotyczącymi ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie;

2.  przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń z 1994 r. wdrażające ustanowione trzecią dyrektywą zasady w zakresie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, dopasowania i umiejscowienia aktywów, marginesu wypłacalności i funduszy gwarancyjnych;

3.  przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (rozliczenia i sprawozdania) (zmiana) z 1994 r., wdrażające ustanowione trzecią dyrektywą zasady dotyczące formy i treści sprawozdań rocznych, zmieniające przepisy o zakładach ubezpieczeniowych (rozliczenia i sprawozdania) z 1983 r.

Według oficjalnych danych Wielka Brytania terminowo wprowadziła w życie i prawidłowo poinformowała Komisję, dostarczając tekst przepisów wykonawczych.

Zgodnie z powyższym, w przeciwieństwie do zastosowanego przez inne państwa członkowskie podejścia skonsolidowanego, Wielka Brytania wybrała fragmentaryczną i pośrednią transpozycję dyrektywy poprzez przyjęcie różnych instrumentów ustawodawczych zmieniających szereg ustaw parlamentu i aktów legislacyjnych niższego rzędu. Technika ta jest często stosowana w Wielkiej Brytanii. Dodatkowo, wbrew najlepszym praktykom w dziedzinie transpozycji(1), w środkach wykonawczych zastosowanych przez Wielką Brytanię nie określono, które przepisy dyrektywy podlegały transpozycji w rozbiciu na poszczególne artykuły. Każdy środek wykonawczy zawierał odniesienie do dyrektywy w objaśnieniu, ale bez tabeli pokazującej korelację między przepisami krajowych środków wykonawczych a przepisami dyrektywy.

Ponadto struktura i terminologia(2) zastosowane w brytyjskich przepisach wykonawczych nie zawsze są zbieżne ze strukturą i terminologią dyrektywy.

Można twierdzić, że tego rodzaju pośrednia transpozycja nie jest wystarczająco jasna i być może nie jest najlepszym sposobem na włączanie norm unijnych do ustawodawstwa krajowego. Jednakże brak jasności nie musi oznaczać niespełnienia wymogów trzeciej dyrektywy(3).

Metodologia

Każdy z kluczowych artykułów zostanie przeanalizowany w świetle zgromadzonych dowodów i w sposób analogiczny, z wykorzystaniem następującej formuły:

§ numer i tytuł artykułu,

§ podsumowanie celów,

§ treść artykułu,

§ szczegółowy komentarz na temat transpozycji przez Wielką Brytanię,

§ powiązania ze sprawą spółki ELAS.

Ewentualne równoważne artykuły w pierwszej i drugiej dyrektywie w sprawie ubezpieczeń na życie oraz w dyrektywie ujednoliconej są wymienione po każdym artykule.

II.1.1.  Najważniejsze artykuły trzeciej dyrektywy: 8, 10, 18, 21, 25, 28 i 31

Artykuł 8 – Właściwe władze i nadzór (art. 15 pierwszej dyrektywy i art. 10 DU)

Podsumowanie celów

Z art. 8 wyraźnie wynika, że wyłączną odpowiedzialność za nadzór finansowy nad zakładem ubezpieczeń ponosi państwo członkowskie pochodzenia. Co więcej władze państwa przyjmującego mają obowiązek poinformować władze państwa pochodzenia, jeżeli uznają, że działalność zakładu zagraża jego prawidłowej kondycji finansowej. Nadzór finansowy obejmuje weryfikację wypłacalności oraz tworzenie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz aktywów przeznaczonych na ich pokrycie. Ponadto państwo członkowskie pochodzenia wymaga, aby każdy zakład posiadał prawidłowe procedury administracyjne i księgowe oraz odpowiednie mechanizmy kontroli wewnętrznej.

Treść artykułu

Artykuł 8

W dyrektywie 79/267/EWG art. 15 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 15

1. Nadzór finansowy nad zakładem ubezpieczeń, obejmujący działalność, którą zakład ubezpieczeń prowadzi przez swoje oddziały lub w ramach swobody świadczenia usług, stanowi wyłączną odpowiedzialność rodzimego państwa członkowskiego. Jeśli właściwe władze państwa członkowskiego zobowiązania mają podstawy uważać, że działalność zakładu ubezpieczeń może naruszyć jego prawidłową kondycję finansową, powiadamiają o tym właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego zakładu. Te ostatnie ustalają, czy zakład postępuje zgodnie z zasadami ostrożnościowymi ustanowionymi w niniejszej dyrektywie.

2. Wspomniany nadzór finansowy obejmuje badanie, w odniesieniu do całej działalności zakładu ubezpieczeń, jego stopnia wypłacalności, tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, w tym rezerw matematycznych, oraz aktywów przeznaczonych na ich pokrycie, zgodnie z ustanowionymi regułami lub praktyką stosowaną w rodzimym państwie członkowskim na podstawie przepisów przyjętych na poziomie wspólnotowym.

3. Właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego wymagają, aby każdy zakład ubezpieczeń dysponował prawidłowymi procedurami administracyjnymi i księgowymi oraz odpowiednimi mechanizmami kontroli wewnętrznej.”

Uwagi na temat przepisów brytyjskich(4)

W celu dostosowania do zasady kontroli w państwie pochodzenia zakres zastosowania części II ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1982 r. został zmieniony. Najważniejsze krajowe zasady transponujące art. 8 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie do brytyjskiego ustawodawstwa zostały włączone do przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r. oraz do przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (zmiana) z 1994 r. Przepisy ograniczające uprawnienia brytyjskiego Sekretarza Stanu w zakresie nadzoru nad wspólnotowymi zakładami posiadającymi siedzibę zarządu w państwie członkowskim innym niż Wielka Brytania, prowadzącymi działalność w Wielkiej Brytanii poprzez utworzenie oddziału lub transgraniczne świadczenie usług, znalazły się w przepisach dotyczących zakładów ubezpieczeniowych (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r. W art. 13 ust. 15 ICA z 1982 r. dodano pkt 1A, zgodnie z którym zakłady wspólnotowe są wykluczone z zakresu stosowania części II ustawy, jeżeli prowadzą działalność ubezpieczeniową za pośrednictwem oddziału i jeżeli zastosowały się do wymogów określonych w części I załącznika 2F do ustawy. Zgodnie z art. 45 do ICA z 1982 r. dodany został załącznik 2F.

Sekretarz Stanu ma prawo nałożyć wymogi mające na celu ochronę ubezpieczających, włączając prawo podejmowania „wszelkich działań, jakie uzna za właściwe”. Co do zasady Sekretarz Stanu może korzystać z tego prawa w stosunku do zakładów brytyjskich lub pochodzących spoza WE. Jednakże w określonych okolicznościach może z niego skorzystać w odniesieniu do zakładów wspólnotowych prowadzących działalność na obszarze Wielkiej Brytanii. Warunki korzystania z tego prawa w odniesieniu do zakładów wspólnotowych zostały określone w załączniku 2F ust. 15 do ustawy. Na mocy dyrektywy, zgodnie z wymienionymi warunkami Sekretarz Stanu może korzystać z przysługujących mu uprawnień w stosunku do zakładów wspólnotowych, wyłącznie jeżeli otrzyma odpowiedni wniosek od organu nadzoru państwa członkowskiego pochodzenia zakładu.

W załączniku 2F ust. 16 określono uprawnienia Sekretarza Stanu w przypadku niezastosowania się przez zakład wspólnotowy do któregokolwiek z przepisów prawa mających zastosowanie do prowadzonej przez zakład działalności ubezpieczeniowej w Wielkiej Brytanii. Zgodnie z wymienionym wyżej ustępem pierwszym krokiem jest powiadomienie organu nadzoru w państwie członkowskim pochodzenia (art. 16 ust. 2). Jeżeli zakład w dalszym ciągu narusza przepis, o którym mowa, na mocy art. 16 ust. 3 Sekretarz Stanu, po poinformowaniu organu nadzoru w państwie pochodzenia, może nakazać zakładowi, aby zaprzestał prowadzenia działalności ubezpieczeniowej lub świadczenia usług ubezpieczenia. Co więcej, na mocy art. 16 ust. 4 Sekretarz Stanu może nakazać zakładowi, aby zaprzestał prowadzenia działalności ubezpieczeniowej również bez powiadamiania organu nadzoru państwa członkowskiego pochodzenia, jeżeli uzna, że tego rodzaju środek powinien zostać pilnie podjęty. Sekretarz Stanu ma obowiązek w każdym przypadku powiadomić zakład na piśmie o przyczynach podjęcia tego rodzaju środka.

Przepisy rozszerzające zakres uprawnień Sekretarza Stanu w zakresie nadzoru na całą działalność (na obszarze Wspólnoty) zakładów posiadających siedzibę zarządu w Wielkiej Brytanii zostały włączone do przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (zmiana) z 1994 r. Art. 4 zmienia ust. 15 ICA z 1982 r., poprzez dodanie słów „wszystkie brytyjskie zakłady, które prowadzą działalność w państwie członkowskim innym niż Wielka Brytania”. Zakres uprawnień brytyjskich organów nadzoru w stosunku do zakładów ubezpieczeń posiadających siedzibę zarządu w Wielkiej Brytanii jest wystarczająco szeroki, zważywszy na wymogi dyrektywy. Sekretarz Stanu ma uprawnienia w zakresie weryfikacji wypłacalności zakładu ubezpieczeń, tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz aktywów przeznaczonych na ich pokrycie w odniesieniu do całej działalności zakładu ubezpieczeń.

Wymóg, aby zakład ubezpieczeń dysponował „prawidłowymi procedurami administracyjnymi i księgowymi oraz odpowiednimi mechanizmami kontroli wewnętrznej”, został transponowany do ustawodawstwa krajowego art. 5 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r., zmieniającym ust. 5 ICA z 1982 r. dotyczący warunków, jakie muszą spełnić zakłady ubezpieczeń, aby uzyskać zezwolenie na prowadzenie działalności. Na mocy art. 5 do art. 5 ustawy dodano ust. 1A, na mocy którego Sekretarz Stanu nie może wydać zezwolenia, kiedy jego zdaniem wnioskodawca nie jest lub nie będzie w stanie spełnić kryteriów „prawidłowego i ostrożnego zarządzania”. Na mocy przepisów dodano również do ustawy cały załącznik, w którym zdefiniowano znaczenie pojęcia „prawidłowego i ostrożnego zarządzania”. Zgodnie z załącznikiem, aby sposób prowadzenia przez zakład działalności mógł zostać uznany za prawidłowy i ostrożny, musi on prowadzić między innymi „odpowiednie rejestry księgowe i inne dokumentujące prowadzoną działalność” oraz utrzymywać „odpowiednie systemy kontroli prowadzonej działalności i dokumentacji”. W dalszej części załącznika przedstawiono znaczenie powyższych dwóch norm. Zgodnie z ust. 6A załącznika 6 do przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (rozliczenia i sprawozdania) z 1983 r., z późn. zm., zaświadczenie wystawiane przez zarząd zgodnie z art. 26 lit. a) musi również zawierać wykaz wszelkich opublikowanych wytycznych, z którymi zgodne są ustanowione i utrzymywane przez zakład systemy kontroli jego działalności.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Trzy elementy omawianego artykułu są powiązane ze sprawą spółki ELAS. Po pierwsze, obowiązek sprawowania nadzoru przez odpowiednie organy nad zakładem jako całością, tzn. zawsze z uwzględnieniem jego „całej działalności”; po drugie, wymóg posiadania prawidłowych procedur administracyjnych i księgowych oraz odpowiednich mechanizmów kontroli wewnętrznej; po trzecie, obowiązek informowania władz państwa pochodzenia przez władze państwa przyjmującego w przypadku problemów.

1. Nadzór nad całą działalnością i uzasadnione oczekiwania ubezpieczających

Najbezpieczniej jest założyć, że gdy artykuł stanowi w prosty, jasny i jednoznaczny sposób, że nadzór finansowy musi obejmować „całą działalność zakładu ubezpieczeń”, zamiar organu ustawodawczego był właśnie taki, a nie inny. „Cała działalność” oznacza – wydawałoby się – we wszystkich językach i w każdych warunkach wszystkie elementy działalności, bez wyjątków ani luk.

Na tej podstawie należy przeanalizować liczne zgromadzone dowody, zgodnie z którymi władze brytyjskie (państwa członkowskiego pochodzenia) nie zapewniły właściwego nadzoru nad spółką, ponieważ uwzględniły w niewystarczającym stopniu, czy też zwyczajnie zignorowały, kwestię „całej działalności”. Należy także rozpatrzyć dowody przemawiające przeciwko powyższym twierdzeniom.

Po pierwsze, lord Penrose (WE 16)(5) twierdzi, że właściwy organ nadzoru skoncentrował się wyłącznie na marginesach wypłacalności i nie uwzględnił narosłych premii końcowych, które są pozaumownymi świadczeniami rozdzielanymi przez zakład według uznania. Premie te mogą według niektórych interpretacji zostać uznane za nieodłączną część „całej działalności” spółki (jest to bezpośrednio powiązane z argumentami dotyczącymi art. 18 dotyczącego rezerw techniczno-ubezpieczeniowych). Znaczenie omawianych premii i ich powiązanie z kwestią gwarantowanej stawki renty rocznej zostały szczegółowo wyjaśnione w części I (Wprowadzenie) i części III (Kwestie nadzoru).

Prawo brytyjskie zawiera wymóg należytego uwzględniania uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Brytyjski organ nadzoru twierdzi, że stosowana przez spółkę praktyka wypłacania premii nie stanowiła podstawy dla uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Takie informacje uzyskał lord Penrose (WE 16)(6). Jednakże, uznając te argumenty za nieprzekonywające, odpiera je i twierdzi, że stosowana przez spółkę praktyka premii końcowej wzbudzała uzasadnione oczekiwania ubezpieczających (innymi słowy, ubezpieczający mogli oczekiwać, że będą uprawnieni do otrzymania premii uznaniowej oprócz określonych umową świadczeń i że premię tę otrzymają).

W WE 84 Josh Holmes popiera tę tezę: „Ochrona uzasadnionych oczekiwań w ramach prawa brytyjskiego ma ogromne znacznie ze względu na odnotowane w latach 80. i 90. przesunięcie w bilansie zysków zapewnianych przez ELAS z tytułu sprzedawanych polis od gwarantowanych świadczeń w kierunku niepodlegających gwarancji końcowej (a następnie ostatecznej) premii. [...] Podczas gdy gwarantowane świadczenia zakwalifikowane zgodnie z prawem krajowym i wspólnotowym jako zobowiązania wymagały tworzenia rezerw na ich pokrycie, jedyną ochroną zapewnioną nieprzydzielonym końcowym lub ostatecznym premiom w ramach brytyjskiego systemu nadzoru był obowiązek rozważenia interwencji w celu zapewnienia ochrony uzasadnionych oczekiwań związanych z tego rodzaju premią.” (patrz również sekcja II.2. „Dalsze dowody dotyczące transpozycji”)

Na podstawie przeanalizowanych materiałów promocyjnych ELAS oraz różnych zeznań (WE 26 Burgess Hodgson, WE 52-54 Seymour, H5 Lloyd) można stwierdzić, że końcowe premie stanowiły nieodłączną część pakietu oferowanego ubezpieczającym, którzy z tego powodu mogli spodziewać się, że premie te zostaną wypłacone w wysokości uzależnionej wyłącznie od sytuacji panującej na rynkach giełdowych w momencie wystąpienia z funduszu. Zakład wykorzystywał bowiem praktykę premii końcowej dla określenia wartości polisy dla członków, w celu dokonywania płatności wraz z terminem wypłaty z polisy lub w przypadku jej wykupu oraz w celu zwiększenia sprzedaży nowych polis poprzez sprawozdania z wyników w latach ubiegłych.

Podsumowując, część dowodów zgromadzonych przez komisję EQUI wskazuje na sytuację, w której organ nadzoru zawsze koncentrował się wyłącznie na marginesach wypłacalności i nie uwzględniał w ogólnej analizie kondycji finansowej spółki narosłych premii końcowych lub uwzględniał je tylko w niewielkim stopniu. Zgodnie z jedną z możliwych argumentacji, jeżeli uznałoby się, że tego rodzaju premie stanowią nieodłączną część „całej działalności” spółki, organy nadzoru powinny były wziąć je pod uwagę w wypełnianiu swoich obowiązków wynikających z art. 8. Fakt, że Wielka Brytania nie musiała zmuszać spółki ELAS do tworzenia rezerw na premie uznaniowe, nie zwalnia władz z obowiązku dołożenia wszelkich starań, aby dochować treści i celu dyrektywy, zgodnie z którą – jak już powiedziano – wymagane jest, aby nadzór finansowy obejmował „całą działalność zakładu ubezpieczeń”.

2. Prawidłowe procedury administracyjne i księgowe oraz odpowiednie mechanizmy kontroli wewnętrznej: kwestia wyznaczonego aktuariusza

Trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie zapewnia podstawy dla rozporządzenia i jako dyrektywa – w odróżnieniu od rozporządzenia – pozostawia państwom członkowskim możliwość znalezienia najodpowiedniejszych środków dla osiągnięcia efektu wymaganego jej przepisami. Jednym ze środków opracowanych przez brytyjskie organy nadzoru była funkcja wyznaczonego aktuariusza, stanowiąca istotną część brytyjskich przepisów w dziedzinie ubezpieczeń, nieujętą w dyrektywie. Jednym z zadań wyznaczonego aktuariusza było występowanie częściowo w roli strażnika interesów ubezpieczających (patrz również uwagi dotyczące art. 10 trzeciej dyrektywy).

Z kilku elementów materiału dowodowego wynika, że w różnych okresach spółka ELAS mogła nie dysponować prawidłowymi procedurami administracyjnymi i księgowymi ani odpowiednimi mechanizmami kontroli wewnętrznej, ponieważ nie podjęto żadnych działań w celu rozwiązania poważnego problemu dotyczącego wyznaczonego aktuariusza ELAS.

W H1 Tom LAKE wyjaśnia, w jaki sposób w 1992 r. „wyznaczony aktuariusz Roy Ranson został prezesem spółki, nie rezygnując z funkcji wyznaczonego aktuariusza, co było wyraźnie niekorzystne dla interesów ubezpieczających, ale brytyjskie ustawodawstwo nie przewidywało usunięcia pana Ransona z pełnionej funkcji”. Według zeznań brytyjski Rządowy Departament Aktuarialny jasno wyraził swoją dezaprobatę dla tej podwójnej roli, ale nie podjął żadnych działań. Przesłuchiwany w ramach H4 Clive MAXWELL z Ministerstwa Skarbu odrzuca ten argument, twierdząc, że trzecia dyrektywa nie zawiera żadnej wzmianki na temat funkcji wyznaczonego aktuariusza, a zatem kwestia ta nie ma związku z dyrektywą. Jednakże zgodnie z innym przeciwnym twierdzeniem, brak wzmianki w samej dyrektywie na temat funkcji wyznaczonego aktuariusza jest bez znaczenia, ponieważ po ustanowieniu funkcja ta stała się częścią brytyjskiego systemu nadzoru, który jako całość miał służyć pełnemu i prawidłowemu wdrożeniu przepisów art. 8 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie, zarówno pod względem treści, jak i przeznaczenia tekstu.

Ogół zebranych dowodów (patrz również ust. II.2. „Dalsze dowody dotyczące transpozycji”) wskazuje na to, że poprzez zaniechanie sprawnych działań w tej sprawie brytyjski organ nadzoru nie dopełnił obowiązku wyegzekwowania od spółki ELAS prawidłowych procedur administracyjnych i księgowych oraz odpowiednich mechanizmów kontroli wewnętrznej, co jest wyraźnie wymagane zgodnie z art. 8 trzeciej dyrektywy.

3. Wymiana informacji między państwem pochodzenia a państwem przyjmującym

Pozostaje również kwestia tego, czy inne państwa członkowskie (Irlandia, Niemcy) brały pod uwagę fakt, że działalność spółki ELAS mogła wywrzeć negatywny wpływ na prawidłową kondycję finansową spółki, gdyż w takim przypadku powinny były poinformować o tym fakcie władze brytyjskie. Korespondencja między organami nadzoru, do której komisja EQUI uzyskała dostęp, jest poddawana szczegółowej analizie w części IV (Kwestie zadośćuczynienia).

Artykuł 10 – Uprawnienia nadzoru w zakresie informacji rachunkowych, ostrożnościowych i statystycznych (art. 23 pierwszej dyrektywy i art. 13 DU)

Podsumowanie celów

W art. 10 zdefiniowano rodzaje informacji, jakich zakłady mają obowiązek udzielać na temat swojej sytuacji finansowej. Są one zobowiązane do okresowego składania sprawozdań i dokumentów koniecznych dla sprawowania nadzoru. Państwa członkowskie powinny dopilnować, aby właściwe władze dysponowały wszelkimi uprawnieniami i środkami potrzebnymi do nadzoru nad zakładami ubezpieczeń posiadającymi siedzibę zarządu na ich terytorium, wraz z działalnością prowadzoną poza tym terytorium. Wspomniane uprawnienia i środki muszą obejmować:

a)  prowadzenie szczegółowych badań, np. poprzez zbieranie informacji lub wymaganie złożenia dokumentów, lub też prowadzenie kontroli na miejscu;

b)  podejmowanie wszelkich środków właściwych i koniecznych dla dopilnowania, by działalność była zgodna z przepisami prawa, oraz zapobieganie wszelkim nieprawidłowościom naruszającym interesy osób ubezpieczonych i usuwanie ich;

c)  dopilnowanie, by środki te były wykonywane, w razie potrzeby w drodze egzekucji lub na drodze sądowej.

Treść artykułu

Artykuł 10

W art. 23 dyrektywy 79/267/EWG ust. 2 oraz ust. 3 otrzymują brzmienie:

„2. Państwa członkowskie wymagają, aby zakłady ubezpieczeń na życie, których siedziby zarządu znajdują się na ich terytorium, okresowo przedstawiały sprawozdania wraz z dokumentami statystycznymi, koniecznymi do celów nadzoru. Właściwe władze wymieniają między sobą dokumenty i informacje przydatne do celów nadzoru.

3. Każde państwo członkowskie podejmuje wszelkie konieczne środki w celu zapewnienia właściwym władzom odpowiednich uprawnień i środków koniecznych do sprawowania nadzoru nad działalnością zakładów ubezpieczeń mających siedziby zarządu na ich terytorium, w tym działalności prowadzonej poza tym terytorium, zgodnie z dyrektywami Rady regulującymi tę działalność, oraz w celu ustalenia, czy są one wykonywane.

W szczególności, te uprawnienia i środki muszą umożliwić właściwym władzom:

a) przeprowadzenie szczegółowych badań dotyczących sytuacji zakładu oraz całej jego działalności, między innymi przez:

- zbieranie informacji lub wymaganie złożenia dokumentów dotyczących jego działalności ubezpieczeniowej,

- prowadzenie sprawdzenia na miejscu, w lokalu zakładu;

b) podjęcie wszelkich właściwych i koniecznych środków wobec zakładu, członków jego zarządu lub kierownictwa, bądź wobec osób sprawujących kontrolę nad zakładem, aby zapewnić utrzymanie zgodności działalności zakładu z przepisami ustawowymi, wykonawczymi i administracyjnymi, które muszą być przestrzegane przez zakład w każdym państwie członkowskim, oraz w szczególności z planem działalności, o ile plan taki jest obowiązkowy, oraz aby zapobiegać lub zaradzić wszelkim nieprawidłowościom mającym niekorzystny wpływ na interesy osób ubezpieczonych;

c) zapewnienie stosowania tych środków, w razie konieczności w drodze przymusu oraz, gdy właściwe, na drodze sądowej.

Państwa członkowskie mogą także wprowadzić możliwość uzyskiwania przez właściwe władze wszelkich informacji dotyczących umów, które są zawierane przez pośredników.”

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Obowiązek przedkładania rocznych sprawozdań i rozliczeń został wprowadzony ustawą o spółkach z 1985 r. (sprawozdania wymagane ustawą). Obowiązek przedkładania sprawozdań do celów nadzoru został wprowadzony ustawą ICA z 1982 r., zgodnie z którą każdy zakład ubezpieczeń musi przedkładać co roku do organu ostrożnościowego, oprócz sprawozdań wymaganych ustawą, sprawozdania do celów nadzoru. Są one sporządzane z uwzględnieniem przepisów dotyczących wyceny aktywów i zobowiązań, a zatem wartość aktywów netto obliczona w tego rodzaju sprawozdaniu bardzo rzadko odpowiada wartości aktywów netto podawanej w opublikowanym sprawozdaniu finansowym spółki. Sprawozdania do celów nadzoru mają umożliwić organowi nadzoru monitorowanie wypłacalności ubezpieczyciela. Forma i treść sprawozdań do celów nadzoru była początkowo regulowana przepisami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń (rozliczenia i sprawozdania) z 1983 r. Przepisy te były wielokrotnie zmieniane, m.in. przepisami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń (rozliczenia i sprawozdania) (zmiana) z 1994 r., wdrażającymi trzecią dyrektywę dotyczącą ubezpieczeń na życie i trzecią dyrektywę w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie w zakresie, w jakim dotyczą one formy i treści sprawozdań rocznych. W 1996 r. przepisy z 1983 r. z późniejszymi zmianami zostały skonsolidowane z wprowadzonymi zmianami, dając przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (rozliczenia i sprawozdania) z 1996 r.

Sprawozdania składają się z bilansu, rachunku zysków i strat, rachunku dochodów, streszczenia sprawozdania z rocznej wyceny aktuarialnej oraz informacji dodatkowych dotyczących działalności ogólnej i długoterminowej. Informacje dodatkowe muszą zostać przedstawione w formie sprawozdania zawierającego informacje m.in. na temat głównych obowiązkowych i dobrowolnych ubezpieczeń reasekuracyjnych, polityki zakładu w zakresie inwestycji w instrumenty pochodne oraz dane kontrolerów zakładu, w tym ich imię, nazwisko i wysokość udziału. Na mocy ICA z 1982 r. ustanowiono trzy mechanizmy służące zwiększeniu wiarygodności sprawozdań do celów nadzoru: a) zgodnie z ustawą za przestępstwo uznawane jest świadome lub wynikające z zaniedbania przygotowanie lub dopuszczenie sprawozdania zawierającego nieprawdziwe informacje w istotnych jego elementach; b) członkowie zarządu zakładu mają obowiązek poświadczyć, że sprawozdanie zostało sporządzone prawidłowo oraz że zapewniono zgodność z wymogami w zakresie wypłacalności; c) w przypadku zakładu prowadzącego działalność długoterminową wyznaczony aktuariusz musi również poświadczyć, że jego zdaniem utworzono odpowiednie rezerwy na pokrycie zaciągniętych zobowiązań; d) sprawozdanie musi zostać poddane badaniu. Mimo że roczne sprawozdanie ma przede wszystkim za zadanie umożliwić organowi nadzoru monitorowanie wypłacalności ubezpieczycieli, jest ono również udostępniane na żądanie ubezpieczającym i akcjonariuszom oraz jest publicznie dostępne we właściwym rejestrze spółek.

W przypadku zakładów oferujących ubezpieczenia na życie wyznaczony aktuariusz musi przedstawić sprawozdanie z rocznej wyceny, na podstawie którego organ nadzoru może ocenić, czy minimalne normy wyznaczone w odpowiednich przepisach zostały spełnione w zakresie rezerw aktuarialnych. Wyznaczony aktuariusz musi również sporządzić przynajmniej raz na pięć lat sprawozdanie dotyczące działalności długoterminowej zakładu.

Zawarty w brytyjskim ustawodawstwie wymóg, aby każdy zakład ubezpieczeń wyznaczył jednego aktuariusza na aktuariusza spółki, nie jest wymogiem narzuconym trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie. Aktuariusz ten musi posiadać określone kwalifikacje, tzn. musi być członkiem Instytutu Aktuariuszy lub Rady Aktuariuszy. O wyznaczeniu aktuariusza należy powiadomić Sekretarza Stanu, podając informacje na temat wartości udziału aktuariusza w spółce (np. akcji lub papierów dłużnych spółki posiadanych przez aktuariusza, zaangażowania pieniężnego aktuariusza w jakiekolwiek transakcje między aktuariuszem a spółką, wynagrodzenia i innych świadczeń otrzymywanych przez aktuariusza itp.). Informacje te przekazuje się Sekretarzowi Stanu raz do roku.

Obowiązek dostarczenia danych statystycznych został ustanowiony art. 79-83 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. Formularze do wykorzystania stanowią załącznik 15 i 16 do wymienionych przepisów. Dane statystyczne muszą być przedstawiane co roku. Niedopełnienie powyższych obowiązków jest przestępstwem.

Uprawnienia właściwych władz w zakresie nadzoru: ustawodawstwo brytyjskie przyznaje Sekretarzowi Stanu szerokie uprawnienia w wypełnianiu jego obowiązków w zakresie nadzoru, równoważne z uprawnieniami zapisanymi w art. 10 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. W art. 37-47 ICA z 1982 r., z późn. zm., przedstawiono wykaz tych uprawnień ze wskazaniem okoliczności, w których mogą być wykonywane, oraz formalności, jakich należy dopełnić przy ich wykonywaniu. Na mocy ICA z 1982 r. Sekretarz Stanu ma szerokie uprawnienia w zakresie uzyskiwania informacji od zakładów ubezpieczeń i ich badania. W ramach tych uprawnień Sekretarz Stanu może zwrócić się do wyznaczonego aktuariusza o zbadanie kondycji finansowej spółki lub może wyznaczyć inną osobę do zbadania, czy spełniono kryteria prawidłowego i ostrożnego zarządzania. Sekretarz Stanu lub osoba przez niego upoważniona może zwrócić się do spółki z żądaniem dostarczenia informacji na temat określonych kwestii oraz przekazania publikacji, materiałów lub innych określonych dokumentów. Jeżeli Sekretarz Stanu uzna, że istnieją uzasadnione powody, aby sądzić, że dokumenty, o udostępnienie których zwrócono się do spółki, a które nie zostały dostarczone, znajdują się w jej pomieszczeniach, może zwrócić się do sędziego pokoju o wydanie nakazu umożliwiającego policji przeszukanie określonych pomieszczeń.

Uprawnienia w odniesieniu do aktywów spółki: Sekretarz Stanu może zwrócić się z żądaniem, aby aktywa spółki przeznaczone na pokrycie jej zobowiązań znajdowały się w Wielkiej Brytanii. Może również zażądać, aby całość lub określona część wspomnianych aktywów znajdowała się pod nadzorem osoby zatwierdzonej przez niego do pełnienia funkcji powiernika spółki. Może ponadto zwrócić się do sądu o nakaz ograniczający swobodę spółki w zakresie rozporządzania aktywami. Uprawnienia te mogą być wykonywane wyłącznie na podstawie węższego zestawu warunków. Wykonywanie powyższych uprawnień, zwłaszcza w zakresie ograniczenia swobody spółki w rozporządzaniu aktywami, podlega również bardziej restrykcyjnym wymogom formalnym.

Sekretarz Stanu może również narzucić wymogi dotyczące inwestycji (o ile wartość aktywów spółki nie przekracza kwoty jej zobowiązań), ograniczyć dochody ze składek oraz żądać dostarczenia dodatkowych informacji lub dostarczenia ich we wcześniejszym terminie. Wykaz uprawnień wymienionych w ustawie zamykają szerokie uprawnienia pozostałe, umożliwiające Sekretarzowi Stanu zwrócenie się do spółki z żądaniem podjęcia działań, które uważa on za stosowne w celu zapewnienia ochrony ubezpieczających przed ryzykiem niezdolności spółki do spłaty zaciągniętych zobowiązań lub do spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających lub potencjalnych ubezpieczających, a także w celu zagwarantowania, że spółka będzie przestrzegać zasad prawidłowego i ostrożnego zarządzania.

Niedopełnienie któregokolwiek z obowiązków nałożonych na spółkę w ramach wykonywania opisanych wyżej uprawnień jest przestępstwem. Zgodnie z ICA z 1982 r. Sekretarz Stanu ma pełne uprawnienia w zakresie wykonywania swoich obowiązków i ani formalności, których musi dopełnić, ani zestaw warunków, na które musi się powołać, nie mogą w istotny sposób ograniczyć korzystania z przysługujących mu uprawnień. Wręcz przeciwnie, wykonywanie większości jego uprawnień (innych niż ograniczenie swobody spółki w rozporządzaniu aktywami) podlega elastycznemu i niejasno określonemu progowi, jakim jest ochrona uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających lub potencjalnych ubezpieczających. Co więcej, Sekretarz Stanu może interweniować niemal zawsze, gdy uzna to za pożądane (nie zaś konieczne) dla ochrony ubezpieczających, a nie tylko gdy stwierdzone zostaną konkretne naruszenia lub uchybienia.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Trzy elementy omawianego artykułu są powiązane ze sprawą spółki ELAS. Po pierwsze, kwestia „uprawnień i środków” organów nadzoru; po drugie, kwestia „nadmiernie ostrożnego traktowania”; po trzecie, spoczywający na organach nadzoru obowiązek dopilnowania, by spółka ELAS przestrzegała prawa krajowego, co – jak wyjaśniono powyżej – uwzględnia pojęcie uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających.

1.  Uprawnienia i środki

Należy przede wszystkim zadać pytanie, czy brytyjski organ nadzoru miał w omawianym okresie uprawnienia i środki konieczne do wykonywania swoich zadań. Wiele dowodów wskazuje na niedociągnięcia w zakresie „środków”, a z drugiej strony zgromadzone dowody wyraźnie wskazują, że „uprawnienia” organów nadzoru były z pewnością wystarczające.

1.A. „Środki”

Według Toma LAKE’A w H1 „organy nadzoru ubezpieczeniowego miały wyraźny deficyt środków przez całe lata 90.” Uzasadnia on swoje stwierdzenie, powołując się na sprawozdanie Bairda (WE 17), cytowane również przez Josha HOLMESA (WE 84), który mówił o strukturze zatrudnienia w nadzorze ubezpieczeniowym według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r.: „(...) całkowita liczba pracowników zaangażowanych w nadzór ostrożnościowy nad blisko 200 zakładami ubezpieczeń (…) wynosiła mniej niż 135 osób. Dla porównania, ok. 135 osób zaangażowanych było w nadzór nad 400 dopuszczonymi brytyjskimi bankami, towarzystwami budowlanymi i brytyjskimi oddziałami instytucji spoza UE” (WE 17 ust. 2.23.5).

Michael NASSIM (WE7) również twierdzi, że „organy nadzoru nie zawsze miały odpowiednie środki i nie wszyscy ich pracownicy posiadali odpowiednie kwalifikacje, aby skutecznie przyczynić się do sprawowania nadzoru i odpowiedzialnie korzystać z uprawnień do samodzielnego działania zgodnie z intencją Parlamentu wyrażaną od 1973 r. W efekcie nie wypełniali oni odpowiednio swoich obowiązków.”

Również zgodnie ze sprawozdaniem lorda Penrose’a (WE 16 ust. 158) „Wydział Ubezpieczeń w Ministerstwie Przemysłu i Handlu nie był odpowiednio wyposażony, aby móc uczestniczyć w procesie sprawowania nadzoru. Brakowało w nim odpowiednich pracowników, a zwłaszcza osoby zatrudnione na szczeblu kierowniczym nie posiadały odpowiednich kwalifikacji, aby wnieść istotny wkład w realizację procesu. Pracownicy wydziału ubezpieczeń byli uzależnieni od doradztwa Rządowego Departamentu Aktuarialnego w kwestii rezerw matematycznych, pozycji ukrytych, ogólnie pojmowanych kwestii technicznych oraz uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających i nie posiadali odpowiednich kwalifikacji ani doświadczenia, które pozwoliłyby im samodzielnie ocenić sytuację towarzystwa w tych aspektach(…). Ze względów praktycznych kontrola działalności zakładów ubezpieczeń na życie pod względem aktuarialnym znajdowała się w rękach Rządowego Departamentu Aktuarialnego, dopóki trwała reorganizacja Urzędu Nadzoru Finansowego”. W dalszej części sprawozdania czytamy, że „poziom zatrudnienia w organach nadzoru ostrożnościowego zmieniał się, ale liczba pracowników ponoszących bezpośrednio odpowiedzialność za spółkę i ich pozycja w hierarchii służby cywilnej pozostawała raczej niezmienna (...). Zwiększone środki być może zwiększyłyby szanse na dostrzeżenie problemów, ale (...) rząd oczekiwał łagodnego podejścia do kwestii nadzoru i zgodnie z tym podejściem przydzielał środki.” (WE 16 ust. 39, 158 i 159)

Josh HOLMES (WE 84) podsumowuje stwierdzając, że „nawet jeśli weźmie się pod uwagę swobodę państw członkowskich w decydowaniu o odpowiednim poziomie środków przeznaczonych na nadzór, wątpliwości budzi fakt, czy Wielka Brytania zapewniła właściwym władzom środki potrzebne do sprawowania nadzoru, przy czym standard w tym zakresie jest jasno określony w prawodawstwie wspólnotowym od listopada 1992 r. Z jednej strony, należy zastanowić się, czy przydzielono do tego zadania wystarczającą liczbę pracowników. Z drugiej strony, warto sprawdzić, czy wyznaczeni pracownicy mieli odpowiednie kwalifikacje, aby zapewnić skuteczny nadzór.” (Patrz również sekcja II.2. „Dalsze dowody dotyczące transpozycji”)

1.B. „Uprawnienia”

W kwestii uprawnień przyznanych brytyjskim organom nadzoru większość dowodów wskazuje na sytuację zadowalającą, w której właściwe władze miały szerokie, elastyczne i wystarczające uprawnienia.

Brytyjskie przepisy wykonawcze transponujące art. 10 przyznają Sekretarzowi Stanu bardzo szerokie uprawnienia w zakresie wypełniania obowiązków związanych z nadzorem; co do zasady uprawnienia te są co najmniej równoważne z uprawnieniami wymaganymi dyrektywą. Obejmują one między innymi możliwość zmuszenia zakładu, aby zapewnił ochronę ubezpieczających przed ryzykiem niezdolności zakładu do spłaty zobowiązań lub do spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających lub potencjalnych ubezpieczających(7), w celu zagwarantowania, że zakład będzie przestrzegał zasad prawidłowego i ostrożnego zarządzania. Problem związany ze sprawą ELAS nie polega na tym, czy Sekretarz Stanu posiadał wystarczające uprawnienia, gdyż z pewnością je posiadał, ale czy odpowiednio korzystał z przyznanych mu szerokich uprawnień. Część zgromadzonych dotąd dowodów zdaje się przeczyć tej ostatniej kwestii (szczegóły w uwagach do sekcji 3 dotyczącej uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających). Patrz również sekcja II.2. „Dalsze dowody dotyczące transpozycji”.

Można zatem twierdzić, że brytyjskie organy nadzoru z pewnością posiadały, jeśli nie środki, to przynajmniej uprawnienia w zakresie wymaganym dyrektywą.

2.  Ostrożne i łagodne traktowanie

Druga ważna kwestia, jaką należy poruszyć w związku z art. 10, to pytanie, czy brytyjskie organy nadzoru prowadziły szczegółowe badania, żądając przedłożenia dokumentów lub prowadząc kontrole na miejscu. Świadkowie twierdzą, że badania te były prowadzone, ale że pracownicy organu nadzoru zawsze postępowali nad wyraz ostrożnie, a wręcz bojaźliwie w stosunku do zarządu spółki ELAS. W WE 51 Liz KWANTES twierdzi: „Myślę, że w rzeczywistości organy nadzoru trochę zaspały. Okazywały respekt w stosunku do Equitable i obchodziły się z nią jak z jajkiem. Jeżeli nadzorujący wiedzieli o problemach Equitable, dlaczego o tym nie mówili? Jeżeli nie wiedzieli, to znaczy, że nie wypełniali należycie swoich obowiązków w zakresie nadzoru.”

Odnosząc się do kryzysu w spółce ELAS, Stuart BAYLISS w H5 stwierdził: „Nie sądzę, aby możliwa do powtórzenia była arogancja zarządu i tolerowanie tej arogancji. Sposób, w jaki spółka Equitable postępowała i jak traktowała organy nadzoru, był czymś zupełnie niespotykanym.”

Kolejny składający petycję, Nicholas BELLORD (H2) również podkreśla „niezwykle kosztowne relacje między organami nadzoru a EL”, powołując się na ustalenia ze sprawozdania lorda Penrose’a, z których wynika, że sprawozdania przekazywane Rządowemu Departamentowi Aktuarialnemu pod koniec lat 80. wskazywały już na niebezpieczne praktyki stosowane przez ELAS, ale były całkowicie lekceważone przez Departament.

Inne dowody również wyraźnie wskazują, że nadzorujący świadomie i celowo przyjęli postawę nieingerencji w sprawy ELAS. Gdyby zostało to udowodnione, stanowiłoby to niedopełnienie obowiązku zapewnienia przez organy nadzoru ochrony uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających, a tym samym naruszenie treści i celu art. 10 trzeciej dyrektywy. Zarówno sprawozdanie Bairda (WE 17) jak i sprawozdanie Penrose’a (WE 16) zawiera uwagi krytyczne na temat braku „aktywnej postawy” ze strony organów nadzoru.

Tom LAKE twierdzi w H1, że „nadmierne poleganie na opinii agencji branżowych oraz tradycyjnie nieinwazyjnym podejściu” sprawiło, że Wielka Brytania ociągała się z przyjęciem celu dyrektyw w sprawie ubezpieczeń na życie, co prowadziło do uchybień w ich wdrażaniu i wykonaniu.

Niektóre z tych zarzutów, zwłaszcza dotyczące „braku nacisków na ścisły zarząd spółki ELAS ze strony brytyjskich organów nadzoru”, zostały zdecydowanie odrzucone przez WE-CONF8. Sprawozdanie pierwszego Rzecznika Praw Obywatelskich brytyjskiego Parlamentu również przeczy tym doniesieniom, ponieważ wynika z niego, że nieuprawnione jest twierdzenie, jakoby Urząd Nadzoru Finansowego (wraz z Rządowym Departamentem Aktuarialnym) traktował kwestię rezerw na pokrycie gwarantowanej stawki renty rocznej oraz wszelkich nieprawdziwych oświadczeń na temat kondycji finansowej ELAS „inaczej niż w sposób zdecydowany” oraz że podejście wymienionych władz nie może zostać określone jako „bierne” i że „Urząd Nadzoru Finansowego przez cały okres naciskał na spółkę Equitable, aby przestrzegała wszystkich zobowiązań w zakresie tworzenia rezerw w obliczu silnego sprzeciwu ze strony spółki”.

3. Uzasadnione oczekiwania ubezpieczających

Jak już wspomniano w sekcji dotyczącej art. 8, na mocy brytyjskiego ustawodawstwa Sekretarz Stanu ma prawo zmusić zakład do ochrony ubezpieczających przed ryzykiem niezdolności zakładu do spłaty zaciągniętych zobowiązań lub spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Sekretarz Stanu może podjąć wszelkie działania, jakie uzna za stosowne (poza ograniczeniem swobody zakładu w rozporządzaniu aktywami) dla ochrony przed ryzykiem niezdolności zakładu do spełnienia wspomnianych wyżej oczekiwań. W tym sensie prawo brytyjskie jest zgodne z wymogami art. 10 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie, zgodnie z którym władze mają obowiązek podjąć wszelkie działania właściwe i konieczne, aby zagwarantować zgodność działalności zakładu z przepisami brytyjskiego prawa oraz aby zapobiegać wszelkim nieprawidłowościom naruszającym interesy osób ubezpieczonych. Podsumowując, na mocy art. 10 trzeciej dyrektywy należało zapewnić władzom brytyjskim uprawnienia i środki konieczne dla dopilnowania, by uzasadnione oczekiwania ubezpieczających zostały spełnione.

Stwierdzono już, że przyznane środki mogły być niewystarczające, ale że uprawnienia były odpowiednie. Pytanie związane ze sprawą ELAS brzmi: czy Sekretarz Stanu właściwie wykorzystywał przyznane mu szerokie uprawnienia? Czy uprawnienia te były wykorzystywane do ochrony uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających? Zgromadzone dowody(8) pozwalają sądzić, że istotnie mogło dochodzić do nieprawidłowości naruszających interesy osób ubezpieczonych oraz że brytyjski organ nadzoru nie podjął odpowiednich działań, aby je usunąć. Dowody te zdają się wskazywać, że przez wiele lat organy nadzoru w Wielkiej Brytanii nie korzystały ze swych szerokich uprawnień w odniesieniu do ELAS, mimo że wiedziały o zbliżającej się katastrofie. Przegląd(9) rocznych sprawozdań Ministerstwa Przemysłu i Handlu pokazuje, że najczęstszą podstawą, na której Sekretarz Stanu wykonywał swoje obowiązki, był fakt, że zakład otrzymał zezwolenie niedawno (tzn. w ciągu ostatnich pięciu lat) lub że nastąpiła zmiana w składzie zarządu (również w ciągu ostatnich pięciu lat). Wyłącznie w kilku przypadkach w ciągu roku Sekretarz Stanu korzystał ze swych uprawnień z innych powodów. O tym braku aktywności, pomimo posiadania odpowiednich uprawnień, wspomniał również Charles THOMSON, obecny dyrektor generalny spółki ELAS, kiedy w H2 stwierdził, że „przez wiele lat organy nadzoru w Wielkiej Brytanii miały bardzo szerokie uprawnienia w zakresie zadawania pytań zakładom, a także istotne uprawnienia w zakresie interwencji w wyjątkowych przypadkach [...]. Krótko mówiąc, moim zdaniem odpowiednie organy nadzoru w Wielkiej Brytanii, zarówno przed zmianami wynikającymi ze skonsolidowanej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie, jak i po ich wprowadzeniu, miały wystarczające uprawnienia do sprawowania skutecznego nadzoru.”

Tom LAKE w H1 popiera ten pogląd, twierdząc, że „na mocy brytyjskiego prawa uzasadnione oczekiwania ubezpieczających podlegają ochronie ze strony właściwych władz” oraz że Wielka Brytania „nie wdrożyła wymogów prawnych pozwalających władzom monitorować stosowanie brytyjskiego prawa w odniesieniu do uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających”, mimo że było to właściwe i konieczne, co może stanowić naruszenie litery i ducha art. 10.

Jeden z powodów, dla których uzasadnione oczekiwania ubezpieczających nie były przestrzegane, dotyczy marginesu wypłacalności (szczegóły w sekcji dotyczącej art. 25, Margines wypłacalności). Argument ten brzmi następująco: organ nadzoru zezwolił spółce ELAS na spełnienie wymogów w zakresie wypłacalności pomimo wątpliwej kondycji finansowej spółki. Jest to zaś równoznaczne z ukrywaniem przed ubezpieczającymi prawdy o kondycji finansowej spółki ELAS i wystawianiem na niebezpieczeństwo przyszłej rentowności spółki. W efekcie uzasadnione oczekiwania ubezpieczających zostały wystawione na ryzyko, tzn. brytyjskie organy nadzoru podjęły działania, które nie były „ani odpowiednie, ani konieczne, aby zapobiec nieprawidłowościom zagrażającym interesom osób ubezpieczonych”, a także aby zagwarantować, że działalność zakładu będzie zgodna z prawem brytyjskim, tzn. z uzasadnionymi oczekiwaniami ubezpieczających. Wiąże się to z możliwością naruszenia art. 10 (uzasadnione oczekiwania ubezpieczających) poprzez możliwe naruszenie art. 25 (margines wypłacalności).

Artykuł 18 – Tworzenie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych (art. 17 pierwszej dyrektywy i art. 20 DU)

Podsumowanie celów

Powyższy artykuł dotyczy wymogu, aby każdy zakład ubezpieczeń tworzył wystarczające rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe w odniesieniu do całej swojej działalności. Dotyczy on również zasad obliczania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, ustanawiając szereg zasad wymagających „ostrożnej perspektywicznej wyceny aktuarialnej” oraz ostrożnej stopy procentowej, przy czym obowiązek ustalenia jednej lub kilku maksymalnych stóp procentowych spoczywa na państwie członkowskim pochodzenia. Podstawy i metody stosowane przy obliczaniu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych muszą być podawane do publicznej wiadomości. Ponadto wszelkie rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe muszą znajdować pokrycie w dopasowanych aktywach. Dyrektywa ustanawia również obowiązek umiejscowienia tych aktywów we Wspólnocie.

Treść artykułu

Artykuł 18

W dyrektywie 79/267/EWG art. 17 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 17

1. Rodzime państwo członkowskie wymaga od każdego zakładu ubezpieczeń utworzenia wystarczających rezerw techniczno - ubezpieczeniowych, w tym rezerw matematycznych, w odniesieniu do całej jego działalności.

Wysokość takich rezerw techniczno - ubezpieczeniowych ustalana jest zgodnie z następującymi zasadami:

A. (i) Kwotę rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w dziale ubezpieczeń na życie oblicza się przy pomocy odpowiednio ostrożnej prospektywnej wyceny aktuarialnej, biorąc pod uwagę wszystkie przyszłe zobowiązania, określone w warunkach ubezpieczenia dla każdej istniejącej umowy, w tym:

- wszystkie gwarantowane świadczenia, włączając gwarantowaną wartość wykupu,

- premie, do których ubezpieczający są uprawnieni grupowo lub indywidualnie, niezależnie od sposobu ich określenia - nabytych, zadeklarowanych lub przydzielonych,

- wszystkie opcje, z których ubezpieczający może skorzystać zgodnie z warunkami umowy,

- wydatki, w tym prowizje;

z uwzględnieniem przyszłego zbioru składek;

(ii) stosowanie metody retrospektywnej jest dozwolone, jeśli można wykazać, że uzyskane w ten sposób rezerwy techniczno - ubezpieczeniowe nie są niższe niż te, które byłyby wymagane zgodnie z odpowiednio ostrożną prospektywną wyceną aktuarialną, lub jeśli do danego rodzaju umowy nie może być zastosowana metoda prospektywna;

(iii) wycena ostrożna nie jest „najkorzystniejszym szacunkiem”, lecz obejmuje odpowiedni margines dla uwzględnienia niekorzystnego odchylenia istotnych czynników;

(iv) metoda wyceny rezerw techniczno-ubezpieczeniowych musi być nie tylko ostrożna sama w sobie, lecz musi być taka także ze względu metodę wyceny aktywów pokrywających te rezerwy;

(v) rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe oblicza się oddzielnie dla każdej umowy. Dopuszcza się stosowanie odpowiednich przybliżeń lub uogólnień, gdy istnieje prawdopodobieństwo, że dadzą one wynik bardzo zbliżony do wyniku obliczeń indywidualnych. Zasada oddzielnego obliczania w żaden sposób nie wyklucza tworzenia dodatkowych rezerw dla ryzyk ogólnych, które nie są zindywidualizowane;

(vi) w przypadku gwarantowanej wartości wykupu dla danej umowy, wysokość rezerw matematycznych odnoszących się do tej umowy jest zawsze przynajmniej równie wysoka, jak wartość gwarantowana w tym czasie.

B. Stosowane stopy procentowe dobiera się z zachowaniem ostrożności. Ustala się je zgodnie z regułami przyjętymi przez właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego, stosując następujące zasady:

a) dla wszystkich umów właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego zakładu ustala jedną lub więcej maksymalnych stóp procentowych, z zachowaniem w szczególności następujących zasad:

(i) jeśli umowy zawierają gwarancję wysokości stopy procentowej, właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego ustalają jednolitą maksymalną stopę procentową. Może ona być zróżnicowana w zależności od waluty, w której wyrażona jest umowa, pod warunkiem, że nie stanowi więcej niż 60% wysokości oprocentowania obligacji emitowanych przez państwo, w którego walucie wyrażona jest umowa. W przypadku umowy wyrażonej w ecu limit ten ustala się przez odniesienie do wyrażonych w ecu emisji dokonywanych przez instytucje wspólnotowe.

Jeśli państwo członkowskie postanawia, zgodnie ze zdaniem drugim poprzedniego akapitu, ustalić maksymalną stopę procentową dla umów wyrażonych w walucie innego państwa członkowskiego, konsultuje się uprzednio z właściwymi władzami państwa członkowskiego, w którego walucie umowa została wyrażona;

(ii) jednakże, jeśli aktywa zakładu ubezpieczeń nie są wycenione według ceny ich zakupu, państwo członkowskie może wprowadzić możliwość obliczenia jednej lub kilku maksymalnych stóp procentowych, biorąc pod uwagę zysk na odpowiadających im aktywach pomniejszony o margines bezpieczeństwa oraz, w szczególności w stosunku do umów ze składkami okresowymi, biorąc ponadto pod uwagę spodziewany zysk na przyszłych aktywach. Margines bezpieczeństwa oraz maksymalna stopa lub stopy procentowe stosowane do spodziewanego zysku na przyszłych aktywach ustalane są przez właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego;

b) ustalenie maksymalnej stopy procentowej nie oznacza narzucenia zakładowi obowiązku stosowania tak wysokiej stawki;

c) rodzime państwo członkowskie może podjąć decyzję o niestosowaniu lit. a) do następujących kategorii umów:

- umów wyrażonych w jednostkach przeliczeniowych,

- umów z jednorazową składką na okres do ośmiu lat,

- ubezpieczeń nie przewidujących udziału w zysku oraz umów rentowych bez wartości wykupu.

W przypadkach określonych w dwóch ostatnich tiret akapitu pierwszego, wybierając ostrożną stopę procentową można brać pod uwagę walutę, w której wyrażona jest umowa oraz posiadane obecnie odpowiadające jej aktywa oraz, jeśli aktywa zakładu ubezpieczeń wycenione są według ich bieżącej wartości, także spodziewany zysk na przyszłych aktywach.

W żadnych okolicznościach stopa procentowa nie może być wyższa niż zysk na aktywach, wyliczony zgodnie z zasadami rachunkowości stosowanymi w rodzimym państwie członkowskim, pomniejszony o odpowiednie odliczenie;

d) państwo członkowskie wymaga od zakładu ubezpieczeń wydzielenia w jego księgach rachunkowych rezerwy na zrealizowanie zobowiązań z tytułu odsetek wobec ubezpieczających, jeśli obecny lub przewidywalny zysk na aktywach zakładu ubezpieczeń nie jest wystarczający do pokrycia tych zobowiązań;

e) Komisja oraz właściwe władze państw członkowskich, które tego wymagają, powiadamiane są o maksymalnych stopach procentowych, ustalonych zgodnie z lit. a).

C. Elementy statystyczne wyceny oraz rezerwę na koszty ustala się ostrożnie, mając na względzie państwo, w którym zaciągnięto zobowiązanie, rodzaj polisy oraz spodziewane koszty administracyjne i prowizje.

D. W przypadku umów dających prawo do udziału w zyskach, sposób obliczenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych może uwzględniać, bezpośrednio lub pośrednio, przyszłe premie różnego rodzaju, w sposób zgodny z pozostałymi założeniami co do przyszłego przebiegu ubezpieczeń oraz z aktualną metodą podziału premii.

E. Rezerwa na przyszłe koszty może być utworzona pośrednio, na przykład poprzez wykorzystanie przyszłych składek, pomniejszonych o koszty zarządzania. Jednakże, rezerwa ogółem, bezpośrednia lub pośrednia nie może być mniejsza od wyniku ostrożnej wyceny odpowiednich przyszłych kosztów.

F. Metoda obliczania rezerw techniczno - ubezpieczeniowych nie może być zmieniana z roku na rok wskutek arbitralnych zmian metody lub podstaw obliczeń oraz uwzględnia odpowiedni sposób podziału zysków w okresie ważności poszczególnych polis.

2. Zakłady ubezpieczeń podają do publicznej wiadomości informacje na temat podstaw i metod wykorzystywanych do obliczenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, w tym rezerw na premie.

3. Rodzime państwo członkowskie wymaga od każdego zakładu ubezpieczeń pokrywania rezerw techniczno - ubezpieczeniowych w odniesieniu do całej działalności poprzez aktywa dopasowane, zgodnie z art. 24 dyrektywy 92/96/EWG. W odniesieniu do umów zawartych we Wspólnocie, aktywa te muszą być umiejscowione we Wspólnocie. Państwa członkowskie nie wymagają od zakładów ubezpieczeń umiejscowienia ich aktywów w konkretnym państwie członkowskim. Rodzime państwo członkowskie może jednak zezwolić na złagodzenie zasad dotyczących umiejscowienia aktywów.

4. Jeśli rodzime państwo członkowskie dopuszcza pokrywanie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych wierzytelnościami reasekuracyjnymi, określa procentowo dopuszczalny limit. W takim przypadku nie może stawiać wymagań co do umiejscowienia aktywów odpowiadających tym wierzytelnościom.”

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Obowiązki państwa członkowskiego pochodzenia/przyjmującego: uprawnienia właściwych władz państwa członkowskiego pochodzenia w zakresie nadzoru powinny obejmować całą działalność zakładów posiadających siedzibę na jego terytorium. W Wielkiej Brytanii rozszerzenie uprawnień Sekretarza Stanu w zakresie nadzoru nad zakładami posiadającymi tam siedzibę na całą ich działalność – prowadzoną wewnątrz Wielkiej Brytanii jak i poza jej terytorium – zostało wdrożone na mocy przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (zmiana) z 1994 r. Art. 4 przepisów zmienia ust. 15 ICA z 1982 r., w którym określono zakres stosowania części II – Nadzór nad zakładami ubezpieczeń. Zgodnie z art. 4 część II ustawy ma zastosowanie między innymi do „wszystkich brytyjskich zakładów, które prowadzą działalność w państwie członkowskim innym niż Wielka Brytania”. Ograniczenie uprawnień Sekretarza Stanu w zakresie nadzoru również zostało wdrożone przepisami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r. Na mocy art. 13 przepisów dotyczących trzecich dyrektyw ubezpieczeniowych do art. 15 ICA z 1982 r. dodano ust. 1A, zgodnie z którym zakłady wspólnotowe zostały wyłączone z zakresu zastosowania części II ustawy o zakładach ubezpieczeń, jeżeli prowadzą działalność ubezpieczeniową za pośrednictwem oddziału i spełniły wymogi określone w części I załącznika 2F do ustawy. Zgodnie z art. 45 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie do ICA 1982 r. dodano załącznik 2F. Wspomniany załącznik stanowi kluczowy zapis pod względem definicji praw i obowiązków brytyjskich organów nadzoru w odniesieniu do wspólnotowych zakładów prowadzących działalność w Wielkiej Brytanii albo za pośrednictwem oddziału, albo przez transgraniczne świadczenie usług. Konkretnie rzecz biorąc, art. 15 i 16 zmieniają art. 34 i 35 ICA z 1982 r., słusznie ograniczając prawo Sekretarza Stanu do kontrolowania wartości, charakteru i umiejscowienia aktywów zakładów wspólnotowych prowadzących działalność na podlegającym mu terytorium.

Zasady obliczania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych: brytyjskie zasady wyceny zobowiązań długoterminowych zostały ustanowione przepisami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń z 1994 r. Główne zasady wyceny kwoty zobowiązań zostały określone w art. 64, który brzmi następująco: „Określenie kwoty zobowiązań długoterminowych (z wyjątkiem zobowiązań, które stały się wymagalne przed datą wyceny) jest prowadzone według zasad aktuarialnych należycie uwzględniających uzasadnione oczekiwania ubezpieczających, a na wszystkie zobowiązania tworzone są odpowiednie rezerwy według założeń ostrożnościowych uwzględniających odpowiednie marginesy na wypadek niekorzystnego odchylenia istotnych czynników. Przy określaniu kwoty zobowiązań długoterminowych uwzględnia się wszelkie przyszłe zobowiązania określone na podstawie warunków polisy dla każdej zawartej umowy, włączając składki płatne po dacie wyceny. (3) Z zastrzeżeniem obowiązywania ust. 1 powyżej kwota zobowiązań długoterminowych jest określana zgodnie z art. 65-75 poniżej i uwzględnia między innymi następujące czynniki: wszystkie gwarantowane świadczenia, w tym gwarantowaną wartość przy wykupie; nabyte, zadeklarowane lub przydzielone premie, do których ubezpieczający już są zbiorowo lub indywidualnie uprawnieni na podstawie umów; wszelkie opcje dostępne dla ubezpieczających na podstawie zawartych umów; wydatki, w tym prowizje; wszelkie prawa wynikające z umów reasekuracyjnych w odniesieniu do długoterminowej działalności; dowolne opłaty i potrącenia, o ile nie wykraczają one poza uzasadnione oczekiwania ubezpieczających”. Zasady, o których mowa w art. 64 wydają się zgodne z zasadami zapisanymi w dyrektywie, z dodatkową – nieuwzględnioną w dyrektywie – wzmianką o należytym uwzględnieniu uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających.

„Zasady aktuarialne” zostały przedstawione w dwóch wytycznych (Guidance Notes) opracowanych przez radę i instytut, GN1 i GN8, oznaczonych jako „normy postępowania”, co oznacza, że są obowiązujące dla wyznaczonych aktuariuszy.

Zarówno dyrektywa jak i ustawodawstwo brytyjskie zawierają wyraźne zapisy, zgodnie z którymi ostrożna perspektywiczna wycena aktuarialna zobowiązań zakładu ubezpieczeń musi uwzględniać wszystkie przyszłe zobowiązania wynikające z warunków polisy dla każdej zawartej umowy, w tym gwarantowane świadczenia, premie i opcje na kontrakty dla ubezpieczających. Z kolei dyrektywa zawiera bardziej szczegółowy zapis, zgodnie z którym w przypadku zagwarantowanej ceny wykupu kontraktu kwota rezerwy matematycznej na pokrycie kontraktu w każdej chwili musi być równa wartości gwarantowanej w danym czasie. W ustawodawstwie brytyjskim zapis ten nie został powtórzony, ale zawiera ono osobny artykuł dotyczący rezerw na pokrycie opcji dla ubezpieczających, który brzmi następująco: „(1) Zgodnie z założeniami ostrożnościowymi tworzone są rezerwy na pokrycie zwiększenia zobowiązań spowodowanego wykonaniem praw z opcji w ramach kontraktów zawartych przez ubezpieczających. (2) W przypadku gdy kontrakt zawiera opcję, w ramach której ubezpieczający może zabezpieczyć sobie gwarantowaną wypłatę gotówkową w ciągu dwunastu miesięcy od daty wyceny, rezerwa na powyższą opcję powinna mieć taką wysokość, aby wartość przeznaczona na pokrycie kontraktu była nie mniejsza niż kwota potrzebna do dokonania wypłaty w przypadku wykonania praw z opcji.”

Art. 65-75 zawierają bardziej szczegółowe kryteria określania kwoty zobowiązań: zgodnie z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie art. 65 stanowi, że co do zasady długoterminowe zobowiązania muszą być określane osobno dla każdej umowy poprzez perspektywiczne obliczenia. Wspomniany artykuł dopuszcza wyjątkowe wykorzystanie odpowiednich zaokrągleń i uogólnianie, a także zastosowanie metody retrospektywnej, uzależniając oba wyjątki od tych samych warunków, jakie zapisano w dyrektywie. Zgodnie z wymienionym artykułem w razie konieczności należy zarezerwować dodatkowe kwoty na potrzeby związane z ogólnym, niewyszczególnionym ryzykiem, zaś metoda obliczania nie może podlegać arbitralnym zmianom z roku na rok. Art. 69 dotyczący stopy procentowej stosowanej w obliczaniu wartości bieżącej przyszłych wypłat dokonywanych przez zakład ubezpieczeń lub na jego rzecz określa normy ostrożnościowe równoważne z normami określonymi dyrektywą. To samo dotyczy art. 68 i 71 dotyczących rezerw na wydatki. Zgodnie z dyrektywą ustawodawstwo krajowe wymaga, aby zakład ujawniał właściwym władzom wymienione wyżej informacje jako część informacji wymaganych w ramach dokumentacji wniosku o zezwolenie na prowadzenie działalności. Dodatkowe informacje na ten temat znajdują się w sprawozdaniu z rocznej wyceny aktuarialnej, dostępnym na żądanie dla ubezpieczających i akcjonariuszy oraz otwartym do publicznego wglądu we właściwym rejestrze spółek.

Obowiązek stosowania zasady dopasowania: Zgodnie z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie państwa członkowskie nie mogą wymagać, aby zakłady umiejscawiały swoje aktywa w określonym państwie członkowskim. Pozwala ona państwu członkowskiemu pochodzenia dopuścić rozluźnienie zasad umiejscowienia aktywów. Ustawodawstwo brytyjskie zawiera natomiast przepisy, które w określonych okolicznościach wymagają, aby zakład ubezpieczeń umiejscowił część lub całość swoich aktywów w określonym miejscu. Po pierwsze, zgodnie z art. 31 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. aktywa przeznaczone na pokrycie zobowiązań w funtach szterlingach muszą być przechowywane we Wspólnocie, zaś aktywa przeznaczone na pokrycie zobowiązań w innych walutach muszą być przechowywane we Wspólnocie lub w kraju danej waluty. Po drugie, w art. 33 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. określono pewne obowiązki związane z umiejscowieniem aktywów dla zakładów spoza Wspólnoty, których siedziba zarządu nie znajduje się w żadnym z państw EFTA, w odniesieniu do ich aktywów stanowiących w Wielkiej Brytanii margines wypłacalności utrzymywany zgodnie z art. 32 ust. 2 lit. b) ustawy. Po trzecie, na mocy art. 39 i 40 ustawy Sekretarz Stanu ma w pewnych okolicznościach prawo wymagać, aby brytyjski zakład umiejscowił w WE aktywa równe całości lub określonej części kwoty jego krajowych zobowiązań, oraz narzucić swego rodzaju kuratelę nad tymi aktywami. Zgodnie z art. 37 ust. 3 Sekretarz Stanu może skorzystać z tych uprawnień dopiero wówczas, gdy zakład nie wypełni określonych obowiązków, m.in. nie określi wartości swoich zobowiązań zgodnie z przepisami. Na mocy art. 27 zakład musi posiadać wystarczające aktywa w określonej walucie na pokrycie zaciągniętych w niej zobowiązań, wyłącznie gdy zobowiązania zakładu w tej walucie przekraczają 5% wszystkich jego zobowiązań. Natomiast dyrektywa nie przewiduje 5% marginesu swobody, zanim uruchomiony zostanie obowiązek dopasowania aktywów, nie oznacza to jednak odejścia od wynikającego z dyrektywy obowiązku dopasowania aktywów, ponieważ dopuszczono w niej wprowadzanie wyjątków od tego obowiązku przez państwa członkowskie.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Istnieją dwa aspekty wiążące omawiany artykuł ze sprawą spółki ELAS: po pierwsze, argument „całej działalności” powiązany z opcjonalnym tworzeniem rezerw na premie uznaniowe, a po drugie, powracająca kwestia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających.

1. Argument „całej działalności” oraz opcjonalne tworzenie rezerw na premie uznaniowe

Na mocy art. 18 Wielka Brytania miała obowiązek dopilnować, aby spółka Equitable Life utworzyła wystarczające rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe, w tym rezerwy matematyczne, w odniesieniu do całej swojej działalności z wykorzystaniem odpowiednio ostrożnej perspektywicznej wyceny aktuarialnej (w artykule tym powtórzono zatem wymóg uwzględnienia „całej działalności” wymieniony już wyraźnie w art. 8). Ani dyrektywa, ani brytyjskie ustawodawstwo nie zawierają żadnych dodatkowych wyjaśnień w kwestii znaczenia „ostrożnej wyceny”, której zdefiniowanie pozostawiono aktuariuszowi. Jest to ważna kwestia, biorąc pod uwagę, że spółka ELAS gromadziła rezerwy na wypłatę premii dla osób uposażonych(10) (premie już zadeklarowane stanowiące świadczenia wynikające z umowy), ale nie tworzyła żadnych rezerw na przyszłe premie dla osób uposażonych i premie końcowe, które są przyznawane przez zakład ubezpieczeń według uznania. Według niektórych zeznań powyższy brak rezerw był jedną z przyczyn upadku spółki(11). Znaczenie tych premii i ich powiązanie z problemem gwarantowanej stawki renty rocznej zostało wyjaśnione szczegółowo w części I (Wprowadzenie) i części III (Kwestie nadzoru).

Dyrektywa przewiduje jedynie wymóg, aby przyszłe zobowiązania uwzględniały, oprócz wszystkich świadczeń gwarantowanych, premie, do których ubezpieczający są już zbiorowo lub indywidualnie uprawnieni bez względu na to, jak zostały one nazwane – nabyte, zadeklarowane czy przydzielone. Ani przepisy brytyjskiego prawa, ani dyrektywa nie zawierają wymogu tworzenia dodatkowych rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, zwłaszcza na przyszłe premie dla osób uposażonych i premie końcowe przyznawane według uznania zakładu ubezpieczeń, a nie w wyniku zobowiązania umownego. Trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie pozostawia organom regulacyjnym państw członkowskich możliwość (sekcja 1.D) wprowadzenia wymogu tworzenia rezerw na dobrowolne przyszłe premie (rezerwy na „przyszłe premie różnego rodzaju”).

Nicholas BELLORD twierdzi, że było to celowe postępowanie, ponieważ jego zdaniem (H2) „podczas opracowania trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie stwierdzono, że proponowane wymogi są bardziej restrykcyjne niż wymogi dotyczące tworzenia rezerw i że delegacja brytyjska wymogi te popiera. Jednakże Ministerstwo Skarbu i organy nadzoru zdały sobie sprawę, że gdyby ta dyrektywa została przyjęta w proponowanym kształcie, mogłaby ujawnić prawdę na temat spółki Equitable i z tego względu udaremniły ten zamysł, zapewniając opcjonalny charakter tworzenia rezerw (…). Istniała zatem możliwość zagwarantowania odpowiedniego tworzenia rezerw, ale brytyjskie organy nadzoru celowo nie skorzystały z tej możliwości.”

Co więcej, zgodnie z inną interpretacją (WE Conf 11), w przypadkach gdy dyrektywa wymaga tworzenia wystarczających rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w odniesieniu do całej działalności, takie jest właśnie jej znaczenie, bez jakichkolwiek dwuznaczności, tzn. rezerwy techniczne muszą być obliczane nie tylko w odniesieniu do zobowiązań umownych zakładu, ale również do przyszłych premii dla osób uposażonych i premii końcowych. Lord Penrose (WE 16) podkreśla tę kwestię, mówiąc o tym, że organ nadzoru koncentrował się wyłącznie na marginesach wypłacalności i nie zwracał uwagi na narosłe premie końcowe, dając do zrozumienia, że nadzór powinien uwzględniać weryfikację całej działalności zakładu, a nie tylko jego wypłacalności (patrz również podobne argumenty w sekcji poświęconej art. 8).

Zgodnie z różnymi wymienionymi wyżej zeznaniami opracowano następującą argumentację: prawdą jest, że opcja przedstawiona w sekcji 1.D nie zmusza organu nadzoru, aby wymagał tworzenia rezerw na „przyszłe premie różnego rodzaju” (np. premie uznaniowe), jednakże premie uznaniowe stanowią wciąż nieodłączną część „całej działalności” zakładu, tzn. fakt istnienia tej opcji nie zwalnia władz brytyjskich z dokładania wszelkich starań, aby przestrzegać treści i celu dyrektywy. Dowody zgromadzone przez komisję EQUI wskazują, że poprzez nieuwzględnienie premii końcowych (premii uznaniowych) w ogólnej analizie kondycji finansowej zakładu i skoncentrowanie się wyłącznie na marginesach wypłacalności organ nadzoru zignorował obowiązkowe pojęcie „całej działalności” i prawdopodobnie nie zachował treści i celu art. 18.

Lord Penrose wyraźnie stwierdza (WE 16): dyrektywa „wymagała ostrożnego tworzenia rezerw na premie końcowe lub przynajmniej realistycznego ich uwzględnienia. Pozwoliłoby to dostrzec złą sytuację spółki na znacznie wcześniejszym etapie i skłoniłoby do podjęcia działań naprawczych. Ministerstwo Przemysłu i Handlu nie wykorzystało tej możliwości (…). Brytyjskie przepisy wdrażające dyrektywę pozostawiły sytuację w jej wcześniejszym kształcie.”

2. Argument uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających i tworzenie rezerw na pokrycie premii uznaniowych

Jak już wspomniano w sekcjach dotyczących art. 8 i 10, prawo brytyjskie wykracza poza dyrektywę, wprowadzając przepis o należytym uwzględnianiu uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających przy określaniu kwoty zobowiązań długoterminowych. W kontekście sprawy ELAS zgodnie z jedną z argumentacji uzasadnione oczekiwania ubezpieczających polegały między innymi na tym, że spodziewali się oni otrzymania premii uznaniowych oprócz świadczeń wynikających z umowy. Konsekwencją tego rozumowania jest stwierdzenie, że gdyby władze brytyjskie wypełniły spoczywający na nich obowiązek dopilnowania, by przestrzegano uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających, doprowadziłoby to bardziej konserwatywnej oceny zobowiązań spółki i być może pozwoliłoby uniknąć skutków orzeczenia Izby Lordów w sprawie Hymana, która, jak wcześniej wspomniano, bezpośrednio przyczyniła się do problemów ELAS.

Jeszcze inaczej wyraził to jeden ze świadków, Michael JOSEPHS twierdząc w H2, że „spółka Equitable nalegała na równe traktowanie wszystkich polis bez względu na to, czy miały postać umów na określone świadczenia czy też w późniejszej formie – umów inwestycyjnych”. Umowy „były formułowane w taki sposób, aby przekazać ubezpieczającym pełne prawo udziału w zyskach z inwestycji spółki proporcjonalnie do kwoty netto wpłaconych składek”. Zgodnie z powyższą interpretacją art. 18 wprowadzałby wymóg, aby prawo to było odzwierciedlone w naliczaniu zobowiązań z tytułu polis, czego zdaniem Michaela JOSEPHSA nie robiono.

Czy pozaumowne premie uznaniowe były uznawane za element uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających? Zgodnie ze szczegółowym objaśnieniem w sekcji dotyczącej art. 8, brytyjskie organy regulacyjne nie były tego zdania. Jednakże na podstawie wielu dowodów zdobytych przez komisję EQUI, począwszy od sprawozdania lorda Penrose’a (WE 16), można stwierdzić, że pozaumowne premie uznaniowe stanowiły nieodłączną część pakietu oferowanego ubezpieczającym, którym sugerowano, że premie te zostaną wypłacone wyłącznie w zależności od sytuacji panującej na giełdzie w momencie wystąpienia z funduszu (patrz WE 26 Burgess Hodgson, WE 52-54 Seymour, H5 Lloyd).

Podsumowując, argumentacja w kwestii art. 18 przedstawia się następująco: skoro władze brytyjskie były zobowiązane do przestrzegania uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających, powinny się były również upewnić, czy rezerwy tworzone przez spółkę ELAS obejmowały premie uznaniowe i końcowe. Nie uznając premii uznaniowych za nieodłączną część całej działalności” spółki i nie zobowiązując ELAS do zapewnienia odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych na ich pokrycie, brytyjskie organy nadzoru pośrednio przyczyniły się do upadku spółki ELAS w dniu wydania orzeczenia przez Izbę Lordów i w związku z tym nie wzięły należycie pod uwagę uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających, których miały obowiązek bronić, prawdopodobnie naruszając w ten sposób literę i ducha art. 18 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie.

Dalsze informacje w tej kwestii znajdują się w części III dotyczącej działań w zakresie nadzoru.

Artykuł 21 – Aktywa włączone/wyłączone z rezerw techniczno-ubezpieczeniowych (art. 23 DU)

Podsumowanie celów

W artykule tym określono rodzaj aktywów, jaki może zostać dopuszczony na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych (art. 18), i ustanowiono pewne zasady w zakresie wyceny dopuszczonych aktywów. Nadano również organom regulacyjnym uprawnienia w zakresie przyjmowania innych kategorii aktywów na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w wyjątkowych okolicznościach na wniosek zakładu ubezpieczeń. Sytuacja ta musi mieć charakter tymczasowy i musi mieć miejsce na podstawie właściwie uzasadnionej decyzji.

Treść artykułu

Artykuł 21

1. Rodzime państwo członkowskie nie może wyrazić zgody na pokrywanie przez zakłady ubezpieczeń ich rezerw techniczno - ubezpieczeniowych aktywami innego rodzaju niż wymienione poniżej:

A. Lokaty

a) dłużne papiery wartościowe, obligacje oraz inne instrumenty rynku pieniężnego i kapitałowego;

b) pożyczki;

c) akcje i inne udziały przynoszące dochód zmienny;

d) jednostki uczestnictwa w przedsiębiorstwach zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe oraz w innych funduszach inwestycyjnych;

e) grunty, budynki i tytuły własności mienia nieruchomego;

B. Należności i roszczenia

f) należności od reasekuratorów, łącznie z udziałem reasekuratorów w rezerwach techniczno - ubezpieczeniowych;

g) depozyty u cedentów i należności od nich;

h) należności od ubezpieczających i pośredników z tytułu ubezpieczeń bezpośrednich i reasekuracji;

i) zaliczki w ramach polis;

j) zwroty podatków;

k) roszczenia wobec funduszy gwarancyjnych;

C. Inne

l) materialne aktywa trwałe inne niż grunty i budynki wycenione na podstawie ostrożnej amortyzacji;

m) gotówka w banku i w kasie, depozyty w instytucjach kredytowych i innych instytucjach uprawnionych do przyjmowania depozytów;

n) odroczone koszty uzyskania;

o) zarachowane odsetki i czynsze, inne przychody przyszłych okresów i przedpłaty;

p) odsetki zwrotne

W przypadku towarzystwa ubezpieczycieli znanego pod nazwą „Lloyd’s” rodzaje aktywów obejmują także gwarancje i akredytywy wystawione przez instytucje kredytowe w rozumieniu dyrektywy 77/780/EWG(12) lub przez zakłady ubezpieczeń, łącznie z możliwymi do sprawdzenia wpływami z tytułu ubezpieczeń na życie, o ile stanowią one fundusze należące do udziałowców.

Włączenie jakichkolwiek aktywów bądź rodzajów aktywów wymienionych w akapicie pierwszym nie oznacza, że wszystkie rodzaje aktywów muszą być automatycznie przyjęte jako pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych. Rodzime państwo członkowskie ustanawia bardziej szczegółowe zasady ustalające warunki stosowania akceptowanych aktywów; w związku z tym państwo może wymagać, szczególnie w przypadku należności od reasekuratorów, zabezpieczenia majątkowego lub gwarancji.

Przy ustalaniu oraz stosowaniu ustanawianych przez siebie reguł, rodzime państwo członkowskie zapewnia w szczególności przestrzeganie następujących zasad:

(i) aktywa na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych wycenia się bez należności wynikających z ich uzyskania;

(ii) wszystkie aktywa muszą być wyceniane ostrożnie, uwzględniając ryzyko braku możliwości uzyskania niektórych kwot. W szczególności materialne aktywa trwałe inne niż grunty i budynki mogą być przyjęte jako pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych tylko w przypadku, gdy zostały wycenione w oparciu o ostrożną amortyzację;

(iii) pożyczki udzielone przedsiębiorstwom, państwom lub organizacjom międzynarodowym, władzom lokalnym lub regionalnym albo osobom fizycznym mogą być przyjęte jako pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych tylko w przypadku, gdy istnieją wystarczające gwarancje ich bezpieczeństwa, bez względu na to, czy wynikają one ze statusu pożyczkobiorcy, zapisów hipotecznych, gwarancji bankowych, lub też z gwarancji udzielonych przez zakłady ubezpieczeń, bądź z innych form zabezpieczenia;

(iv) instrumenty pochodne, jak np. opcje, transakcje terminowe typu futures i transakcje swapowe związane z aktywami pokrywającymi rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe mogą być stosowane, o ile przyczyniają się one do zmniejszenia ryzyka inwestycyjnego lub ułatwiają skuteczne zarządzanie portfelem. Muszą one być wyceniane według zasady ostrożnej wyceny oraz mogą być brane pod uwagę przy wycenie aktywów podstawowych;

(v) zbywalne papiery wartościowe, które nie podlegają obrotowi na regulowanym rynku mogą być przyjęte jako pokrycie rezerw techniczno - ubezpieczeniowych tylko w przypadku, gdy mogą być zrealizowane w krótkim terminie, lub jeśli są udziałami w instytucjach kredytowych, zakładach ubezpieczeń, w granicach dozwolonych w art. 8 dyrektywy 79/267/EWG, lub w przedsiębiorstwach inwestycyjnych mających siedzibę w państwie członkowskim;

(vi) należności i roszczenia wobec strony trzeciej mogą być przyjęte jako pokrycie rezerw techniczno - ubezpieczeniowych tylko po ich pomniejszeniu o wszelkie kwoty należne tej stronie;

(vii) wartość należności i roszczeń przyjętych jako pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych musi być obliczona według zasady ostrożnej wyceny, z uwzględnieniem ryzyka braku możliwości uzyskania niektórych kwot. Szczególnie należności od ubezpieczających i pośredników z tytułu działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej mogą być zaakceptowane tylko w przypadku, gdy okres zalegania z płatnością nie przekracza trzech miesięcy;

(viii) w przypadku, gdy posiadane aktywa obejmują środki zainwestowane w jednostkę zależną od zakładu ubezpieczeń, która zarządza w jego imieniu całością lub częścią lokat zakładu ubezpieczeń, rodzime państwo członkowskie, stosując normy i zasady ustanowione w niniejszym artykule, musi wziąć pod uwagę aktywa podstawowe posiadane przez przedsiębiorstwo zależne od zakładu ubezpieczeń; macierzyste państwo członkowskie może w ten sam sposób traktować aktywa innych jednostek zależnych;

(ix) odroczone koszty uzyskania mogą zostać zatwierdzone na pokrycie rezerw techniczno - ubezpieczeniowych tylko w takim zakresie, w jakim jest to zgodne z wyliczeniem rezerw matematycznych.

2. Bez względu na ust. 1, rodzime państwo członkowskie może, w wyjątkowych okolicznościach oraz na żądanie zakładu ubezpieczeń, w drodze właściwie uzasadnionej decyzji, czasowo przyjąć inne kategorie aktywów jako pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, z zastrzeżeniem art. 20.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Powyższy artykuł jest powiązany ze sprawą w ust. 2, który zawiera furtkę pozwalającą uniknąć przestrzegania zamkniętego wykazu kategorii aktywów wymienionych w ust. 1. Zgodnie z powyższym przepisem „w wyjątkowych okolicznościach” i „na żądanie zakładu ubezpieczeń” państwo członkowskie pochodzenia może „czasowo” i „w drodze właściwie uzasadnionej decyzji” przyjąć inne kategorie aktywów na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych.

Należy to przeanalizować w kontekście art. 25 dotyczącego marginesu wypłacalności. Pytanie, które nasuwa się jako pierwsze, brzmi: czy brytyjskie ustawodawstwo przyznaje organowi nadzoru (Sekretarzowi Stanu) szersze uprawnienia niż zapisano w dyrektywie w zakresie odstąpienia od przepisów dotyczących dopuszczalności aktywów do celów nadzoru. Na mocy art. 68 ICA z 1982 r. w Wielkiej Brytanii Sekretarz Stanu może na wniosek lub za zgodą ubezpieczyciela odstąpić od zastosowania m.in. przepisów dotyczących wyceny aktywów konkretnego zakładu. Korzystanie z tych uprawnień nie jest ograniczone normami, o których mowa w dyrektywie (tzn. „w wyjątkowych okolicznościach” „czasowo”, „w drodze właściwie uzasadnionej decyzji”). Zgodnie z właściwym przepisem decyzja Sekretarza Stanu „może podlegać pewnym warunkom”, co wyraźnie zapewnia organowi nadzoru swobodę decydowania, czy należy zastosować te warunki czy nie. Opisane uprawnienia wydają się szersze niż zapisano w dyrektywie.

Wiążą się one z ryzykiem niezwykle pobłażliwego traktowania, zagrażając stosowaniu zharmonizowanych norm. Daje to powody do obaw co do zgodności art. 68 ICA z 1982 r. z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie. Patrz dalsze argumenty w sekcji dotyczącej art. 25 w sprawie marginesu wypłacalności.

Artykuł 25 – Dostępny margines wypłacalności (art. 18 pierwszej dyrektywy i art. 27 DU, zmieniony również art. 1 ust. 4 dyrektywy wypłacalność I, 2002/12/WE)

Podsumowanie celów

Na mocy omawianego artykułu obowiązkowe jest wymaganie od każdego zakładu ubezpieczeń odpowiedniego dostępnego marginesu wypłacalności w odniesieniu do całej jego działalności w każdym momencie. Przez margines wypłacalności rozumie się wartość aktywów podzieloną przez kwotę przewidywalnych zobowiązań, pomniejszoną o wartości niematerialne. W omawianym artykule ustanowiono także niektóre warunki dotyczące rodzajów aktywów, obejmujące między innymi: wpłacony kapitał akcyjny lub w przypadku towarzystw ubezpieczeń wzajemnych pokryty kapitał zakładowy wraz z rachunkami członków spełniających szereg kryteriów, tzn. połowę niewpłaconego kapitału akcyjnego lub kapitału zakładowego; rezerwy; zyski z lat ubiegłych; akcje uprzywilejowane z kumulowaną dywidendą oraz opcjonalnie pożyczki podporządkowane tylko do 50% marginesu; papiery wartościowe bez określonego terminu wymagalności oraz inne instrumenty finansowe.

Treść artykułu

Artykuł 25

W art. 18 akapit drugi dyrektywy 79/267/EWG pkt 1 otrzymuje brzmienie:

„1. aktywa zakładu, wolne od wszelkich przewidywalnych zobowiązań, pomniejszone o wartości niematerialne i prawne. W szczególności obejmują:

- wpłacony kapitał akcyjny lub, w przypadku towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, pokryty kapitał zakładowy wraz z rachunkami członków spełniających wszystkie poniższe kryteria:

a) umowa i statut spółki muszą przewidywać możliwość dokonywania wypłat z tych rachunków na rzecz członków jedynie wówczas, gdy nie spowoduje to spadku marginesu wypłacalności poniżej wymaganego poziomu lub, w przypadku rozwiązania zakładu, gdy zostały zaspokojone wszystkie inne zobowiązania zakładu;

b) umowa i statut spółki muszą przewidywać, w przypadku jakichkolwiek płatności tego typu, dokonywanych z powodów innych niż indywidualne wygaśnięcie członkostwa, obowiązek powiadomienia o tym właściwych władz przynajmniej na miesiąc wcześniej oraz dopuszczać w tym okresie wstrzymanie płatności;

c) stosowne postanowienia umowy i statutu spółki mogą być zmieniane tylko po uzyskaniu od właściwych władz oświadczenia, że nie mają zastrzeżeń do proponowanych zmian, bez uszczerbku kryteriów przedstawionych w lit. a) i b);

- połowę niewpłaconego kapitału akcyjnego lub kapitału zakładowego, jeżeli wpłacona część wynosi 25% tego kapitału,

- rezerwy (obowiązkowe i wolne), które nie odnoszą się do zobowiązań ubezpieczeniowych,

- wszystkie zyski z lat ubiegłych,

- akcje uprzywilejowane z kumulowaną dywidendą oraz pożyczki podporządkowane można uwzględniać jedynie do wysokości 50% marginesu, z czego nie więcej niż 25% stanowią pożyczki podporządkowane o ustalonym terminie spłaty lub uprzywilejowane akcje z kumulowaną dywidendą o ustalonym terminie płatności, w przypadku, gdy zostaną spełnione poniższe minimalne kryteria:

a) w przypadku upadłości lub likwidacji zakładu ubezpieczeń muszą istnieć wiążące porozumienia, na mocy których pożyczki podporządkowane lub uprzywilejowane akcje z kumulowaną dywidendą zajmują miejsce roszczeń wszystkich innych wierzycieli oraz nie podlegają spłacie, dopóki zakład nie spłaci wszystkich pozostałych wierzytelności wymagalnych w tym czasie.

Kapitał pożyczek podporządkowanych musi spełniać następujące dodatkowe warunki:

b) pod uwagę mogą być brane tylko fundusze opłacone w pełnej wysokości;

c) w przypadku pożyczek z określonym terminem spłaty, pierwotny termin spłaty musi wynosić co najmniej pięć lat. Nie później jednak, niż rok przed terminem spłaty, zakład ubezpieczeń musi przedstawić właściwym władzom, w celu uzyskania zgody, plan przedstawiający sposób utrzymania lub podniesienia marginesu wypłacalności do wymaganego poziomu w terminie spłaty, chyba że stopień, w jakim pożyczka może być zaliczona jako część składowa marginesu wypłacalności, jest stopniowo ograniczany przez okres co najmniej pięciu lat przed terminem spłaty. Właściwe władze mogą zezwolić na przedterminową spłatę takich pożyczek pod warunkiem, że zakład ubezpieczeń udzielający pożyczki wystąpi z takim wnioskiem, oraz jego margines wypłacalności nie spadnie poniżej wymaganego poziomu;

d) pożyczki, których termin spłaty nie jest ustalony, muszą podlegać spłacie z zachowaniem pięcioletniego okresu wypowiedzenia, chyba że nie są już uważane za część składową marginesu wypłacalności, lub że dokonanie przedterminowej spłaty wymaga uzyskania wyraźnej zgody właściwych władz. W tym drugim przypadku zakład ubezpieczeń musi powiadomić właściwe organy co najmniej sześć miesięcy przed planowanym terminem spłaty oraz podać szczegóły dotyczące obecnego i wymaganego poziomu marginesu wypłacalności przed i po dokonaniu spłaty. Właściwe władze zezwalają na spłatę pożyczki tylko w przypadku, gdy wysokość marginesu wypłacalności zakładu ubezpieczeń nie spadnie poniżej wymaganego poziomu;

e) w umowie pożyczki nie wolno umieszczać żadnych zastrzeżeń przewidujących, że w określonych okolicznościach, innych niż likwidacja zakładu ubezpieczeń, zadłużenie będzie wymagalne przed uzgodnionym terminem spłaty;

f) umowa pożyczki może zostać zmieniona tylko po otrzymaniu od właściwych władz oświadczenia, że nie mają one zastrzeżeń do planowanych zmian;

- papiery wartościowe bez określonego terminu wymagalności oraz inne instrumenty finansowe, które spełniają poniższe warunki, włączając akcje uprzywilejowane z kumulowaną dywidendą inne niż wymienione w tiret poprzednim, do wysokości 50% marginesu wypłacalności dla wszystkich tych papierów wartościowych i kapitału pożyczek podporządkowanych określonych w poprzednim tiret:

a) nie mogą one zostać spłacone z inicjatywy okaziciela lub bez wcześniejszej zgody właściwych władz;

b) umowa o udzielenie pożyczki musi umożliwiać zakładowi ubezpieczeń odroczenie płatności odsetek;

c) roszczenia pożyczkodawcy w stosunku do zakładu ubezpieczeń muszą być w całości zakwalifikowane do zaspokojenia, po zaspokojeniu roszczeń wszystkich głównych wierzycieli.

d) dokumenty dotyczące emisji papierów wartościowych muszą uwzględniać zdolność absorpcji strat związaną z zadłużeniem i niespłaconymi odsetkami, jak również umożliwiać zakładowi ubezpieczeń kontynuację jego działalności;

e) pod uwagę mogą być brane tylko kwoty spłacone w pełnej wysokości.”

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Wymóg marginesu wypłacalności: w Wielkiej Brytanii zgodnie z art. 32 ust. 1 ICA z 1982 r., z późn. zm., wymagane jest, aby każdy zakład ubezpieczeń (objęty zakresem zastosowania części II ustawy), którego siedziba zarządu znajduje się w Wielkiej Brytanii, „utrzymywał margines wypłacalności w takiej wysokości, jakiej wymagają przepisy wykonawcze ustanowione na potrzeby niniejszego artykułu”, zwany wymaganym marginesem minimalnym. W art. 32 ust. 5 lit. a) ustawy określono margines wypłacalności zakładu ubezpieczeń jako „nadwyżkę wartości aktywów w stosunku do kwoty zobowiązań, przy czym obie wartości określane są zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi wyceny”. W ustawie nie określono kwoty wymaganego marginesu minimalnego ani jego części składowych, pozostawiając obie kwestie do sprecyzowania w drodze aktów wykonawczych.

Zgodnie z dyrektywą zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do utrzymywania marginesu wypłacalności na wysokości co najmniej równej wymaganemu marginesowi minimalnemu w każdym momencie, a nie tylko na koniec roku. Wymagany margines minimalny zakładu prowadzącego długoterminową działalność jest równy wyższej z następujących kwot:

§ minimalny fundusz gwarantowany (który w przypadku towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych wynosi 600 000 EUR),

§ wymagany margines wypłacalności.

Skład marginesu wypłacalności: zgodnie z wymogami trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie margines wypłacalności musi składać się z aktywów wolnych od wszelkich przewidywalnych zobowiązań, zwanych również „aktywami bezpośrednimi”, a tylko w wyjątkowych przypadkach z „aktywów ukrytych” lub „niematerialnych”, z zastrzeżeniem uzyskania zezwolenia właściwych władz. Aktywa ukryte to niematerialne aktywa długoterminowe wynikające z niedoszacowania aktywów lub przeszacowania zobowiązań. W przepisach dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. również rozróżniono aktywa na bezpośrednie i ukryte. Zgodnie z art. 22 ust. 3 przepisów wymaga się, aby ze wszystkich aktywów przeznaczonych na pokrycie wymaganego minimalnego marginesu zakładu przynajmniej 50% funduszu gwarancyjnego (lub 100% minimalnego funduszu gwarancyjnego, gdy kwota ta jest wyższa) znajdowało pokrycie w „aktywach bezpośrednich”. Aktywa bezpośrednie stanowią wszelkie rodzaje aktywów inne niż aktywa ukryte, wyraźnie wymienione w przepisach. Zgodnie z art. 22 ust. 1 przepisów fundusz gwarancyjny jest równy jednej trzeciej wymaganego marginesu minimalnego. Skutek art. 22 jest więc taki, że jedna szósta wymaganego marginesu minimalnego musi znajdować pokrycie w aktywach bezpośrednich, podczas gdy pozostałe pięć szóstych wymaganego marginesu minimalnego może mieć pokrycie w aktywach ukrytych.

Przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń z 1994 r. nie zawierają zapisu, w którym wymieniono by aktywa bezpośrednie i ukryte, z których może składać się margines wypłacalności. Zawierają one jednak szereg przepisów określających zasady wyceny aktywów i zobowiązań. Aktywa niewymienione w przepisach dotyczących wyceny inne niż gotówka (np. złoto lub surowce) są traktowane jako aktywa bez jakiejkolwiek wartości, a zatem muszą być wyłączone z obliczeń. Po dokonaniu wyceny aktywów zgodnie z odpowiednimi przepisami każda kategoria aktywów musi zostać porównana z określonymi w przepisach granicami dopuszczalności, które w celu rozłożenia ryzyka mają za zadanie ograniczyć wartość każdej kategorii aktywów, które mogą zostać wzięte pod uwagę dla pokrycia zobowiązań zakładu. Wartość aktywów przekraczająca kwotę zobowiązań, które mogą zostać uwzględnione do celów spełnienia wymogów w zakresie wypłacalności zakładu podlega dodatkowym ograniczeniom określonym w art. 23 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. Art. 23 ust. 2 dopuszcza objęcie wyceną połowy kwoty niewpłaconego kapitału pod warunkiem, że jedna czwarta kapitału została wpłacona (przy analogicznych przepisach dla towarzystw ubezpieczeń wzajemnych). Zgodnie z art. 23 ust. 4 towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych prowadzące ogólną działalność ubezpieczeniową może objąć wyceną niewpłacone składki z zastrzeżeniem wypełnienia ograniczeń w lit. a) i b). Zgodnie z dyrektywą przepisy z 1994 r. dopuszczają włączenie do obliczeń dotyczących wypłacalności pożyczek podporządkowanych, jeżeli obowiązek spłaty pożyczki jest podporządkowany prawom ubezpieczających i uzyskany zostanie nakaz przewidziany w art. 68. Aktywa ukryte, o których mowa w przepisach z 1994 r., to przyszłe zyski, rezerwy obliczone metodą Zillmera i rezerwy ukryte. Zgodnie z zawartymi w dyrektywie wymogami włączenie aktywów ukrytych do obliczania marginesu wypłacalności podlega wcześniejszemu zezwoleniu właściwych władz zgodnie z art. 68 ICA. Z chwilą wdrożenia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie Sekretarz Stanu w Ministerstwie Przemysłu i Handlu wydał wskazówki ostrożnościowe zawierające dodatkowe uwagi na temat wykorzystania aktywów ukrytych do celów obliczania wypłacalności oraz na temat korzystania przez Sekretarza Stanu ze swobody działania w tej kwestii, przyznanej mu na mocy art. 68 ustawy. Zgodnie z wytycznymi podczas gdy nakazy dotyczące przyszłych zysków i metody Zillmera są dostępne pod warunkiem spełnienia odpowiednich kryteriów, nakazy odnoszące się do rezerw ukrytych wydawane są wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach.

Metoda Zillmera i rezerwy ukryte: obliczanie metodą Zillmera polega na skorygowaniu wyceny aktuarialnej działalności długoterminowej dla uwzględnienia przyszłego zwrotu kosztów rozwoju działalności. Korekta Zillmera pozwala na rozłożenie początkowych kosztów poniesionych przez zakład na zapewnienie nowych ubezpieczeń na cały okres ważności polisy proporcjonalnie do wysokości należnych składek. W ten sposób koszty początkowe zostają zrównoważone przyszłymi dochodami z polisy. Korekty Zillmera są stosowane wyłącznie do polis z regularnie opłacaną składką.

Zasady określające kwotę wymaganego minimalnego marginesu oraz dopuszczalność aktywów zostały zawarte w przepisach dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. Zgodnie ze wspomnianymi zasadami różne rodzaje zobowiązań wymagają zastosowania różnych marginesów, przy czym wymagany margines minimalny jest sumą wszystkich właściwych marginesów. Zgodnie z dyrektywą art. 26 przepisów z 1994 r. stanowi, że rezerwy ukryte wynikające z niedoszacowania aktywów i przeszacowania zobowiązań (inne niż rezerwy matematyczne) – o ile nie mają charakteru wyjątkowego – mogą dla celów obliczenia wypłacalności zostać włączone w pełnej wartości.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Zgodnie z art. 25 organ regulacyjny ma obowiązek wprowadzić wymóg, aby każdy zakład ubezpieczeń utrzymywał odpowiedni margines wypłacalności w odniesieniu do „całej działalności” i przez cały czas. Pojęcie to zostało zatem wymienione po raz trzeci. Margines wypłacalności muszą stanowić aktywa wolne od wszelkich przewidywalnych zobowiązań.

Czy w spółce ELAS margines wypłacalności był „odpowiedni przez cały czas”? Należy przeanalizować dwie kwestie: brak rezerw na premie uznaniowe oraz wykorzystanie przyszłych zysków i metody Zillmera.

1. Brak rezerw na premie uznaniowe, powiązanie z art. 10 i 18

Zgodnie ze szczegółowymi wyjaśnieniami zawartymi w sekcji dotyczącej art. 8, 10 i 18 spółka ELAS nie tworzyła rezerw na premie uznaniowe, a przez to nie włączała tych zobowiązań do marginesu wypłacalności. Zgodnie z jedną z interpretacji, dzięki temu, że ELAS mogła tak postąpić, sztucznie zdołała spełnić wymogi w zakresie wypłacalności, ukrywając w ten sposób prawdę przed ubezpieczającymi i narażając swoją przyszłą rentowność. Podążając za tą argumentacją oznacza to, że zagrożone były uzasadnione oczekiwania ubezpieczających i że organy nadzoru podjęły działania, które nie były „odpowiednie i konieczne, aby zapobiec wszelkim nieprawidłowościom naruszającym interesy osób ubezpieczonych”, zgodnie z wymogiem zawartym w art. 10. Nie dbając o to, by działalność zakładu była zgodna z przepisami brytyjskiego prawa dotyczącymi uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających, najprawdopodobniej naruszyły one art. 10. (Patrz również sekcja II.2. „Dalsze dowody dotyczące transpozycji”).

2. Przyszłe zyski a problem art. 68

Drugim kluczowym aspektem marginesu wypłacalności jest problem przyszłych zysków, stosowania metody Zillmera oraz uprawnień Sekretarza Stanu.

W momencie wdrożenia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie zgodnie z obowiązującym prawodawstwem WE(13) dotyczącym przyszłych zysków maksymalnie 50% przyszłych zysków mogło zostać wykorzystane do spełnienia wymogów w zakresie wypłacalności zakładu, przed uzyskaniem zezwolenia właściwych władz i po spełnieniu określonych warunków. Uzasadniono to możliwością uwzględnienia prawdopodobieństwa, że przyszłe inwestycje przyniosą zyski, za pomocą których będzie można spłacić przyszłe zobowiązania. Aby uniknąć związanego z tym ryzyka, przyszłe zyski miały być szacowane według zasad ostrożnościowych. Możliwość ta została ściśle ograniczona poprzez przyjęcie w 2002 r. dyrektywy wypłacalność I (patrz art. 1 ust. 4), która zawiera całkowity zakaz ich stosowania od 2009 r. Powiązanie ze sprawą ELAS staje się wyraźnie widoczne, wziąwszy pod uwagę stwierdzenie Ronniego Bairda (WE 17)(14), zgodnie z którym spółka ELAS wielokrotnie wnioskowała do organu nadzoru i uzyskiwała zezwolenie na wykorzystanie przyszłych zysków, zastosowanie metody Zillmera i pożyczek podporządkowanych dla spełnienia wymogów w zakresie wypłacalności. Zgodnie z jego zeznaniami spółka mogła w ten sposób poprawiać zewnętrzny wizerunek dotyczący jej dobrej kondycji finansowej. Ronnie Baird zaleca przeanalizowanie korzystania ze swobody działania przez organ nadzoru w kwestii zezwoleń na wykorzystanie przyszłych zysków do spełnienia wymogów w zakresie wypłacalności.

Jednym z kierunków dochodzenia jest zatem sprawdzenie, czy swoboda decyzji Sekretarza Stanu na podstawie art. 68 ICA z 1982 r. odgrywała szczególną rolę w sprawie spółki ELAS i czy swoboda ta jest zgodna z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie. Zgodnie z dyrektywą państwa członkowskie muszą zagwarantować właściwym władzom wystarczające uprawnienia i środki do wykonywania zadań w zakresie nadzoru (patrz art. 10 trzeciej dyrektywy). Z kolei dyrektywa dopuszcza, aby właściwe władze zrezygnowały ze stosowania przepisów tylko w ograniczonej liczbie przypadków i z zastrzeżeniem spełnienia ściśle określonych warunków, ale wydaje się, że w żadnym punkcie dyrektywy nie przewidziano uprawnień właściwych władz państwa członkowskiego określonych w art. 68 ICA z 1982 r. W trakcie dochodzenia należy ustalić, czy uprawnienia te wiążą się z ryzykiem ich wykonywania w sposób pobłażliwy lub niespójny, z korzyścią dla niektórych tylko zakładów, co mogłoby podważyć stosowanie zharmonizowanych norm. Ponadto pozostaje problem, czy można było uniknąć skandalu wywołanego przez spółkę ELAS, gdyby uprawnienia te zostały ograniczone.

Art. 68 ICA z 1982 r.

Warto przyjrzeć się bliżej art. 68. Zgodnie z art. 68 ustawy Sekretarz Stanu może na prośbę lub za zgodą ubezpieczyciela i na określonych warunkach zrezygnować ze stosowania zasad ostrożnościowych w odniesieniu do konkretnego zakładu. Czy taka swoboda działania jest zgodna z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie?

Art. 68 nosi tytuł „Uprawnienia w zakresie zmiany części II w odniesieniu do niektórych zakładów”. Zgodnie z brzmieniem artykułu Sekretarz Stanu dysponuje szerokimi uprawnieniami w zakresie niestosowania wobec niektórych zakładów (lub stosowania ze zmianami) istotnej liczby artykułów ICA oraz przepisów ustanowionych na ich podstawie. Zgodnie z ust. 4 Sekretarz Stanu może postanowić o niestosowaniu następujących przepisów:

“…art. 16-22, art. 23 ust. 1 i art. 25-36 niniejszej ustawy, treści przepisów ustanowionych dla celów któregokolwiek z powyższych artykułów oraz treści jakichkolwiek przepisów dotyczących wyceny. […]”

Tak szeroki zakres przepisów może wpływać na stosowanie znacznej liczby przepisów ostrożnościowych, w tym m.in. przepisów dotyczących sprawozdań do celów nadzoru, wymogów dotyczących tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz wymogów w zakresie wypłacalności, według uznania Sekretarz Stanu. Sekretarz Stanu musi korzystać ze swobody decydowania o niezastosowaniu przepisów, o których mowa, na wniosek lub za zgodą zakładu ubezpieczeń zaś zezwolenie musi zostać wydane w formie nakazu. Zgodnie z dalszą częścią art. 68 Sekretarz Stanu może uzależnić wydanie zezwolenia od spełnienia określonych warunków i może je w każdej chwili wycofać. Korzystanie przez Sekretarza Stanu ze swobody decydowania o niezastosowaniu odpowiednich przepisów do określonego zakładu ubezpieczeń nie podlega żadnym innym wymogom formalnym ani unormowaniom.

Zgodnie z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie państwa członkowskie mają obowiązek zagwarantować właściwym władzom wystarczające uprawnienia i środki do pełnienia obowiązków w zakresie nadzoru, ale właściwe władze mogą zrezygnować ze stosowania przepisów tylko w ograniczonej liczbie przypadków i na ściśle określonych warunkach(15). Szerokie uprawnienia w zakresie odstąpienia, zapisane w art. 68 ICA z 1982 r., nie występują w żadnym punkcie dyrektywy.

Należy zauważyć, że poprzednie uwagi nie mają zastosowania do systemu obecnie obowiązującego w Wielkiej Brytanii. Na mocy ustawy o usługach i rynkach finansowych z 2000 r., która zastępuje między innymi ICA z 1982 r., organ nadzoru, obecnie FSA, również jest uprawniony do niestosowania przepisów ostrożnościowych w odniesieniu do określonych zakładów. Różnica pomiędzy tym zapisem a art. 68 ICA z 1982 r. polega na tym, że obecne przepisy zawierają bardziej restrykcyjne ograniczenia i znacznie bardziej szczegółowe wymogi formalne dla korzystania przez FSA ze swobody zapewnionej ustawą.

Rozbieżności te pokazują ewidentną nieprzystawalność prawa brytyjskiego i wymogów trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie, co stanowi poważny powód do zaniepokojenia co do prawidłowości transpozycji art. 25 trzeciej dyrektywy do brytyjskiego prawa. Brak zmiany ICA z 1982 r. może zostać uznany za równoważny z wadliwą transpozycją trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie, zważywszy, że ustawa powinna była zostać zmieniona w 1992 r., tak aby dać wyraz wymogom trzeciej dyrektywy.

Podsumowanie

Podsumowując kwestię art. 25: zacytowane wyżej dowody wskazują, że spółka ELAS stosowała dwie techniki rachunkowe w celu osiągnięcia marginesów wypłacalności, które spełniały wymogi organów nadzoru, ale nie odzwierciedlały rzeczywistej kondycji finansowej zakładu. Ze wspomnianych dowodów wynika, że organ nadzoru nie dołożył wszelkich starań, aby dopilnować, by spółka ELAS utrzymywała odpowiedni margines wypłacalności w odniesieniu do całej swojej działalności przez cały czas. Organ nadzoru:

a) przyjął bardzo wąską interpretację marginesów wypłacalności, ponieważ nie uwzględnił w swojej analizie narosłych premii końcowych. Pozwoliło to ELAS zgodnie z prawem uniknąć tworzenia rezerw na premie uznaniowe jako zobowiązania, które nie były wówczas wliczane do marginesu wypłacalności. Dzięki możliwości sztucznego spełnienia wymogów wypłacalności, spółka ELAS ukrywała prawdę przed ubezpieczającymi i narażała swoją przyszłą rentowność. Z tego względu uzasadnione oczekiwania ubezpieczających również były zagrożone. Oznacza to, że brytyjskie organy nadzoru podjęły działania, które nie były „ani właściwe, ani konieczne, aby zapobiec wszelkim nieprawidłowościom naruszającym interesy osób ubezpieczonych” (art. 10) i nie dopilnowały, by spółka ELAS przestrzegała brytyjskiego prawa, tzn. uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających;

b) zbyt często zezwalał na wykorzystanie przyszłych zysków i stosowanie metody Zillmera przez spółkę ELAS jako część aktywów ukrytych; zmniejszało to wiarygodność i rzetelność marginesu wypłacalności; można zatem twierdzić, że postanowienia art. 25 nie były przestrzegane, ponieważ brytyjskie organy nadzoru nie dopełniły obowiązku wymagania od spółki ELAS „odpowiedniego marginesu wypłacalności w odniesieniu do całej działalności przez cały czas”.

Artykuł 28 – Ogólne dobro (art. 33 DU)

Podsumowanie celów

Nadzór nad tzw. zasadami „prowadzenia działalności” (tzn. warunkami umownymi i praktykami wpływającymi na wykupywanie polis przez konsumentów) to kolejna dziedzina wchodząca w zakres obowiązków organów nadzoru powołanych przez państwa członkowskie.

Na podstawie omawianego artykułu państwa członkowskie są zobowiązane do zapobiegania sytuacjom, w których ubezpieczający zawieraliby z zakładem ubezpieczeń umowy w okolicznościach niezgodnych z „ogólnym dobrem”. Przepis ten nie określa znaczenia ani zakresu pojęcia „ogólnego dobra”, pozostawiając jego zdefiniowanie każdemu z państw członkowskich zgodnie z ustawodawstwem krajowym.

Treść artykułu

Artykuł 28

Państwo członkowskie zobowiązania nie zabrania ubezpieczającemu zawarcia umowy z zakładem ubezpieczeń na życie posiadającym zezwolenie zgodnie z warunkami art. 6 dyrektywy 79/267/EWG, o ile nie jest to sprzeczne z przepisami prawa chroniącymi dobro ogólne w państwie członkowskim zobowiązania.

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Podobnie jak w przypadku każdego krajowego systemu prawnego system brytyjski zawiera otwarty wykaz przepisów, których celem jest ochrona dobra ogólnego, które przechodzi od czasu do czasu zmiany i może wpływać na charakter produktów ubezpieczeniowych, stosowane umowy, marketing i reklamę tych produktów oraz – bardziej ogólnie – warunki, według których należy prowadzić działalność ubezpieczeniową w państwie członkowskim zobowiązania. Zapewnienie zgodności z prawem wspólnotowym wymaga oczywiście, aby celem ustawodawstwa była ochrona interesów, które nie są jeszcze objęte ochroną na mocy przepisów państwa członkowskiego pochodzenia, aby było ono stosowane w sposób niedyskryminujący w odniesieniu do wszystkich podmiotów prowadzących działalność w danym państwie członkowskim i aby było z obiektywnych względów konieczne i proporcjonalne do realizowanego celu. Brytyjskie organy doradcze nie sporządziły wykazu warunków reprezentujących dobro ogólne. Sporządziły natomiast otwarty wykaz najważniejszych aktów prawnych regulujących działalność ubezpieczeniową w Wielkiej Brytanii. W porównaniu do kontynentalnego porządku prawnego prawo brytyjskie w mniejszym stopniu ucieka się do ograniczeń swobody zawierania umów jako sposobu ochrony dobra ogólnego. Pomimo tego podejścia Wielka Brytania posiada szereg przepisów mających chronić dobro ogólne. Zostały one wymienione w części III ICA z 1982 r., dotyczącej prowadzenia działalności ubezpieczeniowej, w tym m.in. przepisy ograniczające formę i treść reklam produktów ubezpieczeniowych oraz przepisy regulujące rodzaj informacji, jakie zakłady ubezpieczeń i pośrednicy muszą zapewnić ubezpieczającym przed zawarciem umowy ubezpieczenia.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

W tym zakresie należy zbadać, czy organy nadzoru w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemczech i innych krajach wypełniły prawny obowiązek ochrony ogólnego dobra, uniemożliwiając ELAS stosowanie nieuczciwych zasad sprzedaży polis. Zważywszy, że kwestia obowiązków państwa pochodzenia i państwa przyjmującego wiąże się głównie z wdrożeniem i dotyczy stosunków między brytyjskimi organami nadzoru a organami z innych państw członkowskich, należy odwołać się do części III dotyczącej kwestii nadzoru oraz części IV dotyczącej kwestii zadośćuczynienia. Oczywiście, zbadanie sprawy pod tym kątem wymaga wcześniejszego udowodnienia, że nieuczciwa sprzedaż faktycznie miała miejsce, tzn. że polisy spółki ELAS były sprzedawane w okolicznościach naruszających ogólne dobro.

W kwestii zarządzania zasadami prowadzenia działalności w Wielkiej Brytanii Tom LAKE w H1 informuje, że informacje dla ubezpieczających, wymagane zgodnie z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie, były kontrolowane przez organ nadzoru ds. prowadzenia działalności, który w Wielkiej Brytanii w owym czasie działał odrębnie od organu nadzoru ostrożnościowego i że tego rodzaju prawny rozdział obowiązków między organem ds. działalności i organem ostrożnościowym niekorzystnie wpływał na interesy ubezpieczających spółki ELAS. Jednakże David STRACHAN z FSA odpiera te zarzuty, twierdząc w H4, że „trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie została wdrożona w sposób zapewniający jasny podział obowiązków między organami nadzoru państwa pochodzenia i państwa przyjmującego [...]. Pozwala to uniknąć zamieszania, w którym ubezpieczający podlegaliby różnym rodzajom ochrony w zakresie prowadzenia działalności”.

Zasadniczo ubezpieczający przedstawiali dwa rodzaje zarzutów w stosunku do ELAS:

§ nieuczciwa sprzedaż poprzez świadome fałszowanie faktów na temat kondycji finansowej zakładu, zwłaszcza w kwestii ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej;

§ zaniedbanie (być może wynikające z oszustwa) polegające na braku informacji na temat ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej, kiedy należało o tym problemie poinformować istniejących i przyszłych ubezpieczających.

Wskazuje na to szereg dowodów, a mianowicie:

- WE 7 NASSIM

- WE 51, 52

- WE 53 SEYMOUR

- WE 69 JOSEPHS

- WE 72, WE 81 DEPPE

- H5 LLOYD

- H7 KWANTES

- H8 BAIN

- WE-Conf 2

Inne zarzuty to między innymi:

§ zarzuty dotyczące masowego zawierania umów z ubezpieczającymi,

§ doniesienia o braku komunikacji między brytyjskimi organami nadzoru,

§ problemy w komunikacji między organami nadzoru w Wielkiej Brytanii i innych krajach,

§ doniesienia dotyczące reklamy wprowadzającej w błąd na rynku niemieckim i irlandzkim.

Więcej szczegółów w części III dotyczącej kwestii nadzoru oraz części IV dotyczącej kwestii zadośćuczynienia.

31 – Informacje dla ubezpieczających (art. 36 DU) oraz załącznik II (załącznik III DU)

Podsumowanie celów

Zgodnie z omawianym artykułem informacje wymienione w załączniku II do dyrektywy muszą być przekazywane ubezpieczającym, przy czym istnieje możliwość wymagania od zakładów, aby udzielały dodatkowych informacji, gdy jest to konieczne dla właściwego zrozumienia przez ubezpieczającego istotnych elementów zobowiązania.

Treść artykułu

Artykuł 31

1. Przed zawarciem umowy ubezpieczenia ubezpieczającemu podaje się do wiadomości co najmniej informacje wymienione w lit. A załącznika II.

2. Przez cały okres obowiązywania umowy ubezpieczający jest powiadamiany o wszelkich zmianach dotyczących informacji wymienionych w lit. B załącznika II.

3. Państwo członkowskie zobowiązania może wymagać od zakładu ubezpieczeń przedstawiania informacji innych niż wymienione w załączniku II tylko wtedy, gdy jest to konieczne do właściwego zrozumienia przez ubezpieczającego istotnych elementów zobowiązania.

4. Państwo członkowskie zobowiązania ustanawia szczegółowe zasady wykonania niniejszego artykułu i załącznika II.

ZAŁĄCZNIK II

INFORMACJE DLA UBEZPIECZAJĄCYCH

Następujące informacje, które muszą być przekazane ubezpieczającemu przed zawarciem umowy (A) lub w czasie obowiązywania umowy (B) muszą być przedstawione w sposób jasny i dokładny, na piśmie, w języku urzędowym państwa członkowskiego zobowiązania.

Jednakże, informacje takie mogą być przekazane w innym języku, jeśli zażąda tego ubezpieczający i jeśli zezwala na to prawo państwa członkowskiego lub jeśli ubezpieczający ma prawo wyboru właściwego prawa.

A. Przed zawarciem umowy

Informacje na temat zakładu ubezpieczeń

Informacje na temat zobowiązania

(a) 1. Nazwa zakładu ubezpieczeń i jego forma prawna

(a) 2. Nazwa państwa członkowskiego, w którym mieści się siedziba zarządu oraz, gdzie stosowne, państwa, w którym mieści się przedstawicielstwo lub oddział zawierający umowę

(a) 3. Adres siedziby zarządu oraz, gdzie stosowne, przedstawicielstwa lub oddziału zawierającego umowę

(a) 4. Definicja poszczególnych świadczeń i opcji

(a) 5. Okres obowiązywania umowy

(a) 6. Sposoby rozwiązania umowy

(a) 7. Sposoby opłacania składek i okresy płatności

(a) 8. Sposoby obliczania i podziału premii

(a) 9. Wskazanie wartości wykupu, wysokości sumy ubezpieczenia w przypadku zamiany na ubezpieczenie bezskładkowe, oraz zakres gwarancji

(a) 10. Informacja na temat składek odpowiadających poszczególnym świadczeniom, zarówno podstawowym, jak i dodatkowym, gdzie stosowne

(a) 11. W przypadku ubezpieczeń wyrażonych w jednostkach funduszów inwestycyjnych, definicja jednostek, z którymi świadczenia są związane

(a) 12. Wskazanie rodzaju podstawowych aktywów dla ubezpieczeń związanych z funduszem inwestycyjnym

(a) 13. Uzgodnienia dotyczące możliwości wycofania się z umowy ubezpieczenia lub zmiany jej warunków w określonym czasie po jej zawarciu

(a) 14. Ogólne informacje na temat regulacji podatkowych, mających zastosowanie do określonego rodzaju ubezpieczenia

(a) 15. Uzgodnienia dotyczące sposobów rozpatrywania zażaleń wnoszonych przez ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawionych w ramach umów ubezpieczenia, istnienie organów rozpatrujących zażalenia, nie naruszając prawa do wystąpienia na drogę sądową

(a) 16. Prawo właściwe dla umowy, w przypadku gdy strony nie mogą swobodnie wybierać obowiązującego prawa, lub – w przypadku gdy strony mogą wybierać obowiązujące prawo - prawo proponowane przez ubezpieczyciela

B. W czasie obowiązywania umowy

Oprócz ogólnych i szczegółowych warunków ubezpieczenia, ubezpieczający podczas całego okresu obowiązywania umowy musi otrzymywać następujące informacje:

Informacje na temat zakładu ubezpieczeń

Informacje na temat zobowiązania

(b) 1. Wszelkie zmiany nazwy zakładu ubezpieczeń, formy prawnej lub adresu siedziby zarządu lub, gdzie stosowne, przedstawicielstwa lub oddziału, który zawarł umowę

(b) 2. Wszystkie informacje wymienione w pkt. (a) 4-(a)12 lit. A w przypadku zmiany warunków ubezpieczenia lub zmiany prawa właściwego dla umowy

(b) 3. Corocznie informacje na temat stanu premii

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Wielka Brytania transponowała art. 31 i załącznik II do ustawodawstwa krajowego za pośrednictwem przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r. Na mocy art. 40 przepisów do ICA z 1982 r. dodano art. 72A oraz załącznik 2E – Informacje brytyjskich ubezpieczycieli i zakładów wspólnotowych dla ubezpieczających. W ust. 1 i 2 załącznika określono informacje, które należy ujawniać przed zawarciem i w trakcie obowiązywania umowy długoterminowego ubezpieczenia, natomiast w ust. 3 i 4 określono informacje, które należy ujawniać przed zawarciem i w trakcie obowiązywania umowy ubezpieczenia ogólnego. Ministerstwo Przemysłu i Handlu wydało notę zawierającą wytyczne ostrożnościowe w postaci wskazówek dla ubezpieczycieli, dotyczących zachowania zgodności z nowym ustawodawstwem w zakresie ujawniania informacji. W preambule do wytycznych wyraźnie stwierdzono, że nie jest to dokument wiążący i że ubezpieczyciele powinni opierać się na przepisach i odpowiednich dyrektywach.

Wymogi dotyczące ujawniania przed zawarciem umowy: zakres zastosowania wymogów dotyczących ujawniania informacji przed zawarciem umowy w przypadku umów ubezpieczenia długoterminowego został określony w ust. 1 akapit pierwszy i drugi załącznika. Na mocy powyższych przepisów wymogi dotyczące ujawniania informacji przed zawarciem umowy:

§ mają zastosowanie do umów bezpośredniego ubezpieczenia długoterminowego zawieranych przez siedzibę główną lub oddział zakładu ubezpieczeń lub przez członka Lloyd’s posiadającego siedzibę w Wielkiej Brytanii lub w innym państwie członkowskim, gdy przynajmniej jedna ze stron umowy ma zwyczajową siedzibę lub miejsce zamieszkania w Wielkiej Brytanii;

§ nie mają zastosowania do umów, które są częścią „działalności inwestycyjnej” określonej w ustawie o Urzędzie Nadzoru Finansowego z 1986 r., wykonywanej przez zakłady posiadające zezwolenie zgodnie z brzmieniem wyżej wymienionej ustawy. Przedmiotowe umowy podlegają zasadom dotyczącym ujawniania informacji SIB/LAUTRO.

Określone w załączniku 2E wymogi dotyczące ujawniania informacji przed zawarciem umowy ubezpieczenia długoterminowego w dużej mierze stanowią powtórzenie zasad określonych w załączniku II z dwiema istotnymi różnicami. Po pierwsze, załącznik 2E zawiera wymóg ujawniania „wszelkich warunków odszkodowania i gwarancji, które zostaną zapewnione, jeżeli ubezpieczyciel nie będzie w stanie spłacić zobowiązań wynikających z umowy”. Jest to dodatkowy wymóg, niewymieniony w załączniku II do dyrektywy. Zgodnie z Notą zawierającą wytyczne ostrożnościowe zakład ubezpieczeń powinien co najmniej zapewnić na życzenie szczegółowe informacje na temat warunków odszkodowania, którym podlega umowa. Wytyczne zawierają jednak wskazówkę, zgodnie z którą najlepszym rozwiązaniem jest udostępnienie krótkiego opisu obowiązujących warunków odszkodowania z adnotacją, że szczegółowe informacje dostępne są na życzenie.

Po drugie, w kwestii języka, w którym ujawniane mają być informacje, dyrektywa zawiera wymóg, aby informacje były przedstawiane w języku państwa członkowskiego zobowiązania (tzn. w miejscu zamieszkania ubezpieczającego) lub – jeżeli pozwala na to prawo danego państwa członkowskiego i jeżeli zażyczy sobie tego ubezpieczający – w języku innego państwa członkowskiego. Jednakże zgodnie z załącznikiem 2E informacje mają być udostępniane w języku angielskim z wyjątkiem sytuacji, gdy druga strona umowy zażyczy sobie udostępnienia informacji w języku urzędowym państwa członkowskiego innego niż Wielka Brytania. Oznacza to na przykład, że jeżeli ubezpieczający ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim innym niż Wielka Brytania, w którym językiem urzędowym nie jest język angielski, brytyjski zakład może zastosować się do wymogów dotyczących ujawniania informacji, dostarczając ubezpieczającemu informacje w języku angielskim, o ile ubezpieczający nie zażyczy sobie udostępnienia informacji w jego własnym języku. W efekcie zgodnie z brytyjskimi zasadami dotyczącymi języka ubezpieczyciel nie jest zobowiązany do dostarczenia informacji w języku innym niż angielski, natomiast zgodnie z dyrektywą należy je ujawnić w języku państwa członkowskiego zobowiązania (w którym ubezpieczający ma miejsce zamieszkania).

Co więcej, Nota zawierająca wytyczne ostrożnościowe zawiera szczegóły w kwestii wymienionych w załączniku wymogów dotyczących ujawniania informacji. Na przykład w odniesieniu do wymogu ujawnienia metody obliczania i przydzielania premii w Nocie zawierającej wytyczne stwierdzono, że ubezpieczyciel powinien określić:

§ w jaki sposób dokonuje podziału zysków przeznaczonych na wypłatę premii (na przykład poprzez podwyższenie świadczeń lub obniżenie składek);

§ czy wyższe świadczenia wynikające z premii są wypłacane (z zastrzeżeniem ewentualnych korekt), nawet wówczas gdy umowa zostanie wypowiedziana przed terminem przez jedną ze stron;

§ w przypadku gdy premie przeznaczone są na podniesienie wysokości świadczeń, czy podwyżka może być dokonywana co roku czy tylko wraz z terminem wypłaty środków z polisy dla ubezpieczającego;

§ na jakiej podstawie premie są przydzielane ubezpieczającym (np. na podstawie kwoty ubezpieczenia, wpłaconych składek, wartości bieżącej premii);

§ czy każda z polis otrzymuje równy udział przy podziale wszystkich zysków funduszy długoterminowych czy tylko niektórych części tych zysków, ponieważ np. niektóre aktywa mają zostać przeznaczone na zabezpieczenie dla danego rodzaju umowy, zaś premie rozdzielane pomiędzy ubezpieczających będą ograniczać się do zysków wygenerowanych z tych właśnie aktywów.

Zgodnie z Notą zawierającą wytyczne ostrożnościowe wszelkie informacje mają być ujawniane na piśmie przed zawarciem umowy. W dalszej części noty stwierdzono, że zgodnie z najlepszą praktyką ubezpieczyciele powinni ujawniać informacje na wczesnym etapie procesu sprzedaży oraz zawsze gdy formułowane są zalecenia dotyczące wyboru produktu lub gdy ubezpieczający wypełnia formularz wniosku.

Wymogi dotyczące stałego ujawniania: zakres zastosowania wymogów dotyczących stałego ujawniania w przypadku umów ubezpieczenia długoterminowego został określony w ust. 2 akapit pierwszy i drugi załącznika. Zgodnie z powyższymi przepisami wymogi dotyczące stałego ujawniania informacji w trakcie obowiązywania umowy mają zastosowanie do umów bezpośredniego ubezpieczenia długoterminowego zawieranych przez siedzibę główną lub oddziały zakładu ubezpieczeń lub członka Lloyd’s mającego siedzibę w Wielkiej Brytanii lub w innym państwie członkowskim, w przypadku gdy przynajmniej jedna ze stron umowy ma siedzibę lub miejsce zamieszkania w Wielkiej Brytanii. W odróżnieniu od wymogów dotyczących ujawniania informacji przed zawarciem umowy, wymogi dotyczące stałego ujawniania informacji mają zastosowanie do wszystkich rodzajów umów ubezpieczenia długoterminowego bez względu na to, czy zawierają one element inwestycyjny.

Zgodnie z załącznikiem II do dyrektywy określone w załączniku 2E wymogi dotyczące stałego ujawniania informacji w przypadku ubezpieczenia długoterminowego dotyczą ujawniania informacji zarówno na temat zmian do umowy jak i wysokości premii. Zakres, forma i terminy odnoszące się do wymogów stałego ujawniania informacji zostały określone w Nocie zawierającej wytyczne ostrożnościowe, w której odwołano się do zasad SIB/LAUTRO. Zasady SIB/LAUTRO dotyczące ujawniania informacji na temat zmian do umowy oraz wysokości premii są znacznie bardziej szczegółowe niż zwięzłe sformułowanie zawarte w dyrektywie. Zgodnie z zasadami SIB/LAUTRO informacje o premiach muszą być publikowane przynajmniej jeden raz w każdym roku kalendarzowym i w jednej z następujących form:

§ informacji dla klienta zawierającej kwotę premii przydzielonej ubezpieczającemu lub

§ informacji dla klienta zawierającej całkowitą wartość inwestycji, w tym wartość ewentualnej przydzielonej premii oraz stawkę premii w okresie, którego informacja o premii dotyczy, lub

§ informacji ogólnej zawierającej wystarczające dane, aby ubezpieczający mógł obliczyć kwotę przydzielonej mu premii, oraz wskazującej sposób jej obliczenia. Informacja ta może przybrać postać tabeli wartości premii dla określonych kwot ubezpieczenia oraz roku rozpoczęcia obowiązywania umowy lub wskazania kwoty premii jako procentowej części kwoty ubezpieczenia.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Omawiany artykuł jest nieodłącznie związany z art. 28.

Należy przeanalizować, czy spółka ELAS należycie informowała ubezpieczających, czy oprócz wstępnych informacji podawanych przed zawarciem umowy informowała o zmianach warunków polisy, na przykład w kwestii aktualizacji wysokości premii. Aby to stwierdzić, należy sprawdzić, czy spółka ELAS wypełniała odpowiednio obowiązki w tym zakresie, a jeżeli nie, to jakie działania zostały ewentualnie podjęte przez organy nadzoru działalności w każdym przypadku (Wielka Brytania, Irlandia, Niemcy itp.).

Dyrektywa zawiera jedynie wymóg, aby ubezpieczający został poinformowany m.in. o definicji „poszczególnych świadczeń i opcji” oraz o sposobach „obliczania i podziału premii”. Wymogi te nie są wystarczająco konkretne. Istotne dowody wskazują, że począwszy od 1998 r. spółka ELAS nie ujawniała we właściwy sposób ryzyka, jakie stanowiła gwarantowana stawka renty rocznej dla przyszłych ubezpieczających, którzy nie mieli gwarantowanych stawek. Trudno jest udowodnić, że stanowiło to naruszenie dyrektywy, ale łatwo wykazać, że istnieje potrzeba wzmocnienia wymogów dotyczących ujawniania informacji na korzyść ubezpieczających.

Szczegóły przedstawiono w części III dotyczącej kwestii nadzoru i części IV dotyczącej kwestii zadośćuczynienia.

II.1.2.  Pozostałe artykuły trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie

Artykuł 9 – Nadzór nad oddziałami utworzonymi w innym państwie członkowskim (art. 16 pierwszej dyrektywy i art. 11 DU)

Podsumowanie celów

Na mocy omawianego artykułu państwa członkowskie mogą prowadzić nadzór na miejscu nad oddziałami utworzonymi w innym państwie członkowskim po uprzednim powiadomieniu właściwych organów przyjmującego państwa członkowskiego.

Treść artykułu

Artykuł 9

W dyrektywie 79/267/EWG art. 16 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 16

Państwo członkowskie oddziału zapewnia, że w przypadku, gdy zakład ubezpieczeń posiadający zezwolenie na prowadzenie działalności udzielone w innym państwie członkowskim, prowadzi działalność ubezpieczeniową za pośrednictwem oddziału, właściwe organy macierzystego państwa członkowskiego mogą, po uprzednim powiadomieniu właściwych organów państwa członkowskiego oddziału, dokonać we własnym zakresie lub za pośrednictwem osób, które wyznaczają do tego celu, kontroli na miejscu informacji koniecznych do zapewnienia nadzoru finansowego nad zakładem. Władze państwa członkowskiego oddziału mogą uczestniczyć w tej kontroli.”

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Powyższy przepis został transponowany do brytyjskiego ustawodawstwa poprzez art. 45 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r., na mocy którego do ICA z 1982 r. dodano załącznik 2F. Ust. 13 i 14 załącznika 2F zmieniają uprawnienia Sekretarza Stanu w zakresie uzyskiwania informacji od zakładów ubezpieczeń nadane na mocy art. 44 ICA z 1982 r., kiedy uprawnienia te są wykonywane w odniesieniu do zakładu wspólnotowego. Na mocy art. 44 ustawy Sekretarz Stanu ma dwa rodzaje uprawnień: ust. 1 dotyczy prawa wymagania od zakładu, aby dostarczył Sekretarzowi Stanu informacje na temat wyszczególnionych kwestii; ust. 2 lit. a), ust. 2 lit. b) oraz ust. 4 lit. a) dotyczą prawa wymagania od zakładu, aby przedstawił wyszczególnione księgi i dokumenty. W odniesieniu do prawa wymagania informacji na temat wyszczególnionych kwestii zgodnie z art. 13 ust. 1 Sekretarz Stanu może korzystać z tego prawa w odniesieniu do zakładu wspólnotowego, wówczas gdy zwrócił się o to organ nadzoru państwa członkowskiego pochodzenia lub gdy Sekretarz Stanu jest zdania, że uzyskane informacje są niezbędne do pełnienia jego obowiązków w zakresie nadzoru. W tym przypadku Sekretarz Stanu dysponuje pewną swobodą w korzystaniu z powyższego prawa, które nie wymaga wniosku właściwego organu państwa członkowskiego pochodzenia. W kwestii wymagania, aby zakład przedstawił księgi lub dokumenty, zgodnie z dyrektywą, art. 13 ust. 2 przepisów stanowi, że Sekretarz Stanu nie korzysta z tego prawa w odniesieniu do zakładu wspólnotowego, jeżeli organ nadzoru w państwie siedziby zakładu nie zwróci się do niego na piśmie o uzyskanie informacji od zakładu. Brytyjski przepis wykonawczy jest zatem bardziej restrykcyjny niż dyrektywa, ponieważ wymaga, aby państwo członkowskie pochodzenia nie tylko powiadomiło organ przyjmującego państwa członkowskiego, ale również, aby przedstawiło powiadomienie na piśmie.

Co więcej, zgodnie z dyrektywą, art. 14 ust. 2 przepisów stanowi, że urzędnik lub pełnomocnik Sekretarza Stanu może towarzyszyć osobie upoważnionej przez właściwe władze państwa członkowskiego pochodzenia podczas pełnienia obowiązków w zakresie zdobywania informacji.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Na podstawie przeanalizowanych dotychczas dowodów brytyjskie organy nadzoru nie przeprowadziły ani jednej kontroli na miejscu w innych państwach członkowskich w sprawie ELAS ani nie odnalazły żadnych wcześniejszych powiadomień dla przyjmującego państwa członkowskiego w tej kwestii.

Artykuł 12 – Trudności w zrealizowaniu gwarancji finansowych (art. 24 pierwszej dyrektywy i art. 37 DU)

Podsumowanie celów

Omawiany artykuł zawiera działania, jakie powinien podjąć właściwy organ państwa członkowskiego pochodzenia w celu zapewnienia ochrony praw ubezpieczających, w przypadku gdy zakład ubezpieczeń ma trudności w zrealizowaniu udzielonych gwarancji finansowych. Zawiera on wykaz okoliczności, w których działania te mogą zostać podjęte, wymogi formalne, które należy spełnić oraz okoliczności, w których państwo członkowskie pochodzenia może uniemożliwić zakładowi swobodne rozporządzanie aktywami.

Treść artykułu

Artykuł 12

1. W dyrektywie 79/267/EWG art. 24 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 24

1. Jeżeli zakład nie stosuje się do art. 17, właściwy władza jego rodzimego państwa członkowskiego może zabronić swobodnego rozporządzania jego aktywami, po zawiadomieniu o swoim zamiarze właściwych władz państw członkowskich zobowiązania.

2. W celu przywrócenia prawidłowej sytuacji finansowej zakładu, którego margines wypłacalności spadł poniżej minimum wymaganego na mocy art. 19, właściwa władza rodzimego państwa członkowskiego wymaga, aby przedstawiono jej do zatwierdzenia plan przywrócenia prawidłowej sytuacji finansowej.

W wyjątkowych okolicznościach, jeżeli właściwa władza jest zdania, że sytuacja finansowa zakładu ulegnie dalszemu pogorszeniu, może ograniczyć lub zakazać swobodnego rozporządzania aktywami zakładu. Władza powiadamia także władze pozostałych państw członkowskich, na terytorium których zakład prowadzi działalność, o wszelkich zastosowanych środkach, te ostatnie zaś, na wniosek pierwszej stosują takie same środki.

3. Jeśli margines wypłacalności spada poniżej wielkości funduszu gwarancyjnego określonej w art. 20, właściwa władza rodzimego państwa członkowskiego wymaga od zakładu przedstawienia do zatwierdzenia krótkookresowego planu finansowego.

Może ona także ograniczyć lub zakazać swobodnego rozporządzania aktywami zakładu. Powiadamia ona o tym władze pozostałych państw członkowskich, na terytorium których zakład prowadzi działalność, te ostatnie zaś, na wniosek tej pierwszej, stosują takie same środki.

4. Właściwe władze mogą ponadto podjąć wszelkie konieczne środki mające na celu ochronę interesów ubezpieczających w przypadkach określonych w ust. 1, 2 i 3.

5. Każde państwo członkowskie podejmuje środki konieczne do umożliwienia, zgodnie z jego prawem krajowym, zakazania swobodnego rozporządzania aktywami znajdującymi się na jego terytorium, w przypadkach przewidzianych w ust. 1, 2 i 3, na wniosek rodzimego państwa członkowskiego zakładu, które wskaże aktywa objęte tymi środkami.”

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Niedopełnienie obowiązku utworzenia wystarczających rezerw techniczno-ubezpieczeniowych: na mocy ICA z 1982 r. Sekretarz Stanu posiada prawo ograniczenia swobody zakładu w rozporządzaniu aktywami, jeżeli jego zdaniem zakład nie zapewnił dla swoich zobowiązań pokrycia w aktywach o odpowiednim poziomie bezpieczeństwa, rentowności i zbywalności. W odróżnieniu od dyrektywy ustawodawstwo krajowe nie wymaga, aby Sekretarz Stanu informował właściwe władze innego państwa członkowskiego o swojej decyzji ograniczenia swobody zakładu w rozporządzaniu aktywami.

Niedopełnienie obowiązku utrzymania wymaganego marginesu wypłacalności: w brytyjskim prawie krajowym art. 32 ust. 4 ICA z 1982 r., z późn. zm., stanowi, że w przypadku gdy zakład ubezpieczeń nie utrzymuje wymaganego marginesu wypłacalności, musi na wniosek Sekretarza Stanu przedstawić mu plan przywrócenia prawidłowej kondycji finansowej. Jeżeli Sekretarz Stanu uzna przedstawiony plan za nieodpowiedni, zakład ma obowiązek zaproponować zmiany. Po przyjęciu planu przez Sekretarza Stanu zakład ma obowiązek go wykonać. Dyrektywa jasno stanowi, że w przypadku wystąpienia tego rodzaju nieprawidłowości, właściwy organ państwa członkowskiego pochodzenia musi zwrócić się o przedłożenie planu. Natomiast przepisy krajowe stanowią, że zakład ma obowiązek przedłożyć plan „na wniosek Sekretarza Stanu”. Można więc zinterpretować przepis krajowy w sposób oznaczający, że Sekretarz Stanu ma prawo, a nie obowiązek, zażądać przedłożenia planu.

Niespełnienie obowiązku zapobiegania spadkowi marginesu wypłacalności poniżej poziomu funduszu gwarancyjnego: w brytyjskim prawie krajowym art. 33 ICA, z późn. zm., stanowi, że w przypadku, gdy margines wypłacalności zakładu ubezpieczeń spada poniżej poziomu funduszu gwarancyjnego (jedna trzecia wymaganego marginesu wypłacalności), zakład ma obowiązek przedłożyć na żądanie Sekretarza Stanu krótkoterminowy plan finansowy. Jeżeli Sekretarz Stanu uzna plan za nieodpowiedni, zakład ma obowiązek zaproponować zmiany. Po zaakceptowaniu planu przez Sekretarz Stanu, zakład ma obowiązek go wykonać. W ustawie położono nacisk na obowiązek przedłożenia przez zakład ubezpieczeń krótkoterminowego planu finansowego, ale nie przewidziano obowiązku Sekretarza Stanu w tym zakresie.

Obowiązki państw członkowskich, w których umiejscowione są aktywa: ustawodawstwo brytyjskie przewiduje możliwość ograniczenia przez Sekretarza Stanu swobody zakładu wspólnotowego w zakresie rozporządzania aktywami na wniosek organu nadzoru państwa pochodzenia zakładu.

Uprawnienia właściwego organu w zakresie zakazu swobodnego rozporządzania aktywami: w ustawodawstwie brytyjskim, na mocy ICA z 1982 r., Sekretarz Stanu ma prawo ograniczyć swobodę zakładu w zakresie rozporządzania aktywami. Art. 37, art. 40 lit. A i art. 45 ICA z 1982 r. regulują warunki korzystania ze wspomnianych wyżej uprawnień oraz formalności, jakich należy dopełnić. W art. 37 ust. 3 ustawy określono warunki, na podstawie których Sekretarz Stanu może ograniczyć swobodę zakładu w zakresie rozporządzania aktywami: w przypadku gdy Sekretarz Stanu wydał (i nie odwołał) polecenie wycofania (art. 11) lub zawieszenia (art. 12(A)) udzielonego zakładowi zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej; w przypadku gdy zdaniem Sekretarza Stanu zakład nie dopełnił obowiązku utrzymania minimalnego marginesu wypłacalności (art. 32) lub nie spełnił obowiązków w zakresie umiejscowienia i waluty aktywów (art. 35); w przypadku, gdy zdaniem Sekretarza Stanu zobowiązania spółki nie zostały określone zgodnie z przepisami dotyczącymi wyceny czy też ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości; w przypadku, gdy zdaniem Sekretarza Stanu zakład nie zapewnił pokrycia zobowiązań aktywami o odpowiednim poziomie bezpieczeństwa, rentowności i zbywalności (art. 35A).

Zgodnie z art. 45 ustawy, zmienionej przepisami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r., Sekretarz Stanu dysponuje uprawnieniami „do podejmowania działań, jakie uzna za właściwe dla zapewnienia ochrony ubezpieczających lub potencjalnych ubezpieczających zakładu przed ryzykiem niezdolności zakładu do spłaty zaciągniętych zobowiązań lub – w przypadku działalności długoterminowej – do spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających lub potencjalnych ubezpieczających”. Tego rodzaju uprawnienia, z których Sekretarz Stanu może korzystać jedynie wówczas, gdy uzna, że cel ten nie może zostać właściwie osiągnięty poprzez skorzystanie z uprawnień wymienionych w art. 38-44 ustawy, obejmują prawo Sekretarza Stanu do ograniczenia swobody zakładu w zakresie rozporządzania aktywami. Art. 45 ust. 2 zawiera w dużej mierze powtórzenie wymienionych w art. 37 ust. 3 przyczyn, na podstawie których Sekretarz Stanu może ograniczyć swobodę zakładu w zakresie rozporządzania aktywami.

W kwestii formalności, jakich należy dopełnić, zgodnie z ustawą przy wykonywaniu uprawnień z mocy ustawy Sekretarz Stanu ma obowiązek „określić przyczyny na podstawie których korzysta z tych uprawnień”. W celu ograniczenia swobody zakładu w zakresie rozporządzania aktywami Sekretarz Stanu musi zwrócić się o nakaz sądowy. W art. 40A określono przyczyny, dla których sąd może wydać nakaz na wniosek Sekretarza Stanu. Obostrzenie to ogranicza się jedynie do wartości wspólnotowych zobowiązań zakładu. Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że uprawnienia Sekretarza Stanu w zakresie zamrożenia aktywów zakładu w ramach ustawodawstwa brytyjskiego są szersze niż uprawnienia nadane właściwym organom państw członkowskich na mocy dyrektywy. Innymi słowy, Sekretarz Stanu może ograniczyć swobodę zakładu w zakresie rozporządzania aktywami w większej liczbie przypadków niż wyjątki przewidziane dyrektywą. Korzystanie przez Sekretarza Stanu z prawa do zamrożenia aktywów zakładu wymaga jednak dopełnienia szczególnych formalności – w tym konieczności zwrócenia się do sądu o wydanie nakazu – czego dyrektywa nie przewiduje.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Zastosowanie art. 12 do kryzysu spółki Equitable Life jest niejasne. Brytyjski organ nadzoru twierdzi, że artykuł ten nie ma zastosowania i uzasadnia brak interwencji w latach 90. twierdząc, że „spółka Equitable zawsze była wypłacalna, a z jej sprawozdań do celów nadzoru zawsze wynikało, że spełnia ona wymogi nadzoru w zakresie wypłacalności” (David STRACHAN, zgodnie z H4). Zaważywszy, że spółka ELAS zawsze spełniała pod względem formalnym wymogi marginesu wypłacalności, nigdy nie skorzystano z art. 12 ust. 3. Więcej informacji na ten temat w sekcji dotyczącej art. 25 dotyczącego marginesu wypłacalności i w części III dotyczącej kwestii nadzoru.

Rozbieżności pomiędzy trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie a przepisami wykonawczymi: na mocy brytyjskiego ustawodawstwa Sekretarz Stanu ma – zgodnie z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie – uprawnienia w zakresie interwencji w przypadku, gdy zakład ubezpieczeń przechodzi kłopoty finansowe. Jednakże wbrew dyrektywie Sekretarz Stanu może zażądać przedłożenia planu odbudowy lub skróconego planu finansowego. Ponadto Sekretarz Stanu może ograniczyć swobodę zakładu w zakresie rozporządzania aktywami w większej liczbie przypadków niż wynika z trzeciej dyrektywy.

Artykuł 13 – Cofnięcie zezwolenia (art. 26 pierwszej dyrektywy i art. 39 DU)

Podsumowanie celów

Omawiany artykuł służy harmonizacji podstaw do wycofania zezwolenia udzielonego zakładowi ubezpieczeń przez właściwy organ państwa członkowskiego pochodzenia. Ponadto nakłada on pewne obowiązki na państwo członkowskie pochodzenia oraz przyjmujące państwo członkowskie w przypadku wycofania zezwolenia. Dotyczy on również pewnych formalności proceduralnych, jakich należy dopełnić.

Treść artykułu

Artykuł 13

W dyrektywie 79/267/EWG art. 26 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 26

1. Zezwolenie udzielone zakładowi ubezpieczeń przez właściwe władze jego rodzimego państwa członkowskiego może zostać cofnięte przez tę władzę w przypadku, gdy zakład:

a) w ciągu 12 miesięcy nie korzysta zezwolenia, wyraźnie z niego rezygnuje lub zaprzestaje prowadzenia działalności na okres dłuższy niż sześć miesięcy, chyba że zainteresowane państwo członkowskie zastosowało rozwiązania powodujące wygaśnięcie ważności zezwolenia w takich przypadkach;

b) przestaje spełniać warunki dopuszczenia do działalności;

c) nie jest w stanie podjąć w wymaganym terminie środków określonych w planie przywrócenia prawidłowej sytuacji finansowej zakładu lub planie finansowym określonych w art. 24.

d) w poważnym stopniu nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z przepisów, którym podlega.

W przypadku cofnięcia lub wygaśnięcia zezwolenia, właściwa władza rodzimego państwa członkowskiego powiadamia o tym właściwe władze pozostałych państw członkowskich, które podejmują odpowiednie środki, aby nie dopuścić do podejmowania przez zakład ubezpieczeń działalności na ich terytorium zarówno w ramach prawa przedsiębiorczości, jak w ramach swobody świadczenia usług. Właściwa władza rodzimego państwa członkowskiego, w porozumieniu ze wspomnianymi władzami, podejmuje wszelkie środki konieczne do zapewnienia ochrony interesów ubezpieczonych, w szczególności ogranicza swobodne rozporządzanie aktywami zakładu, zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 akapit drugi lub ust. 3 akapit drugi.

2. Każda decyzja cofnięcia zezwolenia poparta jest szczegółowym uzasadnieniem i przekazywana do wiadomości zainteresowanego zakładu.”

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Kilka podstaw do wycofania zezwolenia istniało już w ustawodawstwie brytyjskim przed przyjęciem trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie (np. w przypadku gdy zakład nie korzysta z zezwolenia w czasie dwunastu miesięcy, wyraźnie z niego rezygnuje, nie spełnia warunków dopuszczenia do działalności). W przypadku gdy zakład zaprzestaje prowadzenia działalności w okresie dłuższym niż sześć miesięcy, na mocy przepisów brytyjskiego prawa Sekretarz Stanu może wycofać zezwolenie, jeżeli zakład „zaprzestaje prowadzenia działalności ubezpieczeniowej lub działalności ubezpieczeniowej wszelkiego rodzaju”, jednakże prawo wycofania zezwolenia przez Sekretarza Stanu nie jest ograniczone zachowaniem minimalnego okresu sześciu miesięcy. W kwestii nieprzyjęcia środków przewidzianych w planie przywrócenia prawidłowej kondycji finansowej, na mocy brytyjskiego ustawodawstwa Sekretarz Stanu dysponuje pełną swobodą w zakresie decyzji o wycofaniu zezwolenia, jeżeli jego zdaniem zakład przestał spełniać warunki, którym podlega zgodnie z ustawą ICA lub ustawą o usługach finansowych z 1986 r.

„Poważny” przypadek niedopełnienia obowiązków: zastrzeżenie to nie zostało włączone do brytyjskiego ustawodawstwa, a Sekretarz Stanu może wycofać wydane zakładowi zezwolenie z powodu niedopełnienia spoczywających na nim obowiązków, nawet jeżeli przypadek ten nie jest„poważny”. Może on wycofać wydane zakładowi zezwolenie, jeśli uzna, że kryteria prawidłowego i ostrożnego zarządzania nie są spełniane lub mogą nie zostać spełnione.

Obowiązki spoczywające na Wielkiej Brytanii jako państwie członkowskim pochodzenia w przypadku wycofania zezwolenia wydanego brytyjskiemu zakładowi prowadzącemu działalność w państwie członkowskim innym niż Wielka Brytania: zgodnie z dyrektywą państwo członkowskie pochodzenia ma obowiązek podjąć wszelkie działania konieczne dla ochrony interesów osób ubezpieczonych i ograniczyć przede wszystkim swobodę zakładu w zakresie rozporządzania aktywami. Zgodnie z ustawodawstwem brytyjskim Sekretarz Stanu ma prawo ograniczyć swobodę zakładu w zakresie rozporządzania aktywami nie tylko w przypadku, gdy wydał (i nie odwołał) nakaz wycofujący udzielone zakładowi zezwolenie na prowadzenie działalności, ale również wtedy gdy wydał nakaz zawieszający zezwolenie.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Zgodnie z wyżej wymienionym przepisem brytyjski organ nadzoru powinien był wycofać zezwolenie udzielone spółce ELAS między innymi dlatego, że dopuściła się ona „poważnego naruszenia obowiązków wynikających z przepisów, którym podlega”. Szereg dowodów (WE 2, 4, 6-8, 14-17, 22-23, 31, 33-34, 36, 44, 51-54, 69, 72, 79 i 84) wskazuje, że Equitable rzeczywiście dopuściła się w tym zakresie poważnego naruszenia. Organ nadzoru nigdy jednak nie uznał, że spełnione zostały warunki uruchomienia powyższego artykułu. Więcej szczegółów w sekcji II.2. „Dalsze dowody dotyczące transpozycji”.

Rozbieżności pomiędzy trzecią dyrektywą a przepisami wykonawczymi: zgodnie z dyrektywą państwo członkowskie pochodzenia ma obowiązek powiadomić właściwe władze innego państwa członkowskiego. Na mocy krajowych środków wykonawczych Sekretarz Stanu nie ma obowiązku informowania właściwych organów innych państw członkowskich.

Artykuł 15 – Tajemnica zawodowa (art. 16 DU)

Podsumowanie celów

Omawiany artykuł służy ustanowieniu obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej w celu ochrony poufności informacji, a także wprowadzeniu szeregu wyjątków od tego obowiązku. Zawiera on wyszczególnienie celów, dla których właściwe władze mogą wykorzystać poufne informacje, oraz wykaz okoliczności i warunków, w których dozwolona jest wymiana informacji poufnych pomiędzy właściwymi władzami państw członkowskich lub z innymi organami, takimi jak inne organy nadzoru, niezależni aktuariusze, banki centralne i inne organy publiczne.

Treść artykułu

Artykuł 15

1. Państwa członkowskie zapewniają, że wszystkie osoby zatrudnione obecnie lub w przeszłości przez właściwe władze, jak również biegli rewidenci i eksperci działający w imieniu właściwych władz zobowiązani są do zachowania tajemnicy zawodowej. Oznacza to, że, bez uszczerbku dla przypadków podlegających prawu karnemu, nie można ujawnić żadnej osobie lub władzy żadnych poufnych informacji, które mogą oni uzyskać podczas wykonywania swoich obowiązków, z wyjątkiem formy skróconej lub zbiorczej, uniemożliwiających rozpoznanie pojedynczego zakładu ubezpieczeń.

Jednakże, w przypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń, lub przymusowego postawienia go w stan likwidacji, poufne informacje, które nie dotyczą osób trzecich zaangażowanych w próby ratowania zakładu ubezpieczeń, mogą zostać ujawnione podczas prowadzenia postępowania cywilnego lub handlowego.

2. Ust. 1 nie stanowi dla właściwych władz różnych państw członkowskich przeszkody w wymianie informacji, zgodnie z dyrektywami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń. Informacje te podlegają warunkom zachowania tajemnicy zawodowej określonymi w ust. 1.

3. Państwa członkowskie mogą zawierać umowy o współpracy, przewidujące wymianę informacji między właściwymi władzami państw trzecich tylko w przypadku, gdy ujawnianie informacji podlega gwarancjom zachowania tajemnicy zawodowej w stopniu co najmniej równorzędnym tym, które zapewnia niniejszy artykuł.

4. Właściwe władze otrzymujące poufne informacje na mocy ust. 1 lub 2, mogą je wykorzystywać tylko w trakcie pełnienia swoich obowiązków:

- w celu ustalenia, czy zostały spełnione warunki dotyczące podejmowania działalności ubezpieczeniowej oraz stwarzania udogodnień w zakresie monitorowania i prowadzenia takiej działalności, szczególnie w przypadku, gdy dotyczy to monitorowania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, marginesu wypłacalności, procedur administracyjnych i księgowych oraz mechanizmów kontroli wewnętrznej, lub

- w celu nałożenia sankcji, lub

- w odwoławczym postępowaniu administracyjnym, dotyczącym decyzji wydanych przez właściwe władze, lub

- w postępowaniu sądowym wszczętym na mocy art. 50 lub szczególnymi przepisami przewidzianymi w dyrektywach przyjętych w dziedzinie zakładów ubezpieczeń.

5. Ust. 1 i 4 nie wykluczają wymiany informacji w obrębie państwa członkowskiego, w przypadku, gdy w obrębie tego samego państwa członkowskiego działają co najmniej dwie właściwe władze lub między państwami członkowskimi, między właściwymi władzami i:

- władzami odpowiedzialnymi za urzędowe nadzorowanie instytucji kredytowych lub innych instytucji finansowych oraz władzami odpowiedzialnymi za nadzorowanie rynków finansowych;

- organami uczestniczącymi w postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym zakładów ubezpieczeń oraz w innych podobnych postępowaniach, oraz

- osobami odpowiedzialnymi za przeprowadzenie ustawowego badania sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń i innych instytucji finansowych,

w ramach wykonywania funkcji nadzorczych oraz ujawniania organom prowadzącym (przymusowe) postępowanie likwidacyjne lub zarządzającym funduszami gwarancyjnymi, informacji koniecznych do wykonywania ich obowiązków. Informacje otrzymane przez te władze, organy i osoby podlegają obowiązkowi zachowania tajemnicy zawodowej ustanowionemu w ust. 1.

6. Ponadto, nie naruszając ust. 1 i 4, państwa członkowskie mogą zgodnie z przepisami prawa zezwolić na ujawnienie niektórych informacji innym działom centralnej administracji rządowej odpowiedzialnym za ustawodawstwo dotyczące nadzoru nad instytucjami kredytowymi i finansowymi, instytucjami świadczącymi usługi inwestycyjne i nad zakładami ubezpieczeń oraz inspektorom działającym w imieniu tych działów.

Jednakże, ujawnienie takie może mieć miejsce tylko w przypadku, gdy zachodzi taka konieczność do celów nadzoru ostrożnościowego.

Jednakże, państwa członkowskie zapewniają, że informacje otrzymane zgodnie z ust. 2 i 5 oraz informacje uzyskane w drodze kontroli na miejscu określone w art. 16 dyrektywy 79/267/EWG nie mogą nigdy być ujawnione w przypadkach określonych w niniejszym ustępie, o ile nie wyrażą na to wyraźnej zgody właściwe władze, które te informacje ujawniły, lub właściwe władze państwa członkowskiego, w którym zostało przeprowadzone badanie na miejscu.

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Zgodnie z ustawodawstwem brytyjskim ograniczenia dotyczące ujawniania informacji podlegają art. 41A i załącznikowi 2B ICA z 1982 r., dodanym na mocy art. 26 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r. wdrażających trzecią dyrektywę dotyczącą ubezpieczeń na życie, zmienionych art. 20 przepisów dotyczących instytucji finansowych (nadzór ostrożnościowy) z 1996 r., wdrażających dyrektywę 95/96/WE.

Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej: na szczeblu krajowym obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej podlega ust. 1 załącznika 2B do ustawy. W kwestii zakresu zastosowania obowiązkowi temu podlega „każdy”, kto ujawnia „informacje poufne” niezgodnie z ust. 1. Termin „informacje poufne” odnosi się do informacji uzyskanych przez Sekretarza Stanu do celów lub w ramach sprawowania jego funkcji wynikających z ustawy lub wszelkich przepisów wydanych na mocy ustawy, dotyczących działalności lub innych zadań „odpowiednich osób”, a mianowicie, „brytyjskich, wspólnotowych lub pozawspólnotowych zakładów oraz kontrolerów, menedżerów, dyrektorów generalnych, przedstawicieli, pełnomocników lub pracowników wymienionych zakładów”. Zgodnie z ust. 5 obowiązek nieujawniania poufnych informacji został rozszerzony na informacje dostarczone Sekretarzowi Stanu do celów sprawowania jego funkcji wynikających z ustawy przez organ nadzoru z innego państwa członkowskiego niż Wielka Brytania lub uzyskane dla tych celów przez Sekretarza Stanu lub osobę działającą w jego imieniu w innym państwie członkowskim. Można powiedzieć, że zakres zastosowania obowiązku zgodnie z krajowymi przepisami jest nawet szerszy niż zgodnie z dyrektywą, ponieważ dotyczy „każdego”, (nie tylko osób zatrudnionych przez właściwy organ). Ponadto krajowe przepisy wyraźnie stanowią, że „informacje poufne” obejmują nie tylko informacje dotyczące zakładów ubezpieczeń jako takich, ale również zarządu i pracowników tych zakładów. Co więcej, krajowe przepisy są bardziej restrykcyjne niż dyrektywa, ponieważ przewidują karę dla osób naruszających obowiązek nieujawniania informacji w ust. 1.

Wymiana informacji między właściwym organem państwa członkowskiego a innymi właściwymi władzami lub organami powiązanymi: na szczeblu krajowym załącznik 2B ust. 3 dotyczy zezwoleń dla Sekretarza Stanu na ujawnianie informacji w celu ułatwienia sprawowania funkcji przez pozostałe organy nadzoru, zaś ust. 4 dotyczy pozostałych przypadków ujawniania w celu ułatwienia sprawowania funkcji przez inne właściwe organy. Zgodnie z dyrektywą wszelkie upoważnione przypadki ujawniania na rzecz organów nadzoru lub innych właściwych organów są wyraźnie przewidziane ustawodawstwem krajowym, a w każdym przypadku zezwolenie jest wydawane w celu ułatwienia wymienionym organom pełnienia ich funkcji. Ponadto przepisy krajowe wyraźnie przewidują, że ujawnione informacje mogą być wykorzystywane wyłącznie do określonych celów, a osoby wykorzystujące ujawnione informacje niezgodnie z przepisami podlegają karze.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Omawiany artykuł wiąże się z wymianą korespondencji (lub jej brakiem) pomiędzy brytyjskim organem nadzoru a organami nadzoru w Irlandii i Niemczech. Więcej informacji na ten temat w części III dotyczącej kwestii nadzoru oraz w części IV dotyczącej dróg odwoławczych. WE-Conf 9 zawiera wykaz poufnej korespondencji pomiędzy organami nadzoru w sprawie spółki ELAS.

W kwestii obowiązków audytorów patrz odniesienie do art. 17 DU. Pojawiają się pytania dotyczące działalności audytorów spółki ELAS w trakcie trwania sprawy. Mandat komisji EQUI nie obejmuje jednak tej dziedziny. Nowy zarząd wniósł w 2001 r. sprawę przeciwko poprzedniemu audytorowi spółki ELAS (Ernst&Young), ale sprawa została oddalona.

Rozbieżności między trzecią dyrektywą a przepisami wykonawczymi: zgodnie z brytyjskimi przepisami informacje nie są „informacjami poufnymi”, jeżeli „są podane w formie skróconej” lub są „przedstawione w taki sposób, że nie jest możliwe uzyskanie na ich podstawie informacji dotyczących konkretnej osoby”. W jego obecnym kształcie brytyjski przepis jest niezgodny z dyrektywą, ponieważ dopuszcza kolejny wyjątek od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej, a mianowicie, że rozpowszechnianie informacji na temat zakładu „w formie skróconej” jest wystarczające. Z kolei dyrektywa dopuszcza rozpowszechnianie informacji w formie skróconej lub zbiorczej, uniemożliwiającej rozpoznanie pojedynczego zakładu ubezpieczeń.

Artykuł 19 – Składki dla nowych przedsiębiorstw (art. 21 DU)

Podsumowanie celów

Omawiany artykuł zawiera pewne ogólne wytyczne dotyczące odpowiedniej wysokości składek w przypadku nowych zakładów, a mianowicie muszą one być wystarczające, aby przy uzasadnionych warunkach aktuarialnych zakład mógł spłacić swoje zobowiązania oraz utworzyć odpowiednie rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe. W tym celu do spełnienia wymogu marginesu wypłacalności mogą być uwzględniane wyłącznie wpływy ze składek oraz z innych źródeł systematycznych i stałych dochodów.

Treść artykułu

Artykuł 19

Składki dla nowych ubezpieczeń są wystarczające, aby przy rozsądnych założeniach aktuarialnych, umożliwiały zakładom wywiązanie się ze wszystkich zobowiązań oraz, w szczególności, utworzenie odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych.

W tym celu mogą być brane pod uwagę wszystkie aspekty sytuacji finansowej zakładu ubezpieczeń, bez wpływów z innych środków niż składki i uzyskany z nich dochód mających charakter systematyczny i stały w takim stopniu, że w dłuższej perspektywie mogą zagrażać wypłacalności zakładu.

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Normy te zostały transponowane do brytyjskiego ustawodawstwa przepisami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r. Na mocy art. 18 przepisów do ICA z 1982 r. dodano art. 35B, który zapewnia właściwą transpozycję przepisów dyrektywy, w tym wszystkich wytycznych dotyczących odpowiedniej wysokości składek. Ustawodawstwo brytyjskie zawierające wymóg, aby wyznaczony aktuariusz zakładu prowadzącego działalność długoterminową poświadczył, że składki z tytułu umów zawartych w danym roku obrotowym oraz płynące z nich dochody spełniają powyższe normy, wykracza poza wymogi dyrektywy.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Brak powiązania powyższego artykułu ze sprawą. Więcej informacji na ten temat w części III dotyczącej kwestii nadzoru.

Rozbieżności między trzecią dyrektywą a przepisami wykonawczymi: brak.

Artykuł 20 – Aktywa pokrywające rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (art. 22 DU)

Podsumowanie celów

Omawiany artykuł zawiera ogólne wytyczne dotyczące norm inwestowania aktywów przeznaczonych na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych zakładu: musi on zapewnić bezpieczeństwo, rentowność i zbywalność lokat oraz ich zróżnicowanie i odpowiednie rozmieszczenie.

Treść artykułu

Artykuł 20

Aktywa pokrywające rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe uwzględniają rodzaj prowadzonej przez zakład działalności w taki sposób, aby zapewnić bezpieczeństwo, rentowność i zbywalność jego lokat, przy czym zakład ubezpieczeń zapewni ich zróżnicowanie i odpowiednie rozmieszczenie.

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Powyższe normy zostały transponowane do ustawodawstwa brytyjskiego poprzez przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Brak wyraźnego powiązania omawianego artykułu ze sprawą. Należałoby przeanalizować strategię inwestycyjną spółki ELAS w ciągu wielu lat, a nawet dziesięcioleci, aby ustalić, czy aktywa przeznaczone na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych były zabezpieczone i zróżnicowane. W każdym razie głównym punktem spornym w tej sprawie nie jest standard lokowania aktywów stanowiących pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, ale raczej ewentualny brak wystarczających rezerw. Więcej informacji na ten temat w części III dotyczącej kwestii nadzoru.

Rozbieżności między trzecią dyrektywą a przepisami wykonawczymi: brak.

Artykuł 22 – Zasady różnicowania lokat

Podsumowanie celów

Omawiany artykuł odnosi się do zasad, jakich muszą przestrzegać państwa członkowskie, sprawując nadzór nad lokatami zakładów ubezpieczeń. Obejmuje on z jednej strony limity dotyczące inwestowania w określone aktywa, a z drugiej strony ogólne zasady inwestowania dopuszczalnych aktywów.

Treść artykułu

Artykuł 22

1. W odniesieniu do aktywów pokrywających rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe, rodzime państwo członkowskie wymaga od każdego zakładu ubezpieczeń lokowania nie więcej, niż:

a) 10% łącznej sumy swoich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych brutto w każdą działkę gruntu lub budynek, lub w kilka działek lub budynków pozostających w sąsiedztwie na tyle bliskim, że należy je uważać za stanowiące w istocie jedną lokatę;

b) 5% łącznej sumy swoich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych brutto w akcje i inne zbywalne papiery wartościowe traktowane jako akcje, obligacje, dłużne papiery wartościowe i inne instrumenty rynku pieniężnego i kapitałowego tego samego przedsiębiorstwa, lub w pożyczki udzielone temu samemu pożyczkobiorcy, w ujęciu łącznym, pożyczki inne niż udzielone państwu, władzom regionalnym lub lokalnym lub organizacji międzynarodowej, do której należy jedno lub więcej państw członkowskich. Limit ten może być zwiększony do 10%, jeśli zakład ubezpieczeń nie inwestuje więcej niż 40% rezerw techniczno-ubezpieczeniowych brutto w pożyczki lub papiery wartościowe emitentów i pożyczkobiorców, inwestując w każdym z nich więcej niż 5% swoich aktywów;

c) 5% łącznej sumy swoich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych brutto w pożyczki bez zabezpieczenia, w tym 1% dla pojedynczej pożyczki bez zabezpieczenia, inne niż pożyczki udzielone instytucjom kredytowym, zakładom ubezpieczeń – w takich granicach, w jakich pozwala na to art. 8 dyrektywy 79/267/EWG - oraz przedsiębiorstwom inwestycyjnym mającym siedzibę w państwie członkowskim. Limity te mogą być zwiększone odpowiednio do 8 i 2% na mocy decyzji podejmowanej w każdym przypadku przez właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego.

d) 3% łącznej sumy swoich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych brutto w postaci gotówki w kasie;

e) 10% łącznej sumy swoich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych brutto w akcje, inne papiery wartościowe traktowane jako akcje i dłużne papiery wartościowe, które nie są przedmiotem obrotu na rynku regulowanym.

2. Brak w ust. 1 ograniczenia dla określonego rodzaju lokat nie oznacza, że aktywa tej kategorii powinny być przyjmowane jako pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych bez jakichkolwiek ograniczeń. Rodzime państwo członkowskie ustanawia bardziej szczegółowe reguły, określające warunki wykorzystania akceptowanych aktywów. W szczególności zapewnia ono, określając i stosując te zasady, spełnienie następujących wymagań:

(i) aktywa pokrywające rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe muszą być zróżnicowane i rozmieszczone w taki sposób, aby nie dopuścić do nadmiernego uzależnienia tylko od jednego rodzaju aktywów, rynków inwestycyjnych lub lokat;

(ii) lokowanie w poszczególnych rodzajach aktywów, które wykazują wysoki stopień ryzyka, niezależnie od tego, czy wynika to z rodzaju aktywów, czy jakości emitenta, musi być ograniczone do rozsądnego poziomu;

(iii) ograniczenia dotyczące poszczególnych rodzajów aktywów przy obliczaniu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych muszą uwzględniać sposób traktowania reasekuracji;

(iv) w przypadku, gdy posiadane aktywa obejmują lokatę w jednostkę zależną, która w imieniu zakładu ubezpieczeń zarządza całością lub częścią lokat zakładu ubezpieczeń, rodzime państwo członkowskie musi, stosując normy i zasady określone w niniejszym artykule, brać pod uwagę aktywa podstawowe posiadane przez jednostkę zależną; rodzime państwo członkowskie może w ten sam sposób traktować aktywa innych jednostek zależnych;

(v) udział procentowy aktywów stanowiących pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, które są przedmiotem lokat nie będących lokatami płynnymi, musi być utrzymywany na rozsądnym poziomie;

(vi) w przypadku, gdy posiadane aktywa obejmują pożyczki lub dłużne papiery wartościowe wystawione przez niektóre instytucje kredytowe, rodzime państwo członkowskie może, stosując reguły i zasady określone w niniejszym artykule, uwzględniać aktywa podstawowe posiadane przez taką instytucję kredytową. Takie rozwiązanie może być stosowane jedynie w sytuacji, kiedy instytucja kredytowa posiada swoją siedzibę zarządu w państwie członkowskim, jest całkowitą własnością tego państwa członkowskiego i/lub władz lokalnych tego państwa, a jej statutowa działalność polega na udzielaniu, za jej pośrednictwem, pożyczek lub gwarancji państwom lub władzom lokalnym, bądź udzielaniu pożyczek instytucjom ściśle powiązanym z państwem lub władzami lokalnymi.

3. W kontekście szczegółowych zasad określających warunki wykorzystania akceptowanych aktywów, państwo członkowskie zastosuje bardziej ograniczające podejście w stosunku do:

- każdej pożyczki, której nie towarzyszy gwarancja bankowa, gwarancja udzielona przez zakład ubezpieczeń, hipoteka lub inne formy zabezpieczenia, w odróżnieniu od pożyczek, którym takie zabezpieczenia towarzyszą,

- przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) nie objętych koordynacją w rozumieniu dyrektywy 85/611/EWG i innych funduszy inwestycyjnych, w odróżnieniu od UCITS objętych koordynacją w rozumieniu tej dyrektywy,

- papierów wartościowych nie będących przedmiotem obrotu na rynku regulowanym, w odróżnieniu od tych, które są przedmiotem takiego obrotu,

- obligacji, dłużnych papierów wartościowych i innych instrumentów rynku kapitałowego i pieniężnego, nie emitowanych przez państwa, władze lokalne lub regionalne albo przedsiębiorstwa należące do strefy A w rozumieniu dyrektywy 89/647/EWG, lub przez organizacje międzynarodowe, do których nie należy przynajmniej jedno państwo członkowskie Wspólnoty, w odróżnieniu od takich samych instrumentów finansowych, emitowanych przez takie instytucje.

4. Państwa członkowskie mogą zwiększyć limit ustanowiony w ust. 1 lit. b) do 40% w przypadku niektórych dłużnych papierów wartościowych, kiedy są one emitowane przez instytucję kredytową mającą siedzibę zarządu w państwie członkowskim i podlegającą z mocy prawa specjalnemu, urzędowemu nadzorowi, wyznaczonemu w celu ochrony posiadaczy tych papierów dłużnych. W szczególności, sumy pochodzące z emisji tych papierów dłużnych muszą być zainwestowane zgodnie z prawem w aktywa, które podczas całego okresu ważności tych papierów dłużnych mogą pokrywać roszczenia z owych papierów dłużnych, i które, w przypadku niepowodzenia emitenta, mogą być w pierwszej kolejności wykorzystane do zwrotu kapitału i zapłaty narosłych odsetek.

5. Państwa członkowskie nie wymagają od zakładów ubezpieczeń lokowania w określone rodzaje aktywów.

6. Nie naruszając ust. 1, w wyjątkowych przypadkach, na wniosek zakładu ubezpieczeń, rodzime państwo członkowskie może tymczasowo oraz w drodze właściwie uzasadnionej decyzji, zezwolić na odstępstwo od reguł ustanowionych w ust. 1 lit. a)-e), z zastrzeżeniem art. 20.

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Brytyjskie ustawodawstwo nie przewiduje bezpośrednich ograniczeń na wybór lokat przez zakład. Przepisy dotyczące wyceny aktywów wywierają jednak istotny pośredni wpływ na politykę inwestycyjną zakładu. Określając pewne rodzaje aktywów jako niedopuszczalne lub ograniczając wartość aktywów, które można wziąć pod uwagę do celów nadzoru, przepisy dotyczące wyceny aktywów zachęcają zakłady do tworzenia ostrożnego portfela aktywów o stosunkowo niskim ryzyku, zgodnych z zawartymi w dyrektywie zaleceniami dotyczącymi zróżnicowania lokat.

Limity inwestowania w konkretne aktywa: w dyrektywie określono limity na inwestowanie w określone rodzaje aktywów wyrażone jako procentowy udział całkowitej kwoty rezerw techniczno-ubezpieczeniowych brutto. Na przykład w grunty można inwestować maksymalnie 10%, nie więcej niż 3% w gotówkę itd. Również brytyjskie ustawodawstwo zawiera przepisy ustanawiające limity na maksymalną dopuszczalną wartość każdego rodzaju aktywów, które mogą być wzięte pod uwagę dla potrzeb nadzoru.

Zgodnie z art. 57 przepisów w przypadku, gdy łączne zaangażowanie zakładu w aktywach jednego rodzaju przekracza „maksymalną dopuszczalną wartość”, “wartości nadwyżki zostanie wyłączona z wyceny aktywów”. Art. 57 przepisów w dalszej części zawiera definicję „maksymalnej dopuszczalnej wartości” w przypadku zakładu prowadzącego działalność długoterminową jako kwotę równą odsetkowi „kwoty długoterminowej działalności” określonemu w załączniku 12 część I.

W przeciwieństwie do dyrektywy ustawodawstwo brytyjskie przewiduje procentowe ograniczenia poprzez odwołanie nie do rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, ale w odniesieniu do „kwoty działalności długoterminowej”. Ministerstwo Przemysłu i Handlu twierdzi, że wprowadzanie jakichkolwiek zmian nie było konieczne, ponieważ brytyjskie przepisy są w większości przypadków bardziej restrykcyjne pod względem ostrożnościowym niż przepisy dyrektywy.(16)

Na przykład maksymalna dopuszczalna wartość lokat gotówkowych wynosi 3% kwoty długoterminowej działalności. Brytyjski przepis nie zabrania zakładom ubezpieczeń inwestowania więcej niż 3% środków w gotówkę, stanowi natomiast, że jeżeli zakład inwestuje ponad 3% w aktywa gotówkowe, nadwyżka nie będzie wliczana do wyceny tych konkretnych aktywów.

W niektórych przypadkach krajowe łączne limity zaangażowania są bardziej restrykcyjne pod względem ostrożnościowym niż limity inwestycyjne przewidziane w dyrektywie. Na przykład zgodnie z dyrektywą inwestycje w grunty podlegają limitowi maksymalnie 10% całkowitej wartości brutto rezerw techniczno-ubezpieczeniowych zakładu, podczas gdy przepisy krajowe ograniczają łączne zaangażowanie zakładu w inwestycje w grunty do maksymalnie 5% kwoty długoterminowej działalności. W pozostałych przypadkach limity są jednakowe, np. w przypadku nienotowanych akcji (10%) i gotówki (3%). Brytyjskie przepisy ustanawiają także limity nieprzewidziane dyrektywą, np. 5% na udziały dopuszczonych funduszy powierniczych, 5% na sprzęt komputerowy i 2,5% na sprzęt biurowy.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Omawiany artykuł jest powiązany ze sprawą w zakresie ust. 6, który zawiera klauzulę pozwalającą uniknąć spełnienia wymogów określonych w pozostałej części artykułu. Zgodnie ze wspomnianym przepisem „w wyjątkowych przypadkach” oraz „na wniosek zakładu ubezpieczeń, rodzime państwo członkowskie może tymczasowo oraz w drodze właściwie uzasadnionej decyzji, zezwolić na odstępstwo od reguł ustanowionych w ust. 1 (...)”.

Kwestia ta powinna być analizowana w świetle art. 25 dotyczącego marginesu wypłacalności oraz art. 21 dotyczącego aktywów dopuszczonych na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych. Należy zbadać, czy zgodnie z brytyjskim ustawodawstwem organ nadzoru (Sekretarz Stanu) ma szersze uprawnienia w zakresie uchylania przepisów dotyczących nadzoru ostrożnościowego niż na mocy dyrektywy. Na szczeblu krajowym na mocy art. 68 ICA z 1982 r. Sekretarz Stanu może na wniosek lub za zgodą ubezpieczyciela zrezygnować z zastosowania zasad nadzoru ostrożnościowego. Korzystanie z tych uprawnień nie podlega normom wymienionym w dyrektywie (tzn. „w wyjątkowych okolicznościach”, „tymczasowo” „w drodze właściwie uzasadnionej decyzji”). Zgodnie z wymienionym przepisem decyzja Sekretarza Stanu „może podlegać warunkom”, co wyraźnie przewiduje swobodę organu nadzoru w decydowaniu, czy zastosować te warunki czy nie. Uprawnienia te wydają się szersze niż przewidziane dyrektywą.

Wyżej wspomniane uprawnienia wiążą się z ryzykiem stosowania w sposób niezwykle pobłażliwy, co może podważyć stosowanie ujednoliconych norm. Daje to powód do zaniepokojenia co do zgodności art. 68 ICA z 1982 r. z trzecią dyrektywą. Więcej argumentów w sekcji poświęconej art. 25 dotyczącemu marginesu wypłacalności.

Artykuł 29 – Warunki ubezpieczenia i stawki składek (art. 34 DU)

Podsumowanie celów

Celem omawianego artykułu jest zachęcenie państw członkowskich do przyjęcia praktyk w mniejszym stopniu ograniczających prowadzenie działalności. Uniemożliwia on państwom członkowskim wymaganie wcześniejszego zatwierdzania warunków polisy, stawek składek, podstaw technicznych stosowanych do obliczania stawek składek i rezerw techniczno-ubezpieczeniowych a także innych druków, jakie ubezpieczyciel zamierza stosować w swoich kontaktach z ubezpieczającymi.

Treść artykułu

Artykuł 29

Państwa członkowskie nie wprowadzają przepisów wymagających uprzedniego zatwierdzania lub systematycznego zgłaszania ogólnych i szczegółowych warunków polis, stawek składek, podstaw technicznych stosowanych w szczególności do obliczenia stawek składek i rezerw techniczno-ubezpieczeniowych lub formularzy i innych druków, które zakład ubezpieczeń zamierza stosować w swoich kontaktach z ubezpieczającymi.

Nie naruszając akapitu pierwszego, wyłącznie w celu sprawdzenia ich zgodności z przepisami krajowymi dotyczącymi zasad aktuaryjnych, państwo członkowskie pochodzenia może wymagać systematycznego zgłaszania podstaw technicznych stosowanych w szczególności do obliczenia stawek składek i rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, przy czym nie może to jednak stanowić uprzedniego warunku podjęcia działalności przez zakład.

Nie później niż pięć lat od daty zastosowania niniejszej dyrektywy, Komisja przedkłada Radzie sprawozdanie dotyczące wykonania tych przepisów.

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

Przepis zawarty w dyrektywie został transponowany do ustawodawstwa brytyjskiego poprzez art. 4 i załącznik 1 ust. 11 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. Zgodnie z wymienionymi przepisami wnioskodawcy nie muszą już dostarczać informacji na temat ogólnych i szczegółowych warunków polisy lub umowy, które zakład zamierza stosować. Informacje te były wymagane na mocy przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1981 r., ale od czasu wejścia w życie przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r. wnioskodawca ma jedynie obowiązek udzielić informacji na temat „charakteru zobowiązań, jakie zakład zamierza pokrywać”, ale nie na temat wyżej wymienionych kwestii.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Niejasne. Więcej informacji na ten temat w części III dotyczącej działań w zakresie nadzoru.

Rozbieżności między trzecią dyrektywą a przepisami wykonawczymi: brak.

Artykuł 30 – Okres unieważnienia (art. 15 drugiej dyrektywy i art. 35 DU)

Podsumowanie celów

Zgodnie z omawianym artykułem państwa członkowskie mają obowiązek ustanowić okres unieważnienia dla ubezpieczających o długości od 14 do 30 dni od momentu ich poinformowania o zawarciu umowy.

Treść artykułu

Artykuł 30

1. W art. 15 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 90/619/EWG skreśla się wyrazy „w jednym z przypadków określonych w tytule III”.

2. W art. 15 ust. 2 dyrektywy 90/619/EWG otrzymuje brzmienie:

„2. Państwa członkowskie nie muszą stosować ust. 1 do umów zawieranych na okres do sześciu miesięcy oraz w przypadkach, gdy z racji statusu ubezpieczającego lub okoliczności, w jakich zawarta została umowa, ubezpieczający nie potrzebuje specjalnej ochrony. Państwa członkowskie określają w swoich przepisach, w jakich przypadkach nie ma zastosowania ust. 1.”

Uwagi dotyczące transpozycji przez Wielką Brytanię

W pierwotnym brzmieniu przepis ten pozwalał państwom członkowskim nie ustanawiać okresu unieważnienia wyłącznie w przypadku umów zawieranych na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy. Na mocy art. 30 trzeciej dyrektywy wprowadzono drugi wyjątek pozwalający państwom członkowskim nie wprowadzać okresu unieważnienia w przypadku, gdy ze względu na sytuację ubezpieczającego lub okoliczności zawarcia umowy nie ma potrzeby stosowania tego rodzaju szczególnej ochrony. Zgodnie z przepisem pozostawiono państwom członkowskim ustanowienie przepisów określających, w jakich przypadkach – zgodnie z zalecanymi wytycznymi – nie obowiązuje okres unieważnienia. Wielka Brytania transponowała omawiany artykuł do brytyjskiego ustawodawstwa poprzez przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (unieważnienie) z 1993 r. oraz przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (unieważnienie nr 2) z 1993 r. następnie zastąpione przepisami dotyczącymi zakładów ubezpieczeń z 1994 r. Art. 2 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń (unieważnienie) z 1993 r. zmienia art. 75 (Obowiązkowe powiadomienie przez ubezpieczyciela w odniesieniu do polisy długoterminowej) i art. 76 (Prawo do wycofania się z transakcji w odniesieniu do polisy długoterminowej) ICA z 1982 r.

Powiązania ze sprawą spółki ELAS

Niejasne. Więcej informacji na ten temat w części III dotyczącej działań w zakresie nadzoru.

Rozbieżności między trzecią dyrektywą a przepisami wykonawczymi: brak.

II.1.3.  Istotne artykuły innych dyrektyw

· Pierwsza dyrektywa w sprawie ubezpieczeń na życie, 1979/267/WE

Artykuł 18 ust. 3 dotyczący wykorzystania przyszłych zysków (obecnie art. 27 ust. 4 DU). [Patrz również kontekst art. 18 trzeciej dyrektywy dotyczącego rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, art. 21 trzeciej dyrektywy dotyczącego włączenia aktywów do rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz art. 25 trzeciej dyrektywy dotyczącego wypłacalności.]

Po złożeniu przez zakład ubezpieczeń wniosku, wraz z potwierdzającymi dowodami, do organu nadzoru państwa członkowskiego, na terytorium którego znajduje się siedziba zarządu zakładu, oraz za zgodą tego właściwego organu, dostępny margines wypłacalności może również składać się z:

a) kwoty równej 50 % przyszłych zysków zakładów ubezpieczeń; kwotę przyszłych zysków wyznacza się, mnożąc oszacowany roczny zysk przez czynnik określający przeciętny okres pozostały do końca ubezpieczenia; wykorzystany czynnik nie może być większy niż dziesięć; oszacowany roczny zysk nie może przekroczyć średniej arytmetycznej zysków osiągniętych w ciągu ostatnich pięciu lat w zakresie działalności wymienionych w art. 1.

Podstawy obliczenia czynnika, przez który należy pomnożyć szacowany roczny zysk, oraz elementy składające się na wygenerowany zysk są określane w drodze porozumienia właściwych organów państw członkowskich we współpracy z komisją. Do czasu zawarcia porozumienia elementy te są określane zgodnie z przepisami prawa państwa członkowskiego, na terytorium którego zakład (siedziba zarządu, przedstawicielstwo lub oddział) prowadzi działalność.

Po zdefiniowaniu przez właściwe władze terminu „wygenerowanych zysków” komisja przedkłada wnioski dotyczące ujednolicenia powyższego terminu za pomocą dyrektywy w sprawie ujednolicenia sprawozdań rocznych zakładów ubezpieczeń oraz zapewnienia koordynacji, o której mowa w art. 1 ust. 2 dyrektywy 78/660/EWG (7).

Właściwe władze mogą zgodzić się na włączenie kwoty dostępnego marginesu wypłacalności jedynie:

i) gdy właściwym władzom przedłożone zostanie sprawozdanie aktuarialne wskazujące prawdopodobieństwo zagrożenia zysków w przyszłości; i

ii) o ile nie uwzględniono części przyszłych zysków wynikających z ukrytych rezerw netto określonych w lit. c);

b) w przypadku gdy nie stosuje się metody Zillmera lub gdy jest ona stosowana, lecz uzyskana kwota jest niższa od obciążenia z tytułu kosztów uzyskania wliczonych do składki — różnica między rezerwą matematyczną nieobliczaną lub tylko częściowo obliczaną metodą Zillmera a rezerwą matematyczną obliczaną metodą Zillmera, w stosunku odpowiadającym obciążeniu z tytułu kosztów uzyskania wliczonych do składki; wielkość ta nie może jednak przekroczyć 3,5 % sumy różnic między odpowiednimi sumami kapitału ubezpieczeń na życie i rezerw matematycznych dla wszystkich polis, dla których możliwe jest stosowanie metody Zillmera; różnica ta powinna być zmniejszona o kwotę niezamortyzowanych kosztów uzyskania, zaksięgowaną jako aktywa;

c) w przypadku, gdy zezwolenie zostało wydane przez organy nadzoru państw członkowskich, w których zakład prowadzi działalność, wszelkich ukrytych rezerw netto wynikających z niedoszacowania aktywów i przeszacowania zobowiązań innych niż rezerwy matematyczne, o ile powyższe ukryte rezerwy nie mają wyjątkowego charakteru;

· Dyrektywa ujednolicona (DU), 2002/83/WE

Artykuł 17, Obowiązki biegłych rewidentów (pierwotnie art. 5 dyrektywy 95/26/WE) [Patrz również kontekst art. 15 trzeciej dyrektywy dotyczącego tajemnicy zawodowej.]

1. Państwa członkowskie zapewniają co najmniej, że:

a) każda osoba zatwierdzona w rozumieniu dyrektywy Rady 84/253/EWG [14], a wykonująca w zakładzie ubezpieczeń zadanie opisane w art. 51 dyrektywy Rady 78/660/EWG [15], art. 37 dyrektywy 83/349/EWG lub art. 31 dyrektywy Rady 85/611/EWG [16], lub jakiekolwiek inne zadanie przewidziane ustawą, ma obowiązek bezzwłocznego zgłaszania właściwym władzom wszelkich faktów lub decyzji dotyczących tego zakładu, o których zdobędzie informacje w trakcie wykonywania swoich zadań, a które mogą:

- stanowić istotne naruszenie przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych, które ustanawiają warunki udzielania zezwolenia zakładom ubezpieczeń lub regulują prowadzenie działalności zakładów ubezpieczeń, lub

- mieć negatywny wpływ na ciągłość działania zakładu ubezpieczeń, lub

- spowodować odmowę zatwierdzenia sprawozdań finansowych lub wydanie opinii z zastrzeżeniem;

b) osoba ta jest również zobowiązana do powiadomienia o jakichkolwiek faktach i decyzjach, o których dowiaduje się w trakcie wykonywania swoich zadań zgodnie z lit. a) w zakładzie posiadającym bliskie powiązania wynikające ze stosunku kontroli z zakładem ubezpieczeń, w którym osoba ta wykonuje wyżej wspomniane zadania.

2. Ujawnienie właściwym władzom wszelkich faktów lub decyzji określonych w ust. 1 przez osoby zatwierdzone w rozumieniu dyrektywy 84/253/EWG, a działające w dobrej wierze, nie stanowi naruszenia jakichkolwiek ograniczeń dotyczących ujawniania informacji określonych w umowie lub w jakimkolwiek przepisie ustawowym, wykonawczym lub administracyjnym, ani też nie powoduje jakiejkolwiek odpowiedzialności tych osób.

· Dyrektywa 2002/12/WE, wypłacalność I

Art. 1 ust. 4 dotyczący wykorzystania przyszłych zysków (pierwotnie art. 18 ust. 3 pierwszej dyrektywy) [Patrz sekcja dotycząca art. 25 trzeciej dyrektywy.]

4. Po złożeniu przez zakład ubezpieczeń wniosku, wraz z potwierdzającymi dowodami, do właściwego organu państwa członkowskiego, oraz za zgodą tego właściwego organu, dostępny margines wypłacalności może również składać się z:

a) do dnia 31 grudnia 2009 r. kwoty równej 50 % przyszłych zysków zakładów ubezpieczeń, ale nieprzekraczającej 25 % pomniejszonego dostępnego marginesu wypłacalności i wymaganego marginesu wypłacalności. Kwotę przyszłych zysków wyznacza się, mnożąc oszacowany roczny zysk przez czynnik określający przeciętny okres pozostały do końca ubezpieczenia. Wykorzystany czynnik nie może być większy niż sześć. Oszacowany roczny zysk nie może przekroczyć średniej arytmetycznej zysków osiągniętych w ciągu ostatnich pięciu lat obrachunkowych w zakresie działalności wymienionych w art. 1 ust. 1.

Właściwe władze mogą zgodzić się na włączenie kwoty dostępnego marginesu wypłacalności jedynie:

i) gdy właściwym władzom przedłożone zostanie sprawozdanie aktuarialne wskazujące prawdopodobieństwo zagrożenia zysków w przyszłości; i

ii) o ile nie uwzględniono części przyszłych zysków wynikających z ukrytych rezerw netto określonych w lit. c);

b) w przypadku gdy nie stosuje się metody Zillmera lub gdy jest ona stosowana, lecz uzyskana kwota jest niższa od obciążenia z tytułu kosztów uzyskania wliczonych do składki — różnica między rezerwą matematyczną nieobliczaną lub tylko częściowo obliczaną metodą Zillmera a rezerwą matematyczną obliczaną metodą Zillmera, w stosunku odpowiadającym obciążeniu z tytułu kosztów uzyskania wliczonych do składki; wielkość ta nie może jednak przekroczyć 3,5 % sumy różnic między odpowiednimi sumami kapitału ubezpieczeń na życie i rezerw matematycznych dla wszystkich polis, dla których możliwe jest stosowanie metody Zillmera; różnica ta powinna być zmniejszona o kwotę niezamortyzowanych kosztów uzyskania, zaksięgowaną jako aktywa;

c) wszelkich ukrytych rezerw netto wynikających z oceny aktywów, o ile powyższe ukryte rezerwy netto nie mają wyjątkowego charakteru;

d) połowy nieopłaconego kapitału zakładowego lub kapitału założycielskiego, jeżeli opłacona część wynosi 25 % tego kapitału, do 50 % pomniejszonego dostępnego i wymaganego marginesu wypłacalności;

· Dyrektywa 2005/1/WE w sprawie ustanowienia nowej struktury organizacyjnej komitetów w sektorze usług finansowych

Art. 5-8 ustanawiające EIOPC

Artykuł 5

Dyrektywa 91/675/EWG

W dyrektywie 91/675/EWG wprowadza się następujące zmiany:

1) w tytule, nazwę "Komitet ds. Ubezpieczeń" zastępuje się nazwą "Europejski Komitet ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych";

2) "Artykuł 1

1. Komisję wspiera Europejski Komitet ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych ustanowiony na podstawie decyzji Komisji 2004/9/WE [23] (zwany dalej "Komitetem").

2. Przewodniczący Komitetu Europejskich Inspektorów ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych ustanowionego decyzją Komisji 2004/6/WE [24] uczestniczy w posiedzeniach Komitetu jako obserwator.

3. Komitet może zapraszać ekspertów i obserwatorów do uczestnictwa w jego posiedzeniach.

4. Komisja zapewnia sekretariat Komitetu.

3) "Artykuł 2

1. Okres przewidziany w art. 5 ust. 6 decyzji 1999/468/WE wynosi trzy miesiące.

2. Komitet przyjmuje swój regulamin.

4) skreśla się art. 3 i 4.

Artykuł 6

Dyrektywa 92/49/EWG

W art. 40 ust. 10 zdanie pierwsze dyrektywy 92/49/EWG, wyrazy "przedstawia Komitetowi ds. Ubezpieczeń utworzonemu dyrektywą 91/675/EWG sprawozdanie zawierające" zastępuje się wyrazami "informuje Europejski Komitet ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych o".

Artykuł 7

Dyrektywa 98/78/WE

W dyrektywie 98/78/WE wprowadza się następujące zmiany:

1) artykuł 10a ust. 3 otrzymuje następujące brzmienie:

"3. Bez uszczerbku dla art. 300 ust.1 i 2 Traktatu, Komisja, wspierana przez Europejski Komitet ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych bada wynik rokowań, o których mowa w ust. 1 oraz wynikającą z tego sytuację";

2) artykuł 11 ust. 5 otrzymuje następujące brzmienie:

"5. Najpóźniej do dnia 1 stycznia 2006 r. Komisja sporządzi sprawozdanie dotyczące wykonania przepisów niniejszej dyrektywy, oraz, o ile to konieczne, sprawozdanie dotyczące konieczności dalszej harmonizacji.";

Artykuł 8

Dyrektywa 2002/83/WE

W dyrektywie 2002/83/WE wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 46 ust. 9 zdanie pierwsze słowa "Komisja przedstawia Komitetowi ds. Ubezpieczeń sprawozdanie podsumowujące" zastępuje się słowami "Komisja informuje Europejski Komitet ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych o";

2) artykuł 58 otrzymuje brzmienie:

"Artykuł 58

Informowanie Komisji przez państwa członkowskie

a) o wszelkich przypadkach udzielenia zezwolenia jednostkom bezpośrednio lub pośrednio zależnym od jednej lub więcej jednostek dominujących, podlegających prawu państwa trzeciego;

b) o każdym nabyciu przez taką jednostkę dominującą pakietu akcji we wspólnotowym zakładzie ubezpieczeń, które uczyniłoby z tego ostatniego, jednostkę zależną.

Jeśli zezwolenie, o którym mowa w lit. a) zostało przyznane jednostce bezpośrednio lub pośrednio zależnej od jednej lub większej liczby jednostek dominujących, podlegających prawu państwa trzeciego, struktura grupy określona zostaje w powiadomieniu, które właściwe organy kierują do Komisji i innych właściwych organów.";

3) artykuł 65 otrzymuje następujące brzmienie:

"1. Komisja jest wspomagana przez Europejski Komitet ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych ustanowiony decyzją Komisji 2004/9/WE [26].

II.2.  Pozostałe dowody dotyczące transpozycji

II.2.1. Dowody przedstawione przez Komisję

Tytułem wstępu warto przypomnieć przede wszystkim, jakie dokładnie obowiązki spoczywają na Komisji w kwestii transpozycji prawa unijnego(17). Zgodnie z art. 211 traktatu WE Komisja ma obowiązek monitorować stosowanie prawa wspólnotowego obejmujące:

1) sprawdzenie, czy państwa członkowskie przyjęły krajowe środki wykonawcze i czy powiadomiły o tym Komisję w przewidzianym terminie;

2) sprawdzenie zgodności przyjętych w ramach transpozycji krajowych środków prawnych z prawodawstwem wspólnotowym;

3) zagwarantowanie rzeczywistego przestrzegania przepisów przez podmioty prywatne i publiczne, organy i władze (egzekwowanie).

Mając na uwadze powyższe punkty odniesienia komisja EQUI zebrała dowody od Komisji Europejskiej. Po pierwsze Komisja, reprezentowana przez dyrektora działu ubezpieczeń, Elmera TERTAKA, uczestniczyła w przesłuchaniu w komisji EQUI z dnia 23 marca 2006 r. (zeznania ustne H1). Po przesłuchaniu nastąpiła pisemna wymiana informacji. Po drugie, komisarz ds. rynku wewnętrznego, Charlie McCREEVY, złożył zeznania w dniu 23 listopada 2006 r. (zeznanie ustne H8). W wymienionych wyżej przypadkach Komisja odpowiedziała na pytania zadane przez posłów i przedstawiła dowody dotyczące transpozycji odpowiednich dyrektyw oraz ich zastosowania przez właściwe władze w okresie odniesienia, a także podjętych przez nią działań w zakresie monitorowania procesu wdrożenia. Wśród wspomnianych dowodów znajduje się m.in. analiza wdrożenia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie sporządzona przez brytyjską kancelarię Wilde Sapte (WE 20), wykaz wszczętych postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego (WE 19) oraz wykaz wszystkich posiadanych przez Komisję dokumentów dotyczących spółki ELAS, w tym pism, wiadomości poczty elektronicznej i innych dokumentów (WE 39). Komisja sporządziła również opracowanie dotyczące problematyki państwa pochodzenia i państwa przyjmującego (WE 41). Dodatkowe informacje uzyskano w ramach WE Conf-11: przegląd analizy wdrożenia, informacje dotyczące tożsamości urzędników pełniących funkcje w omawianym okresie, informacje dotyczące osób odpowiedzialnych w kancelarii Wilde Sapte oraz innych kwestii.

Podsumowanie tematów pojawiających się w zeznaniach ustnych i materiałach pisemnych

1. Prawidłowe i terminowe wdrożenie trzeciej dyrektywy

Elmér TERTAK, dyrektor ds. instytucji finansowych w Dyrekcji Generalnej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług Komisji, twierdzi, że z posiadanych przez niego dowodów wynika, iż „Wielka Brytania wdrożyła trzecią dyrektywę dotyczącą ubezpieczeń na życie terminowo i poprawnie” (H1). Dowodzi tego fakt, że państwo to „poinformowało Sekretarza Generalnego Komisji o wdrożeniu przez nie trzeciej dyrektywy w piśmie z dnia 29 czerwca 1994 r.” W wyżej wymienionym piśmie stwierdzono, że przepisy wykonawcze „miały wejść w życie w dniu 1 lipca 1994 r., a więc w terminie określonym dyrektywą. Wielka Brytania nie przekroczyła zatem terminu wejścia w życie i zastosowała zasady dotyczące powiadomienia, a także przedstawiła kopie przepisów wykonawczych.” Komisja sprawdziła zgodność ze strony państw członkowskich we współpracy z zewnętrznymi doradcami, którzy przedstawili sprawozdanie z wdrożenia oraz szczegółową tabelę korelacji. Analiza transpozycji zarówno trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie, jak również dyrektyw w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie została przeprowadzona przez kancelarię Wilde Sapte. Nie uwzględniono w niej Grecji i Hiszpanii. Zdaniem Elméra TERTAKA ani sprawozdanie, ani analiza sprawozdania i brytyjskich przepisów wykonawczych sporządzona przez służby Komisji „nie wskazywały na jakiekolwiek istotne uchybienia czy trudności w zakresie wdrożenia w Wielkiej Brytanii” (H1).

Komisarz Charlie McCREEVY powtórzył w H8, że „zgodnie z naszymi wnioskami Wielka Brytania poprawnie transponowała trzecią dyrektywę dotyczącą ubezpieczeń na życie do ustawodawstwa krajowego.”

2. Rola Komisji

Elmér TERTAK wyjaśnił, że Komisja „nie pełni bezpośredniej roli w nadzorze nad poszczególnymi zakładami ubezpieczeń w państwach członkowskich i na mocy unijnych dyrektyw ubezpieczeniowych Komisja nie dysponuje szczególnymi uprawnieniami w zakresie nadzoru i nie wydaje zezwoleń zakładom, które zamierzają prowadzić działalność ubezpieczeniową, ani nie sprawuje nad nimi nadzoru oraz że organizacja i sprawowanie nadzoru na szczeblu krajowym jest obowiązkiem poszczególnych państw członkowskich” (H1). Zadaniem Komisji jest dopilnowanie, by w wykonywaniu obowiązków nadzoru państwa członkowskie przestrzegały swoich zobowiązań wynikających z odpowiednich dyrektyw wspólnotowych i aby nie utrudniały właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Komisja ma prawo wszcząć oficjalne postępowanie w sprawie uchybienia wyłącznie w przypadku, gdy państwo członkowskie nie dopełni wspomnianych wyżej zobowiązań.

Komisarz Charlie McCREEVY omówił trudności, z jakimi boryka się niekiedy Komisja (H8): „Sprawdzanie wdrożenia prawodawstwa wspólnotowego przez państwa członkowskie jest trudnym zadaniem. Wymaga ono czasu i środków. Pojawiają się trudności językowe. Tłumaczenia nie zawsze są dostępne. Państwa członkowskie często wdrażają dyrektywy, zmieniając wiele aktów obowiązującego już ustawodawstwa i często nie przygotowują tabeli transpozycji.” Następnie dodaje: „Muszę jednak podkreślić, że Komisja nie odpowiada za nadzór nad poszczególnymi zakładami ubezpieczeń. Zadanie to należy do władz krajowych. Nie możemy też patrzeć na ręce krajowym organom nadzoru, aby upewnić się, że należycie wypełniają swoje obowiązki. Jak już powiedziałem i o czym mówili inni urzędnicy Komisji, nie jest ona i nie może być nadzorcą nadzorujących.”

3. Postępowania w sprawie uchybienia: wszczęto mniej istotne, ale obecnie są już zamknięte

Elmér TERTAK stwierdził w H1, że obecnie Komisja nie ma informacji o jakimkolwiek naruszeniu unijnych dyrektyw ubezpieczeniowych w związku ze spółką ELAS oraz że nie może zająć ostatecznego stanowiska w kwestii ewentualnego naruszenia w praktycznym stosowaniu dyrektywy w sprawie spółki ELAS, a nawet gdyby mogła zająć stanowisko i była przekonana, że naruszenie w praktyce miało miejsce, nie mogłaby wszcząć postępowania w sprawie uchybienia przed Trybunałem ze względu na rolę Komisji oraz określony traktatem charakter postępowania w sprawie uchybienia zgodnie z wykładnią Trybunału Sprawiedliwości. Elmér TERTAK dodał, że „zgodnie z moją wiedzą większość postępowań w sprawie uchybienia wszczętych przez DG Markt zostało wszczętych, ponieważ (…) osoby, których zdaniem doszło do uchybienia, zgłosiły się do Komisji, informując nas o zaistniałych nieprawidłowościach. Oczywiście gdy tylko otrzymujemy dowody oraz wyjaśnienia wskazujące, że istotnie doszło do naruszenia przepisów, podejmujemy odpowiednie działania; ale z drugiej strony nie mamy uprawnień policji, a nasze działania podlegają wspomnianym przeze mnie ograniczeniom Trybunału, w granicach których musimy działać.”

Alan BEVERLY z Komisji wyjaśnił, że uchybienie „nie jest zwykłym występkiem, ale występkiem rzeczywiście powiązanym z naruszeniem prawa wspólnotowego, przy czym wymaga to udowodnienia. Podsumowując, zgodnie z moją wiedzą nie dysponowaliśmy w owym czasie żadnymi dowodami, które pozwoliłyby nam wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia i z tego, co wiem, w owym czasie nie otrzymaliśmy żadnych skarg, które wskazywałyby na konieczność wszczęcia postępowania w sprawie uchybienia przeciwko Wielkiej Brytanii za niezastosowanie się w przypadku Equitable Life do przepisów trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie.”

Komisja skierowała jednak do komisji EQUI pismo dotyczące postępowań w sprawie uchybienia (WE 19) wszczętych przeciwko państwom członkowskim w odniesieniu do trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. Zgodnie z przedmiotowym wykazem „postępowania z tytułu niewłaściwego stosowania zostały wszczęte przeciwko kilku państwom członkowskim, w tym przeciwko Wielkiej Brytanii, w odniesieniu do konkretnych elementów środków krajowych. Na przykład w przypadku Wielkiej Brytanii problem dotyczył wymiany danych statystycznych między organami nadzoru.” W WE 19 wyjaśniono, że „wszystkie wymienione sprawy zostały już zamknięte” oraz że „żadna z nich najwyraźniej nie dotyczy najważniejszych wymogów ostrożnościowych dyrektywy”.

4. Brak skarg skierowanych do Komisji przed 2001 r. – Komisja nie może działać w związku z domniemanymi naruszeniami z przeszłości, które zostały naprawione

W trakcie przesłuchania Elmér TERTAK wyjaśnił, że gdy informacje dotyczące zaistniałych zdarzeń nie zostaną przedstawione Komisji w odpowiednim czasie, pod względem formalnym nie istnieją. Odnosi się to również do sprawy ELAS, o której nikt nie poinformował Komisji w odpowiednim czasie. Należy jednak pamiętać, że Komisja może zdobywać informacje także w inny sposób.

W kwestii posiadanej przez Komisję korespondencji w sprawie ELAS Elmér TERTAK stwierdził w H1, że „najwcześniejsza korespondencja znajdująca się w aktach Komisji pochodzi z początku 2001 r. i są to pisma posłów Jamesa Ellesa oraz Roya Perry’ego. Roy Perry skierował następnie pismo do komisarza Fritsa Bolkesteina w lipcu 2001 r. po upadku Independent Insurance Company oraz po decyzji Equitable Life o obniżeniu wartości polis rentowych o 16%. Roy Perry zwrócił się wówczas do Komisji z pytaniem, czy ma ona pewność, że dyrektywy europejskie zostały zastosowane w obu powyższych sprawach. Elmér TERTAK oznajmił następnie, że Komisja będzie kontynuować przeszukiwanie archiwów pod kątem ewentualnej korespondencji sprzed wspomnianej wyżej daty. Komisarz Charlie McCREEVY potwierdza w H8 powyższe fakty: „Komisja dowiedziała się o problemach Equitable Life dopiero na początku 2001 r., kiedy posłowie do Parlamentu zwrócili się do nas w imieniu ubezpieczających Equitable Life z ich okręgów wyborczych. Przedstawiliśmy komisji EQUI pełen wykaz wszystkich posiadanych przez nas dokumentów dotyczących Equitable Life. Władze brytyjskie zareagowały bardzo szybko po kryzysie w spółce i zaprzestaniu sprzedaży nowych ubezpieczeń. Na podstawie sprawozdania Ronniego Bairda oraz reform Johna Tinera Wielka Brytania radykalnie zmieniła przepisy dotyczące ubezpieczeń na życie w ogóle, a zwłaszcza przepisy dotyczące polis z prawem do udziału w zyskach, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych oraz roli aktuariusza. Moim zdaniem można śmiało uznać, że system, który obowiązywał przed kryzysem w spółce Equitable Life, już nie istnieje.

W kwestii zaangażowania Komisji Clive MAXWELL stwierdził w H4: „na temat zaangażowania Komisji w monitorowanie Equitable Life nie mam żadnych informacji pod ręką, które by wskazywały na zaangażowanie Komisji Europejskiej w jakiekolwiek pojedyncze przypadki.

W innej, powiązanej kwestii Komisja podkreśla, że nie mogła wypowiadać się ani badać uchybień, które zostały zlikwidowane przez zainteresowane państwo członkowskie. Decydował o tym charakter postępowania w sprawie uchybienia, którego celem jest zapewnienie przestrzegania prawa unijnego. Poszkodowani z powodu uchybień w ubiegłych latach mogli zakwestionować zgodność postępowania państwa członkowskiego w sądach krajowych. Posłowie wyrazili zdumienie brakiem możliwości ponownego wszczęcia postępowań w sprawie uchybienia czy też zbadania przeszłych uchybień, zwłaszcza gdy szkodliwy skutek wspomnianych uchybień widoczny jest dopiero po pewnym okresie.

Alan BEVERLY z Komisji broni w H7 działań swojej instytucji, powołując się na opinię Elméra TERTAKA i twierdząc, że „rolą Komisji nie jest pełnienie nadzoru nad organami nadzorującymi. Nie mieści się to w granicach jej mandatu i nie może ona podejmować tego rodzaju działań. Jak już wcześniej wspomniano, po sprawdzeniu, czy dokonano wdrożenia w państwach członkowskich, Komisja może dowiedzieć się o ewentualnych nieprawidłowościach niemal wyłącznie ze skarg lub pism nadsyłanych przez obywateli. Jak już mówiono, Komisja nie miała żadnych informacji na temat jakichkolwiek problemów do czasu otrzymania pierwszych pism, które nadesłano w 2001 r. po zakończeniu sprzedaży nowych polis [...]. Dlaczego nie wiedzieliśmy o niczym przed 2001 r.? Prawdopodobnie dlatego, że ludzie odchodzący z Equitable Life w latach 90. otrzymywali sowite wypłaty i nie mieli powodów do narzekania.”

5. Sprawozdania z wdrożenia sporządzone przez brytyjską kancelarię

Na prośbę członków komisji śledczej Komisja Europejska udostępniła tzw. sprawozdanie z wdrożenia odnoszące się do trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. Sprawozdanie zostało sporządzone przez brytyjską kancelarię Wilde Sapte. Zawiera ono ogólne podsumowanie oraz dziewięć sprawozdań pokazujących korelacje w poszczególnych państwach. Komisja stwierdziła, że w dwóch krajach ujętych w sprawozdaniu dyrektywa została wdrożona zbyt późno. Karel VAN HULLE z Komisji wyjaśnił, że w celu wybrania kancelarii zastosowano zwykłą procedurę przetargową i że została ona wyłoniona po to, aby przeprowadzić badanie w całej UE, w tym w Wielkiej Brytanii; powiązanie takie jest dość niefortunne, ale w czasie gdy prowadzono badanie, sprawa ELAS nie była jeszcze znana. Komisja „stara się zazwyczaj wybierać kancelarie, które mają kontakty we wszystkich państwach członkowskich” (H1), co jest dość trudnym zadaniem.

Komisarz Charlie McCREEVY (H8) również wyjaśnia, „że w latach 1994-95 sprawdzano wdrożenie trzeciej serii dyrektyw ubezpieczeniowych, opierając się częściowo na badaniu zleconym renomowanej kancelarii prawnej. Udostępniliśmy państwu sprawozdania z badania oraz naszą wewnętrzną dokumentację, w których wyraźnie widać napotkane trudności. Dokumenty te pokazują także starania urzędników Komisji o uzyskanie jak najwyższej jakości oraz możliwie najlepszych wyników.

6. Transpozycja: Komisja może uzyskać jedynie ogląd sytuacji bieżącej

W trakcie przesłuchania Elmér TERTAK przyznał, że podczas analizy transpozycji dyrektywy „można uzyskać jedynie ogląd sytuacji panującej w danym momencie, co nie obejmuje wszystkiego, co może się zdarzyć później. (…). Nie należy zapominać przede wszystkim, że nad wszystkimi instytucjami, zwłaszcza tymi, które posiadają uprawnienia w zakresie nadzoru, do pewnego stopnia nadzór sprawują parlamenty krajowe i wydawałoby się, że kontrola działalności instytucji w danym kraju i przestrzegania przez nie prawa sprawowana przez demokratycznie wybrany parlament jest wystarczająca, zważywszy, że dyrektywy są transponowane przepisami prawa krajowego.” Na podstawie WE-Conf 11 widoczny staje się niedostatek środków, jakimi dysponuje Komisja w dziedzinie transpozycji (szczególnie możliwości językowych, ponieważ zgłaszane przepisy wykonawcze nie są nawet tłumaczone), co potęguje wrażenie, że Komisja będzie mogła należycie monitorować transpozycję, jeśli otrzyma więcej środków.

W kwestii zasobów komisarz Charlie McCREEVY odnosi się w H8 „do pewnych trudności w zakresie weryfikacji dokumentów dotyczących transpozycji oraz bieżących i przeszłych trudności. Od początku kadencji Komisji José Barroso i od początku mojego urzędowania, tematem przewodnim działań Komisji były lepsze uregulowania prawne. Oznacza to między innymi lepsze uregulowania prawne w Europie. Wynika stąd, że w całym systemie kontroli transpozycji dyrektyw, wdrażania, postępowań w sprawie uchybienia itp. zatrudnionych powinno być więcej osób.

7. Transpozycję cechuje pewien schematyzm

W trakcie przesłuchania prowadzonego przez posłów, Elmér TERTAK przyznał, że w kwestiach związanych z funkcjonowaniem jednolitego rynku podczas tworzenia, przyjmowania i wdrażania nowych dyrektyw ubezpieczeniowych niemożliwy do uniknięcia jest pewien schematyzm, „ponieważ tworzyliśmy coś zupełnie nowego, ułatwiając europejskim zakładom oferowanie swobody świadczenia usług, zwłaszcza transgranicznego. Przeprowadziliśmy więc badanie wdrożenia stosunkowo szybko po upływie jego terminu. Niemal z definicji na ówczesnym etapie brakowało więc praktycznych doświadczeń w stosowaniu nowych środków prawnych (...). Nosi to więc znamiona pewnego schematyzmu, ale jest w tym też coś więcej.

W trakcie dyskusji posłowie zwracali uwagę na fakt, że transpozycja stała się obecnie działaniem statycznym i krótkowzrocznym, które powinno być realizowane w sposób bardziej perspektywiczny, na przykład poprzez ocenianie aktu legislacyjnego przez kilka pierwszych lat obowiązywania, a nie tylko na początku. Odniósł się do tej kwestii komisarz Charlie McCREEVY w H8: „Naszym zadaniem jest dopilnowanie, by przepisy były przestrzegane. W jaki sposób możemy osiągnąć ten cel? Przy obecnych środkach, nie jesteśmy w stanie wysyłać zespołów naszych urzędników na poszukiwanie przypadków niewłaściwego stosowania w 25 – a wkrótce 27 – państwach członkowskich. To, co jednak możemy zrobić i co robimy w tej chwili, to zachęcanie organów nadzoru w państwach członkowskich do coraz ściślejszej współpracy. W miarę jak ich współpraca staje się bliższa i bardziej regularna, w miarę jak prowadzone są wzajemne oceny, przyjmowane protokoły i porozumienia w sprawie skoordynowanego stosowania konkretnych dyrektyw oraz ogólnego prowadzenia polityki spójności w zakresie nadzoru, trudności związane z niewłaściwym stosowaniem prawodawstwa wspólnotowego będą dostrzegane i rozwiązywane na wcześniejszym etapie.

8. Jakość sprawozdań z wdrożenia i ich ocena

Pojawiło się ze strony posłów pytanie, czy Komisja powinna z tego konkretnego przypadku wyciągnąć jakąś naukę na przyszłość. Pytali oni również podczas H1, czy przeprowadzono ocenę sprawozdań z wdrożenia. W trakcie przesłuchań przedstawiciele Komisji przyznali, że Komisja „nie jest usatysfakcjonowana ze sposobu, w jaki przeprowadzono badanie w niektórych krajach” (H1). Komisja zobowiązała się do sporządzenia pełnej dokumentacji na podstawie swoich archiwów, aby poinformować komisję śledczą o tym, w których punktach i w odniesieniu do których krajów nie była zadowolona z badania (WE-Conf 11). Alan BEVERLY twierdzi, że ocena badania została przeprowadzona. Stwierdził on, że „w tamtym czasie badanie zostało poddane szczegółowej ocenie, ponieważ mieliśmy wątpliwości dotyczące konsultanta” (H1).

Jednakże powyższe zeznanie stoi w sprzeczności z treścią zeznań w WE 19, w których przedstawiciel Komisji stwierdził: „z naszych dokumentów i rozmów z przebywającym na emeryturze urzędnikiem jasno wynika, że w trakcie wykonania badania napotkano poważne trudności. W efekcie poprawiona wersja sprawozdania wstępnego stała się wersją ostateczną sprawozdania, a budżet końcowy został zmniejszony o 50%.” Przedstawiciel Komisji podsumowuje, że „nie sporządzono żadnej pisemnej oceny badania”, ale twierdzi, że może zaświadczyć, iż „urzędnicy odpowiedzialni za badanie, choć nie sprawdzali całej pracy konsultantów we wszystkich państwach członkowskich, aktywnie monitorowali realizację badania.” Również w WE 19 przedstawiciel Komisji stwierdził, że „część sprawozdania dotycząca Wielkiej Brytanii jest jednym z najrzetelniejszych jego aspektów. Powyższe stwierdzenia wyraźnie znajdują potwierdzenie w WE Conf-11.

9. Brak przepisów dotyczących komitologii

W trakcie przesłuchania Komisja oznajmiła, że trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie nie przewidywała procedury komitologii w zakresie wdrożenia szczegółów technicznych. Dyrektywa została wdrożona w takim kształcie, jaki nadał jej Parlament oraz Rada Ministrów, i nie przeprowadzono procedury komitologii w odniesieniu do szczegółów technicznych.

10. Wypłacalność II wiąże się z istotnymi zmianami

Zdaniem Komisji (H1) „należy pamiętać, że dyrektywy ubezpieczeniowe zawierają w większości zasady minimalne i z tego względu państwa członkowskie czasem chcą coś do tych zasad dodać (…). Obecnie przygotowujemy dyrektywę „Wypłacalność II”, która wiąże się z ogromnymi zmianami w zakresie wymogów dotyczących wypłacalności zakładów ubezpieczeń. Pracujemy nad nią już od dłuższego czasu (...) z uwagi na takie doświadczenia jak sprawa Equitable Life.” Zdaniem Komisji dyrektywa „wypłacalność II” „ustanowi system bardziej czuły na ewentualne zagrożenia, tak aby wszystkie zaangażowane osoby, organy nadzoru oraz same zakłady, były zmuszone przeanalizować ryzyko związane z produktami, które wprowadzają do obrotu, np. ryzyko rynków kapitałowych, które odegrało również ważną rolę w sprawie Equitable Life.

Komisarz Charlie McCREEVY w uwagach na temat dyrektywy „wypłacalność II” w H8 powiedział: „Naszym obecnym priorytetem w zakresie ubezpieczeń jest projekt wypłacalność II. Naszym zamiarem jest sprowokowanie do gruntownego przeglądu zasad nadzoru w dziedzinie ubezpieczeń w Unii Europejskiej. Obecnie obowiązujący system w zakresie wypłacalności, podobnie jak wielu z nas niestety, ma już swoje lata. Wymogi dotyczące marginesów wypłacalności ubezpieczycieli zostały wprowadzone na szczeblu unijnym ponad 30 lat temu, a metoda ich obliczania pozostała w dużej części niezmieniona od tamtego czasu. Zostały one stworzone z myślą o sektorze ubezpieczeń i świecie, które już nie istnieją. Dyrektywy ubezpieczeniowe wyznaczyły minimalne standardy, które mogą zostać i zostały uzupełnione na wiele różnych sposobów poprzez dodatkowe przepisy na szczeblu krajowym. Brakuje nam zatem prawdziwej wspólnej podstawy.

Wspomniawszy o kwestii stosowania większej liczby rozporządzeń zamiast dyrektyw, komisarz Charlie McCREEVY stwierdził następnie, że „w dyrektywie „wypłacalność II zamierzamy wprowadzić możliwie najpełniejszą harmonizację bez wszystkich tych odstępstw itp. Jednakże w miarę jak dyrektywy te przechodzą proces przyjmowania w Radzie Ministrów i w Parlamencie Europejskim, wiele rzeczy zostaje dodanych i harmonizacja nie jest prawidłowa. Mówiąc zupełnie szczerze – niewiele państw z radością oczekuje na przejęcie przez Komisję szerszego zakresu bezpośrednich uprawnień w tych dziedzinach i utratę wspomnianych odstępstw. Nie jest tak w żadnej z dziedzin, a z pewnością nie w sektorze usług finansowych. Będę brutalnie szczery. Nawet w najbardziej proeuropejskich krajach nie znam ani jednego ministra, bez względu na przynależność polityczną – czy to prawicową, lewicową czy centrystyczną – który by tego chciał. Z ich punktu widzenia istnieją ważne powody przemawiające przeciwko obraniu tego kierunku, więc nie jest to łatwy argument.

11. Poprawa informacji finansowych, analogie ze sprawą ENRON-u

W kwestii niedoinformowania inwestorów Elmér TERTAK (H1) odpowiada, że „obecnie obowiązujące wymogi dotyczące informacji finansowych oraz wymogi dotyczące przejrzystości zostały znacznie zaostrzone i poprawione w ciągu ostatnich lat. [...] Jak dotąd nie przeanalizowaliśmy jeszcze, czy praktyka stosowana w Wielkiej Brytanii była w owym czasie praktyką najlepszą lub przynajmniej nieodbiegającą od europejskiego poziomu. Jedno jest jednak pewne: nie należy porównywać przepisów w ich początkowym kształcie z obecnymi, ponieważ obecne przepisy uwzględniają zdobyte z czasem doświadczenie. Z pewnością również sprawa Enronu stała się pewną nauczką, ponieważ nikt o niczym nie wiedział do czasu, aż ktoś się ujawnił, i w efekcie wiele przepisów dotyczących wymogów sprawozdawczych, obowiązków audytorów, wszystko to zostało w Stanach zmienione i podobnie pewne zmiany zostaną wprowadzone również w Europie.

12. Kierunek trzeciej dyrektywy: minimalna harmonizacja, wzajemne uznawanie i kontrola w kraju pochodzenia, choć państwo przyjmujące może stosować zasady ogólnego dobra

Alan BEVERLY podsumowuje w H3 ogólne kierunki trzeciej dyrektywy. Jego zdaniem „powstało wrażenie (…), że państwo przyjmujące, państwo oddziału, nie odgrywa właściwie żadnej roli. Nie jest to do końca prawdą. Rzeczywiście dyrektywy, a przede wszystkim trzecie dyrektywy, wyznaczają minimalne podstawy harmonizacji, tzn. minimalną harmonizację prawa ubezpieczeniowego we wszystkich państwach członkowskich”. Wspomniana minimalna harmonizacja stanowi „podstawę dla wzajemnego uznawania i kontroli w kraju pochodzenia – tzn. systemu europejskiego paszportu. W kwestii oddziałów zakład, który chce utworzyć oddział w innym kraju, może podlegać „obowiązkowym zasadom, które mają być stosowane w kraju oddziału na podstawie dobra ogólnego. Ma to być polityczny wybór kraju przyjmującego oddział, ale nie jest całkiem pozbawiony wyrazu – na tej podstawie zakład ubezpieczeń tworzący oddział może ocenić miejscowe zasady, których będzie zmuszony przestrzegać.” Pojęcie dobra ogólnego zostało wymienione w art. 40 ust. 4 ujednoliconej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. Zgodnie z dyrektywą kraj oddziału ma ważne uprawnienia kontrolne w kwestii warunków sprzedaży oraz informowania ubezpieczających.

W kolejnym przygotowanym przez Komisję dokumencie dotyczącym kwestii państwa pochodzenia i państwa przyjmującego (WE 41), kwestie te zostały omówione szerzej: „państwo członkowskie pochodzenia odpowiada za nadzór finansowy. Ponosi jednak również ogólną odpowiedzialność za postępowanie ubezpieczyciela, któremu wydaje zezwolenie, i za zapewnienie przestrzegania przez ubezpieczyciela przepisów dotyczących ogólnego dobra, obowiązujących w różnych przyjmujących państwach członkowskich, w których prowadzi on działalność. Państwo członkowskie, w którym utworzono oddział lub w którym odbywa się transgraniczne świadczenie usług, również ma pewną rolę do odegrania, zwłaszcza w kwestii kontroli przestrzegania miejscowych przepisów mających zastosowanie do umów ubezpieczenia i zmierzających do zapewnienia ochrony ogólnego dobra. Państwo to nie jest pozbawione możliwości monitorowania działalności ubezpieczeniowej prowadzonej przez ubezpieczycieli z innych państw członkowskich i może wymagać przestrzegania określonych przez siebie zasad prowadzenia działalności uzasadnionych ogólnym dobrem. Sprawne działanie dyrektywy będzie możliwe wyłącznie w przypadku udanej współpracy pomiędzy władzami państwa pochodzenia i państwa przyjmującego. Nie jest właściwa sytuacja, w której poszkodowani ubezpieczeni są odsyłani przez władze państwa przyjmującego do władz państwa pochodzenia, a następnie z powrotem przez władze państwa pochodzenia do władz państwa przyjmującego i nie są w stanie uzyskać rozpatrzenia ich sprawy przez żadną z nich.

II.2.2.  Dowody z analizy wdrożenia (WE 20)

Analiza transpozycji trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie oraz trzeciej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie przez państwa członkowskie została przeprowadzona przez brytyjską kancelarię prawną Wilde Sapte. Końcowe sprawozdanie zostało przedłożone służbom Komisji w dniu 14 listopada 1995 r. Badaniem nie objęto wszystkich 12 ówczesnych państw członkowskich, ponieważ Grecja i Hiszpania spóźniły się z wdrożeniem.

Analiza została podzielona na trzy części: analizę szczegółową przeprowadzoną zgodnie z 7 pozycjami określonymi przez Komisję, kolejną dotyczącą rozbieżności między dyrektywą a brytyjskimi przepisami wykonawczymi oraz trzecią dotyczącą kwestii praktycznych związanych z wdrożeniem.

Podsumowanie tematów pojawiających się w analizie

Ogólnie rzecz ujmując, uzasadnione jest twierdzenie, że z analizy wdrożenia niewiele można wywnioskować na temat jakości transpozycji. Po pierwsze, tekst sam w sobie jest dość krótki, niejasny i nieprecyzyjny. Po drugie, ze względu na to, że przepisy wykonawcze transponujące trzecią dyrektywę dotyczącą ubezpieczeń na życie zostały rozłożone na trzy różne brytyjskie akty wykonawcze, trudno jest uzyskać spójny obraz. Co więcej, z badania wynika, że część przepisów dyrektywy nie została w ogóle transponowana, ponieważ zdaniem władz Wielkiej Brytanii zostały one już ujęte w obowiązującym prawie brytyjskim, co dodatkowo skomplikowało sprawę.

Do analizy dołączono szczegółową tabelę korelacji(18) (liczącą aż 300 stron), w której podano dla każdego artykułu dyrektywy odpowiadający mu artykuł brytyjskich przepisów wykonawczych. Zweryfikowanie poziomu spójności i jakości brytyjskiej transpozycji wymaga sprawdzenia z osobna każdego z przepisów wykonawczych. Zadanie to zostało wykonane z pomocą sporządzonej przez eksperta analizy transpozycji (ES 1), zleconej przez komisję EQUI. Wspomniana analiza, której koszty pokryto z budżetu komisji śledczej przeznaczonego na opinie ekspertów, skoncentrowana jest nie tylko na transpozycji w Wielkiej Brytanii, ale również zawiera porównanie z transpozycją trzeciej dyrektywy w innych państwach członkowskich (patrz część II.1, „Szczegóły transpozycji”, zawierająca dokładną analizę transpozycji w Wielkiej Brytanii w rozbiciu na poszczególne artykuły).

Podsumowując, z analizy sporządzonej przez kancelarię Wilde Sapte i dołączonej do niej tabeli korelacji nie można jasno wywnioskować, czy transpozycja została przeprowadzona właściwie. Jak wynika z poniższych ustaleń, Komisja wydawała się zadowolona z wyników analizy i z transpozycji w ogóle.

1.  Warunki uzyskania zezwolenia: prawidłowe i ostrożne zarządzanie; osoby wymagające zgłoszenia; ujawnianie informacji;

Zgodnie z analizą i stosownie do art. 7 i 14 trzeciej dyrektywy „zakład musi być kierowany zgodnie z zasadami prawidłowego i ostrożnego zarządzania”. Z analizy wynika, że brytyjskie przepisy wykonawcze „ustanawiają w stosunku do członków zarządu nowe wymogi obejmujące utrzymywanie systemu kontroli.” Przedstawiony następnie wniosek zawiera rzecz oczywistą, tj. że „Ministerstwo Przemysłu i Handlu ma uprawnienia do podejmowania działań w zakresie nadzoru w przypadku, gdy zakłady ubezpieczeń nie są zarządzane prawidłowo i ostrożnie.”

W kwestii osób wymagających zgłoszenia analiza zawiera niewiele więcej niż tylko opis odpowiednich artykułów brytyjskich przepisów wykonawczych. W kwestii ujawniania informacji analiza zawiera twierdzenie, jakoby brytyjskie przepisy wykonawcze miały ustanawiać bardziej restrykcyjne wymogi w zakresie informacji niż trzecia dyrektywa. Omawiane przepisy zostały rozmieszczone w kilku różnych ustawach.

2.  Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe, szczegółowa analiza

W analizie nie stwierdzono rozbieżności między brytyjskimi przepisami wykonawczymi a trzecią dyrektywą, oprócz art. 22 ust. 1. Patrz „rozbieżności” poniżej.

3.  Tworzenie oddziałów

Analiza zawiera szczegóły procedur udzielania zezwolenia i powiadamiania oraz wyjaśnienia, w jaki sposób Ministerstwo Przemysłu i Handlu zamierzało spełnić wymogi w tym względzie. Z tekstu nie wynika jasno, czy zabrakło odpowiedniej transpozycji, zaś Komisja wydawała się usatysfakcjonowana udzielonymi wyjaśnieniami.

4.  Zasady ochrony ogólnego dobra

Zgodnie z analizą brytyjskie organy doradcze nie sporządziły wykazu warunków składających się na ogólne dobro. Zamiast tego sporządziły niewyczerpujący wykaz głównych aktów prawnych regulujących branżę ubezpieczeniową w Wielkiej Brytanii i mogących mieć zastosowanie do zagranicznych ubezpieczycieli prowadzących działalność w tym kraju. W przedmiotowym wykazie znalazły się między innymi przepisy dotyczące reklam, ujawniania powiązań przez pośredników, informacji wprowadzających w błąd, wygaśnięcia pokrycia ubezpieczeniowego (brak szczegółowych przepisów), kwestii języka, wyboru obowiązującego prawa (dowolność w Wielkiej Brytanii) oraz prawa do unieważnienia (brak w prawie brytyjskim).

5.  Rozbieżności:

§ Artykuł 12

„Zgodnie z brytyjskimi przepisami wykonawczymi Sekretarz Stanu nie ma obowiązku informowania właściwych władz państwa członkowskiego zobowiązania, w którym umiejscowione jest ryzyko, w odpowiednich okolicznościach.” Zdaniem Ministerstwa Przemysłu i Handlu nie było to konieczne, ponieważ Sekretarz Stanu miał już uprawnienia w zakresie wymiany informacji z pozostałymi właściwymi władzami na mocy obowiązującego wówczas ustawodawstwa brytyjskiego.

§ Artykuł 13

„W brytyjskich przepisach wykonawczych nie uwzględniono, że brytyjski organ nadzoru ma obowiązek poinformować właściwe władze pozostałych państw członkowskich” w przypadku wycofania zezwolenia wydanego przez inne państwo członkowskie, czego wymaga dyrektywa.

§ Artykuł 14 ust. 2

„Brytyjski organ nadzoru jest zdania, że skoro nie ma uprawnień, aby sprzeciwić się zbyciu, nie jest istotne, czy powiadomienie zostało skierowane przed zbyciem czy też siedem dni później.” Z tego względu wymieniony wyżej artykuł nie został transponowany.

§ Artykuł 21 ust. 1

Zgodnie z powyższym artykułem aktywa przeznaczone na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych są wyceniane bez należności wynikających z ich uzyskania. Przepis ten nie został w pełni wdrożony. Autorzy analizy twierdzą, że uzyskali z Ministerstwa Przemysłu i Handlu informacje, zgodnie z którymi brytyjskie ustawodawstwo zawiera już przepisy dotyczące zapewnienia odpowiedniego pokrycia zobowiązań w aktywach.

§ Artykuł 22 ust. 1

Zgodnie z powyższym artykułem aktywa przeznaczone na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych powinny być inwestowane w określone rodzaje aktywów tylko do wyznaczonego poziomu procentowego. Brytyjskie przepisy wykonawcze nakładają ograniczenia procentowe poprzez odniesienie nie do rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, ale do kwot ubezpieczeń długoterminowych. W analizie czytamy: „właściwe władze uznały, że zmiana tego podejścia nie jest konieczna, ponieważ brytyjskie przepisy są w większości przypadków bardziej rygorystyczne pod względem ostrożnościowym niż zasady ustanowione w dyrektywach.”

6. Kwestie praktyczne związane z wdrożeniem

W analizie podkreślono, że wdrożenie „osiągnięto w całości za pomocą ustawodawstwa wtórnego”. Następnie, że „ramowy kształt dyrektyw był w dużej mierze wzorowany na istniejącym brytyjskim systemie nadzoru. W związku z tym nie było potrzeby dokonywania istotnych zmian w sposobie sprawowania nadzoru w Wielkiej Brytanii.”

Zgodnie z analizą w owym czasie „zakłady takie jak ABI, Royal czy Lloyd's nie zgłaszały żadnych zastrzeżeń w kwestii technicznych rozbieżności między dyrektywą a brytyjskimi przepisami wykonawczymi.” Jedyne zastrzeżenia, jakie zgłoszono, dotyczyły sposobu sformułowania przepisów dotyczących „ogólnego dobra”.

W dalszej części wyjaśniono, że „z perspektywy Wielkiej Brytanii wydaje się, że wyłącznie ze względów ekonomicznych wdrożenie dyrektyw ani nie zmieniło w istotnym stopniu istniejących wzorców transgranicznego świadczenia usług ubezpieczenia przez brytyjskie zakłady, ani nie wpłynęło na rozmiary tej działalności.”

Inną kwestią jest fakt, że „brytyjskie zakłady powstrzymuje od rozszerzania działalności na inne państwa członkowskie obawa przed problemami prawnymi spowodowanymi brakiem harmonizacji prawa zobowiązań oraz konieczność – przy działalności długoterminowej – zawierania umów podlegających przepisom prawa właściwego dla państwa przyjmującego.”

7. Ocena analizy

Zdaniem Komisji (H1) „na podstawie sprawozdania oraz jego analizy przeprowadzonej przez służby Komisji, a także brytyjskich przepisów wykonawczych nie stwierdzono istotnych luk czy problemów związanych z wdrożeniem przez Wielką Brytanię trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. Jednakże w WE 19 Komisja stwierdziła, że „z naszych dokumentów i rozmów z przebywającym na emeryturze urzędnikiem jasno wynika, że w trakcie wykonania badania napotkano poważne trudności. W efekcie poprawiona wersja sprawozdania wstępnego stała się wersją ostateczną sprawozdania, a budżet końcowy został zmniejszony o 50%.” Przedstawiciel Komisji podsumowuje, że „nie sporządzono żadnej pisemnej oceny badania”, ale twierdzi, że może zaświadczyć, iż „urzędnicy odpowiedzialni za badanie, choć nie sprawdzali całej pracy konsultantów we wszystkich państwach członkowskich, aktywnie monitorowali realizację badania.” Również w WE 19 przedstawiciel Komisji stwierdził, że „część sprawozdania dotycząca Wielkiej Brytanii jest jednym z najrzetelniejszych aspektów sprawozdania. W H8 komisarz Charlie McCREEVY wyjaśnia, że Komisja udostępniła komisji EQUI sprawozdania z analizy oraz dokumentację wewnętrzną Komisji „w których wyraźnie widać napotkane trudności. Dokumenty te pokazują także starania urzędników Komisji o uzyskanie jak najwyższej jakości oraz możliwie najlepszych wyników.

W WE-Conf 11 znaleźć można dowody świadczące o ogólnie niskiej jakości analizy sporządzonej przez kancelarię Wilde Sapte oraz o tym, że Komisja dokładała wszelkich starań, aby tekst został zmieniony i poprawiony. Fakt ten rodzi pytania na temat ogólnej jakości procedur przetargowych Komisji oraz zarządzania nimi w przypadku tego rodzaju analiz zewnętrznych w tamtym czasie i czy przedmiotowe zasady zostały od tego czasu usprawnione.

II.2.3.  Inne wybrane materiały pisemne i zeznania ustne dotyczące transpozycji

Na podstawie pozostałych materiałów pisemnych i zeznań ustnych można ze zdumieniem stwierdzić, że wzmianki o dyrektywach oraz o kwestii właściwej/niewłaściwej transpozycji pojawiają się niezwykle rzadko. Świadkowie i inni eksperci (Penrose, Baird) ze zrozumiałych względów zwykle odnoszą się do prawa brytyjskiego i brytyjskich zasad sprawowania nadzoru. Trudno jest zatem wyraźnie oddzielić kwestie związane wyłącznie z transpozycją od kwestii nadzoru nad spółką ELAS. Nacisk na tę drugą kwestię został omówiony bardziej szczegółowo w części III dotyczącej zasad sprawowania nadzoru. W celu uporządkowania dochodzenia różne elementy dowodów umieszczane są – w miarę możliwości – pod tytułami, które zawierają każdy z kluczowych artykułów trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie. W przypadku braku odniesienia do konkretnego artykułu, zeznanie zostało umieszczone pod nagłówkiem Tematy ogólne:

· Tematy ogólne

· Artykuł 8 – Nadzór ostrożnościowy

· Artykuł 10 – Uprawnienia w zakresie nadzoru i sprawozdania rachunkowe

· Artykuł 18 – Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe

· Artykuł 25 – Margines wypłacalności

· Artykuł 28 – Ogólne dobro

· Artykuł 31 – Informacje dla ubezpieczających

Tematy ogólne

1. Niezadowalające wdrożenie i wykonanie drugiej i trzeciej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie bezpośrednio przyczyniły się do osłabienia nadzoru w odniesieniu do spółki ELAS

Tom LAKE z Equitable Members’ Action Group (EMAG), twierdzi, że „wdrożenie i wykonanie drugiej i trzeciej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie było niezadowalające, co bezpośrednio wpłynęło na jakość nadzoru nad spółką ELAS” (H1). Twierdzi on, że cel wymienionych dyrektyw – zapewnienie właściwej ochrony ubezpieczających – nie został osiągnięty w przypadku brytyjskiego nadzoru nad spółką ELAS.

2. Poważne wątpliwości co do udanej transpozycji którejkolwiek z trzech dyrektyw w sprawie ubezpieczeń na życie

Michael JOSEPHS oznajmił w H2, że zarówno on jak i jego stowarzyszenie (Stowarzyszenie Inwestorów) „ma poważne wątpliwości, czy którakolwiek z trzech wspólnotowych dyrektyw w sprawie ubezpieczeń na życie została poprawnie wdrożona do brytyjskiego środowiska nadzoru, zważywszy na różnice między intencjami Komisji, a faktycznym funkcjonowaniem brytyjskiego systemu.

Beatrice KNOWD, jedna z ubezpieczających, również twierdzi w H2, że „Equitable przez dłuższy czas nie przestrzegała unijnych przepisów”.

3. Komisja powinna była działać aktywniej

W H3 Peter SCAWEN z ELTA jest zdania, że w kwestii roli Komisji w nadzorowaniu wdrożenia prawa unijnego, powinna ona „działać proaktywnie. Moim zdaniem błąd, jaki popełniono w Wielkiej Brytanii, polegał na tym, że Departament przyjął postawę biernego oczekiwania, trzymając kciuki w nadziei na poprawę sytuacji. Myślę, że tak to właśnie wyglądało. Moim zdaniem oni dobrze o wszystkim wiedzieli, ale nie mieli pojęcia, co robić.” Najwyraźniej Peter SCAWEN mówi o brytyjskich władzach, a nie o Komisji.

4. Trzecia dyrektywa została poprawnie wdrożona, a prawo brytyjskie było już wcześniej zgodne z większością jej przepisów

Martin MCELWEE w H3 jest zdania, że Wielka Brytania „wdrożyła dyrektywę poprawnie. Nie natknąłem się dotąd na nic, co by wskazywało na rażąco niewłaściwe wdrożenie”. Clive MAXWELL z Ministerstwa Skarbu twierdzi w H4, że „trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie oraz jej poprzedniczki zostały poprawnie transponowane do brytyjskiego prawa krajowego. W istocie wcześniejsze prawo brytyjskie w dużym stopniu było i tak zgodne z przepisami dyrektywy.” Clive MAXWELL wymienia następnie akty ustawodawcze, za pośrednictwem których trzecia dyrektywa została transponowana do brytyjskiego prawa, tzn. przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (trzecie dyrektywy ubezpieczeniowe) z 1994 r., przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń z 1994 r. oraz przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń (rozliczenia i sprawozdania) z 1994 r. Ponadto w trakcie H4 David STRACHAN z FSA stwierdził, że „Wielka Brytania stale wykraczała poza wymogi formalne trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie we wdrażaniu kolejnych systemów wynagradzania inwestorów i praw obywatelskich”.

5. Odpowiedzialność brytyjskiego rządu za transpozycję

Clive MAXWELLw H4 wyjaśnia, że „rząd brytyjski ponosi odpowiedzialność pod względem prawnym za poprawną transpozycję dyrektyw w Wielkiej Brytanii. [...] Jeżeli chodzi o prawidłową transpozycję europejskich dyrektyw w Wielkiej Brytanii, zgodnie z europejskim prawem odpowiedzialność w tym względzie spoczywa na państwach członkowskich.”

6. Fragmentaryczna transpozycja nie wpływa na jakość transpozycji

W odpowiedzi na pytanie posłów (H4), czy transpozycja do różnych ustaw i rozporządzeń ma jakiekolwiek znaczenie prawne lub inne pod względem powagi, z jaką omawiana dyrektywa i inne dyrektywy zostały transponowane do prawa brytyjskiego, Clive MAXWELL zdecydowanie zaprzeczył: „prawo jest prawem: nie ma znaczenia, czy coś zostało ujęte w parlamentarnej ustawie czy w parlamentarnym rozporządzeniu, czy nawet księdze zasad FSA. W każdym przypadku ma moc prawną i jest całkowicie wiążącym sposobem transponowania dyrektywy.[...] Moim zdaniem wiele państw członkowskich stosuje system transpozycji dyrektyw do szeregu różnych instrumentów legislacyjnych, zależnie od krajowych ustaleń. [...] Kwestia ta jest naturalnie uzależniona od krajowych ustaleń i tradycji oraz zasad stanowienia prawa.

7. Dyrektywy są tylko punktem odniesienia

Martin McELWEE zajmuje w H3 inne stanowisko niż pozostali świadkowie i stwierdza, że „dyrektywy zapewniały jedynie punkt odniesienia dla dalszych uregulowań prawnych i jako dyrektywy – w odróżnieniu od rozporządzenia – pozostawiają państwom członkowskim możliwość znalezienia najodpowiedniejszych środków dla osiągnięcia efektu wymaganego ich przepisami. Dyrektywy z zasady mają charakter mniej nakazowy niż rozporządzenia i z tego względu niekiedy pojawiają się wątpliwości co do poprawności ich wdrożenia.”

Pogląd ten zyskał poparcie Clive’a MAXWELLA z Ministerstwa Skarbu w H4: „Trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie, podobnie jak jej poprzedniczki, przewidywała minimalną harmonizację. [...] Państwa członkowskie miały obowiązek wdrożyć do ustawodawstwa krajowego minimalne normy określone dyrektywą, ale mogły zastosować w tym względzie krajową strategię polityczną. Celem nie było stworzenie identycznych krajowych systemów przez wszystkie państwa członkowskie.”

8. Dyrektywy nie wymagają niezawodnego systemu

W H3 Martin MCELWEE również krytykuje mit, jakoby dyrektywy wymagały, czy wręcz przyczyniały się do powstania bezawaryjnego systemu: „Trudno byłoby stworzyć tego rodzaju system, ale podejrzewam, że byłoby to możliwe, przynajmniej teoretycznie. Wymagałoby to takiego poziomu nadzoru, który – w moim przekonaniu – byłby sprzeczny z interesami konsumentów. (…) Nic w samych dyrektywach nie wskazuje na zamiar utworzenia tego rodzaju systemu.” Również Clive Maxwell z Ministerstwa Skarbu stwierdza, że „system nie służył i nadal nie służy zapobieganiu wszelkim uchybieniom czy trudnościom w przypadku objętych nadzorem zakładów” (H4).

9. Publicznie kontrolowana swoboda mająca pobudzać innowacyjność

W H4 Clive MAXWELL z Ministerstwa Skarbu uzupełnia poprzednią kwestię, wyjaśniając, dlaczego brytyjskie podejście do „nadzoru ostrożnościowego było opisywane jako przewidujące „publicznie kontrolowaną swobodę”. Zakłady ubezpieczeń miały swobodę, w granicach obowiązujących przepisów w określaniu własnych strategii i podejmowaniu decyzji pod warunkiem, że do wiadomości publicznej podawane były pewne informacje. Podejście to zostało celowo zaprojektowane w taki właśnie sposób, aby uniknąć nadmiernej ingerencji w sprawy zakładów, ponieważ uznano, że mogłoby to ograniczyć ich innowacyjność i przedsiębiorczość, co odbiłoby się niekorzystnie na ubezpieczających i możliwości dokonywania wyboru przez konsumentów.”

10. Organy nadzoru stosowały prawo

W odpowiedzi na pytanie jednego z posłów, czy rząd brytyjski zdobył pewność, że organy nadzoru w odniesieniu do wejścia w życie trzeciej dyrektywy, wiernie stosowały przepisy wykonawcze i realizowały ducha dyrektywy, Clive MAXWELL stwierdza w H4, że w zakresie „stosowania prawa w praktyce organy nadzoru przestrzegały przepisów.”

11. Faktyczną odpowiedzialność za kryzys ponosi zarząd spółki ELAS

W H3 Martin McELWEE stwierdza również, że „prawdziwych powodów, dla których Equitable Life znalazła się w kryzysie, należy poszukiwać bezpośrednio w postawie zarządu, który na zmianę posługiwał się korupcją i ignorancją.” Jest to również jeden ze wstępnych wniosków sformułowanych w sprawozdaniu Penrose’a (WE 16). Jednakże Brian CHASE GREY (WE 9) twierdzi, że to brytyjski rząd ponosi odpowiedzialność za upadek spółki ELAS. Donosi on o trwającej 6 lat zmowie ze spółką w zakresie niszczenia dowodów wskazujących na prawdziwą przyczynę kryzysu, o spisku, który jego zdaniem był na każdym etapie inspirowany, zasilany i wspierany przez Ministerstwo Skarbu. Popiera on swoje zarzuty, odwołując się do sprawozdania Penrose’a (WE 16), sprawozdania kancelarii Burgess Hodgson (WE 26) oraz sprawozdań dr Michaela Nassima (WE 8, 7 i 33).

W kwestii odpowiedzialności z WE Conf 3 wynika, że spółka ELAS wielokrotnie kłamała na temat swojej kondycji oraz sukcesów, jakie rzekomo odnosiła. Pojawiły się zaniedbania w postaci braku oszczędności z zysków wygenerowanych dzięki poprawie sytuacji na giełdzie dla ubezpieczających z prawem do udziału w zyskach oraz braku rezerw na przyszłe wypłaty dla ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej. Z wymienionych materiałów wynika również, że członkowie zarządu wypłacali sobie wysokie wynagrodzenia, premie i bardzo korzystne świadczenia rentowe. Pojawiają się tam także zarzuty w stosunku do audytorów, Ernst & Young, za nieprowadzenie należytego audytu ksiąg rachunkowych Equitable Life i niestwierdzenie, że środki nie były wystarczające, aby pokryć wypłaty dla ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej.

12. System wymaga zmiany, a odpowiedzią na to jest wypłacalność II

W H4 Clive MAXWELL z Ministerstwa Skarbu stwierdził, że „żaden system nadzoru nie może pozostać niezmienny przy nieustannie zmieniających się rynkach. Ważne jest, że europejskie ramy nadzoru nad zakładami ubezpieczeń na życie w dalszym ciągu ewoluują dla zapewnienia ubezpieczającym odpowiedniego poziomu ochrony. Brytyjski rząd wspiera zatem projekt Komisji Europejskiej „wypłacalność II”.”

Artykuł 8 – Nadzór ostrożnościowy

13. Art. 8 trzeciej dyrektywy nie był przestrzegany

Art. 15 ust. 3 pierwszej dyrektywy zmienionej trzecią dyrektywą (art. 8) stanowi, że właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego wymagają, aby każdy zakład ubezpieczeń dysponował prawidłowymi procedurami administracyjnymi i księgowymi oraz odpowiednimi mechanizmami kontroli wewnętrznej. Zdaniem Toma LAKE’A w H1 powyższy przepis również nie był właściwie stosowany. Wyjaśnia on, że istotną część brytyjskiego systemu ubezpieczeniowego stanowią wykwalifikowani wyznaczeni aktuariusze, których ubezpieczyciele wyznaczają jako doradców w sprawach rezerw, premii, oczekiwań itp. i którzy powinni częściowo reprezentować interesy ubezpieczających. Tom LAKE twierdzi, że fakt, iż w 1992 r. „wyznaczony aktuariusz, Roy Ranson został dyrektorem generalnym spółki ELAS, zachowując jednocześnie funkcję wyznaczonego aktuariusza, wyraźnie naruszał interesy ubezpieczających, ale brytyjskie ustawodawstwo nie przewidywało możliwości jego usunięcia z tej funkcji” (H1). Zdaniem Toma LAKE’A wynika stąd, że wadliwe wdrożenie spowodowało bezsilność władz brytyjskich. Brytyjski Rządowy Departament Aktuarialny jasno wyraził dezaprobatę dla podwójnej roli Roya Ransona, ale nie podjął żadnych działań.

Josh HOLMES (WE 84) również opisuje szczegółowo kwestie braku prawidłowych procedur administracyjnych i księgowych oraz odpowiednich mechanizmów kontroli wewnętrznej, a mianowicie problemu związanego z wyznaczonym aktuariuszem, cytując długie fragmenty sprawozdania Penrose’a (WE 16) i powtarzając sformułowane w nim zarzuty.

Jednakże w trakcie przesłuchania w H4 Clive MAXWELL z Ministerstwa Skarbu odpierał te zarzuty, twierdząc, że „trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie nie zawiera wzmianki o wyznaczonym aktuariuszu. Pytanie, czy wyznaczony aktuariusz odgrywał taką właśnie rolę, nie ma zatem związku z trzecią dyrektywą. Tego rodzaju rola wyznaczonego aktuariusza w brytyjskim systemie wynikała z porozumienia kilku zakładów ubezpieczeń na życie.

14. W sprawozdaniu Penrose’a ujawniono ogólne uchybienia w zakresie nadzoru ostrożnościowego nad spółką ELAS

W sprawozdaniu lorda Penrose’a (WE 16) ujawniono ogólne uchybienia w zakresie nadzoru ostrożnościowego nad spółką ELAS: „Przepisy i doradztwo Rządowego Departamentu Aktuarialnego były skoncentrowane wyłącznie na marginesie wypłacalności w odniesieniu do zobowiązań umownych i nie uwzględniały narosłych premii końcowych, mimo że w chwili opracowania sprawozdania w 1989 r. ryzyko kryzysu giełdowego było realne i znane zarówno Departamentowi jak i organom nadzoru.” (rozdz.16-16). „Towarzystwo (...) cieszyło się zbyt dużą renomą, aby budzić prawdziwy niepokój, zaś brak informacji dawał podstawy do bezczynności (...). Organy nadzoru uzyskały wówczas wgląd w zasady postępowania towarzystwa, które można było uznać za niepokojące, i dostrzec potrzebę monitorowania bieżącej i przyszłej działalności. Nie podjęto żadnych konkretnych działań w celu wdrożenia odpowiedniego systemu.” (rozdz.16-21)

Na potwierdzenie tych słów z WE Conf 3 wynika, że brytyjskie organy nadzoru nie zajęły się problemami ELAS, mimo że wiedziały o poważnych trudnościach organizacji przed 1997 r., a może nawet już w 1991 r. Nie zdawały sobie sprawy z deficytu środków potrzebnych na wypłaty dla ubezpieczających o gwarantowanej stawce renty rocznej.

15. Uzasadnione oczekiwania ubezpieczających chronione przez brytyjskie prawo

Tom LAKE twierdzi w H1, że „w prawie brytyjskim uzasadnione oczekiwania ubezpieczających i potencjalnych ubezpieczających mają zapewnioną ochronę ze strony właściwych organów”.

Zeznanie Josha HOLMESA (WE 84) potwierdza tę tezę: „Ochrona uzasadnionych oczekiwań w ramach brytyjskiego prawa ma ogromne znacznie ze względu na odnotowane w latach 80. i 90. przesunięcie w bilansie zysków zapewnianych przez ELAS z tytułu sprzedawanych polis od gwarantowanych świadczeń w kierunku niepodlegających gwarancji końcowej (a następnie ostatecznej) premii. [...] Podczas gdy gwarantowane świadczenia zakwalifikowane zgodnie z prawem krajowym i wspólnotowym jako zobowiązania wymagały tworzenia rezerw na ich pokrycie, jedyną ochroną zapewnioną nieprzydzielonym końcowym lub ostatecznym premiom w ramach brytyjskiego systemu nadzoru był obowiązek rozważenia interwencji w celu zapewnienia ochrony uzasadnionych oczekiwań związanych z tego rodzaju premią.”

16. Działania ELAS dawały podstawy do uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających

W kwestii uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających lord Penrose (WE 16) twierdzi, że brytyjskie organy nadzoru uznały, iż w zasady postępowania spółki w zakresie premii końcowych nie dawały podstaw do uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Lord Penrose zajmuje odmienne stanowisko, twierdząc, że oczekiwania te wynikały z zasad przyznawania przez towarzystwo premii końcowych (innymi słowy, ubezpieczający mogli oczekiwać, że będą uprawnieni do otrzymania premii uznaniowej oprócz określonych umową świadczeń i że premię tę otrzymają). Rozdział 18 WE 16 ust. 220 stanowi: Rządowy Departament Aktuarialny i Ministerstwo Skarbu oświadczyły na potrzeby śledztwa, że znaczenie premii końcowych było zawsze uwzględniane przez Departament Aktuarialny i przez organy nadzoru, ale że stosowana przez spółkę praktyka premiowania nie dawała podstaw do uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających w związku z premią końcową. Obie te instytucje podkreślają zapisy, zgodnie z którymi premia końcowa nie była gwarantowana. Jednak uznają one również, że uzasadnione oczekiwania ubezpieczających nie ograniczały się do gwarantowanych świadczeń. Nie trzeba stwierdzić, że ubezpieczający żywili uzasadnione oczekiwania dotyczące otrzymania określonej premii, aby uważać, że uzasadnione oczekiwania zostały wzbudzone. Kwestia ta została podkreślona w oświadczeniu Rządowego Departamentu Aktuarialnego: „Na rynku ubezpieczeń na życie obowiązywała ogólnie przyjęta zasada, że poziom premii końcowych w latach ubiegłych nie dawał podstaw do uzasadnionych oczekiwań co do przyszłości, ponieważ zależą one wyłącznie od sytuacji panującej na rynku, z zastrzeżeniem pewnego wyrównania, którego poziom znacznie się różnił w zależności od zakładu.” Uzasadnione oczekiwania nie dotyczyły wypłaty określonej wartości polisy, bez względu na warunki rynkowe czy wyrównanie, ale że ewentualna obniżka będzie odzwierciedlać niekorzystną sytuację na rynku. Stanowisko, zgodnie z którym spółka nie była w stanie utrzymać wartości polis bez wzrostu wartości inwestycji oraz zastępowalności pokoleń, nie wynikało z informacji udzielanych ubezpieczającym i nie dawało podstawy do uzasadnionych oczekiwań.”

17. Kontrola w rękach sektora ubezpieczeń na życie

W H2 Michael JOSEPHS podsumowuje: „Stowarzyszenie Inwestorów doszło do wniosku, że brytyjski system ostrożnościowy został stworzony tak, aby sprawiać wrażenie właściwie uregulowanego, ale rzeczywistą kontrolę pozostawiono w rękach samego sektora ubezpieczeń na życie”. Josh HOLMES zwrócił się do komisji EQUI o zbadanie, „czy powtarzający się schemat ukrywania i niewłaściwego postępowania jest zgodny z systemem nadzoru wymaganym przez wspólnotowe dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie.

18. Niepodlegający sektorowi FSA

Odnosząc się do zarzutów, jakoby FSA „podlegał sektorowi” i był finansowany z jego środków i że „zmierza w tym samym kierunku co cały sektor”, Martin McELWEE w H3 twierdzi, że nie jest to sprawiedliwa ocena. Jego zdaniem „FSA realizuje cztery cele ustawowe: zaufanie rynku, świadomość społeczna, ochrona konsumenta oraz ograniczenie przestępczości finansowej. Na mocy ustawy FSA ma obowiązek w miarę możliwości działać w sposób zgodny z wymienionymi celami. Spośród nich przynajmniej trzy wydają się skoncentrowane na konsumentach, zaś jeden, utrzymanie zaufania rynku, jest co najmniej neutralny w relacji konsument-usługodawca. Na wyższym poziomie oczywiście także ten cel służy konsumentom, ponieważ korzystają na tym uczestnicy rynku. Korzyści te przechodzą również w efekcie na konsumentów.”

Podobny komunikat sformułował David STRACHAN z FSA, wyjaśniając w H4, że „FSA działa niezależnie od brytyjskiego rządu. Nie jest też finansowany z ogólnego budżetu. Utrzymujemy się w całości z opłat pobieranych od zakładów, które podlegają naszemu nadzorowi lub które są aktywne na brytyjskich rynkach giełdowych. [...] Jesteśmy ustawowym organem nadzoru ustanowionym decyzją parlamentu; nie jesteśmy organem samonadzorującym ani stowarzyszeniem branżowym o dobrowolnym członkostwie. [...] Podlegające nadzorowi zakłady we wszystkich branżach finansowych są zobowiązane pokrywać koszty nadzoru.”

Art. 10 – Uprawnienia w zakresie nadzoru i sprawozdania rachunkowe

19. Spółka ELAS stała się funduszem konsorcyjnym

Tom LAKE jest również zdania, że „uchybienia ze strony brytyjskiego rządu oraz organów nadzoru doprowadziły do tego, że oferowane przez spółkę ELAS fundusze z prawem do udziału w zyskach stały się swego rodzaju funduszem konsorcyjnym, w ramach którego wysokie zyski były finansowane z rosnących inwestycji ze strony nowych i istniejących ubezpieczających” (H1). Jego zdaniem utrzymywanie rezerw na pokrycie spodziewanych wypłat podlegało ochronie brytyjskiego prawa, ale władze brytyjskie nie dopełniły obowiązku egzekwowania tego prawa.

Leslie SEYMOUR w H7 jest tego samego zdania: „brytyjski organ nadzoru mógł z łatwością stwierdzić istnienie piramidy finansowej oraz braku rezerw – tak jak stwierdził to lord Penrose i kancelaria Burgess Hodgson – a wówczas mógł zgodnie z dyrektywą podjąć środki zaradcze. Było to niezwykle istotne, zwłaszcza że zadeklarowane istnienie funduszu rezerwowego było głównym argumentem marketingowym stosowanym w całej Wspólnocie.”

20. Nadmierne poleganie na „nieinwazyjnym” podejściu

Tom LAKE twierdzi w H1, że wymienione uchybienia w zakresie wdrożenia obejmują uprawnienia do interwencji w przypadku rozwiązań niekorzystnych dla ubezpieczających, nieodpowiednich sprawozdań dla potrzeb nadzoru, niewystarczających zasobów, niepraktycznego podziału obowiązków w zakresie informacji dla konsumentów, „nadmierne poleganie na opinii agencji branżowych oraz tradycyjnie nieinwazyjnym podejściu”. Jego zdaniem podejście to sprawiło, że Wielka Brytania ociągała się z przyjęciem celu dyrektyw w sprawie ubezpieczeń na życie, co prowadziło do uchybień w ich wdrażaniu i wykonaniu.

Leslie SEYMOUR w H7 potwierdza powyższy pogląd: w kwestii zawartego w dyrektywach wymogu sprawowania nadzoru, „wyrażenie „ma obowiązek” pojawia się w całym tekście. Nie pojawia się tam „może”, ale „ma obowiązek”. Jedyna wykładnia, jaką sformułowano na podstawie brytyjskich przepisów, ma charakter „nieinwazyjny”, co ja nazywam postawą „chowania głowy w piasek”.” Przywołuje on szereg niepodlegających kontroli działań ze strony ELAS, w tym „takie skandaliczne przypadki jak umowa reasekuracyjna, która po przeanalizowaniu okazała się bezwartościowa, oraz aktuariusz zakładu, który miał reprezentować prawa ubezpieczających, podczas gdy pełnił funkcję dyrektora generalnego spółki”. Stwierdza jednak, że nie wierzy w moc ścisłego uregulowania, ale „że ubezpieczający powinien otrzymywać jasne i rzetelne informacje dotyczące wykupionej polisy. Zapisano to w dyrektywach, jest to całkowicie uzasadnione. Uzasadnione jest również, aby organ nadzoru, który miał obowiązek nadzorować i wiedzieć dokładnie, co się dzieje z zakładem ubezpieczeń, którego siedziba zarządu znajduje się na terytorium kraju, wywiązywał się z tych obowiązków i pilnował, by ludzie nie otrzymywali nieprawdziwych informacji i aby zakład nie mógł prowadzić działalności niezgodnie z tym, co obiecuje w materiałach promocyjnych.”

21. Sprawozdania przedkładane przez spółkę nie spełniały wymogów dyrektywy

Odnosząc się do sprawozdań rachunkowych, lord Penrose (WE 16) stwierdził, że „dopóki istnieje badanie wypłacalności do celów nadzoru, o którym mowa w europejskich dyrektywach, będzie istniała potrzeba składania sprawozdań finansowych spełniających wymogi nadzoru opracowane w tym celu. W ramach poprzedniego systemu sprawozdania te były nieprzeniknione i tajemnicze, nadmiernie skomplikowane, przegadane i tak szczegółowe, że ogólny, docelowy efekt ulegał zatarciu. Sprawozdania spółki były tak zawiłe, że najważniejsze informacje umykały uwadze organów nadzoru i ich doradców w Rządowym Departamencie Aktuarialnym.”

Możliwe, że opisywany brak jasności sprawozdań był sprzeczny z wymogami art. 10, zgodnie z którym brytyjski organ nadzoru powinien był zwracać się ze szczegółowymi pytaniami i wymagać przedłożenia dokumentów lub prowadzić kontrole na miejscu. Pozostałe dowody najwyraźniej wskazują, że organy nadzoru odnosiły się zawsze z najwyższym szacunkiem, a wręcz bojaźliwie, do zarządu ELAS.

Lord Penrose dodaje w kwestii sprawozdań: „Sprawozdania z kontroli sprawozdań Equitable przedkładanych do celów nadzoru od połowy do końca lat 80. były stosunkowo krótkie, zwięzłe, zwykle długości jednej lub półtorej strony. Były one sporządzane przez Rządowy Departament Aktuarialny. (...) W sprawozdaniach z kontroli pojawiało się kilka najważniejszych liczb, liczba nowo sprzedanych polis, zmiany wysokości rezerw matematycznych oraz pokrycie w aktywach na wymagany minimalny margines zobowiązań.” (rozdz. 16-1.) Zapewniane przez spółkę pokrycie wymaganego marginesu minimalnego było wyraźnie kluczowym wskaźnikiem (...), który od połowy do końca lat 80. obniżył się z 8,5x w 1984 r. do 3,8x w sprawozdaniu z 1988 r. Ze względu na brak archiwum korespondencji nie można stwierdzić dokładnie, jakie wątpliwości pojawiały się w odniesieniu do sprawozdań czy też jak był postrzegany spadek wskaźnika pokrycia wymaganego marginesu minimalnego, ale nie wydaje się, aby była to niezwykle istotna kwestia dla organów nadzoru.” (rozdz. 16-3). „Brakuje zarchiwizowanej korespondencji Ministerstwa Przemysłu i Handlu dotyczącej spółki Equitable sprzed 1991 r. Część wcześniejszej dokumentacji została zniszczona (...) w 1998 r., natomiast archiwa zawierające sprawozdania dla potrzeb nadzoru są wciąż dostępne (brakuje sprawozdań za rok 1987 i 1988) od 1981 r.” (rozdz. 15-46, 47, 53).

22. Art. 10 trzeciej dyrektywy nie był przestrzegany: niedobór środków i nieprzestrzeganie uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających

Tom LAKE twierdzi w H1, że „organy nadzoru ubezpieczeniowego były zdecydowanie niedofinansowane przez całe lata 90.”, co stoi w sprzeczności z art. 23 ust. 3 pierwszej dyrektywy zmienionej trzecią dyrektywą (art. 10). Następnie twierdzi on, że zgodnie z art. 23 ust. 3 lit. b) pierwszej dyrektywy zmienionej trzecią dyrektywą (art. 10) ich uprawnienia i środki powinny być wystarczające, tak aby właściwe władze mogły zapobiegać wszelkim nieprawidłowościom naruszającym interesy ubezpieczających i usuwać je, czego w omawianym przypadku nie dopilnowano.

Sprawozdanie Bairda (WE 17) również przemawia za twierdzeniem, że organom nadzoru doskwierał niedobór środków w najważniejszych latach prowadzących do powstania kryzysu w spółce ELAS. Zawiera ono opis struktury zatrudnienia w nadzorze ubezpieczeniowym według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r.: „(...) całkowita liczba pracowników zaangażowanych w nadzór ostrożnościowy nad blisko 200 zakładami ubezpieczeń (…) wynosiła mniej niż 135 osób. Dla porównania, ok. 135 osób zaangażowanych było w nadzór nad 400 dopuszczonymi brytyjskimi bankami, towarzystwami budowlanymi i brytyjskimi oddziałami instytucji spoza UE” (ust. 2.23.5).

Josh HOLMES (WE 84) również potwierdza sprawozdanie Bairda, krytykując brak środków wśród organów nadzoru w latach 90. Dodatkowo stwierdza on, że „nawet jeśli weźmie się pod uwagę swobodę państw członkowskich w decydowaniu o odpowiednim poziomie środków przeznaczonych na nadzór, wątpliwości budzi fakt, czy Wielka Brytania zapewniła właściwym władzom środki potrzebne do sprawowania nadzoru, przy czym standard w tym zakresie jest jasno określony w prawodawstwie wspólnotowym od listopada 1992 r. Z jednej strony należy zastanowić się, czy przydzielono do tego zadania wystarczającą liczbę pracowników. Z drugiej strony warto sprawdzić, czy wyznaczeni pracownicy mieli odpowiednie kwalifikacje, aby zapewnić skuteczny nadzór.”

Tom LAKE, również w H1, twierdzi, że na mocy art. 23 ust. 1, art. 23 ust. 2 i art. 23 ust. 3 pierwszej dyrektywy zmienionej trzecią dyrektywą (art. 10) wymagane jest składanie rocznych sprawozdań i sprawozdań okresowych wraz z dokumentami statystycznymi koniecznymi do celów nadzoru, na podstawie których właściwe władze muszą mieć możliwość podjęcia wszelkich niezbędnych i koniecznych środków dla zagwarantowania, że zakład będzie nadal przestrzegał przepisów obowiązujących w każdym państwie członkowskim, w tym w państwie członkowskim pochodzenia. Tom LAKE twierdzi również, że Wielka Brytania po prostu nie wdrożyła wymogów prawnych pozwalających władzom monitorować stosowanie prawa w zakresie uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających, mimo że było to właściwe i konieczne, a zatem naruszyła prawo wspólnotowe.

23. Stosowność brytyjskiego systemu nadzoru, sprzeczne poglądy

W odróżnieniu od pozostałych świadków Charles THOMSON, obecny dyrektor generalny spółki ELAS, stwierdził w H2, że „przez wiele lat organy nadzoru w Wielkiej Brytanii miały bardzo szerokie uprawnienia w zakresie zadawania pytań zakładom, a także istotne uprawnienia w zakresie interwencji w wyjątkowych przypadkach. Konkretnie Sekretarz Stanu miał prawo interweniować w przypadku, gdy nie przestrzegano uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Krótko mówiąc, moim zdaniem odpowiednie organy nadzoru w Wielkiej Brytanii, zarówno przed zmianami wynikającymi ze skonsolidowanej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie, jak i po ich wprowadzeniu, miały wystarczające uprawnienia do sprawowania skutecznego nadzoru.

Clive MAXWELL z Ministerstwa Skarbu przyznaje w H4, że „system nadzoru obowiązujący w owym czasie był źródłem problemów. Nie oznacza to, że poszczególne dyrektywy – np. trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie – nie zostały poprawnie transponowane, ale z perspektywy czasu można stwierdzić, że obowiązujący system nie był modernizowany – nie był to najlepszy z możliwych systemów.

24. Niedofinansowanie organów nadzoru nie musi oznaczać, że brytyjskie podejście było nieodpowiednie

Art. 10 trzeciej dyrektywy stanowi, że właściwe władze muszą posiadać odpowiednie uprawnienia i środki konieczne, aby zapobiegać lub zaradzić wszelkim nieprawidłowościom mającym niekorzystny wpływ na interesy osób ubezpieczonych. Martin McELWEE twierdzi, odwołując się do ustaleń lorda Penrose’a, że brytyjskie „organy nadzoru (…) w pewnych okresach nie posiadały odpowiednich funduszy.” Z tego względu nie miały „środków” pozwalających im wypełniać obowiązki. „Myślę więc, że komisja powinna być ostrożna formułując wniosek, że skoro w różnych państwach członkowskich przyjmowano różne podejścia, podejście zastosowane w Wielkiej Brytanii było nieodpowiednie.” Poglądy te potwierdził Clive MAXWELL w H4, gdy wypowiadając się na temat zasobów, jakimi dysponowały organy nadzoru, stwierdził, że „w sprawozdaniu lorda Penrose’a zwrócono uwagę na pewne kwestie, takie jak zapewnienie środków na niektóre aspekty obowiązującego systemu nadzoru na różnych etapach. Moim zdaniem jednak, można uznać, że formułuje on swoje uwagi z perspektywy czasu i w wielu punktach odzwierciedlają one jego prywatne poglądy na temat potrzeby silniejszego nadzoru. [...] Tego rodzaju uwagi na temat wysokości środków należy zatem rozpatrywać w odpowiednim kontekście.

Art. 18 – Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe; art. 25 – Margines wypłacalności

25. Brytyjski system nie był zgodny z celem dyrektywy

Michael JOSEPHS (H2) jest zdania, że cel przyświecający dyrektywie polegał na tym, aby umowy ubezpieczenia były bardzo ostrożnie wyceniane przy obliczaniu kwoty zobowiązań. Powinno to wynikać z precyzyjnego brzmienia każdego rodzaju umowy. Michael JOSEPHS jest zdania, że „brytyjski system wcale temu celowi nie służył, biorąc pod uwagę ile czasu – według zachowanych dowodów – poświęcano różnym rzeczom, tzn. co trafiało do organów nadzoru, jakie były ich działania itd.”

26. Czy art. 18 i 25 trzeciej dyrektywy były przestrzegane? Różne sposoby obliczania wypłacalności

Michael JOSEPHS w H2 uzasadnia ten pogląd, twierdząc, że art. 18 trzeciej dyrektywy dotyczący rezerw techniczno-ubezpieczeniowych nie był przestrzegany, zważywszy, że „spółka Equitable nalegała na równe traktowanie wszystkich polis bez względu na to, czy miały postać umów na określone świadczenia czy też w późniejszej formie – umów inwestycyjnych”. Umowy „były formułowane w taki sposób, aby przekazać ubezpieczającym pełne prawo udziału w zyskach z inwestycji spółki proporcjonalnie do kwoty netto wpłaconych składek”. Art. 18 wprowadza wymóg, aby prawo to było odzwierciedlone w naliczaniu zobowiązań z tytułu polis, czego zdaniem Michaela JOSEPHSA nie robiono. Podsumowuje on, twierdząc, że „pozwalało to na stały transfer aktywów od nowych ubezpieczających do bardziej uprzywilejowanych grup wiekowych.”

Z kolei Christopher DAYKIN, aktuariusz rządu, dyrektor Rządowego Departamentu Aktuarialnego, twierdzi w H4, że „w kwestii podstawy tworzenia rezerw Equitable Life przyjęła strategię tworzenia rezerw na podstawie składki brutto, a więc inną niż większość pozostałych zakładów, ale musiała wykazać, że stosowana przez nią praktyka odpowiadała wymogowi tworzenia rezerw na podstawie składki netto. Zawsze udawało jej się to wykazać. Tworzone przez nią rezerwy – przynajmniej do 1998 r. – były więc zawsze zgodne z wymogami określonymi w przepisach.”

Art. 25 dotyczący wymogu minimalnej wypłacalności nakłada na zakład obowiązek utrzymywania nadwyżki aktywów w stosunku do kwoty zobowiązań, co najmniej równej wymaganemu marginesowi wypłacalności. Wydaje się jednak, że istnieją różne sposoby obliczania wypłacalności. David STRACHAN z FSA próbuje wyjaśnić tę kwestię w H4, twierdząc, że „spółka Equitable zawsze była wypłacalna, a z jej sprawozdań do celów nadzoru zawsze wynikało, że spełnia ona wymogi w zakresie wypłacalności. Istnieją przynajmniej trzy różne podstawy: podejście opisane przez Chrisa Daykina, które stosowano przez większą część lat 90. i które było spójne z trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie; podstawa obliczania opracowana przez lorda Penrose’a w jego sprawozdaniu, wykorzystująca dane liczbowe przygotowywane przez spółkę Equitable do jej wewnętrznych celów – liczby te nie były przedkładane organowi nadzoru; trzecia podstawa, stosowana obecnie, to nowe realistyczne marginesy wypłacalności opracowane przez FSA”.

Odpowiadając jednak na pytanie jednego z posłów w trakcie H5, Stuart BAYLISS, dyrektor generalny Annuity Direct, stwierdził, że brytyjskie organy nadzoru „wierzyły w bajeczkę Equitable na temat marginesów wypłacalności przez bardzo długi czas. Ilustruje to przykład z nowymi polisami: dopóki generujesz nową sprzedaż i sobie radzisz, wszystko jest w porządku. Jeżeli nowe polisy mają wystarczającą wartość, możesz zasypywać dziury. Tak właśnie postępowali i wydaje się, że do pewnego stopnia niektóre organy nadzoru musiały to dostrzegać. Nie wyobrażam sobie, aby mogły tego nie widzieć, ponieważ schemat rozwoju zakładu wymuszał na nim dalszy rozwój.”

Alan BEVERLY z Komisji również porusza ten problem w H6, odnosząc się do systemów gwarancji ubezpieczeniowych: „istotną kwestią w sprawie Equitable Life jest fakt, że spółka nie straciła płynności, nie ogłosiła upadłości. Dlatego też istniejący system rekompensat – brytyjski system gwarancji ubezpieczeniowych – nie został uruchomiony w przypadku Equitable Life. [...] Z tego względu nawet gdyby na szczeblu europejskim istniała dyrektywa ustanawiająca zharmonizowany system gwarancji ubezpieczeniowych, nie jest wcale pewne, czy miałoby to jakiekolwiek znaczenie w przypadku Equitable Life, ponieważ nie doszło do utraty płynności czy upadłości jako takiej.”

27. Stały niedobór aktywów wynikający z niedostatecznych rezerw

W kwestii art. 18 dotyczącego rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, na podstawie WE 79 (opracowanie Stowarzyszenia Inwestorów dotyczące niedoboru aktywów) można zdobyć przydatne informacje na temat domniemanych przyczyn zaistniałej sytuacji w spółce ELAS. Z opracowania wynika, że kluczowym uchybieniem systemu ostrożnościowego obowiązującego w Wielkiej Brytanii był brak rezerw na wypłatę przyszłych zysków dla osób upoważnionych do ich uzyskania, a mianowicie dla ubezpieczających posiadających „polisy inwestycyjne”. Celowo pozostawiono przepisy w nieprecyzyjnym kształcie, pozostawiając aktuariuszowi decyzję w kwestii rezerw na pokrycie przyszłych premii. Konsekwencje braku tych rezerw nie były jednak wcale niejasne, gdyż wobec ich braku fundusze z prawem do udziału w zyskach niemal na pewno musiały upaść.”

Autor opracowania jest zdania, że najistotniejszym problemem w przypadku ELAS był ogromny niedobór aktywów w stosunku do realnie obliczanych zobowiązań. Niedobór ten utrzymywał się przynajmniej od 1985 r. aż do momentu, gdy spółka zaprzestała sprzedaży nowych polis pod koniec 2000 r. Był on wynikiem następujących elementów:

A) Brak odpowiednich środków na przyszłe premie gwarantowane, do których posiadacze polis inwestycyjnych byli uprawnieni zgodnie z umową;

B) brak odpowiednich rezerw na gwarancje umowne (np. słynne renty roczne o gwarantowanej stawce);

C) brak istotnych rezerw na przydzielone już premie nieobjęte gwarancją;

D) zbyt swobodna i wyrachowana interpretacja przepisów ustawowych (prawdopodobnie również norm prowadzenia działalności).”

Sprawozdanie kończy się wnioskiem, że przez cały okres od 1990 r. do 2000 r. utrzymywał się niedobór aktywów rzędu 5-7 mld GBP z wyłączeniem wszelkich rezerw na premie końcowe, które – jak twierdzono – nie były objęte gwarancją, mimo że sugerowano ubezpieczającym, że premie te zostaną również wypłacone wyłącznie w zależności od sytuacji panującej na giełdzie w momencie wystąpienia z funduszu. W efekcie całość premii końcowych nie miała pokrycia w aktywach przez cały przedmiotowy okres. [...] Kwoty, o których mowa, były dość wysokie i według naszych obliczeń wzrosły z ok. 3 mld GBP w 1990 r. do ok. 11 mld GBP w 2000 r., co odpowiada ok. 45% aktywów w ciągu wspomnianych 11 lat.

28. Brak rezerw na premie końcowe: opcjonalny wybór w prawie brytyjskim był niekorzystny

Nicholas BELLORD twierdzi w H2, że „podczas opracowania trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie stwierdzono, że proponowane wymogi są bardziej restrykcyjne niż wymogi dotyczące tworzenia rezerw i że delegacja brytyjska wymogi te popiera. Jednakże Ministerstwo Skarbu i organy nadzoru zdały sobie sprawę, że gdyby ta dyrektywa została przyjęta w proponowanym kształcie, mogłaby ujawnić prawdę na temat spółki Equitable i z tego względu udaremniły ten zamysł, zapewniając opcjonalny charakter tworzenia rezerw (…). Istniała zatem możliwość zagwarantowania odpowiedniego tworzenia rezerw, ale brytyjskie organy nadzoru celowo nie wykorzystały tej możliwości.”

W tym względzie z WE Conf 11 również wynika, że trzecia dyrektywa w przyjętym kształcie zawierała istotną wadę, a mianowicie wyżej wspomniany opcjonalny charakter rezerw na przyszłe premie w ostatecznej wersji tekstu (patrz również sekcja dotycząca art. 18 trzeciej dyrektywy). Zgodnie z WE Conf-11 przez cały okres negocjacji w sprawie przyjęcia dyrektywy nalegała na to strona brytyjska. Jak wyjaśniono wcześniej, Wielka Brytania następnie zastosowała odstępstwo od powyższego przepisu. Zgodnie z WE-Conf 11 umożliwiło to z kolei zgodne z prawem wstrzymanie się od tworzenia rezerw przez ELAS na pokrycie premii końcowych, co było jednym z powodów, dla których spółka nie miała wystarczającej ilości aktywów, gdy Izba Lordów zmusiła ją do wypłaty obiecanych premii z polis o gwarantowanej stawce renty rocznej.

Z WE 26 (sprawozdanie kancelarii Burgess Hodgson dla EMAG) również wynika, że nie tworzono rezerw na premie końcowe i jakie były tego skutki. Zgodnie ze sprawozdaniem dane rachunkowe przedkładane organom nadzoru przez ELAS nie zawierały żadnych rezerw na premie końcowe. Przedstawiane sumy wystarczały na pokrycie wymaganego marginesu minimalnego dla celów nadzoru (w latach 1994-1999 margines ten wynosił średnio ok. 7%). Jednakże zgodnie ze sprawozdaniem „dla organu nadzoru jako eksperta w kwestiach aktuarialnych musiało być jasne, że nie mogło to wystarczyć na pokrycie premii końcowych. Powinien był przewidzieć, że do tego celu margines musiałby wynosić ok. 20%. Krótko mówiąc, należałoby spytać organ nadzoru, czy wiedział (lub czy powinien był wiedzieć), że aktywa Equitable Life nie wystarczały na pokrycie składanych przez dyrektora deklaracji dotyczących premii począwszy od 1993 r. Organ nadzoru powinien był wiedzieć, że premie końcowe były wykorzystywane: a) dla określenia wartości polisy dla członków; b) w celu dokonywania płatności wraz z terminem wypłaty z polisy lub w przypadku jej wykupu; c) w celu zwiększenia sprzedaży nowych polis poprzez sprawozdania z wyników w latach ubiegłych. Skoro najprawdopodobniej wiedział, że począwszy od 1998 r. zobowiązania umowne obejmowały rezerwę na koszty gwarantowanej stawki renty rocznej, powinien był również wiedzieć, że jej skuteczność została znacznie ograniczona z powodu niepewnej wartości polisy reasekuracyjnej wykupionej w Irish European Reinsurance Company Limited.

Lord Penrose (WE 16) popiera pogląd, zgodnie z którym ostrożne tworzenie rezerw ujawniłoby złą sytuację spółki ELAS. Twierdzi on, że brytyjski organ nadzoru koncentrował się wyłącznie na marginesach wypłacalności i nie brał pod uwagę narosłych premii końcowych co najprawdopodobniej stanowiło naruszenie art. 18, zgodnie z którym nadzór powinien obejmować weryfikację całej działalności zakładu, a nie tylko jego wypłacalności.

Zdaniem lorda Penrose’a dyrektywa „wymagała ostrożnego tworzenia rezerw na premie końcowe lub przynajmniej realistycznego ich uwzględniania. Ujawniłoby to złą sytuację spółki na znacznie wcześniejszym etapie i skłoniłoby do podjęcia działań naprawczych. Ministerstwo Przemysłu i Handlu nie skorzystało z tej możliwości, uznając zamiast tego, że „odpowiednie zapisy powinny zostać uwzględnione pośrednio w parametrach systemu”. Brytyjskie przepisy wdrażające dyrektywę pozostawiły sytuację w jej poprzednim kształcie.” Lord Penrose krytykuje również „brak aktywności” ze strony organu nadzoru.

29. Wykorzystanie przyszłych zysków do zapewnienia marginesu wypłacalności niezgodnie z art. 25

Leslie SEYMOUR twierdzi w H7, że gdy brytyjski organ nadzoru dostrzegł rozmiary problemów w spółce ELAS i rozpoczęły się dyskusje na temat zastosowania funduszu gwarancyjnego, wpadł w panikę (ponieważ wymagałoby to nałożenia podatku lub opłaty na pozostałe zakłady ubezpieczeń dla zrekompensowania strat ubezpieczających ELAS) i aby uniknąć tej sytuacji, „zatwierdził system polegający na włączeniu teoretycznych pięcioletnich przyszłych zysków do bilansu księgowego zamkniętej spółki – ELAS – co uniemożliwiło skorzystanie z funduszu odszkodowawczego.” Jego zdaniem „ośmiesza to całą koncepcję wypłacalności”.

W WE 54 (sprawa La Vie d’Or 98/2863 w Sądzie Rejonowym w Hadze, data wydania wyroku 13 czerwca 2001 r.), Leslie SEYMOUR (H7) wyjaśnia, że zdaniem powoda „włączenie przyszłych zysków do bilansu zacierało rzeczywisty obraz płynności finansowej zakładu ubezpieczeń, a zatem było niezgodne z unijnymi dyrektywami w sprawie ubezpieczeń na życie. [...] Należy zauważyć, że podniesiono kwestię legalności przyszłych zysków w kontekście unijnych dyrektyw w sprawie ubezpieczeń na życie.”

Opisane w sprawozdaniu Bairda (WE 17) badanie kwestii przyszłych zysków również wymaga uważnej analizy. Powołując się na korespondencję z Rządowym Departamentem Aktuarialnym, autor sprawozdania twierdzi, że „unijne dyrektywy i ustawodawstwo brytyjskie zezwalają na uwzględnienie w wycenie przyszłych zysków zakładu ubezpieczeń. Praktyka ta jest znana jako „pozycja ukryta – przyszłe zyski”. (...) Rządowy Departament Aktuarialny wyjaśnił nam umocowanie tego rodzaju pozycji: „Ustawodawstwo leżące u jej podstaw (…) zostało przyjęte na podstawie europejskich dyrektyw, zwłaszcza pierwszej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie z 1979 r. Zgodnie z dyrektywą organ nadzoru może według własnego uznania zezwolić zakładowi na wliczenie powyższych pozycji w odniesieniu do 5/6 marginesu wypłacalności, do kalkulacji przyszłych zysków. Kalkulacja przyszłych zysków została określona w tej samej dyrektywie jako odpowiadająca 50% średnich zysków uzyskanych w ciągu ostatnich pięciu lat, pomnożonych przez spodziewaną długość obowiązywania polisy. Zgodnie z dyrektywą organ nadzoru może działać według własnego uznania i zezwolić na ich włączenie do marginesu wypłacalności.”

Opcja ta została istotnie ograniczona wraz z przyjęciem w 2002 r. dyrektywy „wypłacalność I” (art. 1 ust. 4), w której znalazł się całkowity zakaz stosowania tej praktyki począwszy od 2009 r. W sprawozdaniu Bairda opisano, jak spółka ELAS wielokrotnie wnioskowała do organu nadzoru i uzyskiwała zezwolenie na wykorzystanie przyszłych zysków. Organ nadzoru korzystał ze swych uprawnień na mocy art. 68 ICA z 1982 r. i wydawał kolejne zezwolenia. Zgodnie ze sprawozdaniem Bairda spółka mogła w ten sposób poprawiać zewnętrzny wizerunek co do własnej dobrej kondycji finansowej. Ronnie Baird zaleca przeanalizowanie korzystania ze swobody działania przez organ nadzoru w odniesieniu do zezwoleń na wykorzystanie przyszłych zysków dla spełnienia wymogów wypłacalności.

Kwestia ta jest blisko powiązana z jednym z kierunków dochodzenia w kwestii prawidłowości transpozycji trzeciej dyrektywy. Chodzi o to, czy swoboda, z jakiej korzystał Sekretarz Stanu na mocy art. 68 ICA z 1982 r. odgrywała istotną rolę w sprawie spółki ELAS, jak twierdzi Ronnie Baird. Należy ocenić w tym kontekście, czy swoboda działania jako taka jest zgodna z trzecia dyrektywą. Dyrektywa stanowi, że państwa członkowskie muszą zapewnić właściwym władzom odpowiednie uprawnienia i środki konieczne do sprawowania nadzoru (patrz art. 10 trzeciej dyrektywy). Z drugiej strony dyrektywa zezwala właściwym władzom na odstąpienie od stosowania przepisów tylko w ograniczonych przypadkach i z zastrzeżeniem przestrzegania ściśle określonych warunków (patrz art. 21 ust. 2 i art. 22 ust. 6 trzeciej dyrektywy), ale wydaje się, że w żadnym punkcie dyrektywy nie przewidziano, aby właściwe władze państwa członkowskiego miały uprawnienia określone w art. 68 ICA z 1982 r. Wydaje się, że uprawnienia te wiążą się z ryzykiem ich wykonywania w sposób pobłażliwy lub niespójny, z korzyścią dla niektórych tylko zakładów, co mogłoby podważyć stosowanie zharmonizowanych norm. Możliwe, że gdyby przedmiotowe uprawnienia zostały nieco ograniczone, kryzysu w spółce ELAS można byłoby uniknąć, a przynajmniej ograniczyć jego rozmiary.

Art. 28 – Ogólne dobro; art. 31 – Informacje dla ubezpieczających

30. Rozdzielenie zasad prowadzenia działalności od kwestii ostrożnościowych było niekorzystne

W kwestiach dotyczących informacji dla ubezpieczających Tom LAKE twierdzi (H1), że wymagane trzecią dyrektywą informacje dla ubezpieczających podlegały kontroli organu nadzorującego prowadzenie działalności, który działał odrębnie od organu nadzoru ostrożnościowego oraz że tego rodzaju prawne rozdzielenie obowiązków pomiędzy organami nadzoru było niekorzystne dla ubezpieczających ELAS. W odniesieniu do spraw dotyczących wdrożenia wniesionych do brytyjskich sądów twierdzi, że nie zna ani jednej, która by dotyczyła niewdrożenia unijnego prawa.

Jednakże David STRACHAN z FSA przedstawił w H4 odmienny pogląd, twierdząc, że „trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie została wdrożona w sposób zapewniający jasny podział obowiązków pomiędzy organami nadzoru w państwie pochodzenia i państwie przyjmującym [...]. Zgodnie z trzecią dyrektywą organ nadzoru właściwy dla oddziałów – w tym przypadku w państwie przyjmującym – powinien stosować własne zasady. Pozwala to uniknąć niejasnej sytuacji, w której ubezpieczający mogliby podlegać różnym zasadom ochrony w zakresie prowadzenia działalności w zależności od tego, czy mieliby do czynienia z instytucją krajową czy z oddziałem instytucji wspólnotowej.”

31. Załącznik II nie był przestrzegany

Leslie SEYMOUR w H7 udostępnia dowody pisemne (WE 53), z których wynika, że załącznik II trzeciej dyrektywy – załącznik IV DU – zawierający wymóg informowania ubezpieczającego na temat wykupionej przez niego polisy w sposób „jasny i dokładny”, nie był przestrzegany. W WE 53 przedstawiono materiały marketingowe ELAS zawierające wyjaśnienia wyższych wyników funduszy emerytalnych ELAS i stwierdzenie, że ELAS zapewnia wyższe wyniki dzięki niższym kosztom funkcjonowania. W innym miejscu stwierdzono, że zakład zapewnia lepsze zarządzanie inwestycjami. W innym dokumencie wyjaśniono, że ELAS dokonała „wyrównania” dzięki tworzeniu rezerw oraz że każdego roku ubezpieczający otrzyma premię dzięki kwocie, którą zakład odłożył na wypadek przyszłego pogorszenia koniunktury na giełdzie lub w zakresie poczynionych inwestycji. Leslie SEYMOUR twierdzi, że wszystkie te obietnice były nieprawdziwe, a zatem informacje nie były ani jasne, ani dokładne.

Zdaniem Leslie SEYMOURA „dyrektywa zawiera wymóg, aby ubezpieczający otrzymywali regularne, jasne i dokładne informacje na temat stanu ubezpieczenia. Organ nadzoru nie uczynił nic, aby dopilnować wdrożenia tego istotnego elementu dyrektywy.”

 

(1)

Patrz zalecenie Komisji z dnia 12 lipca 2004 r. w sprawie transpozycji dyrektyw dotyczących rynku wewnętrznego do prawa krajowego [Dziennik Urzędowy L 98 z 16.4.2005].

(2)

Na przykład w ustawodawstwie brytyjskim użyto określenia „długotrwała działalność” oraz „ogólna działalność” zamiast zastosowanego w dyrektywie „ubezpieczenia na życie” i „ubezpieczenia innego niż ubezpieczenie na życie”.

(3)

Stanowiłoby to naruszenie prawa wspólnotowego, wyłącznie gdyby naruszało pewność prawną lub było źródłem niepewności wśród osób fizycznych i prawnych co do ich praw i obowiązków wynikających z dyrektywy. Orzecznictwo ETS przewiduje szereg szczegółowych wymogów: a) prawo krajowe musi gwarantować skuteczne i pełne stosowanie dyrektywy przez władze krajowe; b) stan prawny w świetle prawa krajowego powinien być wystarczająco precyzyjny i jasny oraz c) osoby fizyczne muszą mieć pełną świadomość wszystkich przysługujących im praw i muszą mieć możliwość skorzystania z nich w odpowiednich przypadkach przed sądem krajowym.

(4)

Wszystkie sekcje zatytułowane „Uwagi na temat przepisów brytyjskich” zostały opracowane głównie na podstawie ES 1.

(5)

...formularze i sprawozdania wymagane w ramach procesu składania rocznych sprawozdań nie zostały zaprojektowane w taki sposób, aby można było za ich pomocą uzyskać informacje istotne dla działań nadzoru, z wyjątkiem kwestii wypłacalności. Konkretnie rzecz biorąc, formularze i sprawozdania nie wymagały podania informacji umożliwiających organom nadzoru dokonanie oceny, czy uzasadnione oczekiwania ubezpieczających i potencjalnych ubezpieczających mogą zostać spełnione lub nie.” (WE 16 rozdział 19 ust. 210 )

(6)

„Rządowy Departament Aktuarialny i Ministerstwo Skarbu oświadczyły na potrzeby śledztwa, że znaczenie premii końcowych było zawsze uwzględniane przez Departament Aktuarialny i przez organy nadzoru, ale że stosowana przez spółkę praktyka premiowania nie dawała podstaw do uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających w związku z premią końcową. Obie te instytucje podkreślają zapisy, zgodnie z którymi premia końcowa nie była gwarantowana. Jednakże uznają one również, że uzasadnione oczekiwania ubezpieczających nie ograniczały się do gwarantowanych świadczeń. Nie trzeba stwierdzić, że ubezpieczający żywili uzasadnione oczekiwania dotyczące otrzymania określonej kwoty premii, aby uważać, że uzasadnione oczekiwania zostały wzbudzone. Kwestia ta została podkreślona w oświadczeniu Rządowego Departamentu Aktuarialnego: „Na rynku ubezpieczeń na życie obowiązywała ogólnie przyjęta zasada, że poziom premii końcowych w latach ubiegłych nie dawał podstaw do uzasadnionych oczekiwań na przyszłość, ponieważ zależą one wyłącznie od sytuacji panującej na rynku, z zastrzeżeniem pewnego wyrównania, którego poziom znacznie się różnił w zależności od zakładu.” Uzasadnione oczekiwania nie dotyczyły wypłaty określonej wartości polisy, bez względu na warunki rynkowe czy wyrównanie, ale że ewentualna obniżka będzie odzwierciedlać niekorzystną sytuację na rynku. Stanowisko, zgodnie z którym spółka nie była w stanie utrzymać wartości polis bez wzrostu wartości inwestycji oraz zastępowalności pokoleń, nie wynikało z informacji udzielanych ubezpieczającym i nie stanowiło podstawy do uzasadnionych oczekiwań.” (WE 16 rozdział 18 ust. 220)

(7)

Jak już wspomniano w punkcie dotyczącym art. 8, w prawie brytyjskim istnieje pojęcie uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających.

(8)

WE 84, 72, 69, 51-54, 42, 36, 33, 26

(9)

ES 1, Analiza transpozycji zlecona przez komisję EQUI.

(10)

Z WE 79 wynika, że spółka ELAS nie tworzyła nawet wystarczająco ostrożnych rezerw na przyszłe premie gwarantowane, do których posiadacze polis inwestycyjnych byli uprawnieni zgodnie z umową, ani nie tworzyła odpowiednich rezerw na gwarancje przewidziane w umowach (takie jak gwarantowana stawka renty rocznej).

(11)

Orzeczenie Izby Lordów w sprawie Hymana (Equitable Life Assurance Society przeciwko Hymanowi [2000] 3 WLR 529) stanowiło początek kłopotów spółki ELAS. Izba Lordów orzekła, że zgodnie ze statutem spółka ELAS nie mogła swobodnie decydować o przyjęciu zróżnicowanej polityki premiowej, uzależnionej od tego, czy ubezpieczający z opcją gwarantowanej stawki renty rocznej zdecydował się przyjąć świadczenia według stawki gwarantowanej czy bieżącej. Oznaczało to, że spółka ELAS nie mogła zmniejszyć kwoty premii końcowej wypłacanej ubezpieczającym z opcją gwarantowanej stawki renty rocznej i musiała wypłacić je w obiecanej wysokości. Jednakże spółka nie dysponowała wystarczającymi środkami – nie utworzyła przez te lata odpowiednich rezerw na premie końcowe i zobowiązania z tytułu gwarantowanej stawki renty rocznej, co doprowadziło do rosnącego deficytu aktywów. Odpowiednie rezerwy mogły pomóc uniknąć katastrofy lub zmniejszyć jej rozmiary.

(12)

Pierwsza dyrektywa Rady 77/780/EWG z dnia 12 grudnia 1977 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe (Dz.U. nr L 322 z 17.12.1977, str. 30). Dyrektywa zmieniona dyrektywą 89/646/EWG (Dz.U. nr L 386 z 30.12.1989, str. 1).

(13)

Art. 18 ust. 3 lit. A dyrektywa 79/267/EWG, pierwsza dyrektywa w sprawie ubezpieczeń na życie. Pełny tekst artykułu w sekcji II.1.3, „Istotne artykuły innych dyrektyw”.

(14)

Patrz sprawozdanie Bairda, WE 17 ust. 7.2.2. str. 228.

(15)

Oprócz art. 25, patrz art. 21 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie dotyczący dopuszczenia innych kategorii aktywów na pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz art. 22 trzeciej dyrektywy dotyczący zezwolenia na zastosowanie wyjątków od zasady dywersyfikacji inwestycji. W odniesieniu do art. 22 w Wielkiej Brytanii zgodnie z art. 68 ICA z 1982 r. Sekretarz Stanu ma prawo zaniechać stosowania przepisów dotyczących wyceny aktywów w odniesieniu do określonych zakładów, mimo że korzystanie z tego prawa nie podlega unormowaniom określonym w dyrektywie.

(16)

Patrz uwagi do art. 21.1 w WE 20, sprawozdanie kancelarii Wilde Sapte, sekcja II.2.2 w niniejszej części.

(17)

Charakter obowiązków Komisji Europejskiej został szczegółowo omówiony w części V sprawozdania.

(18)

Dostępne dla osób zainteresowanych na życzenie (wyłącznie w wersji papierowej).


Wnioski CZĘŚĆ II - TRANSPOZYCJA

CZĘŚĆ II - TRANSPOZYCJA

Transpozycja trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie (trzecia dyrektywa).

1. Pomimo zauważenia pewnych rozbieżności pomiędzy odnośnymi uregulowaniami brytyjskimi i artykułami trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie(1) komisja doszła do wniosku, że ich charakter i ilość nie uzasadniają uznania formalnego procesu transpozycji za niewłaściwy.

2. Tym niemniej komisja czyni wyjątek w kwestii znacznych uprawnień, które krajowe prawo brytyjskie nadaje sekretarzowi stanu (jak stanowi sekcja 68 ICA z roku 1982) w zakresie rezygnacji ze stosowania przepisów ostrożnościowych. Uprawnienia te wydają się być sprzeczne z literą i celem dyrektywy i zostały zastosowane niewłaściwie(2) (szczególnie przy wielokrotnym wyrażeniu zgody na wliczenie przyszłych dochodów do marginesu wypłacalności) i dlatego, w tym konkretnym przypadku, pojawia się poważne podejrzenie, że trzecia dyrektywa nie została w całości poprawnie przetransponowana.

3. Komisja jest zdania, że transpozycja trzeciej dyrektywy przez Wielką Brytanię nie została przeprowadzona w sposób pozwalający na skuteczną realizację jej podstawowych celów. Komisja jest zdania, że brytyjski sposób wdrażania dyrektywy (poprzez włączenie jej do różnych aktów prawnych rozmaitej hierarchii zamiast przejęcie jej jako jednolitego aktu) jest niejasny i nie wydaje się być najlepszym sposobem wprowadzania wspólnotowych zasad i norm do prawa krajowego.

Stosowanie trzeciej dyrektywy

4.   Komisja uważa za oczywiste, że zobowiązania nałożone przez dyrektywy na państwa członkowskie dotyczą nie tylko ich kompetencji legislacyjnych, ale również ich kompetencji administracyjnych i sądowniczych. Ponadto przyjęcie krajowych przepisów wykonawczych do dyrektywy nie wyczerpuje jej skutków. Pełne stosowanie dyrektywy jest zapewnione wyłącznie wtedy, gdy krajowe środki wykonawcze są rzeczywiście stosowane w sposób mający na celu osiągnięcie zamierzonego rezultatu. W przeciwnym wypadku stosowanie dyrektyw miałoby negatywny wpływ na jednolitość i równoważność w ramach wspólnotowego porządku prawnego.

5.   Komisja jest zdania, że Wielka Brytania w sposób nieodpowiedni stosowała trzecią dyrektywę w sprawie ubezpieczeń na życie w przypadku spółki Equitable Life, a brytyjskie organy nadzoru oraz władze niewystarczająco wypełniały podstawowy cel tej dyrektywy. Komisja uważa, że w przedmiotowej sprawie formalistyczna transpozycja w połączeniu z niedostatecznym w wielu aspektach zastosowaniem prowadzi do wniosku, że całość procesu wdrażania była wadliwa.

Specyficzne zagadnienia dotyczące stosowania

Pojęcie nadzoru finansowego nad całością działalności przedsiębiorstwa

6. Komisja przypomina, że dyrektywa stanowi, iż nadzór finansowy musi obejmować „całą działalność przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego(3). Komisja jako prawodawca podkreśla, że tak prosta terminologia jest jednoznaczna i musi być otrzymać szeroką i właściwą interpretację.

7. Komisja jest zdania, że władze brytyjskie nadzorujące ELAS nie uwzględniły lub błędnie zrozumiały pojęcie „nadzoru finansowego nad całą działalnością przedsiębiorstwa”, co nie jest zgodne z art. 8(4), 18(5), i 25(6) trzeciej dyrektywy.

8. Komisja jest zdania, że opcja wyrażona w ust. 1.D. art. 18 trzeciej dyrektywy nie wyklucza, że przyszłe uznaniowe lub pozaumowne premie mogą stanowić część składową "całej działalności" i nie zwalnia władz państw członkowskich z dokładania wszelkich wysiłków dla poszanowania litery i celów dyrektywy. Ponadto materiały dostępne komisji wskazują(7), że jedną z głównych przyczyn trudności finansowych ELAS był fakt, że przez lata nie tworzono rezerw na przyszłe uznaniowe lub pozaumowne premie.

9. Utrzymywano, że na ELAS nie ciążył obowiązek tworzenia rezerw na przyszłe uznaniowe lub pozaumowne premie, ponieważ dyrektywa jedynie otwierała taką możliwość, a brytyjski prawodawca nie skorzystał z niej. Komisja jest zdania, że dobrowolny charakter tworzenia rezerw na premie uznaniowe podważył znaczenie i wewnętrzną spójność dyrektywy. Chociaż brytyjskie organy nadzorcze były uprawnione do wprowadzenia tej opcji, można było twierdzić, że było to niezgodne z ogólnym celem dyrektywy.

10. Informacje przedłożone komisji(8) wskazują, że prawodawca skłonił się ku zwróceniu szczególnej uwagi na margines wypłacalności w wąskim rozumieniu i w ogólnej analizie kondycji finansowej przedsiębiorstwa nie uwzględnił lub uwzględnił jedynie w niewielkim stopniu przyszłe premie uznaniowe i pozaumowne. Komisja uważa więc, że jest rzeczą prawdopodobną, iż prawodawca nie zdołał zagwarantować, że ELAS zawsze dysponował odpowiednim marginesem wypłacalności w odniesieniu do całej działalności.

Brak właściwych procedur administracyjnych i księgowych oraz mechanizmów kontroli wewnętrznej.

11. Istnieją wyraźne wskazówki na to, że brytyjski nadzór świadomie nie zakwestionował podwójnej, a więc konfliktowej roli wyznaczonego aktuariusza ELAS, który przez sześć lat zajmował w firmie również główne stanowisko kierownicze jako jej dyrektor generalny. Komisja jest zdania, że ta podwójna rola doprowadziła do potencjalnego konfliktu interesów bardzo szkodliwy dla ubezpieczonych, na co nadzór powinien był zwrócić uwagę jako na przykład złego zarządzania przedsiębiorstwem. Komisja jest również zdania, że nie podejmując szybkich kroków w sprawie podwójnej roli wyznaczonego aktuariusza nadzór brytyjski nie wywiązał się z obowiązku wymagania od ELAS „prawidłowych procedur w zakresie administracji i rachunkowości oraz odpowiednich mechanizmów kontroli wewnętrznej”, co wyraźnie stanowi art. 8 trzeciej dyrektywy(9). Komisja z naciskiem stwierdza, że funkcja wyznaczonego aktuariusza była centralnym elementem brytyjskiego systemu nadzoru, a niezagwarantowanie skutecznego działania aktuariusza podważyło cały system nadzoru, w szczególności poprzez niezapewnienie adekwatności wszelkiej kontroli wewnętrznej. Komisja jest zdania, w momencie wprowadzenia pojęcia wyznaczonego aktuariusza, bez względu na to czy wymagało tego prawo wspólnotowe, wyznaczony aktuariusz stał się częścią brytyjskiego systemu regulacji i nadzoru, który - jako całość - objęty został trzecią dyrektywą. Ponadto niektóre oświadczenia(10) pozwalają komisji przypuszczać, że to zaniedbanie było częścią szerszej praktyki administracyjnej, która podważyła skuteczność zabezpieczeń zawartych w prawie Wspólnoty.

Nierespektowanie uzasadnionych oczekiwań właścicieli polis (PRE)

12. Zgodnie z niektórymi oświadczeniami złożonymi komisji(11) pojęcie PRE obejmuje fakt, że właściciele polis, oprócz zagwarantowanych umową korzyści, oczekują również premii uznaniowych. Jeśli władze były zobligowane do respektowania PRE jako części ich zobowiązań wynikających z prawa Wspólnoty, zdaniem komisji powinny również upewnić się co do istnienia rezerw na premie uznaniowe. Komisja uważa, że nie wliczając premii uznaniowych do całości działalności przedsiębiorstwa i nie wymagając od ELAS stworzenia w tym celu odpowiednich zabezpieczeń technicznych regulator brytyjski nie uwzględnił należycie PRE, co wydaje się naruszać literę i cel art. 18 trzeciej dyrektywy.

13. Komisja przypomina, że art. 10 trzeciej dyrektywy zobowiązuje do nadania władzom brytyjskim uprawnień i środków zapewnienia respektowania PRE i podjęcia wszelkich odpowiednich i koniecznych działań w celu zapewnienia przestrzegania przez ELAS brytyjskiego prawa(12), aby zapobiec nieprawidłowościom przynoszącym uszczerbek ubezpieczonym lub usunąć te nieprawidłowości.

14. Oświadczenia złożone komisji(13) wskazują, że w latach dziewięćdziesiątych regulatorzy brytyjscy nie korzystali w przypadku ELAS ze swych obszernych uprawnień, choć posiadali dość przesłanek mówiących, że kryzys nadchodzi. Niektóre informacje(14) wskazują, że regulator świadomie i z wyrachowaniem przyjął zasadę nieinterwencji w sprawie ELAS. Komisja jest zdania, że mogło to stanowić niedopełnienie prze regulatora obowiązku zapewnienia poszanowania PRE, co stanowi naruszenie litery i celu art. 10 trzeciej dyrektywy.

Nadmierna pobłażliwość brytyjskiego regulatora w sprawie marginesu wypłacalności

15. Szereg oświadczeń(15) potwierdza wniosek, że ELAS sztucznie poprawiał na zewnątrz opinię o swej kondycji finansowej i był w stanie sprostać wymaganiom wypłacalności dzięki otrzymywaniu od regulatora kolejnych upoważnień do wliczania przyszłych dochodów i traktowania ich według metody Zillmera jako część ukrytych dochodów. Upoważnienia te były wydawane w oparciu o przysługujące sekretarzowi stanu prawo odstąpienia zawarte w sekcji 68 ICA z 1982 roku, którego zgodność z literą i celem trzeciej dyrektywy budzi wątpliwości komisji. Pobłażliwość wykazana w tym zakresie przez brytyjskiego regulatora wydaje się naruszać art. 10 i 25 trzeciej dyrektywy.

16. Komisja jest zdania, że umożliwienie pozornego wypełniania wymagań w zakresie wypłacalności pozwoliło ELAS ukryć prawdę przed ubezpieczonymi i zagroziło jego dalszemu bytowi. Dochodzi więc do wniosku, że wystąpiło zagrożenie PRE, a regulator brytyjski przypuszczalnie podjął kroki, które nie były „właściwe i konieczne, aby zapobiec nieprawidłowościom przynoszącym uszczerbek ubezpieczonym lub usunąć te nieprawidłowości(16).

17. Komisja jest zdania, że nadmierne wykorzystanie przyszłych dochodów oraz metody Zillmera sprawiło, że margines wypłacalności był mylnym wskaźnikiem kondycji finansowej ELAS i w związku z tym brytyjski regulator nie dopełnił obowiązku wymagania od ELAS posiadania „w każdym momencie odpowiedniego marginesu wypłacalności w zakresie całej działalności przedsiębiorstwa”.

18. Wiele materiałów(17) wskazuje na to, że szczególnie na początku lat dziewięćdziesiątych brytyjskie organy nadzoru i regulacyjne nie dysponowały odpowiednimi środkami w postaci fachowego personelu lub środków finansowych niezbędnymi do wypełnienia ich obowiązku nadzoru i regulacji, co było niezgodne z normami opisanymi w art. 10 ust. 3 trzeciej dyrektywy. Te niezbędne uprawnienia i środki i wynikająca z nich zdolność skutecznego nadzoru są tym bardziej ważne, ponieważ z wejściem w życie trzeciej dyrektywy państwo członkowskie, na którego terenie działa towarzystwo ubezpieczeń na życie, ponosi wyłączną odpowiedzialność za nadzór finansowy.

Wymogi informacyjne

19.  Materiały dostępne komisji (18) są źródłem wątpliwości co do tego, czy Wielka Brytania należycie wdrożyła wymogi dotyczące ujawniania informacji, określone w trzeciej dyrektywie, oraz czy wymogi te naruszono w przypadku spółki Equitable Life.

(1)

Patrz część II, sekcje II.2.1; Część II, sekcja II.2.2; Część II, sekcja II.2.3 oraz WE 20.

(2)

Patrz część II, sekcja II.1.1 dot. art. 25 trzeciej dyrektywy; patrz WE17, ust. 7.2.2., s. 228.

(3)

Artykuł 8 trzeciej dyrektywy.

(4)

Patrz część II, sekcje II.1.1 i część II, seckcja II.2.3.; patrz również WE 16 (Ch. 16; ch. 19, para. 210; ch. 18, para.220; ch. 21) i WE Conf 3.

(5)

Patrz część II sekcja II.1.1 i część II sekcja II.2.3; patrz również WE Conf 11, WE 16, WE 26 i WE 79.

(6)

Patrz część II sekcja II.1.1 i częśćt II sekcja II.2.3; patrz również WE 17.

(7)

Patrz sekcja II.2.3; patrz również WE 16, WE 26 i WE 79.

(8)

Patrz WE 16, ch. 19, para 210.

(9)

Patrz część II sekcja II.1.1 i część II sekcja II.2.3.

(10)

Patrz Baird Report (WE 17), ust. 2.13.6.

(11)

Patrz część II sekcja II.1.1; patrz również część II sekcja II.2.3; patrz również WE 16, ch.18, para 220, i WE 26, WE 52-54 i LLOYD w H5.

(12)

Patrz część II sekcja II.1.1.

(13)

Patrz część II sekcje II.1.1, i część II sekcja II.2.3; patrz również WE 17.

(14)

Patrz część II sekcja II.2.3 i WE 16.

(15)

Patrz część II sekcja II.1.1 i część II sekcja II.2.3; patrz również WE 17, para 7.2.2, s. 228.

(16)

Art. 10 trzeciej dyrektywy.

(17)

Patrz np.: Baird Report (WE 17), ust. 2.23.5; Penrose Report (WE 16), rozdział 19, ust. 158 i 160.

(18)

Patrz sekcja IV.


CZĘŚĆ III – SYSTEM NADZORU

w sprawie oceny brytyjskiego systemu nadzoru w odniesieniu do Equitable Life

SPIS TREŚCI  CZĘŚĆ III

I.         Przepisy prawa wspólnotowego

            1. Zakres zastosowania przepisów trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie

            2. Obowiązki w zakresie nadzoru ostrożnościowego

            3. Obowiązki w zakresie nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności

            4. Ocena sytuacji finansowej zakładów

            5. Wdrożenie środków nadzoru

            6. Nadzór nad zagranicznymi zakładami

            7. Nadzór nad sytuacją rachunkową i finansową

            8. Nadzór nad zakładami w trudnej sytuacji

 9. Komisja Europejska a sprawa Equitable Life

10. CEIOPS a Protokół ze Sieny

11. Projekt wypłacalność II

12. Kwestie wymagające wyjaśnienia

II.        Brytyjski system nadzoru sektora ubezpieczeń na życie

1. Stosowanie przepisów trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie

2. Nadzór ostrożnościowy

                       a) lata 1982-1998

                       b) lata 1998-2001

                       c) od 2001 r.

            3. Przepisy dotyczące zasad prowadzenia działalności

            4. Wyznaczony aktuariusz

5. Uprawnienia organów nadzoru w zakresie interwencji

6. Odpowiedzialność organów nadzoru

III.      Główne ustalenia zawarte w sprawozdaniach Penrose’a i Bairda w sprawie organów nadzoru sektora ubezpieczeń na życie

1. Sprawozdanie Bairda (październik 2001 r.)

            2. Sprawozdanie Penrose’a (marzec 2004 r.)

                       2.1 Definicja nadzoru ostrożnościowego

                       2.2 Uprawnienia organów nadzoru w zakresie interwencji

                       2.3 Kontakty między organami nadzoru

                       2.4 Niekwestionowana podwójna rola Roya Ransona

                       2.5 Domniemane ogólne uchybienia ze strony organów nadzoru

a) Brak wiedzy i/lub niedostateczne monitorowanie

b) Samozadowolenie lub polityka nieingerencji ze strony organów nadzoru

c) Zaniedbania ze strony organów nadzoru

2.6 Chronologia uznania przez organy nadzoru zastrzeżeń w sprawie EL

                       2.7 Wnioski zawarte w sprawozdaniu Penrose’a

IV.      Pozostałe zeznania ustne i materiały pisemne przeanalizowane przez komisję śledczą

                       1. Domniemane zaniedbania w nadzorze i przepisach ostrożnościowych

           a) Zarzuty dotyczące uchybień proceduralnych ze strony brytyjskich organów nadzoru

 b) Domniemane utrudnianie ze strony brytyjskich organów nadzoru i zmowa z EL

c) Zarzuty dotyczące wpływu sektora na organy nadzoru

d) Zarzuty dotyczące polityki nieingerencji w zakresie nadzoru

e) Zarzuty dotyczące nadmiernego poważania organów nadzoru dla EL

                       f) Zarzuty dotyczące starań organów nadzoru o powstrzymanie upadłości EL

                       g) Podwójna rola dyrektora generalnego i wyznaczonego aktuariusza EL

h) Odpowiednia wysokość środków posiadanych przez organy nadzoru

2. Problem gwarantowanej stawki renty rocznej

           a) Chronologia

b) Informacje wprowadzające

c) Zarzuty dotyczące niekompetencji organów nadzoru wykazanej w braku rozpoznania ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej

3. Domniemany nieuczciwy charakter postępowania kompromisowego z 2001 r.

           a) Chronologia

                       b) Sprawozdanie niezależnego aktuariusza

                       c) Szczegółowe warunki kompromisu

d) Rola Urzędu Nadzoru Finansowego w postępowaniu kompromisowym

           e) Skargi ubezpieczających

           f) Zarzuty dotyczące niespełnienia wymogów przez zarząd EL

4. Domniemane zaniedbania w sprawowaniu nadzoru nad stosowaniem zasad prowadzenia działalności

a) Zarzuty dotyczące nieuczciwej sprzedaży i wprowadzania w błąd w Wielkiej Brytanii

b) Zarzuty dotyczące nieuczciwej sprzedaży i wprowadzania w błąd w innych państwach członkowskich

c) Zarzuty dotyczące masowego zawierania umów ubezpieczenia

d) Zarzuty dotyczące braku komunikacji między brytyjskimi organami nadzoru

e) Komunikacja między organami nadzoru w Wielkiej Brytanii i w innych krajach

f) Wprowadzająca w błąd reklama na rynku niemieckim i irlandzkim

Wnioski

Wprowadzenie

W odpowiedzi na tiret trzecie mandatu komisja śledcza przystąpiła do analizy roli i skuteczności organów nadzoru w Wielkiej Brytanii i w innych zaangażowanych państwach członkowskich, podejmując próbę ustalenia, czy dochodziło do powtarzających się uchybień w zakresie nadzoru nad sektorem ubezpieczeń na życie w całości, a także nad sposobem prowadzenia działalności przez Equitable Life i nad jej kondycją finansową. Komisja śledcza przeanalizował również zarzuty dotyczące uchybień ze strony organów nadzoru w zakresie ochrony ubezpieczających i konsumentów wynikających z niewłaściwego wdrożenia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie(1), koncentrując się na ocenie brytyjskiego organu nadzoru w porównaniu do innych tego rodzaju systemów w UE.

Ustalenia zawarte w sprawozdaniu Penrose’a(2) oraz w sprawozdaniu Bairda(3), których dochodzenia pokrywają się częściowo z mandatem komisji śledczej, zostały przyjęte za punkt wyjścia i rozpatrzone w szerszym, europejskim kontekście(4).

(1)

Dyrektywa 92/96/EWG z dnia 10 listopada 1992 r., Dz.U. L 360 z 9.12.1992.

(2)

Ministerstwo Skarbu ustanowiło dochodzenie lorda Penrose’a w sierpniu 2001 r. Zakres jego kompetencji był następujący: „Zbadanie okoliczności, które doprowadziły do obecnej sytuacji w spółce Equitable Life Assurance Society, z uwzględnieniem odpowiednich uwarunkowań rynku ubezpieczeń na życie; określenie wniosków, jakie należy wyciągnąć w kwestii prowadzenia, zarządzania i nadzoru nad działalnością w zakresie ubezpieczeń na życie; przedstawienie Ministerstwu Skarbu sprawozdania na temat poczynionych ustaleń.” Sprawozdanie Penrose’a zostało opublikowane dnia 8 marca 2004 r.

(3)

Sprawozdanie Bairda, „Nadzór nad Equitable Life: niezależne sprawozdanie” sporządzone przez Ronniego Bairda, dyrektora ds. zapewnienia jakości i audytu wewnętrznego w Urzędzie Nadzoru Finansowego, we współpracy z Norton Rose i PricewaterhouseCoopers, zostało opublikowane przez Ministerstwo Skarbu w dniu 17 października 2001 r.

(4)

Toczące się dochodzenie rzecznika brytyjskiego Parlamentu i służby zdrowia również ma na celu ustalenie, czy odpowiedni brytyjski system nadzoru był właściwie zarządzany. W pierwszym sprawozdaniu rzecznika brytyjskiego Parlamentu, opublikowanym w czerwcu 2003 r., nie uznano organów nadzoru ostrożnościowego za winnych niewłaściwego administrowania w latach 1999-2000 i stwierdzono, że inwestorzy nie są uprawnieni do odszkodowania. W drugim sprawozdaniu rozszerzono ramy czasowe dochodzenia i włączono do jego zakresu renty roczne o gwarantowanej stawce. Opublikowanie drugiego sprawozdania rzecznika brytyjskiego Parlamentu w sprawie Equitable Life, planowane początkowo na jesień 2006 r., zostało przełożone do maja 2007 r., a w związku z tym jego ustalenia nie mogły zostać włączone do niniejszego sprawozdania. W piśmie do brytyjskich parlamentarzystów z dnia 16 października 2006 r. (przypadkowo z dnia wizyty delegacji komisji EQUI w Londynie), pani rzecznik napisała: „stało się jasne, że dowody, które wydają się istotne dla badanej sprawy, nie zostały nam ujawnione... Dowody te otrzymaliśmy w lipcu i sierpniu 2006' r. (załącznik do WE-FILE19). Paul BRAITHWAITE (H11) wyraził ubolewanie, z powodu faktu, że „ta ogromna ilość nowych dowodów od 2001 r., które poprzednio ukryto podczas dochodzenia Penrose’a (...) najwyraźniej doprowadziło do tego, że komisja EQUI nie będzie mogła w swoim sprawozdaniu powołać się na dochodzenie rzecznika.


I.        Przepisy prawa wspólnotowego

Rola i zakres obowiązków organów nadzoru ubezpieczeń na życie w zakresie nadzoru nad zakładami ubezpieczeń zostały ujęte w art. 8-10 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie(1) zmieniających art. 15, 16 i 23 pierwszej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie(2).

Przepisy dotyczące rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz ich wykazywania przez zakłady ubezpieczeń (m.in. w formie marginesów wypłacalności) zostały ujęte w art. 18-27 trzeciej dyrektywy zmieniających art. 17-21 pierwszej dyrektywy(3).

Przepisy dotyczące zasad prowadzenia działalności, w tym prawo zobowiązań, warunki ubezpieczenia itp., zostały ujęte w art. 28-31 oraz w załączniku II do trzeciej dyrektywy oprócz przepisów art. 4 i 15 drugiej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie(4).

Natomiast przepisy dotyczące zakładów ubezpieczeń w trudnej sytuacji zostały ujęte w art. 24 ust. 2-4 pierwszej dyrektywy(5).

Trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie określa zatem warunki utworzenia jednolitego rynku produktów ubezpieczeniowych w UE/EWG na podstawie zasady, zgodnie z którą system ostrożnościowy w każdym państwie członkowskim jest uznawany za równoważny przez inne państwa członkowskie, zaś zakład ubezpieczeń podlegający przepisom w jednym państwie członkowskim i oferujący swoje produkty na całym rynku wewnętrznym może być uważany przez władze państwa przyjmującego za wystarczająco wypłacalny, aby móc oferować swoje produkty w innych państwach członkowskich bez konieczności spełnienia dodatkowych wymogów w kwestii wypłacalności.

1.         Zakres zastosowania przepisów trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie

W odróżnieniu od rozporządzeń, dyrektywy są wiążące co do efektu, jaki ma zostać osiągnięty, ale wybór form i metod wdrożenia pozostawia się władzom krajowym(6). Trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie miała zostać transponowana przez państwa członkowskie do dnia 31 grudnia 1993 r. i wprowadzona w życie najpóźniej do 1 lipca 1994 r. Władze brytyjskie oficjalne powiadomiły Komisję o transponowaniu trzeciej dyrektywy do brytyjskiego prawa w dniu 29 czerwca 1994 r., potwierdzając jej wejście w życie z dniem 1 lipca 1994 r.(7)

Termin ten jest istotny dla analizy roli brytyjskich organów nadzoru w sprawie Equitable Life, ponieważ ich działania w latach 1989-1993 (kontrola sprawozdań aktuarialnych, nadzór ostrożnościowy) podlegały przepisom pierwszej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie (79/267/EWG).

W swoich orzeczeniach Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) wielokrotnie kładł duży nacisk na cel dyrektywy.(8) Z tego względu podstawowe pytanie brzmi: czy państwo członkowskie podjęło wszelkie konieczne środki dla zapewnienia pełnej skuteczności dyrektywy zgodnie z celem, któremu dyrektywa ta służy. ETS podkreśla: „Państwa członkowskie mają obowiązek dopilnować pełnego i skutecznego stosowania dyrektywy, co oznacza, że obowiązki państwa członkowskiego w zakresie transpozycji nie ograniczają się do przyjęcia odpowiednich środków wykonawczych. Państwa członkowskie wciąż mają obowiązek zapewnić pełne stosowanie dyrektywy również po przyjęciu środków wykonawczych, zaś osoby prywatne mają prawo wytoczyć postępowanie przeciwko państwu przed sądem krajowym w przypadku, gdy pełne stosowanie dyrektywy nie zostanie zagwarantowane. Odnosi się to nie tylko do przypadków, gdy dyrektywa nie została wdrożona lub została wdrożona niepoprawnie, ale także gdy krajowe środki poprawnie wdrażające dyrektywę nie są stosowane w sposób pozwalający osiągnąć pożądany efekt. Co więcej ETS wielokrotnie orzekał, że dyrektywy są obowiązujące w odniesieniu do wszystkich władz państwa członkowskiego, nie tylko władzy ustawodawczej, ale również organów administracji odpowiedzialnych za codzienne stosowanie i egzekwowanie prawa." (ES-1, ust. 7-8)

2.         Obowiązki w zakresie nadzoru ostrożnościowego

Art. 8 i 9 trzeciej dyrektywy zawierają jasną definicję zakresu kompetencji i obowiązków państw członkowskich w dziedzinie nadzoru, w tym w przypadkach, gdy zakład ubezpieczeń prowadzi działalność w innych państwach członkowskich, stanowiąc, że „nadzór finansowy obejmuje weryfikację wypłacalności zakładu ubezpieczeń w odniesieniu do całej jego działalności, tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, w tym rezerw matematycznych oraz aktywów przeznaczonych na ich pokrycie zgodnie z przepisami ustanowionymi lub zasadami stosowanymi w państwie członkowskim pochodzenia zgodnie z przepisami przyjętymi na szczeblu wspólnotowym.”

W przypadku zakładu, który otworzył oddział operacyjny w innym państwie członkowskim, „właściwe władze państwa członkowskiego pochodzenia wymagają, aby każdy zakład ubezpieczeń posiadał prawidłowe procedury administracyjne i księgowe oraz odpowiednie mechanizmy kontroli wewnętrznej.” Do celów kontroli „państwo członkowskie oddziału ustanawia odpowiednie przepisy (...) dotyczące samodzielnego prowadzenia przez właściwe władze państwa pochodzenia lub poprzez wyznaczone przez nie osoby (...) kontroli na miejscu informacji koniecznych dla zapewnienia nadzoru finansowego nad zakładem. Władze państwa członkowskiego oddziału mogą uczestniczyć w tej weryfikacji.” Państwo członkowskie pochodzenia może wymagać regularnego informowania o stanie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w ramach nadzoru ostrożnościowego, ale wyłącznie w celu „zweryfikowania zgodności z krajowymi przepisami dotyczącymi zasad aktuarialnych, przy czym warunek ten nie wpływa na możliwość prowadzenia działalności przez zakład ubezpieczeń.”

3.         Obowiązki w zakresie nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności

Nadzór nad tzw. zasadami prowadzenia działalności (tzn. warunkami umownymi i zasadami działania wpływającymi na decyzję konsumenta o wykupieniu polisy) to kolejny obszar obowiązków organów nadzoru powołanych przez państwa członkowskie. Zgodnie z art. 4 drugiej dyrektywy „prawem właściwym dla zawieranych umów (...) jest prawo państwa członkowskiego zobowiązania. (...) Państwa członkowskie stosują do umów ubezpieczenia swoje ogólne zasady prawa międzynarodowego prywatnego dotyczącego zobowiązań umownych.” Obowiązek organu nadzoru przyjmującego państwa członkowskiego w zakresie interwencji jest zatem ograniczony do przypadków sprzecznych „z przepisami prawa służącymi ochronie ogólnego dobra(9) w państwie członkowskim zobowiązania.”

W ramach ochrony konsumenta subskrybenci muszą mieć zapewniony okres unieważnienia w wymiarze „od 14 do 30 dni licząc od dnia zawarcia umowy.” (art. 15 drugiej dyrektywy). Ponadto ubezpieczający musi otrzymać przynajmniej informacje wymienione w załączniku II do trzeciej dyrektywy, przy czym istnieje możliwość wprowadzenia wymogu „przedstawiania informacji innych niż wymienione w załączniku II tylko wtedy, gdy jest to konieczne do właściwego zrozumienia przez ubezpieczającego istotnych elementów zobowiązania. Państwo członkowskie zobowiązania ustanawia szczegółowe zasady wykonania niniejszego artykułu i załącznika II.” (art. 31 trzeciej dyrektywy)

4.         Ocena sytuacji finansowej zakładów

Art. 10 ust. 2 trzeciej dyrektywy zawiera definicję rodzaju informacji, jakie zakład ubezpieczeń ma obowiązek przedstawiać, zgodnie z którą „Państwa członkowskie wymagają, aby zakłady ubezpieczeń na życie, których siedziby zarządu znajdują się na ich terytorium, okresowo przedstawiały sprawozdania wraz z dokumentami statystycznymi, koniecznymi do celów nadzoru. Właściwe władze wymieniają między sobą dokumenty i informacje przydatne do celów nadzoru.”

5.         Wdrożenie środków nadzoru

Art. 10 ust. 3 trzeciej dyrektywy zawiera definicję instrumentów, jakie państwa członkowskie mają obowiązek przyjąć, aby móc wdrożyć środki nadzoru, która brzmi następująco „Każde państwo członkowskie podejmuje wszelkie konieczne środki w celu zapewnienia właściwym władzom odpowiednich uprawnień i środków koniecznych do sprawowania nadzoru nad działalnością zakładów ubezpieczeń mających siedziby zarządu na ich terytorium, w tym działalności prowadzonej poza tym terytorium, zgodnie z dyrektywami Rady regulującymi tę działalność, oraz w celu ustalenia, czy są one wykonywane.”

Art. 10 ust. 3 w dalszej części stanowi, że „W szczególności, te uprawnienia i środki muszą umożliwić właściwym władzom:

a) przeprowadzenie szczegółowych badań dotyczących sytuacji zakładu oraz całej jego działalności, między innymi przez:

-            zbieranie informacji lub wymaganie złożenia dokumentów dotyczących jego działalności ubezpieczeniowej,

-            prowadzenie sprawdzenia na miejscu, w lokalu zakładu;

b) podjęcie wszelkich właściwych i koniecznych środków wobec zakładu, członków jego zarządu lub kierownictwa, bądź wobec osób sprawujących kontrolę nad zakładem, aby zapewnić utrzymanie zgodności działalności zakładu z przepisami ustawowymi, wykonawczymi i administracyjnymi, które muszą być przestrzegane przez zakład w każdym państwie członkowskim, oraz w szczególności z planem działalności, o ile plan taki jest obowiązkowy, oraz aby zapobiegać lub zaradzić wszelkim nieprawidłowościom mającym niekorzystny wpływ na interesy osób ubezpieczonych;

c) zapewnienie stosowania tych środków, w razie konieczności w drodze przymusu oraz, gdy właściwe, na drodze sądowej.”

6.         Nadzór nad zagranicznymi zakładami

Kwestia nadzoru ostrożnościowego nad zagranicznymi zakładami jest regulowana art. 8 trzeciej dyrektywy, który wyraźnie stanowi, że „Nadzór finansowy nad zakładem ubezpieczeń, obejmujący działalność, którą zakład ubezpieczeń prowadzi przez swoje oddziały lub w ramach swobody świadczenia usług, stanowi wyłączną odpowiedzialność rodzimego państwa członkowskiego.” W dalszej części dodano: „Jeśli właściwe władze państwa członkowskiego zobowiązania mają podstawy uważać, że działalność zakładu ubezpieczeń może naruszyć jego prawidłową kondycję finansową, powiadamiają o tym właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego zakładu.”

7.         Nadzór nad sytuacją rachunkową i finansową

Zgodnie z art. 18 trzeciej dyrektywy „Rodzime państwo członkowskie wymaga od każdego zakładu ubezpieczeń utworzenia wystarczających rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, w tym rezerw matematycznych, w odniesieniu do całej jego działalności”, których wysokość ma zostać ustalona zgodnie ze ściśle określonymi zasadami(10). Z kolei art. 20 trzeciej dyrektywy stanowi: „Aktywa pokrywające rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe uwzględniają rodzaj prowadzonej przez zakład działalności w taki sposób, aby zapewnić bezpieczeństwo, rentowność i zbywalność jego lokat (...).”

Uznano jednak, że zasady obliczania premii w umowach ubezpieczenia oraz ich „wpływ wyrównujący” na polisy – a więc główny czynnik uwzględniany przy ocenie działań ELS – nie „podlegają prawu unijnemu, lecz powinny być rozpatrywane w ramach prawa zobowiązań”(11).

8.         Nadzór nad zakładami w trudnej sytuacji

Art. 24 ust. 2-4 pierwszej dyrektywy stanowi: „Do celów przywrócenia prawidłowej sytuacji finansowej zakładu (...) organ nadzoru państwa członkowskiego siedziby zarządu wymaga, aby przedstawiono mu do zatwierdzenia plan przywrócenia prawidłowej sytuacji finansowej. Jeżeli margines wypłacalności spada poniżej poziomu funduszu gwarancyjnego (...) organ nadzoru państwa członkowskiego siedziby zarządu wymaga przedstawienia przez zakład ubezpieczeń do zatwierdzenia krótkookresowego planu finansowego. Informuje on organy pozostałych państw członkowskich, w których zakład uzyskał zezwolenie na prowadzenie działalności, o wszelkich podjętych środkach, zaś wymienione organy podejmują na jego wniosek podobne środki. Właściwe organy ds. nadzoru mogą ponadto podjąć wszelkie środki niezbędne do celów ochrony interesów ubezpieczających. (...)”

9.        Komisja Europejska a sprawa Equitable Life

Zgodnie z materiałami przedstawionymi i potwierdzonymi przez unijnego komisarza Charliego McCREEVY’EGO (H8) najwcześniejsza korespondencja, jaką Komisja Europejska otrzymała w sprawie Equitable Life, pochodzi z lutego 2001 r.(12), tzn. z czasu, gdy sprawa ta była już szeroko opisywana w brytyjskiej prasie, długo po orzeczeniu Izby Lordów i po wstrzymaniu sprzedaży nowych polis przez Equitable Life. W pierwszych odpowiedziach Komisja stwierdziła, że będzie „czekać na wynik sprawozdania Penrose’a, zanim stwierdzi, jakie ewentualnie działania powinny zostać podjęte.”(13)

W marcu 2004 r. otrzymane skargi wciąż nie zostały oficjalnie zarejestrowane przez Sekretariat Komisji, który twierdził, że celem wspólnotowego postępowania w sprawie uchybienia jest „odbudowa lub zapewnienie zgodności prawa krajowego z prawem wspólnotowym, a nie orzekanie o domniemanych niezgodnościach w poprzednim systemie nadzoru”, dodając, że „wszelkie roszczenia odszkodowawcze powinny być składane przed sądem krajowym.” W istocie Komisja – powołując się na „rzetelne opinie prawne oparte na orzecznictwie Trybunału”(14) – uparcie twierdziła, że nie ma potrzeby, aby podejmowała decyzję w sprawie domniemanej przeszłej niezgodności ze wspólnotowym prawem nadzoru ostrożnościowego sprawowanego przez brytyjskie organy nadzoru nad Equitable Life, skoro ustalono zgodność obecnie obowiązującego systemu nadzoru.

Komisarz Charlie McCREEVY potwierdził w H8, że „Głównym zadaniem Komisji jest dopilnowanie, by prawodawstwo wspólnotowe było prawidłowo wdrażane”, dodając, że „Sprawdzanie wdrożenia prawodawstwa wspólnotowego przez państwa członkowskie jest trudnym zadaniem. Wymaga ono czasu i środków. Pojawiają się trudności językowe. Tłumaczenia nie zawsze są dostępne. Państwa członkowskie często wdrażają dyrektywy, zmieniając wiele aktów obowiązującego już ustawodawstwa i często nie przygotowują tabeli transpozycji.”

Jego komunikat jest wyraźny: „Komisja nie odpowiada za nadzór nad poszczególnymi zakładami ubezpieczeń. Zadanie to należy do władz krajowych. (...) Nie jest ona i nie może być nadzorcą nadzorujących.” Oceniając sprawę Equitable Life, komisarz Charlie McCREEVY zakończył słowami: „Władze brytyjskie zareagowały bardzo szybko po kryzysie w spółce i zaprzestaniu sprzedaży nowych ubezpieczeń. (...) Moim zdaniem można śmiało uznać, że system, który obowiązywał przed kryzysem w spółce Equitable Life, już nie istnieje. (WE73)

10.       CEIOPS a Protokół ze Sieny

Komitet Europejskich Inspektorów ds. Ubezpieczeń i Emerytur Pracowniczych (CEIOPS(15)) – poprzednio działający pod nazwą Europejska Konferencja Organów Nadzoru Ubezpieczeń – został ustanowiony na mocy decyzji 2004/6/WE z dnia 5 listopada 2003 r. i rozpoczął działalność w dniu 28 maja 2004 r. W skład CEIOPS wchodzą przedstawiciele wysokiego szczebla organów nadzoru ds. ubezpieczeń i emerytur pracowniczych z państw członkowskich UE(16).


Stosując tzw. proces Lamfalussy’ego(17) do sektora bankowego i sektora rynków kapitałowych, CEIOPS wykonywał zadania komitetu trzeciego stopnia ds. sektorów: ubezpieczeń, reasekuracji i emerytur pracowniczych. Rola ta wiąże się z zapewnianiem doradztwa na rzecz Komisji Europejskiej podczas przygotowywania środków wykonawczych do dyrektyw ramowych (na przykład w odniesieniu do „Wypłacalność II”, obecnie głównego jej przedsięwzięcia(18)), a także doradztwa w sprawie przepisów dotyczących ubezpieczeń i emerytur pracowniczych oraz ustanawiania standardów nadzoru. Formułowane przez komitet zalecenia i wytyczne mają na celu zwiększenie spójności i skuteczne stosowanie przepisów, co ułatwia współpracę między krajowymi organami nadzoru i pozwala zaktualizować Protokół ze Sieny z 1997 r. Jednakże w kwestii uprawnień wykonawczych CEIOPS powinien być postrzegany jako „mechanizm mediacji, w którym krajowe organy nadzoru są poddawane presji grupy, a nie przekonywane argumentem siły.”(19)

Podpisany w dniu 30 października 1997 r. Protokół ze Sieny dotyczy współpracy organów nadzoru państw członkowskich UE w stosowaniu dyrektyw dotyczących ubezpieczenia na życie i ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie. Zgodnie z protokołem „przyjęcie trzecich ramowych dyrektyw dotyczących ubezpieczeń majątkowych i osobowych oraz ubezpieczeń na życie, które ustanawiają jednolitą licencję i jednolity nadzór, w szczególności nadzór finansowy sprawowany tylko przez właściwe władze macierzystego państwa członkowskiego, wymaga pogłębienia ich współpracy, która już jest objęta protokołami stosującymi pierwsze i drugie dyrektywy.” Jego celem jest podtrzymanie praktycznej współpracy „między krajowymi służbami administracyjnymi w celu ułatwienia nadzoru nad ubezpieczeniami bezpośrednimi w Unii Europejskiej i zbadania wszelkich trudności, jakie mogą wynikać ze stosowania dyrektyw”. (WE55)

Organy nadzoru oświadczyły, że „analiza sytuacji zakładów w odpowiednich państwach wymaga różnorodnych metod i praktyk nadzoru oraz gromadzenia różnych dokumentów księgowych i statystyk. Standaryzacja nadzoru uległaby poprawie dzięki wspólnemu językowi analiz i harmonizacji ubezpieczeniowej dokumentacji księgowej i statystyk. Organy nadzoru potwierdzają konieczność posiadania przez nie standardowego dokumentu pozwalającego na weryfikację stanu marginesu wypłacalności, ponieważ nie wynika on jasno z badania rachunkowości zakładu.”(20)

Odnosząc się do współpracy i tajemnicy zawodowej organy nadzoru postanowiły „w miarę możliwości wymieniać informacje poufne w granicach zasad określonych w trzecich dyrektywach (...) w celu poprawy skuteczności nadzoru ubezpieczeń we Wspólnocie Europejskiej.”, dodając, że „zasady współpracy ustalone w niniejszym dokumencie mogą okazać się nieadekwatne w zetknięciu z rzeczywistymi przypadkami i postanawiają, że z tego względu będą one w miarę potrzeb rozszerzane.”(21)

11.      Projekt „wypłacalność II”

Odnosząc się do trwających prac nad najważniejszym projektem z dziedziny nadzoru nad sektorem ubezpieczeń(22), komisarz Charlie McCREEVY (H8) stwierdził, że projekt „wypłacalność II” „stworzył już nowy klimat dla współpracy w zakresie nadzoru na szczeblu UE”, potwierdzając, że ma on dla Komisji „obecnie absolutnie priorytetowe znaczenie”, gdyż służy realizacji ambitnego celu, jakim jest spowodowanie „gruntownego przeglądu przepisów regulujących sektor ubezpieczeń i nadzór w UE. Obecny system wypłacalności (...) ma już swoje lata. Wymogi dotyczące marginesów wypłacalności ubezpieczycieli zostały wprowadzone na szczeblu unijnym ponad 30 lat temu, a metoda ich obliczania pozostała w dużej części niezmieniona od tamtego czasu. Zostały one stworzone z myślą o sektorze ubezpieczeń i świecie, które już nie istnieją. (...) Wypłacalność II służy ambitnemu celowi, jakim jest znalezienie równowagi pomiędzy oczekiwaniami konsumentów, organów nadzoru i ubezpieczycieli. Istotne jest, aby sektor nie stracił chęci podejmowania ryzyka z powodu nadmiernie rozbudowanego aparatu nadzoru. Ważne jest jednak również, aby zakłady były w pełni świadome ryzyka, jakie podejmują, i ponosiły wszystkie tego konsekwencje. W ramach projektu „wypłacalność II” wymogi dotyczące wypłacalności zostaną oparte na profilu ryzyka każdego zakładu. Ubezpieczycielowi, który lepiej kontroluje podejmowane ryzyko, można wówczas pozwolić na tworzenie mniejszych rezerw.” (WE73)

Krótko mówiąc, celem projektu „wypłacalność II” nie jest podwyższanie ogólnych wymogów co do rezerw kapitałowych, ale raczej zapewnienie wysokich standardów oceny ryzyka oraz wydajnego lokowania kapitału. Przyczyniłoby to się do zwiększenia przejrzystości rynku i pomogłoby w zapewnieniu równych warunków konkurencji w całej Europie, stając się tym samym ważnym krokiem w kierunku utworzenia prawdziwego jednolitego rynku usług finansowych. Zważywszy, że kapitał, którego zatrzymania wymaga się obecnie od zakładów ubezpieczeń zgodnie z dyrektywą „wypłacalność I”, jest najwyraźniej lokowany niewłaściwie, doprowadziło to do zaostrzenia przepisów w szeregu państw członkowskich, tworząc tym samym mozaikę najróżniejszych przepisów w dziedzinie wypłacalności. Nowe wspólne ramy powinny zatem zostać oparte na jasnych zasadach obliczania wartości aktywów i zobowiązań, zaś ryzyko powinno być mierzone na podstawie spójnych zasad i wymogów kapitałowych wynikających bezpośrednio z powyższych obliczeń.(23)

Jeżeli ramy „wypłacalność II” zostaną poprawnie wdrożone, wywrą korzystny wpływ na sytuację ubezpieczających, zapewniając im lepszą ochronę wynikającą z poprawy zasad zarządzania ryzykiem przez zakłady oraz utrzymywania odpowiedniego poziomu rezerw kapitałowych. Jednocześnie doprowadzi to do wydajniejszego lokowania kapitału w całym sektorze, zmniejszenia ryzyka upadłości zakładu, a w efekcie – większego zaufania do branży ubezpieczeniowej i jej stabilności finansowej.

12.       Kwestie wymagające wyjaśnienia

Analizując przepisy prawa WE określone trzecią dyrektywą dotyczącą ubezpieczeń na życie w kontekście przedmiotowej części mandatu komisja śledcza musiała znaleźć odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy brytyjskie organy nadzoru zostały skutecznie stworzone i odpowiednio wyposażone w pracowników i środki, aby móc wypełniać obowiązki wyszczególnione w art. 10 ust. 3 trzeciej dyrektywy?

2. Co i kiedy – według rozsądnych oczekiwań – mogły odkryć brytyjskie organy nadzoru w sprawie Equitable Life, gdyby właściwie wykonywały uprawnienia w zakresie nadzoru ostrożnościowego wynikające z przepisów wyszczególnionych w art. 10 i 13 trzeciej dyrektywy?

3. Czy brytyjskie organy nadzoru zareagowały w odpowiednim czasie i we właściwy sposób, gdy dowiedziały się o problemach Equitable Life, a szczególnie gdy dostrzegły i ujawniły ryzyko związane z gwarantowaną stawką renty rocznej, zgodnie z wymogami art. 13 ust. 3 trzeciej dyrektywy?

4. Czy organy nadzoru w Wielkiej Brytanii i w innych zaangażowanych państwach członkowskich poprawnie nadzorowały zasady prowadzenia działalności na ich terytorium? Czy udzielały pomocy ubezpieczającym zwracającym się ze skargami do organów nadzoru?

5. Czy istniał odpowiedni przepływ informacji i działania uzgodnione pomiędzy organami nadzoru w Wielkiej Brytanii i w innych państwach członkowskich w związku z działalnością EL na ich terytorium?

(1)

Patrz również art. 10-13 dyrektywy ujednoliconej 2002/83/WE (DU), Dz.U. L 345 z 19.12.2002 r.

(2)

Dyrektywa 79/267/EWG z dnia 5 marca 1979 r., Dz.U. L 63 z 13.3.1979.

(3)

Patrz również art. 20-31 DU.

(4)

Dyrektywa 90/619/EWG z dnia 8.11.1990 r., Dz.U. L 330 z 29.11.1990, patrz również art.32-36 i załącznik III do DU.

(5)

Patrz również art. 37 DU.

(6)

Patrz art. 249 traktatu WE.

(7)

Zgodnie z ES-1 „Wielka Brytania wybrała fragmentaryczną i pośrednią transpozycję polegającą na dostosowaniu i tak już skomplikowanego i rozbudowanego systemu nadzoru do zasad i norm zawartych w dyrektywach. Z kolei Hiszpania i Irlandia wybrały bardziej mechaniczną i skonsolidowaną strategię polegającą na przeniesieniu dyrektywy do krajowego systemu prawnego poprzez przyjęcie pojedynczego aktu ustawodawczego odzwierciedlającego strukturę i treść dyrektywy. Co do zasady (...) wymienione różne formy transpozycji są zgodne z prawem wspólnotowym, (ale) swoboda wyboru metod i form nie zwalnia państw członkowskich z zapewnienia wiążącego skutku dyrektywy „pod względem rezultatów, jakie należy osiągnąć”.

(8)

Patrz sprawy C-14/83 von Colson i Kaman, ust. 15 oraz C-62/00 Marks & Spencer przeciwko Customs & Excise, ust. 27.

(9)

Patrz WE-CONF-26: „Pojęcie „ogólnego dobra” stanowi wyjątek od podstawowych zasad traktatu w kwestii swobodnego przepływu (...). Trzecia dyrektywa nie zawiera wyraźnej definicji ogólnego dobra (...), ale zawiera różne sugestie na temat jego uzasadnienia.” (par. 3.4).

(10)

Patrz art. 18-16 trzeciej dyrektywy oraz art. 25-26 dotyczące marginesów wypłacalności.

(11)

Patrz prof. Tridimas (WS1), który stwierdził również, że „orzeczenie w sprawie Hymana samo w sobie nie dotyczyło prawa unijnego”.

(12)

Pismo posła do PE do komisarza Fritsa Bolkesteina z 27.02.2001 r. oraz kolejnych pięć pism innych posłów do PE, 2 pytania pisemne PE oraz 7 skarg złożonych przez obywateli.

(13)

Patrz WE-CONF11 oraz WE 73, str. 4.

(14)

Patrz zeznania ustne w H1 i H7.

(15)

Więcej informacji na stronie: www.ceiops.org.

(16)

Organy państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Norwegii, Islandii i Liechtensteinu) oraz państwa kandydujące do UE, a także Komisja Europejska, uczestniczą w obradach CEIOPS w roli obserwatorów.

(17)

Proces Lamfalussy’ego to czterostopniowa strategia przyjmowanych przez UE przepisów dotyczących rozwoju sektora usług finansowych (nazwany na cześć przewodniczącego unijnej komisji doradczej, która go opracowała):

· Stopień 1: PE i Rada przyjmują akty prawodawcze w procedurze współdecyzji, określając zasady ramowe i wytyczne dotyczące uprawnień wykonawczych.

· Stopień 2: Techniczne środki wykonawcze w postaci kolejnych dyrektyw lub rozporządzeń przyjmowanych w ramach uprawnień delegowanych w ramach stopnia pierwszego.

· Stopień 3: Łączenie się organów nadzoru w sieci w celu opracowania wspólnych zaleceń dotyczących wykładni, spójnych wytycznych i wspólnych standardów, wzajemnej oceny oraz porównywania działań organów nadzoru w celu zapewnienia spójnego wdrożenia i stosowania.

· Stopień 4: Monitorowanie przez Komisję Europejską zgodności ze strony państw członkowskich z prawodawstwem UE i egzekwowanie tej zgodności w razie potrzeby.

(18)

Patrz H7, Henrik Bjerre-Nielsen oraz rozdział 11.

(19)

Patrz H7, Henrik Bjerre-Nielsen.

(20)

Patrz WE55 część I pkt 1.3.

(21)

Patrz WE55 część I pkt 1.4-1.6.

(22)

Wniosek dotyczący nowych ram w zakresie wypłacalności dla sektora ubezpieczeń (wypłacalność II) powinien zostać przyjęty przez Komisję w drugiej połowie 2007 r., tak aby wejść w życie w 2010 r.

(23)

Więcej szczegółów - patrz również „Solvency II Introductory Guide” (Wypłacalność II – Przewodnik), EOG 2006 r. oraz WE-CONF18.


II.       Brytyjski system nadzoru sektora ubezpieczeń na życie

Od czasu przyjęcia „Ustawy o zakładach ubezpieczeń na życie” z 1870 r. brytyjskie zakłady ubezpieczeń mają obowiązek składać szczegółowe sprawozdania rachunkowe i aktuarialne(1) pozwalające monitorować stan ich wypłacalności. W związku z tym w 1967 r. wprowadzono bardziej sformalizowany system zezwoleń wsparty uprawnieniami w zakresie nadzoru, a następnie wzmocniono go wprowadzeniem w 1974 r. pojęcia „uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających”(2) oraz obowiązkowej funkcji „wyznaczonego aktuariusza”(3).

Wydaje się, że brytyjski nadzór ostrożnościowy nad zakładami ubezpieczeń na życie tradycyjnie inspirowany był doktryną „publicznie kontrolowanej swobody” definiowanej w następujący sposób: „zakłady ubezpieczeń na życie podawały swoje działania do publicznej wiadomości poprzez udostępnianie informacji finansowych.” Dlatego też, pożądane było sprawowanie „pewnego nadzoru ostrożnościowego nad działalnością zakładów ubezpieczeń na życie w celu ochrony interesów ubezpieczających, ale również ważne było, aby nie ograniczać swobody prowadzenia działalności (...), ponieważ nadmierna ingerencja nadzoru ostrożnościowego mogła wywierać ograniczający wpływ na rozwój innowacyjnego i konkurencyjnego rynku ubezpieczeń na życie. (...) System nadzoru w swej istocie pozostał systemem opartym w większym stopniu na swobodzie działania zakładów ubezpieczeń, niż na przepisach normatywnych.”(4) Środowisko naukowe wskazuje jednak, że unijne prawodawstwo w dziedzinie finansów pozwoliło poprawić brytyjskie ramy regulujące świadczenie usług finansowych: „W większości dziedzin brytyjskich przepisów finansowych, od nadużyć na rynku/wykorzystywania poufnych informacji, adekwatności kapitałowej, wskaźników niewypłacalności ubezpieczycieli po przepisy dotyczące rynków kapitałowych, brytyjski system prawny odniósł ogromne korzyści i został zreformowany przez unijne prawodawstwo. Wdrożenie unijnych przepisów dotyczących usług finansowych do brytyjskiego prawa nie naruszyło brytyjskiego systemu nadzoru finansowego opartego na zasadach nieingerencji.”(5)

W ciągu dwóch ostatnich dziesięcioleci ramy prawne i ramy nadzoru nad zakładami ubezpieczeń na życie w Wielkiej Brytanii kilkakrotnie ewoluowały, co doprowadziło do utworzenia jednego Urzędu Nadzoru Finansowego (Financial Supervising Authority, FSA), który uzyskał pełne uprawnienia dopiero w grudniu 2001 r. Do tego czasu brytyjskie zakłady ubezpieczeń oferujące długoterminowe lokaty podlegały nadzorowi dwóch departamentów rządowych: Ministerstwa Przemysłu i Handlu w latach 1989-1997, a następnie Ministerstwa Skarbu w latach 1998-2001(6), korzystających z pomocy technicznej Rządowego Departamentu Aktuarialnego(7), który odpowiada za analizę aktuarialną sprawozdań i działalności zakładów, na mocy określonego mandatu („umowy o gwarantowanym poziomie usług”(8)), i który ma obowiązek informować organ nadzoru o wszelkich powodach do niepokoju wynikających z prowadzonych analiz. Wydaje się jednak, że część pracowników odpowiedzialnych za codzienny nadzór ostrożnościowy nad zakładami ubezpieczeń przeszła z Ministerstwa Przemysłu i Handlu do Ministerstwa Skarbu, a następnie do Urzędu Nadzoru Finansowego, co zapewnia pewną ciągłość działań i obowiązków w zakresie nadzoru.

1.         Stosowanie przepisów trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie

W kwestii praktycznego wdrożenia nadzoru ostrożnościowego oraz nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności sprawowanego przez właściwe brytyjskie organy w ES-1 określono „trzy różne kategorie rozbieżności pomiędzy poszczególnymi krajowymi przepisami a artykułami trzeciej dyrektywy, mimo że charakter i liczba tych rozbieżności nie stanowi wiążącego dowodu wskazującego, że brytyjskie ustawodawstwo naruszyło literę lub ducha wspólnotowego prawodawstwa dotyczącego ubezpieczeń na życie.”(9)

Na mocy art. 10 traktatu WE państwa członkowskie i ich organy administracyjne mają obowiązek podejmować prawdziwą współpracę, nakładając na właściwe krajowe organy nadzoru obowiązek wypełniania ich obowiązków z zachowaniem należytej staranności, mimo że zgodnie z przepisami trzeciej dyrektywy mogły one korzystać ze „znacznej swobody wyboru właściwego kierunku działań w każdym konkretnym przypadku, tzn. decydowania, kiedy i jakimi środkami interweniować, aby zapobiegać nieprawidłowościom i je usuwać”. (ES-1 ust. 28).

2.        Nadzór ostrożnościowy

Nadzór ostrożnościowy w sektorze ubezpieczeń na życie może zostać zdefiniowany w następujący sposób:

· dopilnowanie, by zakłady, które nie spełniają warunków, nie posiadają wystarczających środków i nie są właściwie zarządzane, nie prowadziły działalności ubezpieczeń na życie;

· ochrona ubezpieczających przed ryzykiem niezdolności zakładu ubezpieczeń na życie do spłaty uzasadnionych roszczeń lub do spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających.

Wymogi ostrożnościowe dotyczące ładu korporacyjnego i zarządzania finansowego(10), które mają zostać wdrożone przez brytyjskie organy nadzoru, wydawały się w dużym stopniu równoważne z wymogami ostrożnościowymi obowiązującymi w pozostałych państwach członkowskich, oprócz elementów typowo brytyjskich, takich jak pojęcie „uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających”, Rządowy Departament Aktuarialny oraz aktuariusz zakładu (wyznaczony aktuariusz).

2a)      lata 1982-1998

Na mocy Ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1982 r., do której włączono przepisy wymagane wdrożeniem pierwszej dyrektywy, Ministerstwo Przemysłu i Handlu odpowiadało za nadzór ostrożnościowy nad zakładami ubezpieczeń (w tym nad Equitable Life), a także za politykę i ustawodawstwo dotyczące tego sektora. Do dnia 4 stycznia 1998 r. wydział Ministerstwa pod nazwą Dyrekcja ds. Ubezpieczeń był bezpośrednio odpowiedzialny za przepisy ostrożnościowe dotyczące ubezpieczeń (tzn. za zagwarantowanie wypłacalności zakładów), korzystając z pomocy Rządowego Departamentu Aktuarialnego.

„Rządowy Departament Aktuarialny rozpoczął zapewnianie doradztwa aktuarialnego w kwestiach ubezpieczeń na rzecz organów nadzoru ostrożnościowego w latach 60. Doradztwo to obejmowało poszczególne zakłady, nowo złożone wnioski o zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeń na życie oraz w kwestiach polityki, zarówno ogólnie jak i w odniesieniu do działalności poszczególnych zakładów. (...) Departament działał wyłącznie jako doradca organów nadzoru ostrożnościowego. Wszelkie uprawnienia z mocy ustawy były wykonywane przez właściwy organ ostrożnościowy, zaś Departament nie posiadał żadnych uprawnień do wydawania poleceń zakładom lub ich wyznaczonym aktuariuszom, ale mógł wyłącznie udzielać porad organowi ostrożnościowemu, udzielając mu wsparcia w wypełnianiu obowiązków w zakresie nadzoru. W praktyce w późniejszych latach omawianego okresu Departament prowadził bezpośrednią korespondencję z zakładami w kwestiach technicznych.” (WE32)(11)

Pod względem instytucjonalnym Rządowy Departament Aktuarialny podlegał Ministrowi Skarbu, a minister odpowiedzialny za Departament był jednocześnie Sekretarzem Finansowym Ministerstwa Skarbu. W praktyce „Obowiązkiem Departamentu było monitorowanie sytuacji finansowej każdego zakładu ubezpieczeń na życie, w tym m.in. badanie rocznych i kwartalnych sprawozdań do celów nadzoru (...) oraz innych informacji, omawianie z zakładem, a przede wszystkim z wyznaczonym aktuariuszem, ważnych kwestii, wyjaśnianie wszelkich wątpliwości i w miarę możliwości rozwiązywanie wszelkich sporów. Następnie Departament podlegał Ministerstwu Przemysłu i Handlu. (...) Departament opracował własne robocze zasady określania akceptowalnych działań (...), wydane w formie pism zawierających wytyczne dla wyznaczonych aktuariuszy (...).” (WE32)(12) Najważniejszym efektem monitorowania zakładów ubezpieczeń przez Departament było „Szczegółowe sprawozdanie z kontroli”, sporządzane dla organu nadzoru ostrożnościowego.

Na początku badanego okresu „nie było żadnych wątpliwości, że Rządowy Departament Aktuarialny był partnerem dominującym w sprawowaniu nadzoru nad zakładami ubezpieczeń na życie. Departament posiadał większe środki i lepszą wiedzę techniczną niż urzędnicy wydziału ubezpieczeń w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. Jednakże pracownicy zaangażowani w nadzór zyskali jeszcze większą przewagę wynikającą z uprawnień z chwilą przekazania odpowiedzialności za nadzór przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu Ministerstwu Skarbu w 1997 r., częściowo ze względu na większą liczbę i lepsze kwalifikacje jego pracowników.”(13)

W maju 1997 r. rząd brytyjski ogłosił utworzenie jednego, działającego niezależnie od rządu, organu nadzoru sektora (przyszłego Urzędu Nadzoru Finansowego), który miał przejąć zadania dziewięciu istniejących niezależnych organów.

2b)      lata 1998-2001

Tworząc Urząd Nadzoru Finansowego, Ministerstwo Skarbu przyjęło (od 5 stycznia 1998 r. do 1 stycznia 1999 r.) „pełną odpowiedzialność organu ostrożnościowego, odpowiadającego za działania Ministerstwa Przemysłu i Handlu z czasu, gdy pełniło ono tę funkcję” (WE32)(14). W ramach okresu przejściowego pracownicy Dyrekcji ds. Ubezpieczeń Ministerstwa zostali czasowo przeniesieni do Ministerstwa Skarbu, oczekując na przeniesienie do Urzędu Nadzoru Finansowego. Ministerstwo Skarbu bezpośrednio odpowiadało zatem za nadzór ostrożnościowy nad zakładami ubezpieczeń, takimi jak Equitable Life. Od dnia 1 stycznia 1999 r., w ramach ustaleń przejściowych, Ministerstwo Skarbu zleciło codzienne monitorowanie zakładów ubezpieczeń Urzędowi Nadzoru Finansowego, pozostając organem odpowiedzialnym i zachowując rolę organu nadzoru do czasu pełnego przekazania obowiązków Urzędowi na mocy Ustawy o usługach i rynkach finansowych z 2000 r.

2c)      od 2001 r.

Dziś Urząd Nadzoru Finansowego jest niezależnym organem pozarządowym, spółką z odpowiedzialnością ograniczoną do wysokości gwarancji, finansowaną przez sektor usług finansowych. Ministerstwo Skarbu powołuje zarząd Urzędu, w którego skład obecnie wchodzą: prezes, dyrektor generalny, trzech dyrektorów zarządzających oraz dziesięciu innych członków. Zarząd określa ogólną politykę Urzędu, zaś za zarządzanie zwykłą działalnością spółki odpowiada dyrektor generalny. Jako jedyny organ nadzoru finansowego Urząd odpowiada przed Ministerstwem Skarbu, a tym samym – przed brytyjskim Parlamentem.

Urząd Nadzoru Finansowego objął pełne uprawnienia w dniu 1 grudnia 2001 r. i obecnie dysponuje, spośród dziewięciu zespołów do poszczególnych sektorów, jednym odpowiedzialnym za sektor ubezpieczeń. Do jego głównych zadań należy obserwacja ryzyka (określanie pojawiającego się ryzyka ubezpieczeniowego oraz koordynowanie sposobów jego ograniczania), utrzymywanie kontaktów z szerokim spektrum zewnętrznych podmiotów działających w sektorze ubezpieczeń, kontrolowanie spójności wymogów i polityki Urzędu w zakresie ich oddziaływania na sektor ubezpieczeń, w razie potrzeby zapewnianie wykładni nowych przepisów i wymogów. Co roku każdy ubezpieczyciel posiadający zezwolenie Urzędu Nadzoru Finansowego ma obowiązek przedkładać do Urzędu sprawozdanie ubezpieczeniowe zawierające zbadane dane finansowe oraz sprawozdanie biegłego rewidenta.

3.        Przepisy dotyczące zasad prowadzenia działalności

Cel zasad prowadzenia działalności w sektorze ubezpieczeń na życie można określić jako dążenie do zagwarantowania, że:

· oferowane na rynku detalicznym produkty ubezpieczeniowe odpowiadają potrzebom inwestorów;

· inwestorzy są świadomi wszelkiego ryzyka związanego z wykupywaną polisą;

· reklama produktów ubezpieczeniowych jest uczciwa, jasna i nie wprowadza w błąd;

· prognozy dotyczące wyników opierają się na odpowiednich przesłankach.

Od końca lat 80. zasady prowadzenia działalności były regulowane Ustawą o usługach finansowych z 1986 r., która zastąpiła Ustawę o zapobieganiu nadużyciom finansowym z 1958 r. i ustanowiła system regulujący prowadzenie detalicznej działalności inwestycyjnej.

Podmioty prowadzące taką działalność musiały uzyskać zezwolenie Komisji Papierów Wartościowych i Inwestycji (Securities & Investments Board, SIB), stanowiącej trzon późniejszego Urzędu Nadzoru Finansowego, lub zostać członkiem niezależnej organizacji (Self-regulating Organisation, SRO), która nadzorowała swoich członków na podstawie własnego spisu zasad. W ten sposób niezależne organizacje posiadały uprawnienia wynikające ze stosunku umownego z ich członkami i nadzorowały działalność niezależnych doradców finansowych i innych podmiotów związanych z publiczną sprzedażą detalicznych produktów inwestycyjnych. Rozpatrywały również skargi dotyczące przypadków nieuczciwej sprzedaży. Jednakże, „gdyby niezależna organizacja miała usunąć zakład ubezpieczeń na życie z grona swoich członków, nie straciłby on w efekcie zezwolenia na dalsze prowadzenie działalności ubezpieczeniowej i sprzedaż polis, a jedynie zostałby przekazany pod opiekę Komisji.” (ES-2)

Na mocy Ustawy o usługach finansowych z 1986 r. wyznaczono dwie niezależne organizacje do sprawowania nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności(15):

- LAUTRO (Life Assurance and Unit Trust Regulatory Organisation, organizację ds. nadzoru nad ubezpieczeniami na życie i funduszami powierniczymi)

- FIMBRA (Financial Intermediaries Manager and Broker Regulatory Association, stowarzyszenie ds. nadzoru nad pośrednikami finansowymi i ubezpieczeniowymi)

W 1994 r. zostały one połączone w Urząd ds. Inwestycji Indywidualnych(16) (Personal Investment Authority, PIA), który w 1998 r. zlecił pełnienie swoich obowiązków Urzędowi Nadzoru Finansowego, wyprzedzając przejęcie przez Urząd Nadzoru Finansowego wszelkich zadań w zakresie nadzoru ostrożnościowego i nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności.

Stosunki pomiędzy organem nadzoru ostrożnościowego a organem nadzoru nad prowadzeniem działalności miały kluczowe znaczenie w Wielkiej Brytanii, zaś bliska współpraca i wymiana informacji były konieczne dla zapewnienia właściwego nadzoru nad zakładami ubezpieczeń. Aby uzyskać status niezależnej organizacji, Urząd ds. Inwestycji Indywidualnych musiał „móc i chcieć wspierać i stosować najwyższe standardy uczciwości i właściwych praktyk w prowadzeniu działalności inwestycyjnej oraz współpracować poprzez wymianę informacji i na inne sposoby z Sekretarzem Stanu, a także pozostałymi organami, podmiotami i osobami odpowiedzialnymi za nadzór i uregulowanie działalności inwestycyjnej i innych usług finansowych.”(17) Podczas gdy zastrzeżenia dotyczące prowadzenia działalności mogły wskazywać na większe problemy w zakładzie, którymi powinien był zająć się organ ostrożnościowy, organy nadzoru działalności również powinny były interesować się problemami z zakresu nadzoru ostrożnościowego nad towarzystwem ubezpieczeń na życie, ponieważ mogły one wskazywać na potrzebę dokładniejszego skontrolowania materiałów marketingowych dla sprawdzenia, czy nie wprowadzają one w błąd.

Przed dniem 1 stycznia 1999 r., kiedy Urząd Nadzoru Finansowego przejął codzienne monitorowanie zgodności z określonymi przez Urząd ds. Inwestycji Indywidualnych zasadami prowadzenia działalności oraz nadzór ostrożnościowy nad towarzystwami ubezpieczeń na życie, oba organy nadzoru działały na mocy osobnych ustaw w dwóch różnych miejscach, przy niewielkim zakresie oficjalnych kontaktów i bez jakichkolwiek procedur regularnej wymiany informacji. Od 1999 r. pracownicy odpowiedzialni za codzienny nadzór nad towarzystwami ubezpieczeń na życie na mocy dwóch umów o gwarantowanym poziomie usług pracowali w jednym budynku w Urzędzie Nadzoru Finansowego, ale uprawnienia decyzyjne posiadał nadal zarząd Urzędu ds. Inwestycji Indywidualnych w kwestiach zasad prowadzenia działalności oraz Ministerstwo Skarbu w kwestiach ostrożnościowych do czasu wejścia w życie Ustawy o usługach i rynkach finansowych pod koniec 2001 r. Upłynęło trochę czasu, zanim obie strony poznały swoje cele i problemy, i nauczyły się pracować razem.

W dniu 1 grudnia 2001 r. (gdy w życie weszła wspomniana wyżej ustawa) niezależne organizacje zostały rozwiązane, a Urząd Nadzoru Finansowego stał się oprócz organu nadzoru ostrożnościowego również jedynym organem nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności przez zakłady ubezpieczeń na życie.

4.        Wyznaczony aktuariusz

Pojęcie wyznaczonego aktuariusza zostało wprowadzone Ustawą o zakładach ubezpieczeń z 1974 r. i przez całe dziesięciolecia było podstawowym elementem brytyjskiego systemu nadzoru. Polegało to na „wyznaczeniu specjalisty zatrudnionego w zakładzie, na którym organ nadzoru ostrożnościowego mógłby polegać w kwestii stałego monitorowania sytuacji finansowej zakładu. (...) Za obowiązek wyznaczonego aktuariusza uważano monitorowanie ogólnej sytuacji finansowej zakładu. Umieszczenie wyznaczonego aktuariusza w samym sercu zakładu (z pełnym prawem dostępu do zarządu spółki) (...) miało na celu zapewnienie ochrony interesów ubezpieczających, jak również silnego wewnętrznego systemu kontroli finansowej i zarządzania ryzykiem.” (WE32)(18) Wyznaczony aktuariusz był zwykle „dla Rządowego Departamentu Aktuarialnego osobą pierwszego kontaktu w towarzystwie ubezpieczeń na życie.” (ES-2)

Wyznaczony aktuariusz „musiał spełnić określone warunki, do których należał wymóg ukończenia 30. roku życia i członkostwa w Instytucie Aktuariuszy lub Radzie Aktuariuszy; w późniejszym czasie zastąpiono to wymogiem (...) posiadania „certyfikatu” Rady i Instytutu Aktuariuszy.” (WE32)(19)

W praktyce zadaniem wyznaczonego aktuariusza było „dopilnowanie, aby aktywa zakładu były wystarczające dla spełnienia jego obietnic i wywiązania się z podjętej działalności. (WE59)(20) Do obowiązków wyznaczonego aktuariusza należało informowanie zarządu o kondycji finansowej zakładu, doradzanie w sprawie rozdzielania premii oraz w sprawie interpretacji uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Miał on obowiązek przedkładać zarządowi roczne sprawozdanie na temat kondycji finansowej zakładu, które było włączane w formie skróconej do sprawozdania zakładu do celów nadzoru, kierowanego do Rządowego Departamentu Aktuarialnego.

Wyznaczeni aktuariusze nie mieli zatem żadnych obowiązków ściśle z zakresu nadzoru, ale mieli informować organ nadzoru w przypadku, gdy zarząd nie brał pod uwagę ich zaleceń w pewnych kluczowych kwestiach, co mogło prowadzić do wszczęcia przez organ odpowiednich działań. Mieli oni obowiązek również poświadczać część sprawozdań do celów nadzoru dotyczącą wyceny zobowiązań zakładu, która mogła zostać poddana uważniejszej analizie przez organy nadzoru. Istniały duże różnice między poszczególnymi zakładami ubezpieczeń na życie w kwestii statusu wyznaczonego aktuariusza.

W ramach przeprowadzonej przez Urząd Nadzoru Finansowego reformy przepisów ubezpieczeniowych, która zaczęła obowiązywać w pełni od dnia 1 stycznia 2005 r., zniesiono funkcję wyznaczonego aktuariusza, a w zamian za to przeniesiono odpowiedzialność za kwestie aktuarialne na zarząd i kierownictwo wyższego szczebla zakładu i włączono te kwestie do zakresu audytu zewnętrznego spółki. (WE37)(21) (22)

Środowisko aktuarialne jako pierwsze ustanowiło niezależną komisję śledczą (w grudniu 2000 r.) do zbadania okoliczności towarzyszących zaprzestaniu sprzedaży nowych polis przez Equitable Life oraz jego skutków. Opublikowane we wrześniu 2001 r. Sprawozdanie Corleya(23) doprowadziło do kontroli adekwatności wytycznych dotyczących wykonywania zawodu wyznaczonego aktuariusza, której celem było sprawdzenie, czy zaistniały jakieś czynniki, które przyczyniły się do problemów Equitable Life. Sformułowano ogólny wniosek, zgodnie z którym wytyczne były odpowiednie, ale zalecano poddanie pracy wyznaczonych aktuariuszy ocenie środowiska (WE50).(24)

5.        Uprawnienia organów nadzoru w zakresie interwencji

Nadzór ostrożnościowy w Wielkiej Brytanii koncentrował się w największym stopniu na zasobach finansowych zakładu. Dla oceny adekwatności ich poziomu organy nadzoru musiały zweryfikować poziom rezerw techniczno-ubezpieczeniowych zakładu ubezpieczeń, marginesy wypłacalności i minimalne fundusze gwarancyjne, przy czym miały uprawnienia w zakresie zdobywania informacji i dokumentów potrzebnych dla dokonania oceny. Nadzór ostrożnościowy opierał się na ujawnianiu i monitorowaniu sprawozdań do celów nadzoru przedkładanych przez zakłady, mających zilustrować nie tylko bieżącą sytuację zakładu pod względem wypłacalności, ale również poprzez test odporności – sprawdzenie ich narażenia na niekorzystne zmiany w przyszłości. Sprawozdania do celów nadzoru również były publikowane, więc informacje dotyczące sytuacji finansowej towarzystwa ubezpieczeń na życie były dostępne dla doradców finansowych, dziennikarzy zajmujących się tą tematyką i dla konkurencji.

Na podstawie Ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1982 r. wszelkie oficjalne interwencje brytyjskich organów nadzoru musiały pochodzić od organu ostrożnościowego (Ministerstwa Przemysłu i Handlu, Ministerstwa Skarbu lub Urzędu Nadzoru Finansowego, a nie od Rządowego Departamentu Aktuarialnego), zawsze gdy zakład nie spełniał określonych kryteriów prawidłowego i ostrożnego zarządzania lub gdy naruszył jeden z wymogów ICA z 1982 r. Na przykład niedotrzymanie minimalnego marginesu wypłacalności mogło doprowadzić do zwrócenia się przez organ nadzoru ostrożnościowego z żądaniem przedłożenia krótkookresowego planu finansowego na mocy art. 33 ICA, aby przywrócić zgodność z wymogami(25). Organ nadzoru mógł również nałożyć szereg kar, np. nakazać zakładowi, aby przedkładał sprawozdania do celów nadzoru z wyprzedzeniem, ograniczyć maksymalny zagregowany dochód ze składek, powierzyć aktywa zakładu funduszowi powierniczemu, a nawet cofnąć udzielone zakładowi zezwolenie na prowadzenie działalności, zgodnie z art. 38-44 ICA z 1982 r.

Na mocy art. 45(26) ICA z 1982 r. Sekretarz Stanu ma prawo „zwrócić się do zakładu z żądaniem podjęcia takich działań, jakie uzna za odpowiednie dla zapewnienia ochrony ubezpieczających i potencjalnych ubezpieczających zakładu przed ryzykiem niezdolności zakładu do spłaty zaciągniętych zobowiązań lub (...) do spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających i potencjalnych ubezpieczających.” Możliwości odwołania się do art. 45 były jednak ograniczone do przypadków, w których uznano, że cel ochrony ubezpieczających nie był możliwy do osiągnięcia w ramach uprawnień wynikających z art. 38-44 oraz dla wykluczenia „ograniczenia swobody zakładu w zakresie rozporządzania aktywami.”(27)

Zmiany do ICA z 1982 r. wprowadzone wdrożeniem trzeciej dyrektywy, a obowiązujące od dnia 1 lipca 1994 r. „wprowadziły nowe kryteria „prawidłowego i ostrożnego zarządzania", określone w nowym załączniku 2C do ustawy, oraz nowe przesłanki, na podstawie których zgodnie z art. 11 Sekretarz Stanu może nakazać zakładowi ubezpieczeń wstrzymanie sprzedaży nowych polis i orzec, że kryteria prawidłowego i ostrożnego zarządzania zakładem nie są spełniane, mogą nie zostać spełnione w przyszłości lub być może nie zostały spełnione w przeszłości.”(28)

Dla porównania z sytuacją w innych krajach, zgodnie z ES-1 brytyjskie organy nadzoru „w miarę możliwości starały się unikać korzystania z oficjalnych uprawnień określonych ustawą”. Podczas gdy brytyjskie i irlandzkie organy nadzoru posiadały więc podobne uprawnienia w zakresie egzekwowania przepisów, uprawnienia niemieckiego organu nadzoru ubezpieczeniowego były „znacznie szersze, bardziej konkretne i bliższe postawie ingerencji. (...) System niemiecki zakładał bardziej wnikliwy system monitorowania i kontroli niż w pozostałych państwach członkowskich, co pozwalało przedstawicielom organu nadzoru na udział w posiedzeniach rad nadzorczych, prowadzenie kontroli ad hoc bez konieczności podania przyczyny, a nawet wymianę członków zarządu i rady nadzorczej.”

W kwestii egzekwowania zasad prowadzenia działalności wykorzystanie uprawnień do interwencji w odniesieniu do zakładów ubezpieczeń na życie (takich jak ograniczenia w zakresie rozporządzania aktywami lub wymóg utrzymania pewnych aktywów) mogło być wykonywane wyłącznie przez organ nadzoru ostrożnościowego (Min. Przemysłu i Handlu/Min. Skarbu) i wykraczało poza uprawnienia Urzędu ds. Inwestycji Indywidualnych. Proponowane wykorzystanie uprawnień interwencyjnych przez PIA/SIB musiało być zgłaszane z wyprzedzeniem do Ministerstwa, które mogło sprzeciwić się podjęciu proponowanych działań.(29)

6.        Odpowiedzialność organów nadzoru(30)

W kwestii odpowiedzialności organów nadzoru warto być może zauważyć, że w ramach systemu prawa zwyczajowego organ nadzoru może zostać pociągnięty do odpowiedzialności wyłącznie za „nadużycie władzy publicznej”. Wymagałoby to udowodnienia „działania w złej wierze”, a odpowiedzialność byłaby ograniczona do szkód, które Urząd mógł przewidzieć jako możliwy efekt jego działań/zaniedbań(31).

Niezależne organizacje i ich urzędnicy nie ponosili prawnej odpowiedzialności za działania lub zaniedbania w ramach pełnienia obowiązków, o ile nie udowodniono w nich „działania w złej wierze”(32).

Zgodnie z prawem wspólnotowym odpowiedzialność organów nadzoru jest ograniczona do „poważnych naruszeń” we wdrażaniu prawa WE, ale wyłącznie wtedy gdy naruszenie dotknęło praw jednostki i istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy ze stratą poniesioną przez poszkodowanego. Najnowsze orzecznictwo ETS wyraźnie ogranicza odpowiedzialność organów nadzoru, potwierdzając ich obowiązek działania „wyłącznie w interesie publicznym”, co oznacza, że obowiązki nadzorcze mają być wypełniane tak, aby chronić różnorodne interesy, a nie wyłącznie interesy jednej określonej grupy inwestorów(33).

Po opublikowaniu sprawozdania Penrose’a w 2004 r. sporządzono analizę prawną(34) oceniającą szanse roszczeń składanych przez EL i jego poszczególnych ubezpieczających przeciwko brytyjskim organom nadzoru, na podstawie ich uchybień nadzorczych opisanych w rozdziale 19 sprawozdania. Wnioski nie są zachęcające, jeśli chodzi o ewentualne postępowanie sądowe, gdyż wyraźnie wynika z nich, że „zakład nie dysponuje realnymi argumentami przeciwko organom nadzoru”. Zarzuty dotyczące „zaniedbania” lub „naruszenia ustawowych obowiązków” przez organy nadzoru zostały uznane za zbyt słabo umocowane, ponieważ „nie można uznać, że organy nadzoru nie wzięły pod uwagę skorzystania z uprawnień interwencyjnych wynikających z ICA z 1982 r. lub że żaden rozsądny organ nadzoru ostrożnościowego nie mógł działać w taki sposób, a ponadto ICA z 1982 r. nie daje spółkom środków prawnych dostępnych dla osób fizycznych. W kwestii ewentualnych zarzutów dotyczących „nadużycia władzy publicznej” stwierdzono, że „nic nie wskazuje, aby którakolwiek z osób zatrudnionych przez organy nadzoru ostrożnościowego korzystała z uprawnień w sposób niezgodny z prawem, celowo działając na szkodę towarzystwa lub świadomie ignorując możliwość zaistnienia takiej szkody. Możliwość pojawienia się tego rodzaju dowodów nie wydaje się realnie możliwa.” Co więcej nie znaleziono argumentów przemawiających za wszczęciem postępowania przez ubezpieczających przeciwko organom nadzoru prowadzenia działalności, na podstawie zarzutów „naruszenia praw człowieka” czy też „działania w złej wierze”.

Uznano jedynie możliwość powołania się „ubezpieczających na dyskusyjny argument naruszenia trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie w kwestii prawdopodobnie zbyt wysokiej wartości przypisanej umowie reasekuracji w rezerwach techniczno-ubezpieczeniowych towarzystwa”, z zaznaczeniem jednak „nieustalonej zasadności nowego zarzutu tego rodzaju” i podsumowując, że możliwe są „liczne i skomplikowane problemy w kwestii związku przyczynowego i straty, długotrwałe i kosztowne postępowanie, niegwarantujące jakichkolwiek korzyści finansowych, które towarzystwo mogłoby odnieść w wyniku takiego postępowania. (WE71)

(1)

Ustawa o zakładach ubezpieczeń z 1982 r. zawierała wymóg, aby zakłady ubezpieczeń na życie przedkładały streszczenia sporządzonego przez wyznaczonego aktuariusza sprawozdania z wyceny, sprawozdanie roczne oraz roczne sprawozdanie finansowe spółki wymagane na mocy Ustawy o spółkach. Ustawodawstwo wtórne określa szczegóły dotyczące treści wymaganych sprawozdań do celów nadzoru, które pod koniec lat 90. liczyły nawet po kilkaset stron. (por. WE32 ust. 44)

(2)

Zgodnie z WE32 ust. 30-31 termin „uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających” nigdy nie został zdefiniowany i nie wywodził się z prawodawstwa wspólnotowego, tzn. prawodawstwo wspólnotowe nigdy nie stworzyło równoważnego wymogu prawnego. Występował on wyłącznie w Wielkiej Brytanii, ale choć standard ten powinien był doprowadzić do ostrożnej oceny zobowiązań zakładu, najwyraźniej nie okazał się pomocny w sprawie EL.

(3)

Patrz Ustawa o zakładach ubezpieczeń z 1974 r., art. 2 ust. 15.

(4)

WE32 ust. 23 lit. a, b, d.

(5)

Patrz prof. Kern Alexander, WE-FILE 31 pkt 4 podpunkt 1.

(6)

Ministerstwo Skarbu zleciło sprawowanie codziennego nadzoru nad zakładami ubezpieczeń Urzędowi Nadzoru Finansowego, ale pozostało jedynym organem wykonującym uprawnienia na mocy ICA z 1982 r.

(7)

Utworzony w 1919 r. Rządowy Departament Aktuarialny nie ma swojego odpowiednika w pozostałych państwach członkowskich, gdzie doradztwo aktuarialne zapewniali organom nadzoru zatrudnieni lub niezależni aktuariusze.

(8)

Umowy o gwarantowanym poziomie usług zostały zmienione w 1995 i 1998 r.

(9)

Wspomniane rozbieżności dotyczą następujących przypadków: a) gdy wymogi prawa krajowego wykraczały poza wymogi dyrektywy (np. wyznaczony aktuariusz); b) wymogów, które prawdopodobnie naruszały przepisy dotyczące zasady sprawowania kontroli przez państwo członkowskie pochodzenia (np. brytyjskie ustawodawstwo, które nie wymagało, aby Sekretarz Stanu informował właściwe władze pozostałych państw członkowskich o decyzji o cofnięciu zezwolenia lub ograniczeniu swobody zakładu w zakresie rozporządzania aktywami); c) wymogów dotyczących uprawnień organu nadzoru (brytyjskie ustawodawstwo pozwalające Sekretarzowi Stanu na wstrzymanie się od stosowania przepisów ostrożnościowych). Więcej szczegółów w ES-1 ust. 26 oraz załącznik II, tabela 9.

(10)

Wymogi ostrożnościowe obejmują m.in. wymóg, aby członkowie zarządu, menedżerowie i większościowi akcjonariusze spełniali odpowiednie warunki, zasadę „prawidłowego i ostrożnego zarządzania”, minimalne marginesy wypłacalności, minimalne fundusze gwarancyjne itp.

(11)

WE32 ust. 8-9.

(12)

WE32 ust. 10,14.

(13)

Patrz ES-2 rozdział 4.1.

(14)

WE32 ust. 7 pkt ii).

(15)

Wielka Brytania i Irlandia były „jedynymi państwami członkowskimi, które posiadały organy nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności, działającymi niezależnie od organów nadzoru ostrożnościowego; ich uprawnienia były ściśle ograniczone i postrzegano ich jak niższego rangą partnera w kwestii nadzoru” (ES-1, str. 6).

(16)

Equitable Life było członkiem LAUTRO, która w lipcu 1994 r. stała się częścią PIA.

(17)

Patrz ES-2 rozdział 9.

(18)

WE32 ust. 26, 28, 29.

(19)

WE32 ust. 41, 42.

(20)

W sprawie roli i obowiązków aktuariuszy, patrz również pytania i odpowiedzi w Specjalnej Komisji Skarbu Izby Gmin, protokół posiedzenia z dnia 24 kwietnia 2004 r. (WE59).

(21)

WE37 ust. 25 d).

(22)

Szwajcaria najwyraźniej wprowadziła funkcję wyznaczonego aktuariusza w swoim systemie nadzoru finansowego na podstawie modelu brytyjskiego, o czym poinformował przedstawiciel szwajcarskiego Urzędu ds. Ubezpieczeń Indywidualnych (H6).

(23)

Sprawozdanie Corleya nazwane tak według nazwiska autora, Rogera Corleya, prezesa Instytutu Aktuariuszy.

(24)

Patrz WE50 ust. 82: „(...) Logika kryjąca się za niezwyczajną filozofią udzielania premii (przez EL) jest jasna i w owym czasie nie wyglądało na to, aby była sprzeczna z obowiązującymi przepisami. Inni aktuariusze nie wyrażali się jednak o niej zbyt dobrze (...).”.

Patrz WE50 ust. 89: „W kwestii adekwatności wytycznych uznaliśmy, że większość kwestii, które wymagały takich wytycznych, została w nich ujęta w takiej czy innej formie, nawet jeżeli w niektórych sprawach zastosowano mało konkretne sformułowania (...).”.

Patrz WE50 ust. 90: „Nie odnaleźliśmy dowodów wskazujących, że którykolwiek z wyznaczonych aktuariuszy Equitable nie uwzględnił wytycznych obowiązujących w czasie podejmowania poszczególnych decyzji. Nie są nam znane wnioski, do jakich doszli wyznaczeni aktuariusze Equitable po rozważeniu, w jaki sposób opublikowane wytyczne wpływały na ich decyzje ani jakie były ich zalecenia dla kierownictwa i zarządu. Nie jesteśmy też w stanie stwierdzić, czy decyzje zarządu były zgodne z tymi zaleceniami. Nie dotarliśmy do dowodów wskazujących, że którykolwiek z wyznaczonych aktuariuszy Equitable na tyle przejmował się charakterem tych decyzji, aby uznać za stosowane zwrócenie uwagi organu nadzoru.”

(25)

Patrz ES-2 rozdział 3.2.1.

(26)

ICA z 1982 r. art. 45: „Uprawnienia w zakresie nakładania wymogów dla ochrony ubezpieczających”.

(27)

ICA z 1982 r. art. 45 ust. 2.

(28)

Patrz WE-CONF25 ust. 4-5.

(29)

Patrz ES-2 rozdział 6 i 7.

(30)

Temat odpowiedzialności organów nadzoru został szczegółowo omówiony w części V niniejszego sprawozdania.

(31)

Patrz również wnioski w WE71.

(32)

Ustawa o usługach finansowych z 1986 r., art. 187 ust. 1.

(33)

Patrz orzeczenie ETS w sprawie C-222/02 Peter Paul et al. przeciwko Niemcom z 12 października 2004 r.

(34)

Patrz WE71: porady prawnej udzieliła brytyjska kancelaria Herbert Smith w piśmie do członków zarządu EL z dnia 14.4.2004 r., w którym przeanalizowano potencjalne zarzuty przeciwko organom nadzoru ostrożnościowego (na podstawie ICA z 1982 r.) oraz organom nadzoru działalności (na podstawie FSA z 1986 r.), w tym zarzuty dotyczące naruszenia „praw osób fizycznych” wynikających z trzeciej wspólnotowej dyrektywy dotyczącej ubezpieczenia na życie.


III.     Główne ustalenia zawarte w sprawozdaniach Penrose’a i Bairda w sprawie organów nadzoru sektora ubezpieczeń na życie

1.         Sprawozdanie Bairda (październik 2001 r.)

Sprawozdanie Bairda było efektem kontroli wewnętrznej zleconej przez Urząd Nadzoru Finansowego i skoncentrowane jest więc na roli samego Urzędu w ocenie sprawy Equitable Life. Jednakże zawiera również ustalenia, które mogą rzucić pewne światło na rolę organów nadzoru finansowego ogólnie i konkretnie w tym przypadku(1).

W kwestiach ogólnych sprawozdanie zawiera definicję roli organu nadzoru ostrożnościowego, który powinien „(...) podejmować stosowne działania, aby zyskać pewność, że zakład pozostanie wypłacalny i zdolny do spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających bez nadmiernego ingerowania w sposób zarządzania zakładem” (ust. 6.1.5). Jednocześnie jednak przypomniano, że zakres obowiązków Urzędu obejmuje wspólny pogląd, zgodnie z którym „nie jest ani realistyczne, ani pożądane w warunkach wspierania konkurencji, innowacji i swobody wyboru konsumentów, aby starać się w 100% zapobiec upadłości spółek.”

W kwestii odpowiedniego poziomu zasobów organu nadzoru w sprawozdaniu przypomniano, że „Urząd dysponuje ograniczonymi środkami i w związku z tym musi stale korzystać z umiejętności oceny ryzyka, podejmując decyzje o najefektywniejszym rozmieszczeniu zasobów” (ust. 6.3.3). Przyznając, że „pobieżne porównanie liczby pracowników w stosunku do liczby instytucji objętych nadzorem pokazuje, że nadzór nad bankami i towarzystwami budowlanymi dysponował dwukrotnie większą sumą środków niż nadzór nad zakładami ubezpieczeń na życie” (ust. 7.9), autor sprawozdania nie uważa, aby to kwestia niedostatku środków Urzędu „była problemem istotnym dla nadzoru ostrożnościowego nad Equitable Life, (...) a raczej chodzi tu o lepsze zastosowanie dostępnych środków” (ust. 6.3.4).

W kwestii reakcji Urzędu na sprawę Equitable Life, przyznano, że „kiedy przekazywano mu obowiązki w zakresie nadzoru ostrożnościowego nad Equitable Life, sprawa towarzystwa (...) była już szeroko opisywaną, bieżącą kwestią i przedmiotem dyskusji rozpoczętych przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu oraz Ministerstwo Skarbu (Wydział Ministerstwa Skarbu ds. Ubezpieczeń) (ust. 6.2.2.). Jednakże wniosek jest następujący „do dnia 1 stycznia 1999 r. sprawa była już w toku i nie widzieliśmy żadnej możliwości działania ze strony Urzędu na tamtym etapie, aby mogło to w istotnym stopniu ograniczyć oddziaływanie orzeczenia sądu na ówczesnych ubezpieczających lub wywrzeć istotny, korzystny wpływ na ostateczny wynik sprawy dla samego Equitable Life.” (ust. 6.2.4.).

Autor sprawozdania przyznaje jednak, że istniało „wiele rzeczy, które Urząd mógł zrobić lepiej (...), wiele okazji, kiedy organy nadzoru ostrożnościowego i nadzoru działalności nie dostrzegły kwestii, którymi należało się zająć, lub mimo że je dostrzegały, nie zrobiły tego”, przywołując jako główny powód „niski poziom komunikacji i koordynacji między dwoma ramionami nadzoru, ostrożnościowym i dotyczącym działalności.” (ust. 6.2.5)

W rozdziale 7 („Wnioski na przyszłość”) sprawozdanie zawiera szereg technicznych zaleceń(2) dotyczących przyszłej struktury nadzoru ze strony Urzędu pozwalającej uniknąć podobnych niedociągnięć.

2.         Sprawozdanie Penrose’a (marzec 2004 r.)(3)

W sprawozdaniu Penrose’a omówiono szczegółowo rolę organów nadzoru, wraz z opisem i komentarzem na temat kontrolowania przez organy nadzoru sprawozdań Equitable Life od końca lat 80. Sprawozdanie wyraźnie nie miało jednak na celu „przypisywania winy ani orzekania o należnym odszkodowaniu”(4) W części 6 (rozdziały 15-18) lord Penrose odnosi się do postrzegania kondycji finansowej towarzystwa przez organy nadzoru ostrożnościowego oraz ich podejścia do zadań nadzoru, ich opinii na temat stosunków między organami nadzoru ostrożnościowego a organami ds. działalności oraz ich reakcji na postępujący kryzys.

2.1       Definicja nadzoru ostrożnościowego

Rozdział 15 ust. 7 i 8 zawiera definicję celu działań organów nadzoru jako zapewnienie „prawidłowej kondycji finansowej ubezpieczyciela oraz jego zdolności do zarządzania ryzykiem, jakie ponosi, i do spłaty zaciągniętych zobowiązań. Zgodnie więc z umową o gwarantowanym poziomie usług z 1995 r. między Ministerstwem Przemysłu i Handlu a Rządowym Departamentem Aktuarialnym:

· sprawowanie skutecznego nadzoru nad sektorem ubezpieczeń (w ramach obowiązków i uprawnień wyznaczonych w ustawie z 1982 r.), tak aby ubezpieczający mogli wierzyć w zdolność brytyjskich ubezpieczycieli do spłaty zobowiązań i spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających;

· ochrona konsumentów poprzez dopilnowanie, by osoby lub zakłady, które nie spełniają warunków, nie posiadają odpowiednich środków i nie są prawidłowo zarządzane, nie prowadziły działalności ubezpieczeniowej w Wielkiej Brytanii;

· ochrona ubezpieczających przed ryzykiem niezdolności zakładu do spłaty uzasadnionych zobowiązań. W przypadku zakładów ubezpieczeń na życie obejmuje to ryzyko niezdolności do spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających.”

Krótko mówiąc: „Najważniejszym celem ustawodawstwa dotyczącego nadzoru nad sektorem ubezpieczeń jest ochrona społeczeństwa przed stratami spowodowanymi niewypłacalnością, nieuczciwością lub brakiem kompetencji ubezpieczyciela.”

Lord Penrose przypomina następnie, że „oprócz informowania organów nadzoru w Ministerstwie Przemysłu i Handlu oraz ich doradców w Rządowym Departamencie Aktuarialnym sprawozdania do celów nadzoru były publicznie dostępne i przejrzystość ta była wykorzystywana do narzucenia dodatkowej dyscypliny na zakłady ubezpieczeń na życie poprzez udostępnianie szczegółów na temat ich sytuacji finansowej do analizy przez specjalistów (...).” (ust. 9)

2.2       Uprawnienia organów nadzoru w zakresie interwencji

Na mocy Ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1982 r. oraz na podstawie konkretnych przesłanek organy nadzoru ostrożnościowego miały prawo cofnąć udzielone zakładowi zezwolenie na sprzedaż nowych polis oraz interweniować w szeregu okoliczności. Dodatkowo miały też prawo podjąć wszelkie działania konieczne dla ochrony ubezpieczających i potencjalnych ubezpieczających przed ryzykiem niezdolności zakładu do spłaty zaciągniętych zobowiązań lub spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających(5).

W swoim sprawozdaniu lord Penrose stwierdził, że „obowiązki Ministerstwa Przemysłu i Handlu w zakresie nadzoru były wspierane różnymi uprawnieniami Sekretarza Stanu wynikającymi z ustawy, w tym uprawnieniami do żądania informacji, do cofnięcia zezwolenia dla nowych kontrolerów oraz do różnych ingerencji w sposób prowadzenia działalności, w tym m.in. przez cofnięcie zezwolenia na sprzedaż nowych polis (...).” (ust. 10)

Rozważając włączenie uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających jako powodu do ingerencji w 1973 r. „Organ nadzoru miał obowiązek rozważyć nie tylko, czy zastrzeżenia dotyczące uzasadnionych oczekiwań były wystarczająco poważne, aby uzasadnić podjęcie działań, ale również w jaki sposób należało skorzystać z uprawnień, aby ingerencja była stosowna do zamierzonego celu. (...) Organ nadzoru musiał uwzględnić szereg sprzecznych ze sobą interesów, na przykład oczekiwania różnych grup ubezpieczających czy też interesy obecnych i potencjalnych ubezpieczających.” (ust. 11)

Odmienną wykładnię od zaprezentowanej w dochodzeniu Penrose’a przedstawił Rządowy Departament Aktuarialny, stwierdzając, że „skorzystano by z możliwości ingerencji wyłącznie gdyby stało się „oczywiste”, że uzasadnione oczekiwania ubezpieczających nie zostaną spełnione oraz że zahamuje to starania o zapewnienie odpowiedniej jakości usług oraz odpowiedniego poziomu premii bez względu na nadwyżkę ujawnioną w okresowej wycenie.” (ust. 12)

2.3       Kontakty między organami nadzoru

Określenie „wstępnej kontroli” jako wyraźne zalecenia, aby organ nadzoru „przeanalizował, czy dokumentacja jest rzetelna i kompletna, i skontaktował się z zakładem ubezpieczeń „w celu usunięcia wszelkich nieścisłości oraz uzupełnienia dokumentacji.” (ust. 13)

W 1984 r. obowiązki Ministerstwa Przemysłu i Handlu oraz Rządowego Departamentu Aktuarialnego w zakresie nadzoru nad zakładami ubezpieczeń zostały sformalizowane w „umowie o gwarantowanym poziomie usług” (zmienionej w 1995 r.), zgodnie z którą „Ministerstwo zachowało odpowiedzialność za podejmowanie oficjalnych działań w imieniu Sekretarza Stanu i pozostało (...) głównym punktem kontaktu z zakładem, a Departament objął odpowiedzialność za badanie sprawozdań oraz otrzymał swobodę w rozwiązywaniu problemów bezpośrednio z zakładami ubezpieczeń (...), choć wciąż nie mógł bezpośrednio zwracać się do audytorów ani kontaktować się z wyznaczonymi aktuariuszami.” (ust. 34)

Na mocy umowy określono system oceny priorytetów (1-4) przyznawanej przez Departament na podstawie wstępnej kontroli sprawozdań (1=najważniejszy, 4=najmniej ważny). W październiku 1998 r. sporządzono kolejną umowę w sprawie przekazania obowiązków z Ministerstwa Przemysłu i Handlu do Ministerstwa Skarbu. „Poziom zatrudnienia w organach nadzoru ostrożnościowego zmieniał się, ale liczba pracowników ponoszących bezpośrednio odpowiedzialność za spółkę i ich pozycja w hierarchii służby cywilnej pozostawała raczej niezmienna.” (ust. 39)

„Kontakty między organem nadzoru ostrożnościowego a organem nadzoru działalności (...) (częściowo uważanym za organ kontroli formalnej) najwyraźniej były dość ograniczone w latach 80. Od 1992 r. dodatkowo sformalizowano te kontakty poprzez mechanizm zwany „kolegium organów nadzoru” – regularne posiedzenia organów nadzoru różnych usług finansowych, którym przewodniczył organ uznawany za najważniejszy dla określonego rodzaju zakładów – w przypadku ubezpieczeń na życie tym organem było Ministerstwo Przemysłu i Handlu.” (ust. 26 i 29).

2.4       Niekwestionowana podwójna rola Roya Ransona

Na mocy Ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1982 r. Ministerstwo Przemysłu i Handlu otrzymało dodatkowo zadanie analizowania, czy zakład ubezpieczeń i jego kierownictwo (tzn. członkowie zarządu, wyznaczony aktuariusz i liczący się akcjonariusze) spełniają warunki pełnienia takiej roli.

Szczególnie ważną kwestią jest rola wyznaczonego aktuariusza Equitable Life od 1982 r., Roya RANSONA, który w dniu 30 czerwca 1991 r. został dyrektorem generalnym towarzystwa, nie rezygnując z poprzedniego stanowiska. Rodzi to pytanie na temat możliwego konfliktu interesów, który mógł niekorzystnie wpływać na interesy ubezpieczających – kwestią tą kilkakrotnie zajmowały się organy nadzoru, ale nie podjęły żadnych oficjalnych działań.

Zgodnie ze sprawozdaniem „Zwrócono się o opinię do Departamentu Aktuarialnego. Aktuariusz Rządu, Christopher Daykin, poinformował w dniu 17 kwietnia 1991 r., że chciałby skłonić Roya Ransona, aby nie utrzymywał obu stanowisk, dłużej niż tylko tymczasowo. (...) Ministerstwo Przemysłu i Handlu poinformowało towarzystwo w dniu 26 kwietnia, że fakt sprawowania obu funkcji przez jedną osobę jest nieodpowiedni. (...) Roy Ranson oświadczył, że zatrudnieni przez towarzystwo aktuariusze potrzebują ok. 12 miesięcy na zdobycie doświadczenia w zarządzie przed objęciem funkcji wyznaczonego aktuariusza. Byłoby lepiej, gdy zachował stanowisko wyznaczonego aktuariusza przez kolejne 12-18 miesięcy do czasu, aż zostanie wyznaczony następca. (...) Christopher Daykin wyraził zgodę na sytuację przejściową, a Paul Burt poinformował Ministerstwo w dniu 13 maja, że Departament wyraził zgodę z uwagi na krótkotrwały charakter tej sytuacji.” (rozdz. 16-35 i 36).

W rzeczywistości pozwolono Royowi RANSONOWI utrzymywać podwójną rolę przez znacznie dłuższy okres niż pierwotnie założony „okres przejściowy” mający trwać 12-18 miesięcy, ponieważ utrzymał on oba stanowiska przez ponad 6 lat do czasu przejścia na emeryturę w lipcu 1997 r.

2.5       Domniemane ogólne uchybienia ze strony organów nadzoru

W swoim sprawozdaniu lord Penrose przywołuje szereg niedociągnięć ze strony brytyjskich organów nadzoru w pełnieniu obowiązków w zakresie nadzoru, podsumowanych poniżej dla łatwiejszego zrozumienia w trzech grupach zgodnie z tym, na ile są poważne. Należy również wziąć pod uwagę ramy czasowe związane ze stosowaniem pierwszej lub trzeciej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie (tzn. przed lipcem 1994 r. lub po tym terminie), aby móc właściwie ocenić ustalenia zawarte w sprawozdaniu.

a) Brak wiedzy i/lub niedostateczne monitorowanie

„Sprawozdania z kontroli sprawozdań Equitable przedkładanych do celów nadzoru od połowy do końca lat 80. były stosunkowo krótkie, zwięzłe, zwykle długości jednej lub półtorej strony. Były one sporządzane przez Rządowy Departament Aktuarialny. (...) W sprawozdaniach z kontroli pojawiało się kilka najważniejszych liczb, liczba nowo sprzedanych polis, zmiany wysokości rezerw matematycznych oraz pokrycie w aktywach na wymagany minimalny margines zobowiązań.” (rozdz. 16-1.) Zapewniane przez spółkę pokrycie wymaganego marginesu minimalnego było wyraźnie kluczowym wskaźnikiem (...), który od połowy do końca lat 80. obniżył się z 8,5x w 1984 r. do 3,8x w sprawozdaniu z 1988 r. Ze względu na brak archiwum korespondencji nie można stwierdzić dokładnie, jakie wątpliwości pojawiały się w odniesieniu do sprawozdań, czy też jak był postrzegany spadek wskaźnika pokrycia wymaganego marginesu minimalnego, ale nie wydaje się, aby była to niezwykle istotna kwestia dla organów nadzoru.” (rozdz. 16-3).

„Brakuje zarchiwizowanej korespondencji Ministerstwa Przemysłu i Handlu dotyczącej spółki Equitable sprzed 1991 r. Część wcześniejszej dokumentacji została zniszczona (...) w 1998 r., natomiast archiwa zawierające sprawozdania dla potrzeb nadzoru są wciąż dostępne (brakuje sprawozdań za rok 1987 i 1988) od 1981 r.” (rozdz. 15-46, 47 i 53)

„Kontrola sprawozdań za 1989 r. została zakończona dnia 5 grudnia 1990 r. Sprawozdanie miało długość jednej strony.” (rozdz. 16-14)

Mike Pickford (aktuariusz Rządowego Departamentu) zauważył, że w 1991 r. „najistotniejszą dla nas sprawą była wypłacalność, nie zaś obiecane premie. Techniki obliczania udziału majątkowego w tamtym czasie dopiero powstawały. Nie monitorowaliśmy więc procesu wyrównywania premii zakładu, koncentrując się natomiast na zgodności z przepisami, zwłaszcza w zakresie wyceny zobowiązań i marginesów wypłacalności (...), w wyniku czego system był podatny na nadużycia poprzez nieobjęte nadzorem decyzje w sprawie systemu premii.” (rozdz. 16-53)

Lord Penrose twierdzi, że omówił „treść informacji o premiach w kontekście uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających (...), ale nikt w Departamencie ani w Ministerstwie Przemysłu i Handlu nie zwrócił wówczas uwagi na zmianę formatu. Żadna z tych organizacji nie sprawdzała regularnie sprawozdań dotyczących premii. Zresztą strategia towarzystwa w zakresie premii, która – z tego, co wiem – była dość wyjątkowa, nie była poruszana przez organy nadzoru do marca 1993 r.” (rozdz. 16-57)

„Kierownictwo niższego i wyższego szczebla nie posiadało odpowiednich kwalifikacji ani doświadczenia, aby móc samodzielnie ocenić znaczenie tych kwestii.” (rozdz. 16-81)

W analizie sprawozdań za 1991 r. nie zauważono, że „w stawkach wyceny zastosowanych w 1991 r. margines był niewielki albo nie było go wcale. W celu wypłacenia premii zadeklarowanych w 1989 i 1991 r. spółka musiałaby zyskać 11¼% rocznie. W rzeczywistości zyskała +3% w ciągu obu tych lat zamiast potrzebnych 23%.” (rozdz. 16-83)

„Nie oczekiwano, że Rządowy Departament Aktuarialny będzie kładł istotny nacisk na kwestię zadeklarowanych premii, z wyjątkiem przypadków, gdzie uzasadnione oczekiwania ubezpieczających stałyby się źródłem sporu”. Umowa o gwarantowanym poziomie usług nie przewidywała aktywnego analizowania przez Departament kwestii polityki premiowania w kontaktach z zakładami.” (rozdz. 16-120)

„Sprawozdanie z kontroli sprawozdań za 1993 r. (...) liczyło ok. 17 stron. Było to pierwsze przygotowane w nowym stylu badanie i zawierało nie tylko znacznie więcej informacji na temat zakładu, ale również części opisujące „Kwestie kluczowe” i „Obszary działania”. Nowy styl, w jakim sporządzono sprawozdanie, później sformalizowany w umowie z 1995 r. pomiędzy Ministerstwem Przemysłu i Handlu a Departamentem Aktuarialnym, stanowiło istotną poprawę pod względem ilości i jakości informacji dostarczanych Ministerstwu.” (rozdz. 16-142)

„Jeżeli chodzi o organy nadzoru, wydaje się, że odpowiedzialność członków towarzystwa za zadłużenie nie była uznawana za szczególnie ważną kwestię. Być może organy nadzoru nie zdawały sobie sprawy z zagrożenia. Dnia 9 grudnia 1997 r. jedna z kierowniczek napisała do swoich niemieckich kolegów w odpowiedzi na pytanie o stanowisko towarzystwa: „Equitable jest towarzystwem ubezpieczeń wzajemnych. Oznacza to, że jest własnością ubezpieczających i nie ma w nim akcjonariuszy. Bycie członkiem nie wiąże się z żadnymi obowiązkami poza obowiązkiem uiszczania składek.” Nie mogę zgodzić się z tym stwierdzeniem. Equitable było i jest spółką z nieograniczoną odpowiedzialnością.” (rozdz. 16-215)

b) Samozadowolenie lub polityka nieingerencji ze strony organów nadzoru

„Przepisy i doradztwo Rządowego Departamentu Aktuarialnego były skoncentrowane wyłącznie na marginesie wypłacalności w odniesieniu do zobowiązań umownych i nie uwzględniały narosłych premii końcowych, mimo że w chwili opracowania sprawozdania w 1989 r. ryzyko kryzysu giełdowego było realne i znane zarówno Departamentowi jak i organom nadzoru.” (rozdz.16-16).

„Towarzystwo (...) cieszyło się zbyt dużą renomą, aby budzić prawdziwy niepokój, zaś brak informacji dawał podstawy do bezczynności. (...) Organy nadzoru uzyskały wówczas wgląd w zasady postępowania towarzystwa, które można było uznać za niepokojące, i dostrzec potrzebę monitorowania bieżącej i przyszłej działalności. Nie podjęto żadnych konkretnych działań w celu wdrożenia odpowiedniego systemu.” (rozdz.16-21)

W dniu 19 maja 1992 r., odbyło się spotkanie Equitable Life z organami nadzoru, „spotkanie było częścią programu trzech dorocznych wizyt Ministerstwa Przemysłu i Handlu oraz Rządowego Departamentu Aktuarialnego w zakładach i było pierwszą wizytą w siedzibie towarzystwa w ramach programu, a także pierwszym spotkaniem Departamentu z towarzystwem od listopada 1990 r. (...) Jeden z kierowników wyższego szczebla z Ministerstwa odpowiadający za towarzystwo w latach 1986-1991 powiedział w trakcie przesłuchania, że nigdy wcześniej nie spotkał się z nikim z towarzystwa osobiście. Ten stan rzeczy wyjaśniano w następujący sposób: „Ponieważ ELAS było postrzegane jako dobrze zarządzane i prawidłowo działające towarzystwo, nie było powodów, aby się spotykać.” (rozdz. 16-58)

„Mike Pickford (Departament) stwierdził, że spotkanie to nie przebiegło zgodnie z oczekiwaniami i że wyszedł mocno wzburzony i rozczarowany, że nie udało im się spotkać i ocenić innych menedżerów zarządzających towarzystwem.” (rozdz. 16-70)

Opinia na temat wyjątkowości towarzystwa powtarzała się w wielu oświadczeniach ze strony organów nadzoru złożonych w trakcie dochodzenia. Źle się stało, że przekonanie o tej wyjątkowości nie skłoniło do większego zainteresowania się jej skutkami dla ubezpieczających.” (rozdz. 16-71)

„W trakcie kontroli (sprawozdań za 1991 r.) Sekretarz Stanu otrzymał informację (...) dotyczącą zaproszenia na lunch nadesłanego przez towarzystwo. Z akt nie wynika, aby Departament przekazał Ministerstwu zaktualizowane dane zawarte w piśmie Roya RANSONA z dnia 15 czerwca, zaś notatka mogła zostać sporządzona na podstawie wcześniejszych danych.” (rozdz. 16-74)

„Spotkanie z 19 maja 1992 r. było (...) ważną okazją, aby uzyskać dalsze informacje oraz stawić czoła problemom towarzystwa. Niestety mimo że pewne kwestie zostały poruszone, wydaje się, że niewiele z nich udało się rozwiązać.” (rozdz. 16-99)

Być może ze względu na zmiany wśród pracowników Departamentu i Ministerstwa po sprawozdaniu z kontroli za 1991 r. ogólne zastrzeżenia dotyczące towarzystwa oraz konkretne poruszone kwestie (...) najwyraźniej gdzieś wyparowały. Proces był długotrwały. Jakość odpowiedzi Departamentu na zapytania była niska, a pisma pozbawione istotnych informacji. Decyzja o tym, by nie zadawać dodatkowych pytań, ale czekać do następnego roku, odzwierciedlała poprzednio stosowane działania. Wynikiem tego był jednak brak pełnych informacji na temat sytuacji towarzystwa.” (rozdz. 16-103)

„Określenie towarzystwa jako „wyjątkowego” pojawia się dość często w dokumentach nadzoru, ale brak w nich analizy, do jakiego stopnia mogłoby to stanowić przeszkodę dla sprawowania skutecznego nadzoru, a jeżeli tak, to jakie zmiany w obecnym systemie nadzoru mogą być potrzebne. (...) Pomimo premii końcowych, podstawy wyceny oraz nacisku na sprzedaż nowych polis, żadna z tych kwestii nie została właściwie rozpatrzona ani rozwiązana przez Departament czy Ministerstwo. Proces kontroli sprawozdań za 1991 r. wskazuje, że bez wyraźnych wytycznych ze strony Departamentu organy nadzoru nie posiadały odpowiedniej wiedzy na temat towarzystwa, aby móc rzetelniej ocenić jego kondycję finansową. Departament nie udzielał szczegółowych wyjaśnień na temat wielu poruszonych kwestii.” (rozdz. 16-104)

„Zabrakło bezpośredniej reakcji ze strony organów nadzoru na sprawozdanie Departamentu (w sprawie podziału premii). Nie można stwierdzić, co stało się z enigmatycznym pierwszym punktem, zgodnie z którym „nie uwzględniono (...) przewidywanych trendów w udziale majątkowym.” (rozdz. 16-106)

„Pod koniec 1993 r. zakład otrzymał od Standard & Poor's ocenę AA za znakomitą zdolność do spłaty zobowiązań.” (rozdz. 16-123)

„Sprawozdanie towarzystwa dotyczące kontroli premii wymagało analizy. Nie było wystarczająco jasne, a odniesienia do przyszłych tendencji w udziale majątkowym wyraźnie wymagały zbadania. Udzielonych informacji (...) nie dało się pogodzić z odpowiedziami dotyczącymi metodologii obliczania udziału majątkowego oraz cyklu wyrównania inaczej niż uznając, że okres ten nie był zwyczajny. Charakter i zakres nieprawidłowości wymagał dalszego zbadania. Nie zrobiono jednak nic.” (rozdz. 16-131)

„Brak reakcji na przedkładane informacje na temat gwarancji rentowych oraz proponowanych rozwiązań był poważnym błędem. Odpowiedzi w ankiecie dotyczącej premii wykazały, że nie udzielano ubezpieczającym żadnych konkretnych informacji na temat prawdopodobnych zmian stawek premii końcowych. (...) Brak odniesień do problemu niskich stóp procentowych oraz wzrost liczby premii końcowych na tym etapie, a także brak analizy przedstawionego przez Ransona opisu strategii towarzystwa, choć było ono pokrętne i niejasne, doprowadził do całkowitej dezinformacji wśród organów nadzoru na temat kwestii gwarancji rentowych do czasu, aż została ona publicznie ujawniona w 1998 r.” (rozdz. 16-132)

„Najwyraźniej Ministerstwo Przemysłu i Handlu nie miało odpowiednich źródeł informacji, ani wewnątrz, ani na zewnątrz towarzystwa, aby móc zareagować na informacje o istnieniu takich gwarancji rentowych i o ich rosnącej wartości. Ministerstwo otrzymało kopię grudniowego opracowania zarządu dopiero pod koniec 1998 r., a więc na długo po tym, jak pojawiła się kwestia gwarantowanej stawki renty rocznej. (...) Zwyczajne akceptowanie stanowiska towarzystwa w sprawie gwarancji jako kwestii marketingowej, niezwiązanej z problematyką ostrożnościową, odzwierciedla niemożliwy do wytłumaczenia brak czujności w kwestii informacji udostępnianych organowi nadzoru ostrożnościowego i Rządowemu Departamentowi Aktuarialnemu.” (rozdz. 16-134 i 135)

Spotkanie w dniu 9 grudnia 1994 r. „było pierwszym spotkaniem, w którym uczestniczyły inne osoby z towarzystwa oprócz Roya Ransona, (...) a sam Ranson ogłosił, że utrzyma swoją podwójną rolę do wiosny 1996 r.” (rozdz. 16-153)

„Gdyby Departament nie zgłosił swoich zastrzeżeń, Ministerstwo w ogóle nie interesowałoby się tym.” (rozdz. 16-166)

Dokumenty przygotowane na spotkanie w grudniu 1994 r. odzwierciedlały niektóre zastrzeżenia dotyczące towarzystwa z tego samego roku; niedoskonałość wyceny zobowiązań, poleganie na docelowych aktywach, podatność na gwałtowne zmiany, ryzyko, że polityka rozdzielania premii wywoła uzasadnione oczekiwania ubezpieczających, rozdawnictwo i konieczność zachowania szczególnej czujności w zakresie nadzoru. Kwestie te nie zostały omówione w pełni ani też rozwiązane. Oświadczenie dotyczące stopy wzrostu rzędu 10% wobec ujemnego zwrotu z inwestycji w wysokości 4,2% w połączeniu ze słabą wyceną powinny skłonić organy nadzoru do większej dociekliwości w kwestii prawidłowej kondycji finansowej towarzystwa. Ponownie, zamiast zwrócić uwagę na delikatną sytuację towarzystwa, organy nadzoru wydawały się zadowolone z jego sytuacji (czego wyrazem było (...) obniżenie jego ratingu do 4, co oznaczało, że następna kontrola będzie musiała zostać przeprowadzona dopiero za 9 miesięcy).” (rozdz. 16-191 i 192)

„Dnia 17 listopada 1997 r. dyrektor narodowej służby zdrowia skierował do Ministerstwa Przemysłu i Handlu pismo z pytaniem o to, czy towarzystwo może świadczyć usługi ubezpieczenia dobrowolnego (Additional Voluntary Contributions, AVC). W wewnętrznej notatce dotyczącej wniosku stwierdzono, że zabezpieczenie w postaci wymaganego marginesu minimalnego towarzystwa w sprawozdaniach za 1996 r. wynosiło 2,53x i 2,07x, nie licząc pozycji ukrytych. W odręcznej notatce (...) kierownik niższego szczebla stwierdził, że w odpowiedzi na podobny wniosek wskazali na stabilne zabezpieczenie wypłacalności innego znanego zakładu, ale zabezpieczenie Equitable nie jest tak znakomite. Po przeanalizowaniu właściwej reakcji w odpowiedzi skierowanej do NHS dnia 26 listopada 1997 r. stwierdzono, że na podstawie sprawozdań za 1996 r. „możemy uznać kondycję finansową zakładu za prawidłową”. Brak innych istotnych kwestii dotyczących nadzoru Ministerstwa [nad towarzystwem i jego pomiotami zależnymi].” Nie ma powodu, aby podważać uczciwość tego stwierdzenia i jasno wynika z niego, że odpowiedź przynajmniej w pewnym zakresie została przemyślana, ale oceniając uczciwie, wykazuje ona niewielką wiedzę Departamentu na temat rzeczywistej sytuacji finansowej towarzystwa w listopadzie 1997 r.” (rozdz. 16-226)

„Sprawozdanie z kontroli za 1996 r. wskazywało po raz pierwszy, że „pożądane” byłoby, aby towarzystwo odkładało w postaci rezerw większą część przyszłej nadwyżki poprzez deklarowanie niższych premii gwarantowanych, przy utrzymaniu hojnych wypłat z premii, o ile nie pojawią się uzasadnione oczekiwania. Wyłaniający się z niego obraz wskazuje na bardzo niepełną wiedzę na temat ustawowych wymogów oraz bardzo ograniczone podejście do oceny uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Było to pierwsze sprawozdanie z kontroli, które zawierało osobną pozycję zatytułowaną „Uzasadnione oczekiwania ubezpieczających” (w części dotyczącej premii). Mimo tego najwyraźniej nie wdrożono (ani nie rozważano wdrożenia) żadnego systemu, pozwalającego na aktywną ocenę wspomnianych oczekiwań. Korespondencja wymieniona po kontroli (...) najwyraźniej (...) pokazuje, że mimo iż Departament Aktuarialny był coraz bardziej zaniepokojony narażeniem towarzystwa, informacjami dotyczącymi premii i uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających, (...) uważał swój zakres kompetencji w tym zakresie za ograniczony do wymagania od towarzystwa zapewnień, które zresztą otrzymywał, że problemy są traktowane poważnie.” (rozdz. 16-247 i 248)

W styczniu 1999 r. „Najwyraźniej zabrakło entuzjazmu w kwestii pozytywnych działań oraz woli informowania i ostrzegania o możliwości podjęcia działań w przypadku braku środków zaradczych ze strony towarzystwa. Notatka przygotowana na spotkanie w dniu 15 grudnia 1998 r. zawierała obraz zakładu, który nie mógł sobie pozwolić na zadeklarowanie premii, i już na spotkaniu stwierdzono, że w ramach parasola prawidłowego i ostrożnego zarządzania mieściło się powstrzymywanie od takich deklaracji. Zważywszy, że interwencja była brana pod uwagę tylko w ostateczności (...), uchwalenie premii było „najprawdopodobniej konieczne dla ostrożnego zarządzania towarzystwem”. W każdym razie FSA nie nalegał.” (rozdz. 17-110)

„Przedstawiona przez Christophera Headdona pobłażliwa interpretacja „kilku punktów procentowych” została zignorowana przez wszystkich z wyjątkiem najmłodszych stażem aktuariuszy. Rządowy Departament Aktuarialny uznał, że nie może podjąć żadnych skutecznych działań.” (rozdz. 17-111)

„Ze względu na nagłe pojawienie się kwestii gwarancji rentowych nie przedstawiono żadnego sprawozdania z kontroli na temat sprawozdań z 1997 r., a zatem organy nadzoru nie mogły zapoznać się z takim sprawozdaniem od czasu sprawozdania z kontroli za 1996 r. przedłożonego w grudniu 1997 r. Departament Aktuarialny przeprowadził wstępną kontrolę sprawozdań za 1998 r. w dniu 9 kwietnia 1999 r. (...) Do dnia 1 lutego 1999 r. Urząd Nadzoru Finansowego nadal nie otrzymał szczegółowych informacji na temat prognoz w kwestii wypłacalności i wymaganych planów awaryjnych (...). Ponownie upomniał się o powyższe dokumenty (oraz o kopię sfinalizowanej umowy reasekuracyjnej) w dniu 15 kwietnia. Pełne sprawozdanie z kontroli z dnia 20 maja 1999 r. liczyło 23 strony i zostało oznaczone 2 stopniem ważności. Zawierało sprawozdania za 1997 r. i 1998 r.” (rozdz. 17-128, 133 i 139)

Stosunkowo optymistyczny ton sprawozdania za 1998 r. pokazuje, do jakiego stopnia polegano na umowie reasekuracyjnej zarówno w Departamencie jak i w Urzędzie Nadzoru Finansowego i jak bardzo koncentrowano się na kwestii wypłacalności, pomijając realistyczny ogląd sytuacji długofalowej towarzystwa.” (rozdz. 17-146)

„W sierpniu 1999 r.,. gdy oczekiwano na wyniki sprawy (w Sądzie Najwyższym), Urząd Nadzoru Finansowego opracował „wstępną ocenę ryzyka” towarzystwa w ramach projektu pilotażowego nowego, opartego na ryzyku, podejścia do nadzoru. Towarzystwo zostało w niej zakwalifikowane do grupy „wysokiego ryzyka finansowego” ze względu na poziom gwarantowanych świadczeń, niski poziom wolnych aktywów oraz trudności w gromadzeniu środków zewnętrznych. W pozycji „Zarząd” podejście towarzystwa zostało określone jako „Wykazujące skłonność do arogancji i wyższości w kwestii skuteczności jego działań oraz priorytetowego traktowania interesów ubezpieczających. Może to przesłaniać mu ryzyko finansowe związane z gwarancjami wysokiego poziomu świadczeń. Jednakże zarząd jest otwarty w kontaktach z organem nadzoru i brak szczególnych zastrzeżeń do poziomu współpracy wykazanego w przeszłości.” W ocenie przyznano, że niewiele było dowodów potwierdzających ład korporacyjny.” (rozdz. 18-22)

„Dnia 13 września 1999 r. jeden z kierowników wyższego szczebla Urzędu Nadzoru Finansowego zaproponował Christopherowi Headdonowi zorganizowanie ogólnej wizyty w zakładzie na początku grudnia (ostatnia tego rodzaju wizyta odbyła się w listopadzie 1996 r.).” (rozdz. 18-25)

c) Zaniedbania ze strony organów nadzoru

Nie odnaleziono żadnego sprawozdania z kontroli w aktach Ministerstwa i Departamentu za 1987 r. i 1988 r., a ówczesny główny aktuariusz powiedział prowadzącym dochodzenie (...), że możliwe jest, iż żadne szczegółowe sprawozdanie nie zostało sporządzone, ponieważ Departament prowadził wówczas intensywne działania rekrutacyjne (...) w celu zapełnienia różnych wakatów. Lata te były jednak niezwykle ważne, ponieważ w roku 1987 r. wyniki towarzystwa z inwestycji giełdowych były kiepskie (...), a jego aktywa niewystarczające na pokrycie wartości wszystkich polis na koniec każdego roku. (rozdz. 16-7)

„Paul Burt (główny aktuariusz Departamentu) zakończył zaskakującym wnioskiem. (...)
- Obecnie nie mamy wystarczających informacji na temat tego towarzystwa, aby podać więcej szczegółów, i dopóki jego sytuacja się nie pogorszy, nie uważamy, aby konieczne było wymaganie dalszych informacji. Towarzystwo to jest najdłużej istniejącym zakładem ubezpieczeń na życie i cieszy się dużym poważaniem na rynku”.
A jednak „analiza (...) jego działań pokazałaby, że mimo iż całkowity przydział środków był w 1989 r. dużo niższy niż zyski inwestycyjne, (...) wartość polis wynosiła 104% aktywów, co mogło oznaczać przeniesienie znacznego deficytu z 1987 r., a nawet z lat wcześniejszych. Informacje te nie były jednak wymagane w ramach sprawozdań i nie oczekiwano na tym etapie, że towarzystwo przedstawi je w innej formie.” (w 1990 r. rozdz. 16-21 i 28)

Analizując sprawozdania za 1990 r., Rządowy Departament Aktuarialny nie zdawał sobie sprawy, że „towarzystwo przydzieliło hipotetyczny całkowity wzrost rzędu 12% pomimo rentowności inwestycji netto wynoszącej minus 10,4% - pierwszego ujemnego zwrotu towarzystwa od 1974 r. (...) Mike Pickford (Departament Aktuarialny) zdobył niezwykle ważne informacje ujawniające niepewną sytuację towarzystwa oraz radykalny charakter kroków podjętych w celu utrzymania przydziału premii w roku dotkliwych strat.” Jednakżenajwyraźniej Pickford uszanował prośbę Ransona o nieprzekazywanie dokumentów do Ministerstwa. W nieoznaczonej datą notatce do Paula Burta dotyczącej pisma i jego treści Mike Pickford stwierdził: „Nie uważam, abyśmy byli zmuszeni pokazać te dokumenty Ministerstwu, o ile sytuacja nie będzie tego wymagała.” (rozdz. 16-40 i 43)

Zaniedbanie stało się ewidentne, gdy „W dniu 26 lipca, wkrótce po otrzymaniu przez Ministerstwo sprawozdań za 1990 r., Mike Pickford (Departament) napisał do Roya Ransona, dziękując mu za dokumenty i odnosząc się do rozmów na nadchodzącym spotkaniu na temat kwestii „w tym temacie” oraz zapewniając go, że znajdą się „w szczególnie zawężonym obiegu”. (...) Później Mike Pickford przyznał, że popełnił błąd, pozwalając, aby prywatne porozumienie z Ransonem przysłoniło jego zobowiązania względem organów nadzoru.” (rozdz. 16-43 i 44)

W tej kwestii lord Penrose podsumowuje, stwierdzając: „Rządowy Departament Aktuarialny powiedział prowadzącym dochodzenie, że stałą praktyką było nieprzekazywanie do Ministerstwa „przedłożonych Departamentowi informacji o charakterze głównie technicznym i aktuarialnym” oraz że dokumenty, o których mowa, nie ujawniały niczego szczególnie niepokojącego w kwestii stanu wypłacalności towarzystwa. Departament również odrzuca najwyraźniej pogląd, jakoby dokumenty ujawniały istotne zmiany w systemie premiowania stosowanym przez towarzystwo. (...) Nie zgadzam się z opinią Departamentu na temat treści dokumentów i ich znaczenia, czy też powodów, dla których zostały zatajone przed organami nadzoru. Sprawozdanie z kontroli za 1990 r. zostało przekazane Ministerstwu dnia 20 listopada 1991 r. Sprawozdanie liczące półtorej strony było typowe w tamtym okresie, ale zważywszy na istniejące już wówczas zastrzeżenia, wydaje się ono całkowicie nieodpowiednie. (...) Dokumenty, które Roy Ranson przekazał Mike’owi Pickfordowi, ujawniały podejście do przydzielania premii z 1990 r., które powinno było wywołać poważne wątpliwości organów nadzoru. Po ich otrzymaniu Mike Pickford najwyraźniej nie zrobił z nich większego użytku. (...) Nie przekazał ich do Ministerstwa.” (rozdz. 16-46, 47 i 52)

Roberts (Ministerstwo) stwierdził dnia 4 listopada 1992 r.: „Wyłania się z tego niezwykle niepokojący obraz. Rozdawnictwo ze strony zakładu w połączeniu z (celowo) krótkim okresem zabezpieczenia wymaganego marginesu minimalnego oraz (utrzymującą się) polityką wysokiego poziomu zaangażowania kapitału własnego. Myślę, że należy oczekiwać od Departamentu lepszej oceny sytuacji oraz możliwości zakładu w przypadku istotnego pogorszenia się koniunktury. (...) Jak długo można utrzymywać obecne premie w obliczu zerowych zysków?” Uwagi te najwyraźniej nie zostały przekazane Johnowi Rathbone’owi, który przejął od Paula Burta stanowisko głównego aktuariusza i pozostał na nim do dnia 14 stycznia 1993 r.” (rozdz. 16-86)

„Ocena ważności sprawozdań towarzystwa do celów nadzoru za 1992 r. znów wynosiła 3. Sprawozdanie z kontroli za 1992 r. zostało zakończone dopiero dnia 28 marca 1994 r. i zajmowało jedynie dwie strony. Ogólnie opinia była pozytywna.” (rozdz. 16-124)

„Organy nadzoru nie zareagowały na istnienie gwarantowanych stawek renty rocznej oraz proponowane przez towarzystwo rozwiązanie, ujawnione (choć nie wprost) w sprawozdaniach i podczas spotkania w listopadzie 1993 r. Sprawozdanie z kontroli za 1993 r. nie zawierało żadnej wzmianki na temat gwarancji rentowych. (...) Brak jakiegokolwiek wyjaśnienia, dlaczego zaangażowane osoby nie dostrzegły wagi tego problemu. (...) Organy nadzoru nie skorzystały z możliwości dokonania pełnej oceny zwiększonego wykorzystania i wykazywania przez towarzystwo premii końcowej.” (rozdz. 16-163 i 164)

Każdego roku, począwszy od 1987 r. (...) aż do 2000 r., zagregowana wartość polis przekraczała aktywa wyceniane według ich wartości rynkowej (choć przy różnych kwotach i odsetkach) dla całego funduszu. Dane liczbowe dotyczące okresu po roku 1991, które mogły to wykazać, nie znalazły się nigdy w rękach organów nadzoru i do końca 1997 r. nie były przez nie wymagane.” (rozdz. 16-173)

„Cokolwiek mówiono Departamentowi na temat stanu na miesiąc listopad 1996 r., przedłożenie informacji, które pokazałyby trwanie i pełen zakres różnicy, najwyraźniej nigdy nie było wymagane od towarzystwa. Zatem w dwóch ważnych kwestiach (premii końcowych oraz przeszacowania polis) wyraźnie doszło do zaniedbania ze strony organów nadzoru, które nie zażądały i nie przeanalizowały bardziej szczegółowych danych czy dokumentów, które pozwoliłyby im właściwie ocenić problemy omawiane w tamtym czasie z zakładem.” (rozdz. 16-206)

„Niezależnie od poziomu zaniepokojenia narastającego w Departamencie (w maju 1998 r.) i wyrażanego w odniesieniu do wspomnianych wyżej kwestii, dostępne dokumenty nie odzwierciedlają odpowiedniego zaniepokojenia ze strony Ministerstwa Skarbu ani zrozumienia dla zastrzeżeń, o których Departament Aktuarialny informował organ nadzoru. Ministerstwo Skarbu pozostawało całkowicie bierne, zdając się na Departament w kwestii podjęcia odpowiednich działań.” (rozdz. 16-251)

„Zaniepokojenie było coraz większe, ale utrzymywało się na niższych szczeblach. Ministerstwo Skarbu najwyraźniej było zadowolone, że pozwoliło Departamentowi na prowadzenie rozmów z towarzystwem bez aktywnego udziału ze strony Ministerstwa (...) zgodnie z umową o gwarantowanym poziomie usług (zmieniona umowa została zawarta w grudniu 1998 r.). Jednakże lektura umowy wzmacnia tylko wrażenie, że jakikolwiek szerszy ogląd kwestii nadzoru był podporządkowywany bieżącym dyskusjom technicznym prowadzonym na ściśle aktuarialnych podstawach. Był to etap przejściowy w opracowywaniu przepisów. Trudno powstrzymać się od stwierdzenia, że nadzór miał charakter nijaki, gdzie główny rozgrywający nie miał uprawnień w zakresie nadzoru, zaś organ uprawniony tylko w niewielkim stopniu angażował się w procesy, które powinny były wywołać reakcję organów nadzoru.” (rozdz. 16-252)

„Posiedzenie Sądu Najwyższego miało rozpocząć się w dniu 5 lipca 1999 r. Około 8 czerwca jeden z kierowników wyższego szczebla rozesłał dokument zatytułowany „Możliwe scenariusze postępowania w sprawie przeciwko Equitable Life”. Zgodnie z ustaleniami dochodzenia, był to pierwszy dokument sporządzony przez Departament lub Urząd, w którym odnotowano argumenty merytoryczne wysuwane w postępowaniu sądowym. (...) Konsekwencje najgorszego z możliwych scenariuszy były skoncentrowane na doraźnych i krótkoterminowych problemach administracyjnych. Nie sformułowano jakichkolwiek długofalowych wniosków dotyczących przyszłości towarzystwa.” (rozdz. 18-1 i 6)

Pierwsze spotkanie z przedstawicielami towarzystwa dotyczące postępowania sądowego odbyło się dnia 29 czerwca 1999 r. (kilka dni przed terminem rozpoczęcia posiedzenia i po sześciu miesiącach od powiadomienia Ministerstwa przez towarzystwo o zamiarze wszczęcia postępowania).” (rozdz. 18-17)

„Dnia 22 maja 2000 r. jeden z kierowników wyższego szczebla przedstawił opinię, zgodnie z którą „[Towarzystwo] nie jest najmocniejszym zakładem ubezpieczeń na życie, ale nie stoi też w obliczu rychłej upadłości (nawet jeżeli przegra w Izbie Lordów)”. Krótko mówiąc, nie uznawano niekorzystnego wyroku za ewentualność mogącą w istotnym stopniu wpłynąć na sytuację finansową towarzystwa, a Urząd Nadzoru Finansowego zrobił bardzo niewiele, w odniesieniu do postępowania sądowego między wyrokiem Sądu Apelacyjnego w styczniu a pogłoskami o możliwym wyniku posiedzenia Izby Lordów w czerwcu i lipcu. Nie zaktualizowano wcześniejszego dokumentu przedstawiającego możliwe scenariusze (sporządzonego na posiedzenie Sądu Najwyższego) aż do dnia poprzedzającego wyrok Izby Lordów.” (rozdz. 18-47)

2.6       Chronologia uznania przez organy nadzoru zastrzeżeń w sprawie EL

14.11.1990:Paul Burt (główny aktuariusz Departamentu) wyraził zaniepokojenie sytuacją towarzystwa, zwłaszcza w przypadku dalszego pogorszenia się sytuacji na rynku, a nawet utrzymania się ówczesnych warunków. Roy Ranson przyznał, że gdyby nastąpiły obniżki o kolejne 20%, „mieliby problemy i musiałby on rozważyć dalsze działania”. Mimo że istniały wyraźne powody do niepokoju, skutek notatek sporządzonych przez obu aktuariuszy Departamentu był taki, że nie zażądano żadnych dodatkowych działań.” (rozdz. 16-11, 23) Jednakże „ze względu na zaniepokojenie sytuacją towarzystwa w 1990 r. (co pokazało spotkanie z dnia 14 listopada 1990 r. oraz wymieniona następnie korespondencja), ani Departament, ani Ministerstwo nie utrzymały zainteresowania towarzystwem na tym poziomie w latach 90.” (rozdz. 16-51)

14.05.1992: „W sporządzonej przez Paula Burta (Departament) notatce służbowej dotyczącej marginesów, jeden z członków zespołu ds. nadzoru w Ministerstwie Przemysłu i Handlu zauważył dodatkowo, że „zdaniem Paula Burta towarzystwo wydaje za dużo na premie.” (...) Zaś wśród niedociągnięć wymieniono: (...) stanowisko Roya Ransona jako dyrektora generalnego i aktuariusza może być źródłem problemów, ponieważ nikt nie zwraca uwagi, gdy sprawy przybierają niekorzystny obrót. (...) Mike Pickford (Departament) zauważył, że nie podoba mu się podejście towarzystwa do ubezpieczających, uważa, że jego stabilność w zakresie wypłacalności jest wątpliwa (...) i stwierdził, że będzie się niepokoił wynikami towarzystwa, jeśli dojdzie do drastycznych spadków na giełdzie. W tym momencie sprawa najwyraźniej utknęła.”(rozdz. 16-66 i 68)

15.09.1992: „Dnia 10 września Roy Ranson wysłał informacje wyjaśniające do Paula Burta (Departament). Informacje te (...) ujawniały rzeczywistą sytuację przeszacowania skumulowanych polis (określanych w piśmie jako „bieżąca wartość gwarantowanych świadczeń wraz z premiami końcowymi według ówczesnych stawek”) wobec udziału majątkowego w następującym wymiarze:

1989: 104%; 1990: 124%, 1991: 120%

Informacje te nie znalazły się w sprawozdaniu. Na pewnym etapie pismo to zostało przekazane do Ministerstwa.” (rozdz. 16-77).

04.11.1992: „W międzyczasie sprawozdanie z kontroli wywołało pewne poruszenie w Ministerstwie. Roberts zauważył w notatkach dotyczących sprawozdania (...): Wyłania się z tego niezwykle niepokojący obraz. Rozdawnictwo ze strony zakładu w połączeniu z (celowo) krótkim okresem zabezpieczenia wymaganego marginesu minimalnego oraz (utrzymującą się) polityką wysokiego poziomu zaangażowania kapitału własnego. Myślę, że należy oczekiwać od Departamentu lepszej oceny sytuacji oraz możliwości zakładu w przypadku istotnego pogorszenia się sytuacji na rynku. (...) Jak długo można utrzymywać obecne premie w obliczu zerowych zysków?” (rozdz. 16-86)

11.01.1993: „Towarzystwo złożyło wniosek i uzyskało zezwolenie na włączenie zgodnie z art. 68(6) przyszłych zysków jako pozycji ukrytej w kwocie 360 mln GBP.” (i ponownie w wyższych kwotach w kolejnych latach). W notatce Departamentu podsumowano: „Ogólnie rzecz biorąc, podejrzewam, że Equitable może przetrwać krótkoterminowe spadki na giełdach, nawet znaczne, podobnie jak większość zakładów. Jakość ich portfela daje jednak powody do niepokoju w przypadku przedłużającego się spadku wartości akcji. Ich niedawne przejście w kierunku obligacji o stałym oprocentowaniu pozwoli ograniczyć trudności, choć – jak twierdzą – kosztem oczekiwanych świadczeń końcowych dla ubezpieczających.” (rozdz. 16-93)

30.11.1993: Podczas tego spotkania organów nadzoru z przedstawicielami towarzystwa „istnienie gwarancji rentowych i rozwiązania proponowanego przez Roya Ransona zostało najwyraźniej ujawnione zarówno Departamentowi jak i Ministerstwu. (...) Jednakże kwestia ta nie została podjęta w dokumentach nadzoru, dopóki sprawa nie została ujawniona w 1998 r. W taki właśnie sposób Departament Aktuarialny ujawnił kwestię gwarantowanej stawki renty rocznej (...).” (rozdz. 16-117)

09.12.1994: „Przygotowana na spotkanie notatka służbowa Departamentu Aktuarialnego z dnia 6 grudnia zawierała wykaz najnowszych kwestii (...), takich jak wnioski dotyczące wydania nakazów na mocy art. 68 w kwestii posiadanych lokat, stosowanej przez towarzystwo klasyfikacji choroby śmiertelnej oraz planów najważniejszych kosztów leczenia, a także podwójnej roli Roya Ransona. Wykaz zastrzeżeń został bardzo zawężony. Nie uwzględniono w nim ani gwarancji rentowych ani kwestii premii. (...) Było to pierwsze spotkanie, na którym pojawił się ktoś z towarzystwa inny niż Roy Ranson.” (rozdz. 16-152 i 153)

05.11.1995: W jednej z niedzielnych gazet pojawił się artykuł informujący o niskim wskaźniku wolnych aktywów posiadanych przez Equitable Life i wskazujący, że niezależni doradcy finansowi nie zalecali kupowania produktów towarzystwa. „Dnia 6 listopada 1995 r. do Ministerstwa zadzwonił ubezpieczający, który chciał wiedzieć, co Ministerstwo zamierza zrobić w sprawie kiepskiej sytuacji finansowej Equitable opisywanej w artykule prasowym. Zgodnie z wewnętrzną notatką z dnia 8 listopada pokazano artykuł jednemu z kierowników wyższego szczebla. Napisano w niej, że: EL stosuje inny sposób obliczania rezerw niż większość [zakładów], ale z pewnością ich dobrą kondycję finansową potwierdzają sprawozdania przedkładane Ministerstwu, choć może niekoniecznie Formularz 9. W przeciwnym wypadku jak S+P(7) mógłby im przyznać tak dobrą ocenę?” (rozdz. 16-177)

08.11.1996: „Aktuariusz przeprowadzający kontrolę zauważył, że towarzystwo powinno być bardzo ostrożne w swoich obietnicach dotyczących premii, aby nie wprowadzać klientów w błąd co do wysokości świadczeń. Najwyraźniej kwestia ta nie została podjęta, ponieważ w dalszej części notatek mowa jest o innej kwestii, a mianowicie o rzetelności wyceny. Roy Ranson (...) zamierza pozostać na stanowisku do czasu, aż zmiany się ustabilizują.” (rozdz. 16-203 i 204)

13.01.1998: „Aktuariusz przeprowadzający kontrolę zwrócił się z pytaniem, czy właściwe jest, aby całkowita bieżąca wartość udziału majątkowego przekraczała całkowitą bieżącą wartość dopuszczalnych aktywów, i poprosił o przekazanie kwoty skumulowanego udziału majątkowego dla wszystkich obowiązujących umów z prawem do udziału w zyskach według stanu na koniec 1996 r. Christopher Headdon odpowiedział, że (... ) nie rozumie pytania dotyczącego udziału majątkowego, ale potwierdził, że całkowita nominalna wartość polis, włączając premie końcowe, przekracza wartość przypisanych do nich aktywów.” (rozdz. 16-234 i 235)

27.02.1998: „Rządowy Departament Aktuarialny udzielił odpowiedzi (...), zapewniając, że nie bierze pod uwagę zakazu rozpowszechniania informacji na temat premii (...) oraz że: „byłoby to w najwyższym stopniu niepokojące, gdyby posiadacze kumulowanych umów z prawem do udziału w zyskach mieli się poczuć wprowadzeni w błąd.” Następnie Departament stwierdza: „Sposób działania Equitable jako towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych zapewniającego najwyższy możliwy zwrot dla każdego pokolenia ubezpieczających, przy wynikającym stąd braku istotnych składników wolnego majątku, w istocie oznacza brak szczególnego zabezpieczenia pozwalającego chronić posiadaczy tego rodzaju umów przed nieuniknionymi skutkami przyszłych spadków rynkowej wartości aktywów. Jednocześnie wyrażam nadzieję, że zakład jest tego w pełni świadomy.” Korespondencja ta została przekazana do wydziału ubezpieczeń, przeniesionego obecnie do Ministerstwa Skarbu.” (rozdz. 16-238)

06.12.1999: „W spotkaniu wzięło udział dwóch kierowników niższego szczebla Urzędu Nadzoru Finansowego, główny aktuariusz i aktuariusz przeprowadzający kontrolę, a ze strony towarzystwa Alan Nash, Christopher Headdon, David Thomas (dyrektor ds. inwestycji) oraz dyrektor odpowiedzialny za sprzedaż i marketing. (...) Organy nadzoru chciały uzupełnić niektóre luki w wiedzy na temat towarzystwa” w trakcie wizyty. (...) Poruszono kwestię tworzenia rezerw na pokrycie gwarantowanej stawki renty rocznej, a jeden z kierowników wyższego szczebla ogłosił, że Aktuariusz Rządu skieruje do wszystkich zakładów pismo, w którym wyjaśni swoje styczniowe wytyczne, co mogło oznaczać, że Equitable będzie musiało zwiększyć rezerwy. Departamentowi i Urzędowi zajęło więc prawie 10 miesięcy, zanim podjęły decyzję o wyjaśnieniu wytycznych dotyczących tworzenia rezerw, co pozostawia możliwość, że sprawozdania za 1998 r. (jak również za rok 1997) wykazywały rezerwy na gwarancje rentowe, które zdaniem organów nadzoru były nieodpowiednie.” (rozdz. 18-38)

2.7       Wnioski zawarte w sprawozdaniu Penrose’a

Znaczną część wniosków sprawozdania (rozdział 19 ust. 149-163) poświęcono kwestii brytyjskiego systemu nadzoru. Podkreślono w nich, że „nadzór ostrożnościowy nad zakładami ubezpieczeń na życie koncentrował się na systemie sprawozdań (...), a w przypadku towarzystw uzupełniono je od 1991 r. wizytami w placówkach ubezpieczeniowych. (Equitable było jednym z pierwszych towarzystw, które odwiedzono.) Sprawozdania musiały zawierać informacje dotyczące długoterminowej działalności towarzystwa w odpowiedzi na konkretne pytania.” Jednakże w kwestii stosowania nadzoru sprawozdawca jest zdania, że „uważano za niewłaściwe zastępowanie decyzji zarządu decyzjami organu nadzoru dotyczącymi najlepszych rozwiązań z punktu widzenia nadzoru.” (ust. 150) Stwierdzając, że „kontrola sprawozdań dla zapewnienia zgodności z obecnie obowiązującymi przepisami (...) nie wyczerpała zakresu obowiązków w ramach nadzoru”, wyjaśnia, że „informacje finansowe wymagane od zakładów w sprawozdaniach dotyczących długoterminowej działalności koncentrowały się na zobowiązaniach umownych zakładu.” (ust. 149 i 151)

Lord Penrose następnie wyjaśnia, że w ramach dochodzenia dowiedział się od Departamentu Aktuarialnego, że „najważniejszą zasadą nadzoru i monitorowania było poleganie przede wszystkim na osobie wyznaczonego aktuariusza, który był blisko zakładu i ponosił odpowiedzialność za codzienne monitorowanie jego sytuacji finansowej oraz za tworzenie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych.” Podobnie odnosząc się do kwestionowanej podwójnej roli Roya RANSONA jako dyrektora generalnego i wyznaczonego aktuariusza Equitable Life, osoby wypowiadające się w imieniu Ministerstwa Skarbu oświadczyły w trakcie dochodzenia, że „dopóki aktuariusz nie narusza w jakiś sposób przepisów, nie jest zadaniem organu nadzoru (ani jego doradców aktuarialnych) podważanie jego decyzji i zastępowanie ich własnymi w dziedzinach, w których wyznaczony aktuariusz ponosi wyraźną odpowiedzialność zawodową.” (ust. 154)

Nie kwestionując „zalet rozwiązania, w którym nie starano się narzucić określonego podejścia aktuarialnego”, lord Penrose stwierdza, że w połowie lat 70. „w zbyt dużym stopniu polegano na wyznaczonym aktuariuszu”, co zostało wyraźnie „uznane przez Urząd Nadzoru Finansowego we wnioskach dotyczących zmiany tej roli.” (ust. 155). Jednakże informacje, zgodnie z którymi roczne sprawozdania przedkładane organom nadzoru zawierają różne „praktyki o wątpliwej wartości aktuarialnej” oraz że „na organach nadzoru ciąży wielka odpowiedzialność w zakresie monitorowania lub zlecania monitorowania, wyceny rezerw matematycznych oraz obliczania i rozpatrywania pozycji ukrytych dla celów skutecznej oceny wypłacalności towarzystwa zgodnie z przepisami dotyczącymi wyceny.” (ust. 156)

W odniesieniu do kwestii struktury i zasobów brytyjskich organów nadzoru, lord Penrose bardzo wyraźnie stwierdził, że „Wydział Ubezpieczeń w Ministerstwie Przemysłu i Handlu nie był odpowiednio wyposażony, aby móc uczestniczyć w procesie sprawowania nadzoru. Brakowało w nim odpowiednich pracowników, a zwłaszcza osoby zatrudnione na szczeblu kierowniczym nie posiadały odpowiednich kwalifikacji, aby wnieść istotny wkład w realizację procesu. Pracownicy Wydziału Ubezpieczeń byli uzależnieni od doradztwa Rządowego Departamentu Aktuarialnego w kwestii rezerw matematycznych, pozycji ukrytych, ogólnie pojmowanych kwestii technicznych oraz uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających i nie posiadali odpowiednich kwalifikacji ani doświadczenia, które pozwoliłyby im samodzielnie ocenić sytuację spółki w tych aspektach Zważywszy na ilość przydzielonej im pracy, która wykraczała daleko poza zwykłą kontrolę sprawozdań, urzędnicy wyższego szczebla mieli niewiele okazji, aby zaangażować się w rutynowy nadzór” dodając, że „W tamtym czasie zauważono potrzebę przeznaczenia większych środków na nadzór. Sprawozdawca podsumowuje słowami: „Ze względów praktycznych kontrola działalności zakładów ubezpieczeń na życie pod względem aktuarialnym znajdowała się w rękach Rządowego Departamentu Aktuarialnego, dopóki trwała reorganizacja Urzędu Nadzoru Finansowego”. (ust. 158)

Chociaż lord Penrose potwierdza, że „aktuariusze Rządowego Departamentu Aktuarialnego cieszyli się poważaniem organów nadzoru”, twierdzi, że „mieli często opory wynikające z wiedzy na temat tego, co było dopuszczane w ramach szerokich i słabo określonych zasad postępowania”, wskazując, że rząd oczekiwał łagodnego podejścia do kwestii nadzoru i zgodnie z tym podejściem przydzielał środki.” Podkreśla on następnie, że „zwiększone środki być może zwiększyłyby szanse na dostrzeżenie problemów” i wskazuje na warunki polityczne dominujące w Wielkiej Brytanii przez większą część lat 90., kiedy celem rządu było ograniczenie poziomu regulacji, zmniejszenie obciążeń związanych z nadzorem nakładanych na przedsiębiorstwa i unikanie ingerencji w działalność prywatnych podmiotów oraz pozwalanie na dominację sił rynkowych.” (ust. 159, 160 i 161)

Stwierdza na koniec, że „Wprowadzono reformy w ramach istniejących rozwiązań legislacyjnych, ale ministrowie wielokrotnie wykraczali poza ustawodawstwo pierwotne obowiązujące w tej dziedzinie”, ponieważ istniało ogólne przekonanie, że „nadzór nad sektorem ubezpieczeń na życie działa świetnie, gdyż w ciągu dwudziestu lat doszło do upadłości tylko jednego mało znaczącego zakładu.” Częściowo z tego właśnie powodu „Prawie żaden akt ustawodawstwa pierwotnego w dziedzinie nadzoru, za który odpowiadało Ministerstwo Przemysłu i Handlu, nie został rozwinięty przez żadnego z ministrów”, dodając, że nie znalazł on żadnej „listy życzeń dotyczących poprawek legislacyjnych przewidujących istotne reformy strukturalne jako ewentualny temat aktu ustawodawczego.” (ust. 162)

W swoich wnioskach lord Penrose twierdzi, że „Przede wszystkim towarzystwo samo sprowadziło na siebie nieszczęście. Uchybienia w zakresie systemu nadzoru miały znaczenie drugorzędne” (rozdz. 20 ust. 84), podkreślając jednak następujące kwestie jako „kluczowe ustalenia”(8) przeprowadzonego dochodzenia w związku z rolą brytyjskich organów nadzoru ubezpieczeniowego:

a) w ramach nadzoru w Wielkiej Brytanii nadmiernie polegano na osobie wyznaczonego aktuariusza, który w przypadku tego towarzystwa był także dyrektorem generalnym w kluczowym okresie od 1991 do 1997 r., pomimo uznanej możliwości wystąpienia konfliktu interesów wynikającego z tej sytuacji; (ust. 240.7)

b) sprawozdania z nadzoru i środki zapewnienia wypłacalności stosowane przez organy nadzoru nie były zgodne ze zmianami zachodzącymi w branży ubezpieczeniowej. (...) Z tego względu wypłacalność według standardów nadzoru stała się w coraz większym stopniu nieadekwatnym miernikiem rzeczywistej sytuacji finansowej towarzystwa; (ust. 240.8)

c) organy nadzoru rozumiały wynikające z ustawodawstwa znaczenie uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. (...) Brakowało jednak spójnych i powtarzanych prób ustalenia, w jaki sposób uzasadnione oczekiwania ubezpieczających powinny wpływać na uznane zobowiązania towarzystwa; (ust. 240.9)

d) organy nadzoru nie uwzględniły w wystarczającym stopniu faktu, że szereg różnych środków podejmowanych w celu wzmocnienia wypłacalności towarzystwa było uzależnionych od wypracowania nadwyżki; (ust. 240.10)

e) doszło do ogólnego zaniedbania ze strony organów nadzoru i Rządowego Departamentu Aktuarialnego w kwestii rozwiązywania problemów pojawiających się w trakcie sprawowania nadzoru nad towarzystwem oraz problemu związanego z jego zarządem. (ust. 240.11).

Lord Penrose podsumowuje, stwierdzając, że „wyłaniający się obraz przedstawia towarzystwo borykające się z głęboko zakorzenionymi problemami w kwestiach finansowych i związanych z zarządzaniem, które zaistniały przed pojawieniem się problemu gwarantowanej stawki renty rocznej. (...) Wyrok Izby Lordów w sprawie Hymana przyspieszył kryzys, ale nie był jego jedyną przyczyną. Płynące z tego wnioski są dość obszerne i dotyczą odpowiedzialności wszystkich głównych zainteresowanych podmiotów, dyrektorów, kierownictwa, audytorów i organów nadzoru.” (WS2)

(1)

Zgodnie ze stanowiskiem Paula BRAITHWAITE’A (H11) sprawozdanie Bairda nie miało uwzględniać okresu głównych zaniedbań w latach 1990-98 i obejmowało wyłącznie okres 23 miesięcy poprzedzających zaprzestanie działalności, za które odpowiedzialność ponosił Urząd.

(2)

Sformułowano zalecenia, przede wszystkim dotyczące: zaostrzenia norm wypłacalności; ujawniania danych finansowych dotyczących reasekuracji; wprowadzenia wielostopniowej kontroli; niezależnej oceny wyznaczonych aktuariuszy; treści i częstotliwości składania sprawozdań do celów nadzoru; poprawy aktywnego otoczenia nadzoru; poprawy komunikacji i koordynacji w ramach Urzędu oraz poprawy procesów oceny ryzyka w celu zapewnienia „spójności wykładni i stosowania we wszystkich procesach nadzoru”.

(3)

Podkreślenie tej części zostało naniesione przez sprawozdawczynię.

(4)

Paul BRAITHWAITE (H11)

(5)

Patrz ICA z 1982 r., art. 11, 37, 38, 45.

(6)

Art. 68 Ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1982 r.

(7)

Standard & Poor's.

(8)

Rozdział 19, str. 726.


IV.      Pozostałe zeznania ustne i materiały pisemne przeanalizowane przez komisję śledczą

W celu dokonania rzetelniejszej oceny przestrzegania przepisów prawa wspólnotowego przez organy nadzoru ubezpieczeń na życie w Wielkiej Brytanii i innych zaangażowanych państwach członkowskich komisja śledcza zaprosiła szereg ekspertów i świadków do złożenia zeznań ustnych lub pisemnych w sprawie Equitable Life(1). Wśród zaproszonych świadków znaleźli się poszczególni ubezpieczający oraz przedstawiciele stowarzyszeń ubezpieczających, przedstawiciele rządu, urzędnicy wyższego szczebla dawnych i obecnych organów nadzoru ubezpieczeń na życie w Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemczech, przedstawiciele Komisji Europejskiej, aktuariusze i eksperci z dziedziny ubezpieczeń na życie, rent rocznych i księgowości dochodzeniowej, jak również inni eksperci lub osoby zainteresowane, w tym obecny zarząd Equitable Life.

Z danych przedstawionych przez Charlesa THOMSONA, obecnego dyrektora generalnego Equitable Life, w 2001 r. „ok. 1,5 mln osób posiadało udziały w funduszach partycypacyjnych towarzystwa, w tym 8 000 ubezpieczających z prawem do udziału w zyskach w Irlandii i ok. 4000 w Niemczech. Co więcej istniało wówczas ok. 6500 międzynarodowych polis sprzedanych za pośrednictwem biura towarzystwa znajdującego się na Wyspie Guernsey osobom zamieszkałym na całym świecie, w tym również w Europie.” (WE47)

W kwestii międzynarodowych ubezpieczających Equitable Life Leslie SEYMOUR (WE53) przedstawił bardziej dokładne dane, zaczynając od tego, że pod koniec lat 90. towarzystwo liczyło „13405 ubezpieczających poza terytoriom Wielkiej Brytanii, zamieszkałych w 13 różnych państwach członkowskich UE.(2)

Zeznania złożone przez innych świadków były skoncentrowane na szeregu kluczowych kwestii, które można pogrupować w następujący sposób:

1.         Zaniedbania w nadzorze i przepisach ostrożnościowych

W zeznaniach świadków (składających petycję, poszkodowanych ubezpieczających lub przedstawicieli grup ubezpieczających) pojawiały się zbieżne opinie zawierające szereg najróżniejszych zastrzeżeń i skarg w stosunku do brytyjskich organów nadzoru ubezpieczeniowego, jak również organów nadzoru w innych zaangażowanych państwach członkowskich.

W tej kwestii komisja śledcza przeanalizowała zeznania ustne i pisemne złożone przez następujące osoby: Tom LAKE, John NEWMAN i Paul BRAITHWAITE w imieniu EMAG(3) (H1, H11, WE2, WE14, WE26, WE28, WE29, WE44, WE58, WE74, WE75, WE76, WE-CONF 22-34); Michael JOSEPHS (H2, WE4, WE31, WE42, WE79), Beatrice i Pat KNOWD (WE4), Nicholas BELLORD (H2), Paul WEIR (H2, WE6); Peter SCAWEN (H3, WE23), Markus WEYER (H3, WE22); Liz KWANTES (H7, WE51); Leslie SEYMOUR (H7, WE36, WE52); Joseph O'BROIN (WE3); Michael NASSIM (WE7, WE8, WE33); John VINALL (WE43); Onagh O'BRIEN (WE-FILE3); Frank TROY (WE-FILE4); K.NOONAN (WE-FILE11); Fred McGUIRK (WE-FILE8); Peter THORNTON (WE-FILE12); Jim BERRY (WE-FILE13); Jack DUGGAN (WE-FILE14); Brian EDMONDS (WE-FILE1); Peter SCHÄFER; Patrick O'FARRELL (WE-FILE9, WE-FILE19); Barry i Susan GROVES (WE-FILE7); Albert DOUGLAS (WE-FILE5); Dermot BYRNE (WE-FILE6); John GALVIN (WE-FILE15); Patrick McCARTHY (WE-FILE16); Roy HARDING (WE-FILE17); David STONEBANKS (WE46); N.F.NORRISH (WE-FILE20); W. DEPPE (WE81); Richard LLOYD (H5); Seamus POWER (WE-FILE2), Simon BAIN (H8, WE72).

W swoich oświadczeniach w różnym stopniu oskarżali oni brytyjskie organy nadzoru o niewłaściwe wywiązywanie się z obowiązków w odniesieniu do Equitable Life i o ignorowanie przez szereg lat i brak reakcji na wiele wyraźnych znaków ostrzegawczych pojawiających się w nadzorze ostrożnościowym nad Equitable Life.

Leslie SEYMOUR w H7 twierdzi, że „zgodnie z art. 23 trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie organ nadzoru miał obowiązek nadzorować zakład ubezpieczeń, którego siedziba zarządu znajduje się na jego terytorium i wiedzieć dokładnie, co się z nim dzieje – podkreślam zarówno na jego terytorium jak i w przypadku całej działalności prowadzonej poza tym terytorium. Zgodnie z dyrektywą organ nadzoru ma również obowiązek „zapobiegać lub zaradzić wszelkim nieprawidłowościom mającym niekorzystny wpływ na interesy osób ubezpieczonych”.”

Występująca w imieniu grupy wsparcia ubezpieczających Liz KWANTES (H7) stwierdziła, że „rząd brytyjski był jednym z głównych zwolenników trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie na początku lat 90. i bardzo nalegał na przyjęcie rozbudowanych przepisów dotyczących sektora ubezpieczeń na życie. Dziesięć lat później mówi nam się, że przepisy były „nieinwazyjne”, cokolwiek to znaczy. Moim zdaniem albo się coś poddaje nadzorowi, albo nie, nie ma rozwiązań pośrednich.”

Michael NASSIM twierdzi w WE7: „Organy poświęcały zbyt dużo czasu na dyskusje dotyczące okoliczności, w których mogą korzystać z przyznanych im uprawnień, a ostatecznie z nich nie skorzystały, gdy wymagała tego sytuacja. W efekcie nie dostrzegły ryzyka i nie zareagowały na żadnym z kolejnych etapów rozwoju tej sytuacji.”

Simon BAIN stwierdził w H8, że „brak nadzoru pozwolił Equitable Life sądzić, że może robić, co chce, gdyż działa w strefie bezprawia.”

Odnosząc się do stosowanych przez Equitable Life zasad komunikacji, które powinny były umożliwić uważnemu organowi nadzoru dostrzeżenie jego potencjalnej słabości finansowej, w notatce przedstawionej Komisji Skarbu Izby Gmin w styczniu 2001 r.(4) zaznaczono, że „Equitable w przeszłości nie wahało się ujawniać słabego zabezpieczenia swojej wypłacalności, wręcz przeciwnie, traktowało to jako pożądany efekt jego zdaniem chwalebnej strategii zwracania ubezpieczającym możliwie największej części zysków wygenerowanych ze składek. Biorąc pod uwagę, jak szeroko było to omawiane w mediach, naszym zdaniem wiele osób, które wykupiły ubezpieczenie w ciągu ostatnich dwudziestu lat (...) powinno wiedzieć o stosowanej przez EL strategii dalekiej od gromadzenia i utrzymywania znacznej nadwyżki w postaci zabezpieczenia wypłacalności. Problem słabego zabezpieczenia wypłacalności EL polega na tym, że zawsze było ono bardziej narażone niż większość innych towarzystw ubezpieczeniowych na niekorzystne czynniki finansowe, czy to w postaci pogorszenia się stanu aktywów spowodowanego dekoniunkturą na giełdzie, czy też gorszej sytuacji po stronie zobowiązań w przypadku nieplanowanej inflacji zobowiązań wywołanej takimi okolicznościami jak ingerencja organów nadzoru.”

Były przedstawiciel handlowy Equitable Life, Richard LLOYD (H5) uważa, że nawet wtedy gdy sprzedawcy Equitable zostali „zdradzeni przez zarząd Equitable Life (...), towarzystwo miało obowiązek poinformować ubezpieczających i swoich sprzedawców o ryzyku związanym z wpłacaniem kolejnych kwot do istniejących funduszy z prawem do udziału w zyskach, a ryzyko to było znane już w 1998 r., a może nawet wcześniej. (...) Uważam też, że zawiodły organy nadzoru; nikt w zakładzie poza zarządem nie miał dostępu do wszystkich informacji, ale organy nadzoru musiały nimi dysponować.”

Odpowiadając na powyższe zarzuty, przedstawiciel Urzędu Nadzoru Finansowego, David STRACHAN(5) (H4) stwierdził, że skargi te „odzwierciedlają nieporozumienie na temat tego, co organy nadzoru mogły lub powinny były zrobić w sprawie takiej jak Equitable Life.” Przypomniał również, że Urząd „przyjmuje ryzyko związane z nadzorem, wychodząc z założenia, że system nadzoru ani nie jest w stanie, ani nie powinien starać się unikać wszelkich niedoskonałości. (...) Nie usiłujemy tworzyć systemu, w którym upadłość zakładów się nie zdarza, ponieważ zdajemy sobie sprawę, że tego rodzaju system nie jest ani pożądany, ani możliwy do osiągnięcia w gospodarce wolnorynkowej. Ta główna zasada charakteryzuje zarówno obecne jak i dawne podejście nadzoru nad brytyjskim sektorem ubezpieczeń.”

Stanowisko to podziela przedstawiciel brytyjskiego Ministerstwa Skarbu, Clive MAXWELL(6) (H4), który stwierdził, że „nadzór nie był statyczny. Zarówno na szczeblu ustawodawczym jak i polityki nadzoru zachodziły zmiany towarzyszące zmianom na rynku, ale celem systemu nie było i nadal nie jest zapobieganie każdej upadłości i wszystkim problemom objętych nadzorem zakładów. (...) Kiedy w 1998 r. stało się jasne, że Equitable Life w żaden sposób nie uwzględniło gwarancji rentowych przy tworzeniu rezerw, Ministerstwo Skarbu zareagowało szybko i zdecydowanie.”

W podobnym tonie wypowiadał się Martin McELWEE (H3), stwierdzając, że z technicznego punktu widzenia „upadłość zakładu nie jest niezgodna z dobrym systemem nadzoru”, a także Henrik BJERRE-NIELSEN (H7), który stwierdził: „Nie uważam, abyśmy jako organ nadzoru byli w stanie zagwarantować, że nigdy nie dojdzie do żadnego kryzysu, załamania, upadłości czy skarg.”

Przedstawiciel Komisji Europejskiej, dyrektor ds. usług finansowych, Elmér TERTÁK (H1) odmówił komentarza na temat oceny skuteczności lub możliwych niedociągnięć byłych lub obecnych brytyjskich organów nadzoru finansowego, podkreślając natomiast ich rolę w nadzorowaniu wdrożenia do prawa krajowego odpowiednich unijnych dyrektyw. Jednakże, jak podkreślił w H7 przedstawiciel Komisji, Alan BEVERLY i co powtórzył w H8 komisarz Charlie McCREEVY, Komisja Europejska „nie mogła i nie dysponowała odpowiednimi środkami, aby pełnić funkcję nadzorcy nadzorujących”.

Odrzucając zaproszenie komisji śledczej do wystąpienia podczas jednego z przesłuchań, były dyrektor generalny Equitable Life (i wyznaczony aktuariusz) Christopher HEADDON wyraził w WE45 „zastrzeżenia co do obiektywizmu członków komisji oraz sposobu analizowania dowodów (a raczej braku ich analizy). Wydaje się, że przyjęto założenie dotyczące ogromnych uchybień w zarządzaniu Equitable Life w ciągu około 20 lat poprzedzających wstrzymanie sprzedaży nowych polis w 2000 r. (...) Komentatorzy nie uwzględniają jednak wpływu długotrwałej bessy na rynku papierów wartościowych w latach 2000-2003, która spowodowała znaczne obniżenie się wyników wszystkich towarzystw ubezpieczeń na życie. Wyżej wspomniane widoczne założenie dotyczące ogromnych uchybień najwyraźniej skażone jest tym samym błędem. Ubezpieczający nie są w stanie odróżnić obniżenia wartości polis spowodowanego określonymi wydarzeniami w towarzystwie od ogólnych spadków, które odbiły się na całym sektorze. Wielu z nich wysuwa skargi dotyczące obniżonych oczekiwań, a nie rzeczywistej straty związanej z rynkiem giełdowym. Jednakże oczekiwania ubezpieczających z prawem do udziału w zyskach zostały znacznie obniżone w całym sektorze ze względu na panujące warunki inwestycyjne.” Podsumowując, przyznał, że „Jest dla mnie całkowicie zrozumiałe, że pojedynczy ubezpieczający nie są w stanie rozdzielić tych dwóch rzeczy”, ale stwierdził, że sprawozdanie lorda Penrose’a „jest zdecydowanie wadliwe, ponieważ również nie uwzględnił on tej różnicy, mimo że w swoim mandacie miał wyraźne zalecenia do uwzględnienia warunków rynkowych.” (WE45)

1a)       Zarzuty dotyczące uchybień proceduralnych ze strony brytyjskich organów nadzoru

Zgodnie z WS2 środowisko naukowe doszło do wniosku, że przed 2001 r. brytyjski system nadzoru finansowego był „wyraźnie nieodpowiedni i niespójny, co utrudniało jego skuteczność, czego dowodzi szereg spektakularnych przypadków upadłości banków i skandali finansowych w latach 80. i 90., które wstrząsnęły brytyjskim sektorem finansowym.”(7) Przypadki te wskazują, że brytyjski system nadzoru bankowego i ubezpieczeniowego był wewnętrznie słaby przez całe lata 80. i 90., co doprowadziło do reformy przepisów w postaci Ustawy o usługach i rynkach finansowych z 2000 r.

Michael NASSIM w WE7 wymienia zarzuty dotyczące uchybień operacyjnych ze strony brytyjskich organów nadzoru, stwierdzając, że „Organy nadzoru nie podejmowały żadnych skutecznych działań, mimo że z pewnością wiedziały o nieuniknionych skutkach wypłacania zbyt wysokich premii. Innymi słowy, organ nadzoru poprzez swoją bezczynność pozwolił wystawić towarzystwo na ogromne zagrożenie dla jego wypłacalności, zarówno dosłownie jak i w przenośni. Straty poszkodowanych wynikają przede wszystkim z lekkomyślności zarządu towarzystwa, która w latach 1973-1987 przyniosła poważne konsekwencje. Postępowanie to znakomicie wpisywało się w zakres obowiązków organów nadzoru i ich uprawnień w zakresie monitorowania, ostrzegania i zmuszania do poprawy. Organ nadzoru nie podjął żadnych działań, a w każdym razie żadnych skutecznych działań, i pozwolił, aby jego postępowaniem rządziła etykieta obowiązująca w środowisku aktuariuszy, a nie obowiązki określone ustawą. W efekcie organ nadzoru ostrożnościowego stał się współodpowiedzialny za przedmiotowe straty.”

Michael NASSIM twierdzi również, że „Organy nadzoru nie interesowały się, dlaczego towarzystwo przeciągało regularne, nadmierne wypłaty z wykorzystaniem niewłaściwych korekt i kapitału pożyczkowego, wykorzystując z wyprzedzeniem dochody przyszłych okresów i niekorzystnie wpływając na poziom przyszłych zysków. W efekcie nie było ono w stanie sprostać wymogom ostrożnościowym i związanym z uzasadnionymi oczekiwaniami ubezpieczających. Organy nadzoru nie wykryły zabezpieczeń reasekuracyjnych na pokrycie skutków sprawy Hymana i nie przeanalizowały publicznych oświadczeń ELAS z lutego 2000 r., z których wynikało, że przegrana w sprawie Hymana będzie kosztowała członków nie więcej niż 50 mln GBP, podczas gdy starano się zawrzeć umowę reasekuracyjną na kwotę 800 mln GBP w związku z tą samą sytuacją.”

Podsumowuje stwierdzeniem: „Gdyby organ nadzoru nalegał na prawdziwie ostrożne działania w tamtym czasie czy nawet wcześniej, wszystkie premie końcowe (a wiec uznaniowe) zostałyby bezterminowo zawieszone do czasu pełnego przywrócenia prawidłowej kondycji finansowej towarzystwa. Podsumowując, istnieją wystarczające dowody przemawiające za tym, że uchybienia operacyjne organów nadzoru były porażające przez dłuższy czas i że na późniejszych etapach było to prowadzone celowo, tak że w efekcie wiele uzasadnionych roszczeń zostało unieważnionych bez możliwości odszkodowania. Gdyby organy nadzoru zatrzymały ten rozwój wydarzeń, można byłoby zapobiec nadużyciu, które organy te w istocie zaakceptowały, pozwalając na zastosowanie postępowania kompromisowego. (...) Tego rodzaju rażące uchybienia operacyjne mogą wynikać wyłącznie z ogólnego braku moralnie odpowiedzialnego podejścia. Inni twierdzą ponadto, że oprócz niedociągnięć organizacyjnych i operacyjnych sprzyjały temu także niedociągnięcia w zakresie nadzoru.”

W notatce WE-CONF6 stwierdzono: „Niewątpliwie im więcej ktoś wiedział na temat tradycyjnych metod ubezpieczeniowych, tym mniej prawdopodobne, że dał się oszukać działaniom Equitable i tym bardziej mógł być podejrzliwy co do rzeczywistego losu składek. A jednak organy nadzoru, które powinny były mieć największą wiedzę, przymykały oko na całą sprawę.”

W swoim zeznaniu (H4) Colin SLATER, biegły księgowy i ekspert księgowości dochodzeniowej, podkreślił pewne uchybienia rachunkowe w działaniach Equitable Life, które organy nadzoru mogły i powinny były zauważyć i poruszyć. Przypomniał on, że „w lipcu 2000 r. przegrana w sprawie Hymana według szacunków miała kosztować towarzystwo 1,5 mld GBP. (...) Pojawiły się następnie informacje pokazujące, że przegrana w sprawie dotyczącej gwarantowanej stawki renty rocznej nie była jedynym czynnikiem, który przyczynił się do upadku towarzystwa. (...) Od końca lat 80. Equitable Life starało się pogodzić korzyści płynące z wyrównywania praw udziału w zyskach z przejrzystością wyceny zarządzanych funduszy, bez zatrzymywania jakiegokolwiek majątku.(8) Podejście Equitable Life zostało określone w opracowaniu „With Profits Without Mystery” (Fundusze partycypacyjne bez tajemnic) przygotowanym przez Roya Ransona i przedłożonym do Instytutu Aktuariuszy w dniu 20 marca 1989 r. Koncepcja ta nie spotkała się z bezwarunkową akceptacją. Jednym z komentatorów był Peter Clark, późniejszy prezes Instytutu Aktuariuszy (2000-2002), który stwierdził: „Autorzy prezentują wiarę w to, że aktywami dysponują obecne pokolenia ubezpieczających. Moim zdaniem wniosek, jaki autorzy z tego czerpią, jest taki, że pomijając wyrównanie, suma poszczególnych udziałów majątkowych dla pojedynczych polis jest równa wartości rynkowej funduszu. Oznacza to, że wyrównywanie musi być całkowicie zrównoważoną koncepcją, zgodnie z którą zbyt wysokie wypłaty dla jednej grupy ubezpieczających muszą zostać w pełni zrekompensowane zbyt niskimi wypłatami dla innej grupy. Brak takiego zrównoważenia w sposób nieunikniony prowadzi w dłuższym okresie do niewypłacalności, jeżeli pozostała część teorii pozostaje niezmieniona.”

Odpierając zarzuty dotyczące niedociągnięć operacyjnych ze strony organów nadzoru brytyjski rząd wyszczególnił w WE32(9), dlaczego jego zdaniem wszystkie wymogi trzeciej dyrektywy zostały poprawnie wdrożone i że w nadzorze nad Equitable Life zastosowano wszystkie normy ostrożnościowe wymagane dyrektywą. W szczególności stwierdzono, że trzecia dyrektywa „wymagała, aby obliczanie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych zakładu ubezpieczeń na życie było prowadzone zgodnie z zasadami aktuarialnymi wspólnymi dla wszystkich państw członkowskich i według zaleceń Groupe Consultatif des Associations d’Actuaires dans les Pays des Communautés Européennes. Wspomniane zasady obejmują ograniczanie stóp procentowych stosowanych przy wycenie, ale nie określają zalecanej metody wyceny, której wybór pozostawiono państwom członkowskim(10). Dyrektywa zawierała wymóg zachowania „granic dopuszczalności” w odniesieniu do aktywów, ale nie pozwalała państwom członkowskim na wprowadzenie wymogu lokowania środków w określone aktywa. Dyrektywa zmieniła zasady dopasowania aktywów i ich umiejscowienia wprowadzone pierwszą dyrektywą w sprawie ubezpieczeń na życie, tak że miały one zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich(11). Po raz pierwszy pozwalała także na pokrycie wymaganego marginesu wypłacalności (...) za pomocą pożyczek podporządkowanych(12). Nie podlegało to zgodzie organu ostrożnościowego na mocy dyrektywy, ale wymóg uzyskania takiej zgody został i tak wprowadzony w Wielkiej Brytanii, ponownie w formie nakazu wydawanego przez organ ostrożnościowy zgodnie z art. 68 Ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1982 r.”

Władze brytyjskie następnie wyjaśniły w WE32, że w trzeciej dyrektywie „zabroniono zatwierdzania przez organ ostrożnościowy produktów i stawek składek(13), opierając się zamiast tego na wymaganym marginesie wypłacalności, zasadach dotyczących rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz wyceny aktywów. (...) aby zapewnić właściwą ochronę ubezpieczającym. (...) Podczas gdy trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie pozwalała państwom członkowskim nakładać wyraźne wymogi dotyczące tworzenia rezerw w odniesieniu do premii końcowych, nie było to wymagane.(14)

Jeden z ubezpieczających, John VINALL stwierdził w WE43, że „Organ nadzoru nie dopełnił obowiązku, a następnie skomplikował dodatkowo problem, przekazując ubezpieczającym nieprawdziwe informacje.” Przypomina on szczegółowo irytujące doświadczenie, kiedy skontaktował się z Urzędem Nadzoru Finansowego w 2001 r. po coraz liczniejszych doniesieniach na temat Equitable Life, aby uzyskać jakieś wiarygodne informacje i dowiedzieć się prawdy na temat sytuacji finansowej zakładu. Po tym jak podobno usłyszał od członka zespołu odpowiadającego w Urzędzie za Equitable, że w odniesieniu do wypłacalności i poziomów rezerw Equitable „nie widzi on powodów do zaniepokojenia”, John VINALL stwierdza, że pracownik Urzędu nie potraktował jego pytań poważnie i rozłączył się. Na pisemne skargi odpowiadano, że nie ma on żadnych podstaw, aby twierdzić, że pracownik Urzędu zachował się nieprofesjonalnie, co zostało potwierdzone przez komisarza Urzędu ds. skarg. Jego zdaniem odmowa udzielenia rzetelnych informacji ze strony Urzędu doprowadziła do tego, że utrzymał swój udział w towarzystwie dłużej niż powinien, wskutek czego musiał uiścić 20% karną opłatę przy występowaniu z funduszu.

W emailu skierowanym do Johna VINALLA z dnia 7 czerwca 2006 r. (załączonym do WE43) Urząd Rzecznika Brytyjskiego Parlamentu potwierdził, że „Wie o skargach złożonych przez wiele osób (...), które uzyskały zapewnienia Urzędu Nadzoru Finansowego, że nie ma powodu do niepokoju w kwestii wypłacalności towarzystwa.”

Wśród licznych zarzutów, jakoby brytyjskie organy nadzoru (zwłaszcza Ministerstwo Skarbu i Urząd Nadzoru Finansowego) wiedziały już w 1998 r. o możliwym problemie związanym z gwarantowaną stawką renty rocznej w Equitable, ale nie podjęły żadnych działań, w artykule opublikowanym w czasopiśmie SAGA(15) (wrzesień 2001 r.) powołano się na przechwyconą notatkę jednego z urzędników do dyrektora generalnego Urzędu Nadzoru Finansowego z dnia 5 listopada 1998 r.: wyrażono w niej zaniepokojenie, „czy Equitable posiada rezerwy konieczne do wypłaty gwarantowanych rent. Uzyskane do tej pory informacje są mało przekonujące i wzbudzają poważne wątpliwości na temat wypłacalności zakładu(16).”

W WE-FILE17 Roy HARDING podkreśla szczególnie domniemane uchybienia w zakresie nadzoru, których dopuszczono się po orzeczeniu Izby Lordów (20 lipca 2000 r.), ponieważ „być może było już za późno, aby uratować Equitable bez zastrzyku gotówki ze strony rządu, (ale) nie było za późno na dopilnowanie, by prawa ubezpieczających bez prawa udziału w zyskach również zostały wzięte pod uwagę przed przeniesieniem środków od jednych ubezpieczających na rzecz innych.”

Komentując kontrowersyjne obniżki wartości polis w 2000-2001, w WE-CONF8 stwierdzono, że „decyzja o obniżeniu wartości polis oraz o sposobie ich podziału musiała zostać podjęta przez zarząd towarzystwa. Urząd Nadzoru Finansowego miałby podstawy zainterweniować wyłącznie w przypadku, gdyby proponowane obniżki naruszały prawa umowne albo uzasadnione oczekiwania ubezpieczających w ogóle lub też tylko jednej z grup ubezpieczających. (...) Jednakże wartość polisy oferowane przez EL ubezpieczającym stanowiła sumę wartości określonej umową oraz (uznaniowej) premii końcowej. (...) W tym przypadku obniżki odzwierciedlały niewielkie zyski z inwestycji w latach 2000-2001 i z grubsza odpowiadały obniżkom w tamtym okresie zanotowanym na największych rynkach inwestycyjnych.”

Odnosząc się do zarzutów dotyczących spóźnionej oceny możliwych konsekwencji sprawy Hymana, w WE-CONF8 stwierdzono, że „zdaniem Urzędu decyzja o uzyskaniu wyroku sądowego w przykładowej sprawie była uzasadniona, ponieważ do EL spływały coraz liczniejsze skargi ze strony ubezpieczających z prawem do udziału w zyskach. Zamiast rozpatrywać wszystkie te skargi pojedynczo, EL chciało uzyskać pewność płynącą z precedensu”, przypominając, że lord Penrose również nie znalazł „powodów, aby krytykować zarząd towarzystwa czy też kierownictwo najwyższego szczebla za podjęcie kroków prawnych w celu zbadania pojawiających się problemów(17).” Podsumowuje on stwierdzeniem, że zarząd EL „przygotowywał plany awaryjne na wypadek wielu możliwych wyników, stwierdzając, że w najgorszym wypadku będzie musiał znaleźć nabywcę, który kupi cały zakład.”

Na koniec, wysuwając oskarżenie dotyczące uchybień ze strony brytyjskich organów nadzoru, w WE-CONF25 stwierdzono, opierając się na szczegółowej argumentacji prawnej, że brytyjskie organy nadzoru „mogły i powinny były zainterweniować tak przed jak i po lipcu 1994 r., korzystając z uprawnień przewidzianych art. 45 ICA z 1982 r.” w celu naprawienia poważnych uchybień w zasadach prowadzenia działalności przez EL ze względu na zbyt wysokie premie i brak rezerw na gwarantowane stawki renty rocznej.

Zwłaszcza po 1 lipca 1994 r. organy mogły „ocenić, że niedociągnięcia w prowadzeniu działalności przez towarzystwo były na tyle poważne, że uzasadniały wydanie polecenia na mocy art. 11 ustawy (z późn. zm.) ze względu na brak prawidłowego i ostrożnego zarządzania. Wówczas organ nadzoru mógłby (...) skorzystać z uprawnień nadanych na mocy art. 45 ust. 2 lit. a), aby zapobiec wypłacie premii końcowych albo ją ograniczyć. Wydanie Equitable nakazu zgodnie z art. 11 byłoby krokiem drastycznym, ale organy nadzoru mogły go wziąć pod uwagę z uwagi na to, że (...) Equitable ustalało i wypłacało premie znacznie przekraczające aktywa (tzn. odchodzący ubezpieczający otrzymywali więcej niż wskazywała wartość ich udziału majątkowego), odwołując się do wartości firmy oraz spodziewanego wzrostu przyszłych obrotów, które pozwolą zapełnić lukę. (...) Zważywszy na brak wątpliwości co do odpowiedzialności prawnej po stronie Equitable z tytułu gwarantowanych stawek renty rocznej, musiałyby one zostać wzięte pod uwagę podczas analizy art. 45 ust. 2 lit. d) oraz art. 35A przez organy nadzoru. (...) Najbardziej oczywistym działaniem, jakiego organy te mogły wymagać od Equitable, poza zakazem przewidzianym w art. 45 ust. 2, byłoby wstrzymanie działań, które wzbudzały uzasadnione oczekiwania ubezpieczających.”(18)

W WE-CONF25 podsumowano stwierdzeniem: „Tego rodzaju wymóg wyraźnie mieściłby się w zakresie uprawnień i obowiązków organu nadzoru ostrożnościowego, gdyż wynikałby z potrzeby uwzględnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających oraz zdolności towarzystwa do ich spełnienia. (...) W sumie wydaje się jednak, że organy nadzoru – rozumiejąc poważny problem związany z nadmiernie wysokimi premiami – pogroziły zarządowi Equitable, ale mało prawdopodobne jest, aby mogły cokolwiek zrobić w tej sprawie.”

1b)      Domniemane utrudnianie ze strony brytyjskich organów nadzoru i zmowa z EL

Bardziej zdecydowane poglądy wyrazili ubezpieczający: Brian CHASE GREY (WE9) i Paul WEIR (WE6), którzy stwierdzili, że ich zdaniem doszło do zmowy i utrudniania ze strony organów nadzoru zmierzających do ukrycia swoich uchybień i odpowiedzialności.

Brian CHASE GREY (WE9) twierdzi, że „wprowadzenie nieobjętych gwarancją polis z prawem do udziału w zyskach w 1987 r. stanowiło spisek mający na celu oszustwo finansowe rozumiane zgodnie z brytyjskim prawem zwyczajowym. Deficyt kapitałowy w ELAS oraz spisek zmierzający do oszustwa mogły zostać wykryte przez Ministerstwo Skarbu i/lub Urząd Nadzoru Finansowego w ramach uzasadnionej dociekliwości. Brytyjski rząd (...) stale ucieka się do zaciemniania i utrudniania, aby ukryć niedostatki nadzoru.

W WE-CONF6 stwierdzono, że „W ciągu prawie 15 lat (1987-2001) zarówno towarzystwo jak i instytucje odpowiedzialne za nadzór nad nim stale siały dezinformację wśród aktualnych oraz przyszłych ubezpieczających i wprowadzały ich w błąd.”

Michael NASSIM (WE7) stwierdził, że „Organ nadzoru, po tym jak przymykał oko na poważne ryzyko niewypłacalności w latach 1990-92, przyjął następnie politykę samoobrony poprzez zaprzeczanie, aby ukryć niewłaściwe administrowanie, do jakiego doszło w poprzednich latach oraz aby zwolnić się od odpowiedzialności, kiedy w końcu doszło do załamania się funduszu partycypacyjnego. Przyczyniał się do tego przez cały okres 1996-2002 wiążąc okoliczności, które doprowadziły do zamknięcia funduszu partycypacyjnego, z trudnościami w zakresie gwarancji rentowych, a nie z wcześniejszą i bardziej poważną praktyką wypłacania zbyt wysokich premii w latach 1982-87.”

W WE8 Michael NASSIM podsumowuje, że „Kiedy kryzys związany z gwarantowaną stawką renty rocznej został przyspieszony przez wyrok Izby Lordów, pojawiła się powszechna konsternacja wśród najważniejszych podmiotów zaangażowanych w tę sprawę. Żaden z nich oczywiście nie chciał zostać uznany za odpowiedzialnego w większym stopniu niż wskazywały na to ujawniane fakty. Ogólny kształt zdarzeń wyraźnie wskazuje, że ich pierwszym odruchem było zweryfikowanie i zabezpieczenie własnej sytuacji, tak aby ich obowiązki w zakresie doprowadzenia sytuacji do właściwego finału mogły wydawać się drugorzędne. W przypadku rządu, Ministerstwa Skarbu i organów nadzoru było to szczególnie niefortunne (...).”

Kolejne zarzuty dotyczące niekompetencji i zmowy zostały wysunięte przez Michaela JOSEPHSA (WE69), który twierdzi, że „w ciągu prawie 15 lat doszło do wielu świadomych oszustw ze strony Equitable Life przeciwko klientom towarzystwa. Zważywszy, że kluczowe informacje dotyczące tych nadużyć znajdowały się w sprawozdaniach do celów nadzoru przez szereg lat, trzeba również stwierdzić, że organy nadzoru dopuściły się poważnego zaniedbania w wypełnianiu swoich obowiązków, nie zwróciły uwagi ministrów na to, co się dzieje, i nie skorzystały z szerokich uprawnień w celu naprawienia zaistniałej sytuacji.”

W ten sposób, jak twierdzi, organy nadzoru pozwoliły na nadużycie albo „z powodu zwykłej niekompetencji wynikającej z dysfunkcyjnej struktury organizacyjnej organów nadzoru połączonej z nieodpowiednim szkoleniem i nadzorem, albo z powodu zmowy, najprawdopodobniej w postaci nieoficjalnego i niewłaściwie rozpatrzonego ministerialnego zalecenia, aby udzielić Equitable Life tymczasowego zwolnienia ze ścisłego stosowania przepisów ostrożnościowych. (...) Możliwa niezgodność z prawem tego rodzaju zalecenia może wyjaśniać, dlaczego nigdy nie zostało ono anulowane.”

W dalszej części WE69 stwierdza on, że „Equitable wprowadziła niewłaściwie określoną rentę roczną z prawem do udziału w zyskach w 1987 r. i oświadczyła, że jest to produkt niskiego ryzyka pomimo bezpośredniego, stałego ryzyka związanego z funduszem partycypacyjnym: kompetentny i energiczny organ nadzoru dostrzegłby, do czego Equitable zmierza, i podjąłby działania najpóźniej w 1990 r., aby chronić wypłacalność towarzystwa i zlikwidować poważne zagrożenie dla uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających. Jednym z tych oczekiwań było uczciwe prowadzenie zakładu przez członków zarządu, tak aby środki były sprawiedliwie rozdzielane pomiędzy różne rodzaje i pokolenia ubezpieczających.” Podsumowując, Michael JOSEPHS pyta, jak to możliwe, że „jednostki zajmujące się nadzorem, zatrudniające aktuariuszy i innych ekspertów z dziedziny ubezpieczeń, przez 15 lat nie wyczuły silnego odoru oszustwa roztaczającego się wokół działań Equitable, a jeżeli go wyczuły, to jak udało im się uniknąć wszelkich skutecznych działań w poszukiwaniu jego źródła.”

W H11 Paul BRAITHWAITE stwierdził, że niewątpliwie „rozmiary potencjalnej katastrofy były znane (w 1998 r. w Ministerstwie Skarbu). Moim zdaniem od tego czasu najważniejszym planem było uchylanie się od odpowiedzialności, unikanie rekompensat i doprowadzanie do kolejnych opóźnień (...).” W dalszej części twierdzi on, że „tuż po opublikowaniu sprawozdania Penrose’a Urząd Nadzoru Finansowego udzielał Equitable kolejnych odstępstw, pozwalając na ignorowanie skarg, podczas gdy za zamkniętymi drzwiami planowano reakcję, aby odeprzeć potencjalne roszczenia wynikające ze sprawozdania Penrose’a”, a następnie „odmówiono opublikowania oceny sprawozdania Penrose’a i ogłoszono tylko w lipcu 2004 r. wniosek, jakoby roszczenia wynikające ze sprawozdania Penrose’a miały małe szanse powodzenia.” Dodał, że zmowa pomiędzy Ministerstwem Skarbu, Urzędem Nadzoru Finansowego, EL i Urzędem Rzecznika ds. Finansowych(19) „została właśnie zdecydowanie potwierdzona przez dwa niezwykle ważne emaile wysłane przez brytyjskie Ministerstwo Skarbu w czerwcu 2004 r., a zdobyte na skutek wniosku złożonego na podstawie swobody dostępu do informacji.”(20)

Na koniec w WE-CONF16 kwestionuje on stosowaną przez Urząd „wysoce wybiórczą interpretację „tajemnicy” w sprawie ELAS”, która uniemożliwiła mu poinformowanie ubezpieczających, czy wymagane dochodzenie w sprawie EL zostało ustanowione czy nie, podczas gdy na stronie internetowej Urzędu znajdowały się komunikaty prasowe ujawniające dochodzenie prowadzone przez Urząd i jego przebieg.

Odpierając te zarzuty, w WE-CONF8 zdecydowanie zaprzeczono, jakoby istniała jakakolwiek „zmowa” między organami nadzoru a EL, określając tego rodzaju oskarżenia jako „bardzo poważne”. Jednakże „ponieważ nie istnieją żadne dowody potwierdzające tego rodzaju zarzuty, nie można mówić o jakiejkolwiek zmowie.” Odnosząc się do zarzutów dotyczących zmowy, wysuwanych przez grupy ubezpieczających, obecny dyrektor generalny Equitable Life, Charles THOMSON zdecydowanie odrzucił „wszelkie teorie spiskowe. Zważywszy na brak wiarygodnych dowodów, powinno to pozostać indywidualną opinią na temat zaistniałych zdarzeń.(21)

1c)       Zarzuty dotyczące wpływu sektora na organy nadzoru

Szereg świadków (LAKE (H1), BRAITHWAITE (H1, H11), BELLORD (H2), JOSEPHS (H2), KWANTES (H7), SCAWEN (H3); SEYMOUR (H7)) wielokrotnie wskazywało na silny wpływ sektora na rzekomo niezależne organy nadzoru ubezpieczeń na życie. Ich zdaniem czynnik ten uniemożliwiał, a co najmniej utrudniał, sformułowanie bezstronnej oceny działań Equitable Life i podjęcie w odpowiednim czasie działań, aby zapobiec kryzysowi w towarzystwie.

W swoim zeznaniu ustnym Michael JOSEPHS (H2) oświadczył, że począwszy od lat 80. brytyjski system nadzoru ostrożnościowego „pozostawiał rzeczywistą kontrolę w rękach sektora pomimo wrażenia właściwych przepisów. Miało to doprowadzić do osłabienia warunków nadzoru, który okazał się niezdolny do zapewnienia inwestorom skutecznej ochrony.

Podobne oświadczenia przedstawili: Tom LAKE (H1) i Paul BRAITHWAITE (H1, H11), który ocenił brytyjskie organy nadzoru jako „zbyt uległe wobec sektora i nie wystarczająco skoncentrowane na konsumentach” i stwierdził, że „Urząd Nadzoru Finansowego uważa za swoich klientów podmioty działające w sektorze.”

Zarzuty dotyczące ulegania wpływom sektora zostały zdecydowanie odrzucone przez przedstawiciela Urzędu, Davida STRACHANA (H4), którego zdaniem „zarzuty, jakoby Urząd był w jakikolwiek sposób uzależniony od zakładów objętych jego nadzorem, są całkowicie nieuzasadnione: jesteśmy organem nadzoru utworzonym na mocy ustawy Parlamentu.”(22)

1d)      Zarzuty dotyczące polityki nieingerencji w zakresie nadzoru

Dla lepszego zilustrowania „nieinwazyjnego” podejścia brytyjskiego systemu nadzoru ubezpieczający, Leslie SEYMOUR (H7) powołał się na komentarz Ministerstwa Skarbu(23) dotyczący projektu ustawy ustanawiającej nowy Urząd Nadzoru Finansowego: Zastosowane zostanie w miarę możliwości łagodne podejście. (...) W projekcie ustawy starano się unikać zbyt obciążających przepisów, które służyłyby wyłącznie zahamowaniu innowacyjności i zwiększyłyby koszty dla konsumentów. Zamiast tego Urząd będzie miał obowiązek wykazać, że obciążenia, które chce narzucić, są proporcjonalne do wynikających z nich korzyści.”

Inny składający petycję, Nicholas BELLORD (H2), również podkreśla „bardzo bliskie stosunki organów nadzoru z EL”, zwracając uwagę na niektóre ustalenia ze sprawozdania Penrose’a wskazujące, że sprawozdania przedłożone do Rządowego Departamentu Aktuarialnego pochodzące z końca lat 80. wskazywały już na niebezpieczne zasady prowadzenia działalności przez Equitable Life, ale zostały przezeń całkowicie zlekceważone(24).

„Nieinwazyjne” podejście emanujące z pisma wysłanego w styczniu 2001 r., a więc kilka tygodni po masowych rezygnacjach członków zarządu EL i po wstrzymaniu sprzedaży nowych polis, do niemieckiego organu nadzoru BAV. W piśmie tym Urząd Nadzoru Finansowego powtórzył argument, że „EL pozostało wypłacalne, istniejące polisy nie straciły ważności i jest ono w stanie wypełnić zobowiązania umowne w stosunku do ubezpieczających.” Stwierdzono nawet, że „wiele doniesień prasowych dotyczących EL jest nierzetelnych i ma charakter spekulacji”, a następnie dodano stanowczo, że Urząd „nie ma zamiaru wymagać od zakładu przedłożenia nowej wyceny.”

Jak podsumowuje przedstawicielka ubezpieczających Liz KWANTES (H7): „Myślę, że w rzeczywistości organy nadzoru trochę zaspały. Okazywały respekt w stosunku do Equitable i obchodziły się z nim jak z jajkiem. Jeżeli nadzorujący wiedzieli o problemach Equitable, dlaczego o tym nie mówili? Jeżeli nie wiedzieli, to znaczy, że nie wypełniali należycie swoich obowiązków w zakresie nadzoru.”

Powyższe zarzuty, zwłaszcza dotyczące „braku nacisków na kierownictwo wyższego szczebla EL ze strony brytyjskich organów nadzoru”, zostały zdecydowanie odrzucone w WE-CONF8, gdzie odwołano się bezpośrednio do ustaleń pierwszego sprawozdania Rzecznika Praw Obywatelskich Parlamentu(25). Odrzucono także zarzuty bezczynności podczas badania odpowiedzialności audytora EL - Ernst & Young – co zostało uznane za „kwestię do rozpatrzenia przez organy branżowe”. Podobnie odrzucono zarzuty dotyczące niereagowania na dążenie zarządu EL do wszczęcia postępowania sądowego przeciwko swojemu audytorowi zgodnie z uzasadnieniem, że „na EL spoczywały wyraźne zobowiązania prawne i wynikające z zaufania ubezpieczających oraz całkowitą odpowiedzialność za podejmowane decyzje.”

1e)       Zarzuty dotyczące nadmiernego poważania organów nadzoru dla EL

W H5 Stuart BAYLISS opisał postawę szacunku organów nadzoru dla Equitable Life istniejącą w owym czasie „ze względu na fakt, że Roy Ranson wzbudzał – przede wszystkim jako człowiek – niezachwianą pewność, że Equitable nie może się pomylić. Towarzystwo przechwalało się samo przed sobą i przed swoimi 300 przedstawicielami. Do samego końca nie było to działanie niezgodne z prawem, ale było wyrazem złego zarządzania i nie zostało powstrzymane przez organ nadzoru, który powinien był to zrobić. (...) Wynikało to z postawy Equitable i przypisywanej mu wartości rynkowej. Wszyscy sądzili, że to „dobra firma”, a na pewno lepsza niż inne, zdecydowanie lepsza. (...) Myślę, że nie nauczyliśmy się jeszcze wszystkiego (...).” Nie wykluczając upadłości innych zakładów tego sektora w przyszłości, Stuart BAYLISS podsumował stwierdzeniem: „Nie sądzę, aby możliwa do powtórzenia była arogancja zarządu i tolerowanie tej arogancji. Sposób, w jaki spółka Equitable postępowała i jak traktowała organy nadzoru, był czymś zupełnie niespotykanym.”

Głosy zaniepokojenia dotyczące możliwego onieśmielenia Urzędu Nadzoru Finansowego nazwą i pozycją Equitable Life zostały częściowo potwierdzone przez przedstawiciela handlowego, Richarda LLOYDA (H5), który stwierdził: „Jestem absolutnie przekonany, że silna pozycja zarządu oraz jego autorytet w przypadku omawiania spraw Equitable z organami nadzoru i naszymi własnymi audytorami mogły do pewnego stopnia onieśmielać organy nadzoru i skłaniać je do zgody z towarzystwem o wieloletniej tradycji, które stworzyło pojęcie aktuariusza i pewnie wiedziało znacznie więcej na ten temat niż oni. (...) Patrząc z dzisiejszej perspektywy, myślę, że ktoś powinien był przycisnąć Roya Ransona (...) i powiedzieć: „nie przyjmujemy pustych zapewnień, potrzebujemy szczegółowych wyjaśnień, chcemy zrozumieć, jak to działa. Nie rozumiem, dlaczego nikt – organy nadzoru, audytorzy czy zarząd – nie usiadł i nie zastanowił się, do czego to prowadzi. (...) Trudno mi sobie wyobrazić, dlaczego pozwolono im działać bez takiej analizy i dlaczego nikt nie powiedział: chwileczkę, przecież to się może nie udać. Nie rozumiem, dlaczego nam, sprzedawcom, pozwalano dalej promować fundusz partycypacyjny po 1997 i 1998 r., kiedy zarząd otrzymywał już sprzeczne opinie prawne, z których wynikało, że może przegrać sprawę, być zmuszony wypłacić renty o gwarantowanej stawce itd. Już w tym momencie należało nas ostrzec.

Jednakże kompetencje Richarda LLOYDA do wydawania takich oświadczeń zostały zakwestionowane i podważone przez kierownictwo EL(26), które twierdziło, że jako zwykły przedstawiciel handlowy nie dysponował on aktualnymi danymi ani nie miał doświadczenia w kwestii kontaktów Equitable Life z organami nadzoru.

Odnosząc się do budzącej kontrowersje sprzedaży „indywidualnie zarządzanych rent” przez EL, Simon BAIN powołuje się w WE72 na opinię angielskiego niezależnego doradcy finansowego, zgodnie z którą „jakość informacji, jakich Urząd Nadzoru Finansowego najwyraźniej wymagał od Equitable różniła się od informacji, których wymagał od innych. Argument ten został potwierdzony przez Michaela JOSEPHSA (WE69), który stwierdził, że „Do Stowarzyszenia Inwestorów zgłaszało się wielu dyrektorów innych zakładów ubezpieczeń, skarżąc się, że inne zakłady, zazwyczaj niebędące towarzystwami ubezpieczeń wzajemnych, podlegają znacznie bardziej restrykcyjnym ograniczeniom niż Equitable Life.”

Kolejna jasna informacja wskazująca na „poważanie” w stosunku do EL pojawia się z piśmie z dnia 7 sierpnia 2000 r., w którym Urząd Nadzoru Finansowego udzielił odpowiedzi niemieckiemu organowi nadzoru BAV na pytanie o aktualne informacje na temat EL po orzeczeniu Izby Lordów. BAV został poinformowany, że EL „jest wciąż wypłacalne”, przy czy optymistycznie dodano, że „zakład ma zostać wystawiony na sprzedaż i (...) nie spodziewamy się, aby zabrakło spółek zainteresowanych nabyciem Equitable Life ze względu na dobrą opinię na temat skuteczności towarzystwa na brytyjskim rynku. (...) Zarząd spółki najwyraźniej dobrze sobie radzi z zaistniałą sytuacją i mamy pewność, że stara się przede wszystkim działać w interesie ubezpieczających.” (WE-CONF9)(27)

Na koniec w WE75 znalazła się informacja o skardze przeciwko zatwierdzeniu przez Urząd Nadzoru Finansowego powołania Vanniego Trevesa na prezesa EL w 2001 r.: Vanni Treves został opisany jako „człowiek, który pełnił funkcję prezesa w zbyt wielu konkurencyjnych spółkach, który przekroczył już wiek emerytalny, nie posiada doświadczenia związanego z zakładami ubezpieczeń na życie (...) i który nadzorował bajońsko drogie i nieudane postępowania sądowe.” Urząd podobno zapoznał się z tymi zastrzeżeniami, ale nie przedstawił żadnego dodatkowego uzasadnienia.(28)

1f)       Zarzuty dotyczące starań organów nadzoru o powstrzymanie upadłości EL

Podczas gdy Equitable Life najwyraźniej celowo wykorzystywało możliwe niedociągnięcia systemowe w brytyjskim nadzorze, pojawiło się pytanie, czy organy nadzoru powinny były lub mogły odgadnąć te zamiary, ale niczego nie zrobiły, aby zapobiec kryzysowi, a następnie – gdy było już za późno – wybrały rozwiązanie pozwalające uniknąć upadłości towarzystwa. Wybór ten, choć być może nie był w interesie sektora czy rynków finansowych jako takich, ponieważ upadłość mogła stanowić obciążenie dla istniejących finansowych systemów wyrównawczych i nadszarpnąć zaufanie do całego brytyjskiego rynku finansowego, mógł negatywnie wpłynąć na ubezpieczających, którzy w przeciwnym razie zostaliby objęci takim systemem.

W swoich zeznaniach Paul WEIR (H2), występujący w imieniu grupy ubezpieczających, twierdzi, że „rząd brytyjski zjednoczył siły, aby utrzymać płynność finansową Equitable Life, ukrywając winę ze strony organów nadzoru i starając się za wszelką cenę uniknąć upadłości.” Oskarża on również organy nadzoru o zmowę z zarządem Equitable Life zmierzającą do „przeniesienia strat (...) na inwestorów. Oznaczało to uniknięcie obciążenia systemu wyrównawczego dla usług finansowych (Financial Services Compensation Scheme, FSCS), pozostałych podmiotów sektora usług finansowych (oraz) Ministerstwa Skarbu.” Michael JOSEPHS (H2) dodaje, że „liczące się podmioty zewnętrzne, nie tylko Ministerstwo Skarbu i Urząd Nadzoru Finansowego, opowiadały się za utrzymaniem ówczesnej strategii.”

Odnosząc się do tej kwestii oraz do ogólnej kwestii domniemanej techniczno-ubezpieczeniowej niewypłacalności Equitable Life, przedstawiciel brytyjskiego Ministerstwa Skarbu Clive MAXWELL (H4) wyjaśnił, że „Equitable Life postanowiło wstrzymać sprzedaż nowych polis: towarzystwo nie straciło płynności finansowej.” Przedstawiciel Urzędu, David STRACHAN (H4) oddalił „wszelkie błędne przekonania, jakoby Equitable Life w pewnym sensie „upadło” lub straciło płynność finansową. Tak nie jest: w każdym momencie zakład był wypłacalny. Przez cały czas Equitable wywiązywała się ze swoich zobowiązań, czy to wynikających z umów, czy z gwarancji udzielonych ubezpieczającym. Co więcej w każdym ze sprawozdań do celów nadzoru informowało ono, że zachowuje wymagane marginesy wypłacalności.”

W istocie w listopadzie 2002 r., po tym jak Equitable Life ostrzegło, że może nie być w stanie zachować wymaganych przez Urząd Nadzoru Finansowego minimalnych wymogów kapitałowych, Urząd odrzucił wezwanie do ogłoszenia upadłości Equitable Life, uzasadniając, że będzie to mniej korzystne dla ubezpieczających, ale nie podał konkretnych argumentów.

W H8 dyrektor generalny EL, Charles THOMSON stwierdził, że „możliwość ogłoszenia upadłości towarzystwa była analizowana w dokumentacji przygotowywanej do postępowania kompromisowego w 2001 r., kiedy było oczywiste i nadal jest, że ogłoszenie upadłości przyniosłoby znacznie mniej korzystny rezultat dla ubezpieczających”, ale znów nie podał żadnych konkretnych argumentów na poparcie tego stanowiska.(29)

1g)       Podwójna rola dyrektora generalnego i wyznaczonego aktuariusza EL

Ogólnie przyjęta definicja „nadzoru ostrożnościowego” w Wielkiej Brytanii obejmowała m.in. „dopilnowanie, by członkowie zarządu i większościowi akcjonariusze zakładu ubezpieczeń na życie spełniali odpowiednie warunki.”(30)

W tej kwestii ustalono, że Roy Ranson został dyrektorem generalnym Equitable Life w 1991 r., zachowując jednocześnie rolę wyznaczonego aktuariusza do czasu przejścia na emeryturę w 1997 r. Kwestię tę poruszali przedstawiciele EMAG oraz wielu ubezpieczających składających skargi, którzy twierdzili, że fakt ten, podobnie jak bezczynność organów nadzoru i niechęć do zakwestionowania podwójnej roli Roya Ransona, niekorzystnie wpływał na ich interesy. Podobny zarzut przedstawił Brian CHASE GREY (WE9), który oskarżył Urząd Nadzoru Finansowego o poważne zaniedbanie w tej kwestii i niedopełnienie obowiązków nadzoru.

W WE-CONF25 zarzucano również brytyjskim organom nadzoru, że nie podjęły działań w tej kwestii i nie skorzystały z uprawnień przewidzianych art. 45 ICA z 1982 r. Stwierdzono, że „alternatywne działania, jakie organy nadzoru mogłyby podjąć zgodnie z art. 45 obejmują na przykład wymóg, aby Equitable poprawiło sposób zarządzania i/lub rozdzieliło stanowiska dyrektora generalnego i wyznaczonego aktuariusza, z których oba na początku lat 90. zajmował Roy Ranson.”

Michael NASSIM (WE7) potwierdza, że „organy nadzoru i Rządowy Departament Aktuarialny pozwoliły kolejnym dyrektorom generalnym/zarządzającym ELAS również zajmować stanowisko wyznaczonego aktuariusza(31) pomimo uznanej możliwości wystąpienia konfliktu interesów w tej sytuacji oraz faktu, że całkowicie podważało to podstawy nadzoru, który opierał się na rozdzieleniu uprawnień wyznaczonego aktuariusza i reszty zarządu.”

Odpierając te zarzuty, przedstawiciel Ministerstwa Skarbu, Clive MAXWELL (H4) podkreślił, że rola wyznaczonego aktuariusza nie wynikała z prawodawstwa wspólnotowego ani nie była w nim przewidziana. „Trzecia dyrektywa dotycząca ubezpieczeń na życie nie zawiera wzmianki o wyznaczonym aktuariuszu. Pytanie, czy wyznaczony aktuariusz odgrywał taką właśnie rolę, nie ma zatem związku z trzecią dyrektywą. Tego rodzaju rola wyznaczonego aktuariusza w brytyjskim systemie wynikała z porozumienia kilku zakładów ubezpieczeń na życie. (...) Wszystko posuwa się naprzód, ale w trzeciej dyrektywie dotyczącej ubezpieczeń na życie nie było odniesień do roli wyznaczonego aktuariusza. Testy, jakie organ nadzoru mógł zastosować, aby sprawdzić, kto się nadawał do pełnienia roli dyrektora generalnego zakładu ubezpieczeń, aby móc nim dobrze zarządzać, nie zawierały odniesienia do jego roli jako aktuariusza.”

Po decyzji Christophera Headdona o odejściu z Equitable Life dnia 1 marca 2001 r. Urząd Nadzoru Finansowego odrzucił „sugestie, że (nowy dyrektor generalny) Charles Thomson powinien łączyć oba stanowiska i pogląd ten został zaakceptowany przez Equitable. Zmiany w systemie nadzoru, które wtedy prowadzono, obejmowały „zniesienie roli wyznaczonego aktuariusza, a w zamian za to przeniesiono odpowiedzialność za kwestie aktuarialne na zarząd i kierownictwo wyższego szczebla zakładu i włączono te kwestie do zakresu audytu zewnętrznego spółki.” (WE-CONF8)

Spytany o te kwestie jako niezależny ekspert pan SCHNEITER (H6) odparł, że szwajcarskie prawo obecnie nie zabrania łączenia stanowisk dyrektora generalnego i wyznaczonego aktuariusza. Dodał jednak, że szwajcarski organ nadzoru uznałby taki przypadek za wyraźny przykład „nieprawidłowego ładu korporacyjnego”, prowadzącego do potencjalnego konfliktu interesów i że kwestia ta musiałaby zostać odpowiednio rozwiązana. W każdym razie fakt, że jedna osoba pełni jednocześnie funkcje dyrektora generalnego i wyznaczonego aktuariusza w tym samym zakładzie, natychmiast wywołałby szczegółową kontrolę ogólnej strategii zakładu ze strony szwajcarskiego organu nadzoru ubezpieczeniowego. Ostateczna decyzja na temat zgodności podwójnej roli byłaby jednak analizowana osobno dla każdego przypadku.

1h)       Odpowiednia wysokość środków posiadanych przez organy nadzoru

W kwestii personelu i środków dostępnych dla brytyjskich organów nadzoru lord Penrose stwierdził, że „Wydział Ubezpieczeń w Ministerstwie Przemysłu i Handlu nie był odpowiednio wyposażony, aby móc uczestniczyć w procesie sprawowania nadzoru. Brakowało w nim odpowiednich pracowników, a zwłaszcza osoby zatrudnione na szczeblu kierowniczym nie posiadały odpowiednich kwalifikacji, aby wnieść istotny wkład w realizację procesu. Pracownicy wydziału ubezpieczeń byli uzależnieni od doradztwa Rządowego Departamentu Aktuarialnego w kwestii rezerw matematycznych, pozycji ukrytych, ogólnie pojmowanych kwestii technicznych oraz uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających i nie posiadali odpowiednich kwalifikacji ani doświadczenia, które pozwoliłyby im samodzielnie ocenić sytuację towarzystwa w tych aspektach.”

Dodał następnie, że „poziom zatrudnienia w organach nadzoru ostrożnościowego zmieniał się, ale liczba pracowników ponoszących bezpośrednio odpowiedzialność za spółkę i ich pozycja w hierarchii służby cywilnej pozostawała raczej niezmienna (...). Zwiększone środki być może zwiększyłyby szanse na dostrzeżenie problemów, ale (...) rząd oczekiwał łagodnego podejścia do kwestii nadzoru i zgodnie z tym podejściem przydzielał środki.” (WE16 ust. 39, 158 i 159)

Michael NASSIM (WE7) stwierdził, że „organy nadzoru nie zawsze miały odpowiednie środki i nie wszyscy ich pracownicy posiadali odpowiednie kwalifikacje, aby skutecznie przyczynić się do sprawowania nadzoru i odpowiedzialnie korzystać z uprawnień do samodzielnego działania zgodnie z intencją Parlamentu wyrażaną od 1973 r. W efekcie nie wypełniali oni odpowiednio swoich obowiązków.”

Odnosząc się do dowodów przedstawionych w sprawozdaniu Bairda, Tom LAKE (H1) również twierdzi, że organy nadzoru miały zdecydowanie za mało środków przez całe lata 90. i oskarża rząd brytyjski o naruszenie art. 15 ust. 3 oraz 23 ust. 3 pierwszej dyrektywy, zmienionej trzecią dyrektywą, zgodnie z którym „ich uprawnienia i środki powinny być wystarczające, tak aby właściwe władze mogły zapobiegać wszelkim nieprawidłowościom naruszającym interesy ubezpieczających i usuwać je, czego w omawianym przypadku nie dopilnowano.” Ponadto „zapewnione środki powinny być odpowiednie, aby właściwe władze rodzimego państwa członkowskiego mogły wymagać, aby każdy zakład ubezpieczeń dysponował prawidłowymi procedurami administracyjnymi i księgowymi oraz odpowiednimi mechanizmami kontroli wewnętrznej. Powyższy przepis również nie był właściwie stosowany.”

2.         Problem gwarantowanej stawki renty rocznej

Sposób rozwiązania problemu związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej najwyraźniej jest głównym elementem zeznań i skarg przedłożonych komisji śledczej przez składających petycje i ubezpieczających, zwłaszcza w kwestii domniemanego zignorowania przez organy nadzoru potencjalnego ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej dla wypłacalności EL oraz braku odpowiednich informacji i ostrzeżeń dla przyszłych ubezpieczających na temat tego ryzyka.

2a)       Chronologia

1957                Equitable Life rozpoczyna sprzedaż rent rocznych z prawem do udziału w zyskach o gwarantowanej stawce, opartych na określonych założeniach dotyczących stóp procentowych i średniej długości życia. Polisy o gwarantowanej stawce renty rocznej były sprzedawane do 1988 r.; polisy z prawem do udziału w zyskach zapewniające gwarantowane stopy procentowe były sprzedawane do 1996 r.

1970-1982      Lata wysokiej stopy inflacji w Wielkiej Brytanii (stopa inflacji wynosiła 10-22% rocznie).

1990               Inflacja w Wielkiej Brytanii znacznie spada, przy czym spada również rentowność długoterminowych obligacji rządowych. Zobowiązania ubezpieczycieli posiadających rozbudowane portfele polis o gwarantowanej stawce renty rocznej znacznie wzrosły: EL, utrzymujące minimalne rezerwy i zapewniające maksymalny zwrot miało na tym szczególnie ucierpieć.(32)

1993               Rynkowe stawki rent spadły poniżej gwarantowanych stawek obiecywanych przez ELAS, co znacznie podniosło ponoszone przez ELAS koszty wypłaty rent o gwarantowanej stawce; zastosowano politykę różnicowania premii.

7.9.1998         EL zwróciło się do Denton Hall, kancelarii obsługującej towarzystwo, o poradę prawną w kwestii gwarantowanej stawki renty i polityki różnicowania premii;

Oficjalnie pojawił się problem gwarantowanej stawki renty rocznej

sty. 1999 r.    Postępowanie w sprawie Hymana zostało wszczęte w brytyjskim Sądzie Najwyższym

S&P obniżyła ocenę kredytową EL z AA do A+/z perspektywą negatywną(33)

20.7.2000       Orzeczenie Izby Lordów zakończyło postępowanie w sprawie Hymana (34)

2b)      Informacje wprowadzające

Dla lepszego zrozumienia problemu gwarantowanej stawki renty rocznej warto być może przedstawić poszczególne grupy ubezpieczających:

- ubezpieczający z gwarantowaną stawką renty rocznej, tzn. osoby, które wykupiły – oprócz polisy – opcję renty gwarantowanej

- ubezpieczający bez gwarantowanej stawki renty rocznej, tzn. osoby, które wykupiły polisy bez tej opcji

- ubezpieczający, którzy wykupili polisę EL po 30 września 1998 r.

Uwarunkowania rynkowe, które doprowadziły do problemów z gwarantowaną stawką renty rocznej zostały poddane szczegółowym badaniom i zostały jasno określone: wynikają one głównie z szybkiego i niespodziewanego spadku stóp procentowych w Wielkiej Brytanii na początku lat 90. W WE29 przypomniano, że „pod koniec roku 1993 i w 1995 r. stopy procentowe na rynku otwartym spadły poniżej poziomu gwarantowanych stawek i utrzymały się na tym poziomie. Co więcej założenia dotyczące średniej długości życia wykorzystywane do określenia kwoty wypłat renty o gwarantowanej stawce nie zostały zmienione wskutek poprawy wskaźnika śmiertelności od czasu ustalenia ich poziomu, co dodatkowo podniosło koszt tych rent. Zarząd w tym czasie nie uwzględnił wymienionych dodatkowych kosztów, przydzielając premie roczne, zaś wartość wszystkich polis (z opcją gwarantowanej stawki i bez) wzrosła wg tej samej stopy.”

Starając się zniwelować wpływ niekorzystnej sytuacji na rynku, „zarząd dokonał korekty na dodatkowy koszt rent o gwarantowanej stawce poprzez „politykę różnicowania premii końcowej” wprowadzoną w 1993 r., która jego zdaniem mieściła się w przyznanym mu zakresie kompetencji(35). Polegało to na deklarowaniu premii końcowych, które miały wyrównać wartość łącznych świadczeń z nominalnym udziałem ubezpieczającego w funduszu partycypacyjnym. (...) Ubezpieczający, którzy wybrali opcję gwarantowanej stawki, otrzymali niższą premię końcową niż ubezpieczający, którzy – pomimo opcji gwarantowanej stawki – wybrali odebranie świadczeń w innej formie (...), ale po obowiązującej wówczas, niższej stopie. Zarząd uważał, że strategia ta była zgodna z prawem; Instytut Aktuariuszy i Dyrekcja ds. Ubezpieczeń w Ministerstwie Skarbu potwierdziły to.” (WE29)

W wyniku skarg ze strony ubezpieczających, którzy twierdzili, że wskutek polityki różnicowania premii opcja gwarantowanej stawki renty rocznej stała się bezwartościowa, EL, aby rozstrzygnąć tę kwestię, wszczęła „postępowanie pokazowe” w Sądzie Najwyższym, które stało się znane jako „sprawa Hymana” i zakończyło się ostatecznym orzeczeniem Izby Lordów z dnia 20 lipca 2000 r. „Sprawa zakończyła się w Izbie Lordów, która orzekła, że ELAS nie miało prawa zastosować polityki różnicowania premii do żadnej z grup ubezpieczających bez względu na to, czy mieli wykupioną opcję gwarantowanej stawki. Ubezpieczający, którzy zrealizowali opcję gwarantowanej stawki między styczniem 1994 r. a 20 lipca 2000 r., powinni byli otrzymać taką samą premię końcową jak ubezpieczający, którzy nie zrealizowali opcji gwarantowanej stawki, a następnie gwarantowana stawka renty rocznej miała zostać zastosowana do zaktualizowanej wartości premii końcowej. Co ważniejsze, Izba Lordów orzekła również, że koszt spłaty zobowiązań z tytułu gwarantowanej stawki renty rocznej nie może zostać ograniczony do grupy ubezpieczających z wykupioną opcją.” (WE29)

Na skutek powyższego orzeczenia całkowity koszt dla EL został oszacowany na 25% wartości polisy z opcją gwarantowanej stawki, dając sumę 1,5 mld GBP(36). Kwota ta miała pochodzić ze wspólnego funduszu partycypacyjnego, który inwestował składki z polis opcją i bez opcji. „Według stanu na dzień 20 lipca 2000 r. 25% funduszu partycypacyjnego stanowiły roszczenia ubezpieczających z wykupioną opcją, a 75% roszczenia ubezpieczających bez opcji. Dlatego też orzeczenie Izby Lordów oznaczało, konieczność zastosowania „przesunięcia roszczeń” w wysokości 1,1 mld GBP (75% kwoty 1,5 mld) z rachunków ubezpieczających nieposiadających opcji do rachunków ubezpieczających z wykupioną opcją.”(WE29)

W WE-CONF2 podkreślono, że „problem gwarantowanej stawki renty rocznej pogarszał fakt, że we wcześniejszych latach towarzystwo prowadziło politykę maksymalnego zwiększania świadczeń zamiast tworzenia rezerw. Argument towarzystwa polegał na tym, że ze względów praktycznych wymagana była wyłącznie rezerwa rzędu 50 mln GBP, gdyż tylko niewielki odsetek ubezpieczających realizował opcję gwarantowanej stawki renty rocznej. Teoretyczne zaangażowanie było obliczane na kwotę 170 mln GBP.”(37) Przypomniano także, że sprawozdania rachunkowe EL za 1998 i 1999 r. zawierały „rezerwy rzędu 200 mln GBP na wszelkie dodatkowe zobowiązania związane ze skorzystaniem przez klientów z opcji gwarantowanej stawki w ramach polisy”. Należy pamiętać, że rezerwy te nie były tworzone na wypadek przegranej w sprawie Hymana, tylko na pokrycie zobowiązań w przypadku wygranej towarzystwa.”

Najwyraźniej EL nie zareagowało na zmiany sytuacji na rynku i nie zapewniało stałego zabezpieczenia przed ryzykiem zrealizowania opcji gwarantowanej stawki czy też przegranej w sprawie Hymana. W 1999 r. EL wykupiło polisę reasekuracyjną na kwotę 700 mln GBP na pokrycie bezpośrednich wypłat związanych z realizacją opcji gwarantowanej stawki, „nie zamierzano jednak korzystać z tej reasekuracji. Warunkiem umowy reasekuracyjnej były niezmienione warunki polityki premiowej. Gdyby polityka różnicowania premii została uznana za niezgodną z prawem, umowa uległaby unieważnieniu. Innymi słowy umowa reasekuracyjna nie dotyczyła kwestii kosztów wypłaty przez towarzystwo świadczeń dla ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty w przypadku orzeczenia niezgodności z prawem polityki różnicowania premii.” (WE-CONF-2)

2c)       Zarzuty dotyczące niekompetencji organów nadzoru wykazanej w braku rozpoznania ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej

W analizie technicznej kwestii gwarantowanej stawki renty rocznej, w WE58 podkreślono, że „Między 1997 r. a końcem 1998 r. rentowność długoterminowych obligacji rządowych znacznie spadła, co doprowadziło do wzrostu wartości opcji wykupionych przez ubezpieczających (i oznaczało kłopoty towarzystw ubezpieczeniowych) w przypadku gwarantowanej stawki renty rocznej. Kiedy na początku lat 90. problem gwarantowanej stawki po raz pierwszy dał o sobie znać, Equitable (w odróżnieniu od większości konkurentów) pozornie postanowiło nie tworzyć rezerw, ale rozwiązać go w całkiem inny sposób. (...) Postępowanie Equitable wydawało się wynikiem jego filozofii, zgodnie z którą towarzystwo nie utrzymywało znacznej nadwyżki kapitału. Towarzystwo wiedziało po prostu, że nie jest w stanie dotrzymać udzielonych gwarancji rentowych i w związku z tym starało się tak skonstruować system stawki premiowej, aby gwarancje nie miały żadnej wartości.”

Zgodnie z WE58 EL opracowało możliwe rozwiązanie zakładające obciążenie ubezpieczających kosztami wypłaty gwarantowanych stawek, odejmując je pośrednio od (uznaniowej) premii końcowej: „Wydawało się możliwe, aby w zależności od warunków poszczególnych umów ewentualna premia końcowa doliczana w terminie zapadalności polisy mogła być niższa niż w przypadku umów bez tego rodzaju opcji lub gwarancji oraz że taka premia końcowa może być w niektórych przypadkach stosowana po aktualnych stawkach rentowych. (...) Nemezis nadeszła w osobie niezależnego doradcy finansowego, Stuarta Baylissa, który jako specjalista w dziedzinie emerytur walnie przyczynił się do rozpowszechnienia informacji, że Equitable, jego zdaniem, traktuje swoich ubezpieczających nieuczciwie, żonglując końcową wartością polis i stawkami rent rocznych, tak aby pozbawić opcje gwarantowanej stawki ich rzeczywistej wartości. Agitacja ze strony Stuarta Baylissa i innych doprowadziła do procesu sądowego, który towarzystwo ostatecznie przegrało w Izbie Lordów. Zatem pozornie wyrafinowana strategia EL oraz traktowanie przez nią kwestii gwarantowanej stawki renty rocznej jako sprawy mało istotnej, której wpływ ograniczał się do kwoty maksymalnie 50 mln GBP (...), sprawiło, że (ubezpieczający) byli żywotnie zainteresowani informacją, że „drobnostka” rzędu 50 mln GBP okazała się totalną klęską w kwocie 1,5 mld GBP.”(38)

Michael NASSIM wymienił w WE7 kilka domniemanych nadużyć ze strony organów nadzoru „w zakresie pełnej oceny ryzyka związanego z polityką Equitable Life oraz brakiem odpowiedniej reakcji:

- od 1973 r. organy nadzoru nie zareagowały na fakt, że ELAS nie tworzyło wyraźnych rezerw na pokrycie coraz popularniejszej formy premii (premii końcowej) i nie przeanalizowało realistycznie swojej sytuacji, czego wymagała właściwa czy też rozsądna interpretacja uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających;

- pomimo zaawansowanej obecnie wiedzy aktuarialnej organy nadzoru nie przeanalizowały schematu aktuarialnego i ubezpieczeniowego przedstawionego w opracowaniu „Fundusze partycypacyjne bez tajemnic”. Gdyby to zrobiły, odkryłyby z pewnością, że było to w rzeczywistości uzasadnienie dla rozproszenia aktywów oraz prowadzenia funduszu partycypacyjnego przy niekiedy ujemnym poziomie techniczno-ubezpieczeniowej wypłacalności. Zgodnie ze schematem opisanym w sprawozdaniu zabrakło ostrożnego, uczciwego zabezpieczenia i rzeczywistej możliwości spełnienia uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających;

- od 1987 r. organy nadzoru pozwoliły na działanie funduszu partycypacyjnego przy głównie ujemnym bilansie technicznej wypłacalności, co zapowiadało powstanie zobowiązań, a nie zysków dla obecnych i przyszłych ubezpieczających;

- organy nadzoru z reguły nie uwzględniały należycie skutków konfliktu interesów między klientami indywidualnymi i korporacyjnymi/instytucjonalnymi towarzystwa a stanowiskiem Rządowego Departamentu Aktuarialnego, który polecał towarzystwo jako usługodawcę zapewniającego instytucjonalne ubezpieczenia emerytalne dla pracowników służby cywilnej.”

W swoim oświadczeniu Colin SLATER (WE34) stwierdził, że przez ponad dziesięć lat organy nadzoru nie brały w pełni pod uwagę potencjalnego zagrożenia związanego ze stosowaną przez Equitable Life praktyką „przydzielania premii przekraczających faktycznie generowane zyski z inwestycji oraz równie długą tradycją niedoszacowania zobowiązań.”

W swoim zeznaniu ustnym Leslie SEYMOUR (H7) stwierdził, że kiedy w latach dobrej koniunktury Equitable Life nie odkładało środków na pokrycie przyszłych premii, w istocie finansowało swoje zobowiązania, funkcjonując na zasadach piramidy finansowej, a organy nadzoru tego nie dostrzegły. „ELAS deklarowało premie, aby wykazać lepsze wyniki niż konkurencja i przyciągnąć w ten sposób nowe środki na pokrycie bieżących wydatków. Nie utrzymywało obiecanego funduszu rezerwowego. (...) Organ nadzoru mógł z łatwością stwierdzić istnienie piramidy finansowej oraz braku rezerw oraz podjąć wymagane dyrektywą działania naprawcze. Miało to kluczowe znaczenie, zwłaszcza że zadeklarowane istnienie funduszu rezerwowego było głównym argumentem marketingowym stosowanym na terenie całej Wspólnoty.”

W WE-CONF23 znalazły się również zarzuty pod adresem brytyjskich organów nadzoru dotyczące zaniedbania, w wyniku którego nie dostrzeżono ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej i nie podjęto odpowiednich działań - „zwyczajna staranna analiza ujawniłaby brak rezerw na renty o gwarantowanej stawce. Brak działań ze strony organów nadzoru w celu zamknięcia Equitable Life lub wymuszenia jego gruntownej przebudowy zachęcił członków zarządu do bierności i spotęgował straty poniesione przez właścicieli polis w dniu 16 lipca 2001 r.”

W H5 Stuart BAYLISS stwierdził, że „bez wątpienia (...) w ramach nowego systemu nadzoru ustanowionego przez Urząd, sprawozdania nie przedstawiały w rzetelny sposób rzeczywistej sytuacji ani potencjalnych zobowiązań ukrytych w tych funduszach. (...) Organy nadzoru wierzyły w bajeczkę Equitable na temat marginesów wypłacalności przez bardzo długi czas: dopóki generujesz nową sprzedaż i sobie radzisz, wszystko jest w porządku. Jeżeli nowe polisy mają wystarczającą wartość, możesz zasypywać dziury. (...) Rzecz w tym, że organy nadzoru zdawały sobie sprawę z problemu rent o gwarantowanej stawce już w 1998 r. i nie wiedziały, co robić. Jeżeli chodzi o kwestię interwencji i jej terminu, organy nadzoru wiedziały od Rzecznika, na pewno już w 1997 i 1998 r., że kwestia ta stanowi problem. Posiadały dokumenty, które przekazaliśmy prasie, na pewno już latem 1998 r., o ile nie dostały ich już wcześniej od pojedynczych klientów. (...) Myślę, że problemy związane z interwencją lub jej brakiem były podobne.”

Jednakże w WE46, jeden z ubezpieczających bez opcji gwarantowanej stawki renty, David STONEBANKS podważył część przedstawionych przez Stuarta BAYLISSA dowodów potwierdzających wyraźną rozbieżność interesów między grupami ubezpieczających z wykupioną opcją gwarantowanej stawki renty rocznej i bez, oraz stwierdził, że Stuart BAYLISS był orędownikiem praw wyłącznie pierwszej z tych grup, wnosząc sprawę do sądu i doprowadzając w efekcie EL do upadku. „Było to towarzystwo sprawiedliwych ubezpieczeń wzajemnych, ustanowione po to, aby dbać o wszystkich swoich członków, więc byłem zbulwersowany, gdy Bayliss zaczął domagać się więcej dla jednych niż dla drugich. (...) Stuart Bayliss musiał zdawać sobie sprawę, że w przypadku spełnienia jego żądań Equitable nie tylko zostałoby usunięte z branży, ale wskutek zwiększenia jego zobowiązań o 1,5 mld GBP i zniszczenia flagowego produktu towarzystwo nie było nawet warte ratowania. Musiał wiedzieć, że jeżeli Equitable Life spełni jego oczekiwania, wypadnie z interesu. A ponieważ najważniejszy produkt towarzystwa przestał być zbywalny, jego przejęcie przez inny zakład nie miało sensu. Czy Stuart Bayliss został podstawiony przez inne duże towarzystwo ubezpieczeń na życie po to, aby usunąć Equitable Life z branży? Wątpię, czy kiedykolwiek się tego dowiemy, ale moim zdaniem jest to jedyne logiczne wytłumaczenie działań Stuarta Baylissa. Equitable było dużym, odnoszącym sukcesy graczem w brytyjskim sektorze ubezpieczeń emerytalno-rentowych i zdaję sobie sprawę, że inne zakłady chciały się go pozbyć.

3.         Domniemany nieuczciwy charakter postępowania kompromisowego z 2001 r.

Kiedy postępowanie kompromisowe zostało uruchomione (8 lutego 2002 r.) po zatwierdzeniu przez brytyjski Sąd Najwyższy, „w funduszach partycypacyjnych miało wciąż udziały blisko milion osób.” (WE47)(39) System miał służyć ustabilizowaniu funduszu partycypacyjnego poprzez zmniejszenie zaangażowania w rentach o gwarantowanej stawce, a jednocześnie wyeliminowanie ryzyka postępowania sądowego przeciwko EL za nieuczciwą sprzedaż, ponieważ w momencie nabywania polisy nie zostali poinformowani o potencjalnym ryzyku wynikającym z zobowiązań z tytułu gwarantowanej stawki renty rocznej. Zgodnie z WE80, irlandzkie organy nadzoru nie uczestniczyły w procesie uzgadniania postępowania kompromisowego.

Zgodnie z warunkami kompromisu „wszystkie roszczenia dotyczące gwarantowanej stawki renty rocznej wysuwane przez ubezpieczających obecnie lub w przyszłości w odniesieniu do funduszu z wykupioną opcją lub bez (...) zostają oddalone i zaspokojone w pełni, ostatecznie i nieodwołalnie”, wyraźnie wyłączając „wszelkie skargi lub roszczenia skierowane do jakiegokolwiek rzecznika praw obywatelskich (w tym do Rzecznika Praw Obywatelskich ds. Usług Finansowych).”

3a)       Chronologia postępowania kompromisowego

20 lipca 2000 r.:          Orzeczenie Izby Lordów, podtrzymanie orzeczenia Sądu Apelacyjnego, wypłacanie premii w zróżnicowanej wysokości w przypadku polis z gwarantowaną stawką renty rocznej uznane za niezgodne z prawem (co zmusiło EL do wystawienia się na sprzedaż)

lip-list. 2000 r.:           Kilka zakładów rozważało przejęcie Equitable Life, ale nie złożono konkretnych ofert(40)

8 grudnia 2000 r.:       EL wstrzymało sprzedaż nowych polis i podniosło karne opłaty za wycofanie środków do 10%(41)

20 grudnia 2000 r.:    Zarząd EL podał się do dymisji

5 lutego 2001 r.:         Halifax zgodziło się zapłacić 1 mld GBP za aktywa operacyjne EL (przedstawiciele handlowi i polisy bez udziału w zyskach), obiecując dodatkowe środki w przypadku zawarcia kompromisu w kwestii polis z prawem do udziału w zyskach(42)

14 lutego 2001 r.:       EL zaleciło Nicholasowi Warrenowi, QC, zbadanie kwestii związanych ze sprawą gwarantowanej stawki renty rocznej

10 maja 2001 r.:         Zgodnie z projektem sprawozdania Warrena ubezpieczający bez gwarantowanej stawki renty rocznej mają uzasadnione roszczenia w kwestii nieuczciwej sprzedaży

16 lipca 2001 r.:        EL obniżyło wartość polis o 16% (w stosunku do poziomu z końca 2000 r.)

W WE-CONF16 stwierdzono, że EL zdecydowała się na ryczałtowe obniżenie wartości polis, bez względu na okres ich obowiązywania zamiast obniżyć premie końcowe(43) zgodnie z zaleceniem nowego wyznaczonego aktuariusza Petera Nowella, tłumacząc się niekorzystną sytuacją na rynku papierów wartościowych.(44)

sierpień 2001 r.          EL odmówiło udostępnienia oceny finansowej(45) ubezpieczającym

20 września 2001 r.:   EL przygotowało postępowanie kompromisowe zgodnie z art. 425 Ustawy o zakładach ubezpieczeń z 1985 r., polegające na wykupie opcji gwarantowanej stawki renty i zmierzające do ustabilizowania finansów zakładu; plan został oddany do zatwierdzenia przez ubezpieczających i przez Sąd Najwyższy(46)

1 grudnia 2001 r.:      Urząd Nadzoru Finansowego rozpoczął prace jako jedyny brytyjski organ nadzoru

                                   Do ubezpieczających skierowano oficjalny wniosek dotyczący postępowania kompromisowego

7 grudnia 2001 r.:       Urząd Nadzoru Finansowego publicznie poparł postępowanie kompromisowe w okólniku dotyczącym tego planu(47)

11 stycznia 2002 r.:    Ubezpieczający zagłosowali za postępowaniem kompromisowym: warunkiem zatwierdzenia było poparcie przez 50% indywidualnych ubezpieczających odpowiadających 75% wartości obu rodzajów polis (z opcją i bez opcji)

28 stycznia 2002 r.:    EL ogłosiło, że ubezpieczający przegłosowali układ znaczną większością głosów (98% ubezpieczających bez opcji, 99% ubezpieczających z opcją)

8 lutego 2002 r.:         Sąd Najwyższy zatwierdził postępowanie kompromisowe, które natychmiast weszło w życie; EL wprowadziła 10% karną opłatę; Halifax zainwestowało obiecane 250 mln GBP w EL

15 kwietnia/1 lipca 2002 r.:    EL obniżyła wartość polis z prawem do udziału w zyskach o 4% i 6%, podnosząc karną opłatę do 14%; jednocześnie sprawozdanie EL z 2001 r. wykazało sowite premie wypłacone nowemu prezesowi i dyrektorowi generalnemu(48)

Wyjaśniając, jak jego zdaniem doszło do konieczności obniżenia o 16% wartości polis w lipcu 2001 r. Colin SLATER przedstawił wykres, zgodnie z którym(49) przez ponad dziesięć lat EL nie bilansowała wartości polis z wartością aktywów, co doprowadziło do narastania znacznego deficytu począwszy od 1989 r. aż do 2000 r., z wartością szczytową rzędu 28% w 1990 r. i 20% w 1994 r. W rezultacie „polityka polegająca na deklarowaniu sumy premii przewyższającej rzeczywiste wyniki inwestycyjne przyciągała setki tysięcy nowych nieświadomych inwestorów, a towarzystwo przeżywało dynamiczny rozwój. Zarząd Equitable Life wyraźnie zdawał sobie sprawę z podejmowanego ryzyka. Dnia 27 czerwca 2001 r. nowy zarząd wysłuchał opinii dyrektora generalnego, Charlesa Thomsona na temat poziomu nadwyżki, jakiej spodziewa się na koniec 1999 r. Charles Thomson skomentował, że na początku 2000 r., wartość polis przekraczała wartość aktywów o ok. 3%, a więc mieściła się w dopuszczalnych granicach. W odpowiedzi na pytanie Charles Thomson potwierdził, że zgodnie z normalnymi zasadami aktuarialnymi oczekiwałby jednak w tamtym okresie nadwyżki wartości aktywów w stosunku do polis w wysokości ok. 6-7%. Na początku 2000 r. towarzystwo miało deficyt aktywów (czy też nadwyżkę premii) w wysokości 10% (3%+7%), czyli 2,5 mld GBP. Przegrana w sprawie dotyczącej gwarantowanej stawki renty rocznej w lipcu 2000 r. zwiększyła ten deficyt do 4 mld GBP. Odpowiadało to kwocie uzyskanej z obniżenia o 16% wartości polis w dniu 16 lipca 2001 r.”(50)

Odnosząc się do wyroku w sprawie Hymana i jego konsekwencji, w WE 46 zacytowano opinię Neda CAZALETA, doradcy brytyjskiego Ministerstwa Skarbu ds. ubezpieczeń na życie, który wyraził się o ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej w następujący sposób: „Właśnie strzelili sobie w głowę. Może i wygrali w sądzie. Pozostaje pytanie: jakie są konsekwencje tej wygranej? Equitable zostało z rachunkiem na kwotę 1,5 mld GBP na pokrycie gwarantowanych stawek renty rocznej. Nie dysponuje takimi środkami.”

Ujmując kwestię gwarantowanych stawek renty rocznej w nieco mniej oficjalny sposób, Ned CAZALET podsumował: „Załóżmy, że Equitable to pudełko cukierków. Nauczyciel obiecał dzieciom po cztery cukierki. Ale pudełko jest mniejsze niż nauczyciel sądził i przy podziale cukierków okazuje się, że wystarczy tylko po trzy dla każdego. Zawiedziona klasa domaga się dotrzymania obietnicy. Jedyny sposób, aby zdobyć więcej cukierków, to zabrać innym. Jedyne, co pozostaje po bójce, to rozmazana czekolada i pokruszony lukier.” (WE46)

3b)      Szczegółowe warunki kompromisu

W praktyce warunki kompromisu oznaczały, że:

- 70 000 indywidualnych ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej uzyskało 17,5% wzrost wartości polis w zamian za rezygnację z prawa do gwarantowanej stawki renty;

- 415 000 indywidualnych ubezpieczających bez gwarantowanej stawki renty rocznej uzyskało 2,5% wzrost wartości polis w zamian za rezygnację z prawa do pozwania Equitable Life za nieuczciwą sprzedaż.

W WE29 prof. David BLAKE stwierdził, że „na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku dotyczącego postępowania kompromisowego z grudnia 2001 r. (oraz wstępnego sprawozdania finansowego za 2001 r.) ubezpieczający wywnioskowali, że fundusz partycypacyjny będzie miał przed sobą niepewną przyszłość, wyłącznie wtedy gdy nie zagłosują za przyjęciem wniosku, który likwidował problem gwarantowanych stawek renty rocznej. Z dokumentacji nie wynikało jednak, że nawet w przypadku zatwierdzenia wniosku dotyczącego postępowania kompromisowego fundusz partycypacyjny będzie i tak bliski upadłości.” Jako zalecenie na przyszłość dodał: „W przyszłości inwestorzy powinni móc uczestniczyć w tym samym funduszu inwestycyjnym, wyłącznie gdy otrzymują te same oczekiwane (ex ante) zyski.”(51)

Odnosząc się do treści wniosku dotyczącego postępowania kompromisowego, stwierdził w WE29, że zarząd EL twierdził, jakoby „proponowane rozwiązanie opierało się na czterech zasadach. Musi ono być sprawiedliwe dla wszystkich grup ubezpieczających z prawem do udziału w zyskach, musi być zrozumiałe i możliwe do wykonania, a także możliwe do przyjęcia dla Sądu Najwyższego.” Zdaniem zarządu postępowanie odpowiadało tym zasadom w odniesieniu do ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej, ponieważ „zawiera uczciwą rekompensatę dla ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej w oparciu o „realistyczną ocenę” wartości praw, których się zrzekli (...), rekompensata została przydzielona poszczególnym ubezpieczającym zgodnie z przysługującymi im prawami; obniża wysokość rekompensaty o wartość ewentualnych roszczeń odszkodowawczych ze strony ubezpieczających bez gwarantowanej stawki renty rocznej; rekompensata przybiera formę proporcjonalnego zwiększenia wartości polis ubezpieczających posiadających gwarancję lub nie.”(52)

Na wypadek gdyby postępowanie kompromisowe nie zostało zatwierdzone podczas głosowania ubezpieczających, zarząd EL przeanalizował następujące możliwości(53):

1.  utrzymanie obecnej sytuacji, dopasowanie zobowiązań z tytułu gwarantowanych stawek do instrumentów zabezpieczających;

2.  zawieranie umów dwustronnych z ubezpieczającymi;

3.  zwrócenie się do sądu o wydanie decyzji o zmniejszeniu wartości umów (art. 58 ICA z 1982 r.);

4.  wprowadzenie odpowiednich zmian do polis z gwarantowaną stawką renty rocznej(54);

5.  postawienie ELAS w stan upadłości.

Zarząd postanowił nie przedstawiać żadnej z tych możliwości w formie zalecenia, ponieważ – jak twierdził – każda z nich miała pewne słabe strony. (WE29)

3c)       Sprawozdanie niezależnego aktuariusza

Equitable Life wyznaczyło niezależnego aktuariusza, Michaela Arnolda(55), aby ocenił warunki kompromisu. Stwierdził on jednak, że miał obowiązek „przedstawić swoje wnioski wyłącznie towarzystwu (...) i nie ma żadnych obowiązków w stosunku do ubezpieczonych przez towarzystwo. Omawiane sprawozdanie nie ma stanowić źródła informacji dla ubezpieczających. (WE-CONF9) Stwierdza on następnie, że „zgodnie z tym układem z problemów gwarantowanych stawek renty rocznej wyraźnie wyodrębniono określone polisy niemieckie, uwzględniając wszelkie pozostałe polisy z prawem do udziału w zyskach. Niemieckie polisy nie będą stroną postępowania i nie będą mu podlegały.”(56)

W podsumowaniu sprawozdania Michael Arnold uznał, że warunki kompromisu zostały przygotowane „w sposób uczciwy i rozsądny z aktuarialnego punktu widzenia” (WE67) oraz że „towarzystwo określiło koszt gwarantowanych stawek renty rocznej na podstawie realistycznej oceny (...).” (WE29). Dodał, że „gdyby postępowanie nie zostało wdrożone, należałoby przeprowadzić pełne oszacowanie portfela aktywów w celu ustanowienia długotrwałego, stabilnego portfela, uwzględniającego utrzymujący się charakter problemu związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej przez cały okres obowiązywania zachowanych polis i w efekcie doprowadziłoby to do utrzymywania się niezadowalającej sytuacji towarzystwa pod względem jego wypłacalności.” (WE29)

Ostrzegł także, że „postępowanie nie eliminuje całego potencjalnego ryzyka związanego z gwarantowanymi świadczeniami”, dodając, że „niewątpliwie postępowanie może być niekorzystne dla poszczególnych ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej (...), którzy zbliżają się do wieku emerytalnego i mogą chcieć skorzystać z praw wynikających z gwarancji.” Jego wniosek brzmi następująco: „Najważniejszą zaletą postępowania dla ubezpieczających bez gwarantowanej stawki renty rocznej jest fakt określenia kosztów praw z tytułu rent gwarantowanych (...), a zlikwidowanie niepewności będzie korzystne dla wszystkich ubezpieczających z prawem do udziału w zyskach i dla przyszłego zarządzania towarzystwem.”

3d)       Rola Urzędu Nadzoru Finansowego w postępowaniu kompromisowym

Gdy na mocy art. 425 ICA z 1985 r. zaproponowano postępowanie kompromisowe, Urząd Nadzoru Finansowego nie odgrywał oficjalnej roli w tym procesie, ale jako organ nadzoru zgodnie z FSMA z 2000 r. miał prawo zainterweniować, gdyby uznał to za konieczne w celu zapewnienia ochrony interesów ubezpieczających. Urząd mógł również próbować zabrać głos, gdyby postępowanie zostało zgłoszone do sądu o zatwierdzenie po głosowaniu ubezpieczających.

W opublikowanej 7 grudnia 2001 r. ocenie postępowania kompromisowego (WE67) Urząd udzielił poparcia dla warunków układu, stwierdzając, że „nie ma powodów, aby musiał interweniować i sprzeciwiać się propozycjom przedkładanym ubezpieczającym” i wyjaśniając, że „Urząd jest zadowolony, gdyż w odniesieniu do odpowiednich ubezpieczających z gwarantowaną stawką renty rocznej lub bez propozycja zwiększenia wartości polisy stanowi uczciwą ofertę w zamian za rezygnację z prawa do gwarantowanych stawek i ewentualnych roszczeń z tytułu nieuczciwej sprzedaży. Mimo że w każdej z tych grup sytuacja poszczególnych osób nie jest jednakowa, Urząd jest zadowolony, że nie doszło do utworzenia w ramach grup kategorii ubezpieczających, którzy otrzymają znacznie wyższe lub znacznie niższe świadczenia (...).”

Podsumowano, ze Urząd „zdecydowanie wierzy, że pomyślne rozwiązanie kompromisowe zapewni największe szanse na przywrócenie stabilności funduszu partycypacyjnego i poprawi perspektywy dla zaangażowanych ubezpieczających.

W kwestii skomplikowanego charakteru proponowanego kompromisu Urząd oświadczył, że jego zdaniem „ważne jest, by kompromis przedstawiony ubezpieczającym był jasny i dostarczał im informacji potrzebnych do wydania własnej oceny w kwestii głosowania nad przedstawionym wnioskiem.” Uznał jednak, że „znaczna część przesłanych ubezpieczającym dokumentów dotyczących postępowania kompromisowego jest skomplikowana. (...) Urząd wyraża zadowolenie z faktu, że są one wystarczająco jasne, aby ubezpieczający mogli podjąć własną decyzję na temat sposobu głosowania, mając na uwadze własną sytuację.

Urząd w dalszej części stwierdził, że nie może udzielać rad ubezpieczającym, dodając, że „jeżeli ubezpieczający Equitable Life potrzebują pomocy w podjęciu decyzji o sposobie głosowania, muszą zwrócić się o poradę do niezależnych doradców finansowych.” (WE67)

3e)       Skargi ubezpieczających

Wielu ubezpieczających bez gwarantowanej stawki renty oraz przedstawicieli grup ubezpieczających przedłożyło dowody i skargi dotyczące postępowania kompromisowego. Wynika z nich, że postępowanie zostało przygotowane w taki sposób, aby od początku zaszkodzić ubezpieczającym, co sugeruje, że obniżki wartości polis wprowadzone w kwietniu i w lipcu 2002 r., które szybko zniwelowały niewielki wzrost zapisany w postępowaniu(57), były przewidziane, a może nawet celowo zaplanowane, przez zarząd EL, gdy we wrześniu 2001 r. przedłożył on wniosek dotyczący postępowania. Co więcej, organ nadzoru musiał wiedzieć o tym, że proponowane podwyżki są fikcją, gdyż nie mają pokrycia w wystarczających aktywach.

Ubezpieczający skarżyli się również, że przekonano ich, że fundusz partycypacyjny zostanie ustabilizowany przez postępowanie kompromisowe, co okazało się nieprawdą, ponieważ pozostawał on pod wpływem wahań koniunktury i późniejszego załamania się rynków giełdowych w 2002 r. W rezultacie poszkodowani ubezpieczający twierdzą, że po przyjęciu planu w lutym 2002 r. ubezpieczający bez gwarantowanej stawki renty znaleźli się w dużo gorszej sytuacji niż przedtem, ponieważ zrzekli się prawa do żądania rekompensaty od towarzystwa, nie otrzymawszy niczego w zamian.

Equitable Life i Urząd Nadzoru Finansowego (H4) wielokrotnie twierdziły, że późniejsze obniżki wartości polis nie miały nic wspólnego z warunkami kompromisu, ale że były spowodowane krachem na rynku papierów wartościowych w 2002 r., który osłabił aktywa stanowiące podstawę funduszu partycypacyjnego i utrzymywały, że dekoniunktury o takim zasięgu nie dało się przewidzieć w chwili opracowania planu we wrześniu 2001 r.(58)

W notatce ze stycznia 2001 r. skierowanej do Komisji Skarbu Ned Cazalet zgodził się, że „w interesie całego towarzystwa byłoby rozwiązanie problemu opcji gwarantowanej stawki renty rocznej poprzez skłonienie ubezpieczających z odroczoną rentą, aby zrezygnowali z tej opcji. (...) Nie jest jednak jasne, czy ubezpieczający z opcją gwarancji zagłosują za postępowaniem, ponieważ najwyraźniej wniosek spowoduje zwiększenie wartości polis z grupy z gwarantowaną stawką w wyniku wyraźnego zastrzyku kapitału, ale zważywszy na obecne warunki rynkowe, późniejsza strata gwarantowanej stawki renty spowoduje nieuniknione obniżenie dochodu z renty po przejściu na emeryturę. (...) Gdyby Equitable udało się przekonać ubezpieczających, aby głosowali za rozwiązaniem, które nazywa kompromisowym, nie wzmocniłoby to znacznie jego sytuacji finansowej, pomimo 250 mln GBP zastrzyku od Halifax, ponieważ towarzystwo poniosłoby znaczne wydatki na wykup opcji. Prawdziwą korzyścią byłaby nie niewielka poprawa wypłacalności Equitable, ale fakt wyeliminowania destabilizującego problemu gwarantowanych stawek.” (WE58, str. 14)

Odnosząc się do postępowania kompromisowego, ubezpieczający Paul WEIR (WE6) stwierdził, że „kiedy Equitable Life zaproponowało (przy udziale Urzędu Nadzoru Finansowego) postępowanie kompromisowe, w ramach którego ubezpieczający mieliby zrezygnować ze wszystkich przysługujących im praw do postępowania sądowego w zamian za bardzo niewielkie zwiększenie wartości polisy, Equitable obiecywało większą stabilizację i lepsze perspektywy na przyszłość oraz że reinwestuje 4 mld GBP w lokaty kapitałowe, jeżeli kompromis zostanie przegłosowany. Jednakże zwiększenie wartości polisy nie było objęte żadną gwarancją – w rzeczywistości zaledwie w ciągu kilku tygodni 2,5% wzrost w czarodziejski sposób przerodził się w 4% obniżkę! (...) Trudno uwierzyć, że w chwili przygotowania kompromisu zarząd Equitable Life nie wiedział już, że namawia ludzi do zrzeczenia się praw na podstawie całkowicie fikcyjnych obietnic, przy pełnym udziale Urzędu Nadzoru Finansowego. Bez finansowego świadczenia zwrotnego (nawet bardzo niewielkiego) zaoferowanego ubezpieczającym w zamian za rezygnację z praw do postępowania sądowego, postępowanie kompromisowe byłoby nieważne pod względem prawnym. A jednak ludzie zagłosowali (nie wiedząc o tym) za obniżeniem wartości ich funduszy i zrzeczeniem się prawa do pozwania towarzystwa. Urząd Nadzoru Finansowego na to pozwolił.”

Nicholas BELLORD (H2) również podkreśla domniemany nieuczciwy charakter „zatwierdzonego przez organy nadzoru postępowania kompromisowego, zgodnie z którym wielu ubezpieczających straciło wszelkie prawa odszkodowawcze. Charles Thompson (dyrektor generalny EL) musiał wiedzieć w dniu przesłuchania w sądzie w lutym 2002 r., że nie udało mu się zgromadzić środków, ale nie poinformował o tym sądu.(59) Inną kwestią wymagającą zbadania jest wydane przez organy nadzoru zalecenie przyjęcia kompromisu.”

Zdaniem Paula WEIRA (WE6) „Urząd Nadzoru Finansowego zalecił kompromis jako najlepsze rozwiązanie dla ubezpieczających, ale odważył się opublikować tę radę dopiero 8 dni po tym, jak parlamentarny Rzecznik Praw Obywatelskich przyznał mu immunitet(60) chroniący go przed kontrolą! Dziwnym zbiegiem okoliczności w dniu pierwszego posiedzenia w sprawie kompromisu w Sądzie Najwyższym (26 listopada 2001 r.) Urząd postanowił właśnie tego dnia opublikować sensacyjny artykuł prasowy dotyczący tzw. „listu Headdona”, w wyniku czego informacje dotyczące warunków kompromisu zostały całkowicie przysłonięte: modelowy przykład wygłuszania. Stanowi to dowód poszlakowy wskazujący na bliską współpracę Urzędu z Equitable Life, a być może również z Ministerstwem Skarbu w celu przepchnięcia kompromisu.”

W WE7 Michael NASSIM twierdzi, że „wykaz celowych zaniedbań wskazuje na wadliwe działanie systemu nadzoru, zarówno przed zawarciem kompromisu jak i później, które było i nadal jest w całości zaplanowane. (...) Postępowanie kompromisowe zostało zrealizowane ze szkodą dla członków i doprowadziło do utraty należnych im praw.”

W. DEPPE w WE81 również przedstawił zarzuty dotyczące „celowego wprowadzania w błąd ze strony Equitable w maju 1999 r. (...) Equitable zataiło zobowiązania z tytułu gwarantowanej stawki renty rocznej i zalecało sprzedaż rent z prawem do udziału w zyskach. Jedynym i wyłącznym celem od kwietnia 2001 r. było „sprzedanie” kompromisu.” W dalszej części opisuje on, że podczas spotkania Equitable z ubezpieczającymi prezes ELAS, Vanni Treves „został poproszony przez śp. (składającego petycję) Arthura White’a, aby oświadczył, że wszelkie kwestie o charakterze nadużycia zostały rozwiązane przed zastosowaniem przez sąd postępowania kompromisowego. Vanni Treves odmówił wydania tego rodzaju oświadczenia, a Arthur White poprosił o zanotowanie jego prośby i dopilnowanie, by przewodniczący składu sędziowskiego został poinformowany o realnym prawdopodobieństwie nadużyć. Vanni Treves nie spełnił tej wyraźnej prośby (...), ponieważ mogłoby to opóźnić lub utrudnić uzyskanie zezwolenia dla kompromisu. Nie poinformowano zatem sądu, że zobowiązania z tytułu gwarantowanej stawki renty rocznej były zatajane i że niepodejrzewającym niczego ubezpieczającym sprzedawano renty z prawem do udziału w zyskach.”

Urząd Nadzoru Finansowego zaprzeczył wszelkim oskarżeniom, jakoby organ nadzoru wiedział, że w postępowaniu kompromisowym brakowało podstawy w postaci aktywów. Odnosząc się do roli Urzędu jako pośrednika w postępowaniu kompromisowym, przedstawiciel Urzędu, David STRACHAN (H4) wyjaśnił, że „przygotowane przez Equitable Life postępowanie kompromisowe z 2002 r. zostało wykonane na mocy Ustawy o spółkach, a nie zgodnie z częścią VII (Ustawy o usługach i rynkach finansowych z 2000 r.), a ostateczna decyzja została zatwierdzona w trakcie niezależnego postępowania sądowego. Zachęcaliśmy jednak Equitable, aby wykroczyła poza wymogi Ustawy o spółkach, aby zagwarantować maksymalną ochronę interesów ubezpieczających, m.in. poprzez wyznaczenie niezależnego aktuariusza, który by zaopiniował uczciwość przedstawionych wniosków. Nadzorowaliśmy również proces wypłaty odpowiednich odszkodowań ubezpieczającym, którzy wystąpili z Equitable zbyt wcześnie, aby skorzystać z postępowania kompromisowego. (...) Stwierdziliśmy, że zgodnie z planem przedstawionym ubezpieczającym z gwarantowaną stawką lub bez poziom podniesienia wartości polis był uczciwą ofertą w zamian za prawa do gwarantowanej stawki i zaniechanie roszczeń z tytułu nieuczciwej sprzedaży. Istniały oczywiście różnice, ale ogólnie rzecz biorąc, był to rozsądny plan.”

Zarzuty dotyczące braku jasnych informacji ze strony EL, że postępowanie kompromisowe nie zapewni ostatecznej stabilizacji funduszu partycypacyjnego (WE-CONF16), ale że kryzys na rynku papierów wartościowych będzie wymagał dalszego obniżania wartości polis (do czego istotnie doszło w kwietniu i w lipcu 2002 r.), również zostały odrzucone przez dyrektora generalnego, Charlesa Thomsona, który twierdził, że „fundusz partycypacyjny zawsze utrzymywał w portfelu różne inwestycje i w związku z tym stale podlegał wahaniom koniunktury. Nie pojawiła się ani jedna wskazówka, że postępowanie kompromisowe zmieni koncepcję prawa do udziału w zyskach. Ponadto zarząd nie był w stanie przewidzieć przyszłych wydarzeń na rynkach inwestycyjnych.” (WE70)

Anthony BOSWOOD, QC, stwierdził w WE76 że jego zdaniem „w odniesieniu do prowadzenia działalności przez towarzystwo w 2001 r. i 2002 r. pojawiło się wiele kwestii i wątpliwości, które należy przeanalizować i rozstrzygnąć, zanim wykluczy się możliwość, że ubezpieczający, a także sąd, zostali wprowadzeni w błąd, ponieważ nie pokazano im istotnych materiałów.” (WE76 ust. 4) Następnie stwierdził, że „Jeżeli zarząd wiedział, w chwili przygotowania dokumentów dotyczących postępowania (...) i posiedzenia w sądzie, że 2,5% wzrost był najprawdopodobniej całkowicie iluzoryczny bez bezpośredniego i nieoczekiwanego wzrostu na rynkach giełdowych (gdy 56% środków przechowywano w gotówce i na wszelki wypadek w papierach wartościowych o stałym oprocentowaniu), z pewnością należało o tym poinformować organy, w tym sąd, które miały zadecydować o zatwierdzeniu postępowania. W rzeczywistości informacje finansowe udostępnione w ramach dokumentacji dotyczącej postępowania były całkowicie nieaktualne w czasie, gdy dyskutowano o zaletach postępowania. Jednakże zarząd towarzystwa najwyraźniej posiadał bardziej aktualne informacje finansowe (...), z których mogło wynikać, że podwyższenie wartości polis było tylko iluzją.” (ust. 9 i 10) Anthony BOSWOOD podsumował, wskazując, że „osoby odpowiedzialne ukrywały informacje istotne dla losu postępowania.”

3f)       Zarzuty dotyczące niespełnienia wymogów przez zarząd EL

W kontekście domniemanego zatajenia informacji podczas przedstawiania postępowania kompromisowego ubezpieczającym w 2005 r. EMAG skierowała wniosek do Urzędu Nadzoru Finansowego o wszczęcie dochodzenia na mocy art. 168 FSMA z 2000 r. w celu sprawdzenia, czy trzej członkowie zarządu EL (prezes, dyrektor generalny i wyznaczony aktuariusz) spełniali wymogi dotyczące ich stanowiska. Gdyby w świetle dowodów dotyczących postępowania dochodzenie Urzędu zakończyło się wnioskiem, że istotnie zataili oni ważne informacje, mogliby nie spełniać wymogów warunkujących pełnienie ich funkcji. W takim przypadku Urząd mógłby wycofać zezwolenie dla takiej osoby lub podjąć postępowanie dyscyplinarne na mocy art. 63 i 66 FSMA z 2000 r.

Anthony BOSWOOD, QC, (WE76) zgodził się, że gdyby udowodniono, że członkowie zarządu EL mogli „zataić informacje, które zgodnie z ich wiedzą były istotne dla postępowania (...), tego rodzaju celowe zatajenie oznaczałoby, że osoba ta nie spełnia wymogów, co jest warunkiem skorzystania przez Urząd z przysługujących mu uprawnień dochodzeniowych” na mocy art. 168 ust. 5 FSMA z 2000 r.

W piśmie z dnia 21 sierpnia 2006 r. Urząd stwierdził, że „nie uważa, aby istniały przekonujące dowody i argumenty potwierdzające co do zasady, że doszło do celowego zatajenia informacji przed Urzędem, sądem czy ubezpieczającymi między grudniem 2001 r. a lutym 2002 r.”, podsumowując, że „podtrzymuje analizę i wnioski przedstawione w oświadczeniu wydanym wraz z postępowaniem kompromisowym.Przedstawione dowody nie wskazywały, aby Urząd był skłonny lub miał zamiar oficjalnie wszcząć tego rodzaju dochodzenie.

4.         Zaniedbania w sprawowaniu nadzoru nad stosowaniem zasad prowadzenia działalności

Zarzuty dotyczące uchybień w zakresie zasad prowadzenia działalności zostały postawione przez wielu ubezpieczających nie tylko w odniesieniu do brytyjskich organów nadzoru, ale również irlandzkiego (DETE/ISFRA)(61) i niemieckiego organu nadzoru (BAV/BaFin)(62), które zgodnie z przepisami trzeciej dyrektywy miały obowiązek nadzorować zasady prowadzenia działalności przez EL na ich terytorium.

Zgodnie z zarzutami postawionymi w WE-CONF26 „na mocy trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie Urząd Nadzoru Finansowego mógł nie narzucać zasad prowadzenia działalności na oddziały położone w innych państwach członkowskich, (...) (ale) Urząd miał obowiązek zapewnić skuteczną ochronę uzasadnionych oczekiwań ubezpieczających w przypadku oddziałów ELAS (...).”(63)

W WE-CONF10 ubezpieczający podkreślił wydaną przez niemiecki organ nadzoru – regularnie odwołujący się do ustanowionej trzecią dyrektywą zasady kontroli w państwie pochodzenia - odmowę przyjęcia odpowiedzialności za niewłaściwe działanie EL w Niemczech. Zarzut ten został poparty przez Manfreda WESTPHALA, który stwierdził w WS2, że: nadzór krajowy często biernie uczestniczy w procesie monitorowania i egzekwowania” oraz że „dopóki nie zostanie osiągnięta „masa krytyczna” nadsyłanych skarg, nadzór nie stanie się aktywniejszy w niektórych państwach członkowskich.”

4a)       Zarzuty dotyczące nieuczciwej sprzedaży i wprowadzania w błąd w Wielkiej Brytanii(64)

Ubezpieczający wysuwali głównie dwa rodzaje zarzutów przeciwko EL:

- nieuczciwej sprzedaży poprzez świadome wprowadzanie w błąd na temat sytuacji finansowej zakładu, zwłaszcza w odniesieniu do ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej;

- zaniedbania (być może opartego na oszustwie) polegającego na tym, że nie informowano o ryzyku związanym z gwarantowaną stawką renty rocznej, kiedy należało o nim informować istniejących i przyszłych ubezpieczających.

Kilkoro ubezpieczających przedstawiło konkretne dowody dotyczące nieuczciwej sprzedaży: Leslie SEYMOUR (WE53) przedstawił komisji kopie materiałów marketingowych Equitable Life, z których wyraźnie wynikało, że fundusze partycypacyjne „opierają się na wyrównywaniu fluktuacji dochodów i wartości aktywów zwykle utożsamianych z inwestycjami w tego rodzaju portfelach."(65) Twierdzenie to okazało się nieprawdziwe, gdyż EL nie gromadziło szczególnych rezerw w latach dobrych wyników, co pozwoliłoby na wyrównanie.

W notatce do ubezpieczających z dnia 26 stycznia 2000 r. (WE53) Equitable Life stwierdziło, że niekorzystne orzeczenie Sądu Apelacyjnego nie wpłynie na profil ryzyka EL, zapewniając, że „nie będzie to miało finansowych skutków dla Equitable. Wypłacalność Equitable i status niezależnego towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych nie są zatem zagrożone.”(66) Argument ten nie został potrzymany w pismach adresowanych do ubezpieczających z dnia 14 sierpnia 2000 r. (bezpośrednio po orzeczeniu Izby Lordów) i z dnia 18 września 2000 r., w których poinformowano o znacznych obniżkach wartości polis prawem do udziału w zyskach(67). Kolejne nieprawdziwe oświadczenie pojawiło się w ww. notatce z 26 stycznia 2000 r., w której obiecywano, że „nie odbije się to na premiach w ramach świadczeń międzynarodowych (...), ponieważ żadna z nich nie zawiera gwarancji stawek.” Dowiedziono, że argument ten był nieprawdziwy, ponieważ wszystkie polisy, w Wielkiej Brytanii i za granicą, były zarządzane w ramach jednego funduszu i nie było osobnego funduszu dla „polis międzynarodowych, jak twierdziło EL.

Kolejny zarzut nieuczciwej sprzedaży i wprowadzania w błąd ze strony EL został przedstawiony przez Michaela NASSIMA (WE7), który twierdzi, że organy nadzoru „celowo zignorowały „zachęcanie do niewiedzy” i ogólnie nieuczciwą sprzedaż, gdyż mimo tego, co towarzystwo wmawiało ubezpieczającym na temat braku prowizji, wypłacało swoim pracownikom, jak dotąd nie ustaloną, prowizję od sprzedaży. Nie wiemy też, czy premia miała jednakową wysokość w przypadku wszystkich produktów towarzystwa, czy też była wyższa w odniesieniu do produktów z prawem do udziału w zyskach. Zaprzeczając i odmawiając udokumentowania ogólnie nieuczciwej sprzedaży oraz nieujawniania informacji, towarzystwo i władze przeniosły ciężar dowodu na poszczególnych ubezpieczających. (...) Nie dziwi fakt, że Urząd Nadzoru Finansowego dopiero poniewczasie przyznał, że przeprowadził własne dochodzenie i nie stwierdził przypadków nieuczciwej sprzedaży ze strony Equitable, choć odmówił podania dowodów do wiadomości publicznej.”

Michael JOSEPHS (WE69) twierdzi, że „nieprzerwany łańcuch dowodów wskazuje, że Equitable miało na celu ustanowienie niezgodnego z prawem i wprowadzającego w błąd rekordu wyników, który utrzymałby się przez co najmniej 15 lat, oraz wykorzystanie tych zmanipulowanych liczb jako podstawowego narzędzia przyciągania nowych ubezpieczających i powiększenia w ten sposób aktywów towarzystwa. Jednakże działania konieczne dla stworzenia fałszywych danych o wynikach naruszyły również bezpieczeństwo finansowe EL, więc im dłużej oszukiwano, tym większe były straty ubezpieczających. (...) Equitable postanowiło stworzyć korzystny i utrzymujący się zestaw statystyk dotyczących wyników poprzez zwyczajne przepłacanie określonych grup ubezpieczających, którzy wpłacali składki do 1975-1980 r. Było to niezgodne z prawem, gdyż naruszało obowiązek zarządu do uczciwego traktowania poszczególnych grup ubezpieczających. (...) Towarzystwo celowo więc doprowadziło fundusz partycypacyjny do stanu deficytu w okresie przynajmniej czterech lat. Żadne informacje na ten temat nie przedostały się do ubezpieczających. (...) Cała ich masa żyła w błogiej nieświadomości zagrożeń dla ich polis oraz ogromnego wysiłku, jaki wkładano aby pozostali w tym stanie. Ich uwaga koncentrowała się na funduszu ich własnej polisy, opisywanym jako udział w centralnie zarządzanym wyrównywanym funduszu, gdzie całkowita wartość ich polisy stanowiła ich „wyrównany udział majątkowy”.

W H8 Simon BAIN również przedstawił jasne zarzuty dotyczące nieuczciwej sprzedaży, wzywając komisję śledczą „o przeanalizowania sposobu, w jaki traktowano 20 000 klientów EL, którym sprzedano produkt nazywany „indywidualnie zarządzaną rentą” w latach 1995-2000, a z których większość w latach 2001-2005 nie otrzymała żadnych lub tylko niewielkie odszkodowania, choć padli ofiarą – jak wskazują dowody – zorganizowanej strategii nieuczciwej sprzedaży. (...) EL postępowało jak spółka, bez jakiejkolwiek uczciwości, dbałości czy staranności, za to z dużą dozą wyrachowania.” (WE72)

W WE81 W. DEPPE opisuje spotkanie z dyrektorem generalnym Equitable, Charlesem Thomsonem w styczniu 2003 r., kiedy spytał go w trakcie programu telewizyjnego „Jak to możliwe, że Equitable namawiało do sprzedaży produktów z prawem do udziału w zyskach po wrześniu 1998 r. bez jakiegokolwiek oszustwa. Nie odpowiedział. (...) W udzielonej ostatecznie pisemnej odpowiedzi poinformował mnie, że moją skargę rozwiązano w drodze postępowania kompromisowego i że sprawa została zamknięta.”

W WE-CONF2 również pojawiło się wiele zarzutów dotyczących nieuczciwej sprzedaży, zwłaszcza w postaci ukrywania przed potencjalnymi klientami ryzyka związanego z gwarantowaną stawką renty rocznej, co przyniosło największe szkody ubezpieczającym, którzy wykupili polisy EL najpóźniej, tzn. po wrześniu 1998 r., po tym jak EL zwróciła się o poradę prawną w związku z problemem gwarantowanej stawki do radców prawnych i organów nadzoru. „Każdy z tych członków, a z pewnością większa ich część, otrzymała od towarzystwa dokument „Istotne cechy” dotyczący wykupywanej polisy. Było to wymagane zgodnie z zasadami Urzędu ds. Inwestycji Indywidualnych. (...) Niewątpliwie ci panowie (członkowie zarządu EL) znali treść porady, jaką towarzystwo otrzymało od swoich prawników na temat procesu (Hymana) oraz towarzyszących mu kwestii i wszyscy byli zaangażowani w proces udzielania informacji przedstawicielom handlowym towarzystwa, które oni z kolei mieli przekazywać ubezpieczającym i potencjalnym ubezpieczającym. (...) Do stycznia 1999 r. problem gwarantowanej stawki renty stał się tematem szerokich dyskusji w prasie, która publikowała artykuły i doniesienia budzące powszechne zaniepokojenie. (...) Najwyraźniej utrudniało to sprzedaż nowych ubezpieczeń. Były one jednak potrzebne, jeśli towarzystwo miało uniknąć zamknięcia. (...) Nowi ubezpieczający z prawem do udziału w zyskach potrzebowali zapewnienia, nie można im było mówić o ryzyku związanym z gwarancjami. (...) Towarzystwo przyjęło politykę bagatelizowania tego ryzyka, wprowadzając w błąd potencjalnych ubezpieczających: część „Czynniki ryzyka” w dokumencie „Istotne cechy” nie wspominała o ryzyku związanym z gwarantowaną stawką renty rocznej.”

Członkowie grupy działania reprezentującej najnowszych ubezpieczających donoszą, że przedstawiciele handlowi EL opowiadali im różne historie, aby uspokoić ich obawy: „że doniesienia prasowe dotyczące zobowiązań z tytułu gwarancji w wysokości 1,5 mld GBP były nieprawdziwe; że maksymalny koszt towarzystwa nie powinien przekroczyć 50 mln GBP; że zobowiązania z tytułu gwarancji zostaną ograniczone do ubezpieczających, którzy wykupili gwarancje; że wykupiono polisę reasekuracyjną, która chroni ubezpieczających bez gwarantowanej stawki renty.” (WE-CONF2)(68)

Ubezpieczający John GALVIN (WE-FILE15) informuje, że jego decyzja o wykupie polisy Equitable Life częściowo wynikała z zapewnień EL dotyczących jego stabilnej kondycji finansowej potwierdzonej oceną AA przyznaną przez międzynarodową agencję ratingową Standard & Poor's(69) (załącznik do pisma EL w WE-FILE15).

Odnosząc się do wprowadzających w błąd informacji EL dla ubezpieczających, Liz KWANTES (H7) opisuje, że „kiedy Equitable poszło do sądu w sprawie gwarantowanych stawek, otrzymywaliśmy pisma, w których informowano nas, że wszystko jest w porządku, nieprzychylne komentarze, jakie pojawiły się w prasie, nie dawały powodu do niepokoju i uruchomiono wielką kampanię reklamową, która zapewniała nam poczucie bezpieczeństwa.”

W H5 Stuart LLOYD, który pracował jako przedstawiciel handlowy Equitable Life w zachodniej Anglii w latach 1995-2001, wyraźnie odparł wszelkie zarzuty dotyczące nieuczciwej sprzedaży ze strony przedstawicieli Equitable: „Telefoniczne umawianie się na spotkania, często w celu zaoferowania dorocznej zmiany lub aktualizacji polis było prawie zawsze przyjmowane z zadowoleniem przez naszych klientów. Wiadomości były zwykle dobre i nie było trudno zaproponować nowe inwestycje. Klienci często opowiadali o tym, że inne towarzystwa nie zapewniają tak wysokiego poziomu usług. (...) Kiedy pojawiła się kwestia gwarancji rentowych i zaczęto o tym mówić, co moim zdaniem nastąpiło mniej więcej w 1997 r. – po raz pierwszy wtedy o tym usłyszałem – bardzo szybko otrzymaliśmy wskazówki od zarządu. Zalecano, aby przyznawać klientom nieobjęte gwarancją premie końcowe oraz gwarantowaną stawkę obowiązującą wyłącznie w odniesieniu do części gwarantowanej. Oznaczało to przyznanie klientom 20% więcej niż wynosił ich udział w funduszu. Nietrudno było to zrozumieć i wyjaśnić klientom w tamtym czasie. Z moich własnych doświadczeń wynika, że reakcje klientów, którym to wyjaśniałem, także tych, którzy mieli w polisie opcję gwarantowanej stawki, była przychylna.” Stosunki z klientami były więc bardzo dobre jeszcze w 2000 r., gdy „omawiając tę kwestię w tamtym okresie, aż do orzeczenia Izby Lordów w lipcu 2000 r., nie mieliśmy większych problemów z przekonaniem klientów do naszych wyjaśnień.”

Stuart LLOYD odpiera również zdecydowanie zarzuty dotyczące świadomego wprowadzania klientów w błąd czy też „wybielania” niekorzystnych informacji: „Nie pamiętam, abym w którymkolwiek momencie zastanawiał się, że sprzedaję coś, czego nie powinienem, i nie sądzę, aby któryś z moich kolegów tak myślał. (...) Zapewniam, że jeśli chodzi o informacje, które otrzymywaliśmy, nigdy nam nie powiedziano: „mówcie to i to, ale nie wolno wam mówić tego i tego, czy też „prawdziwa sytuacja wygląda tak i tak, ale nie wolno wam o tym mówić”. Nigdy tak nie było. (...) Dałem się nabrać, że towarzystwo wie, co robi, wie, jak należy zarządzać i że opracowało właściwy model operacyjny. Nie było więc czego wybielać. W żadnym momencie od tamtego czasu aż do 8 grudnia 2000 r., czyli dnia, w którym zakończono działalność, nie miałem wrażenia, że wybielam albo ukrywam przed klientami informacje, o których sam się dowiedziałem i zachowałem je dla siebie. (...) Z pewnością nigdy świadomie nie oszukiwałem moich klientów i nie uważam, aby którykolwiek z przedstawicieli towarzystwa nadal sprzedawał umowy ubezpieczenia, gdyby wiedział, że są one nieprawdziwe. Nie sądzę, aby tak było. Myślę, że oceniając z dzisiejszej perspektywy sprzedawaliśmy jednostki funduszu partycypacyjnego w sposób, który – dziś to wiemy – był dość lekkomyślny zarówno ze względu na spadek dochodu jak i renty z prawem do udziału w zyskach. Była to niekorzystna propozycja, ale nie wiedzieliśmy o tym. Była ona niekorzystna ze względu na prawdziwy charakter zobowiązań w ramach tego funduszu, ale o tym też nie wiedzieliśmy.”

Stuart LLOYD przyznaje jednak, że profil ryzyka produktów, które sprzedawał, nie odzwierciedlał rzeczywistości, mimo że przedstawiciele najwyraźniej nie zdawali sobie z tego sprawy: „Myślę, że największy błąd polegał na tym, że pozwolono nam sprzedawać fundusz z prawem do udziału w zyskach jako produkt niskiego-średniego ryzyka, podczas gdy z pewnością powinien on mieć odpowiednie i widoczne oznaczenie już od 1998 r. (...) W tamtym czasie o tym nie myślałem, ale patrząc wstecz i słuchając wszystkich wypowiedzianych tu opinii, myślę, że należało nas ostrzec. Zarząd powinien był ostrzec naszych klientów, że nasze fundusze partycypacyjne nie powinny być traktowane jak produkty niskiego-średniego ryzyka, ponieważ pozostawały tam pewne nierozwiązane kwestie i ponieważ nie były rozwiązane, powinniśmy byli je wycofać. (...) Z dzisiejszej perspektywy sądzę, że zostałem oszukany w kwestii ryzyka związanego z funduszem partycypacyjnym. Myślę, że obecnie – wówczas z pewnością tak nie uważałem – myślę, że coś należało zrobić, aby kolejni klienci – poza już istniejącymi - nie powierzali pieniędzy funduszowi, którego zobowiązania przekraczały dostępne środki.”

Na koniec w kwestii materiałów marketingowych Stuart LLOYD zaprzeczył również zarzutom, że służyły one wprowadzaniu klientów w błąd, ponieważ „materiały, jak wówczas uważałem, nie miały na celu nikogo oszukiwać. Miały one być źródłem informacji na temat naszym zdaniem stabilnego, dobrze zarządzanego zakładu i funduszu oraz miały ludzi zachęcać do inwestowania ze względu na wyniki, jakie osiągaliśmy przez wiele lat.”

4b)      Zarzuty dotyczące nieuczciwej sprzedaży i wprowadzania w błąd w innych państwach członkowskich

Informując o kolejnych zarzutach dotyczących nieuczciwej sprzedaży poza Wielką Brytanią, Leslie SEYMOUR (H7), ubezpieczający, który wykupił polisę w Belgii, opowiada, że „przedstawiciele ELAS poszukiwali potencjalnych klientów w całej Wspólnocie twierdząc, że można inwestować w polisy emerytalno-rentowe ELAS ze względu na zmiany w prawie. Zgodnie z tym miały to być polisy nazywane „międzynarodowymi” i były zarządzane oddzielnie przez oddział zakładu poza Wielką Brytanią (...).”

W innym dokumencie (70) twierdzono, że ELAS zapewnia coś w rodzaju „funduszu wyrównującego” na podstawie nagromadzonych rezerw: „ELAS twierdziło, że prowadzi swój fundusz emerytalny w postaci funduszu wyrównującego, w ramach którego tworzone są rezerwy. Premie były deklarowane co roku i określano je jako „gwarantowane”. We wszystkich dokumentach na odwrocie podkreślano, że podlegają one przepisom brytyjskim. (...) Również byłem pewien, że podlegają wyłącznie brytyjskim przepisom, więc miałem pewność, że to, co widzę, i o czym mi mówiono, to prawda. W punkcie sprzedaży zapewniano potencjalnych klientów, że „międzynarodowe” polisy są zarządzane niezależnie od brytyjskiego funduszu partycypacyjnego.” (H7)

Leslie SEYMOUR dodaje, ze podczas wizyty w Belgii w 1994 r. przedstawiciele handlowi ELAS poinformowali go, że „zostali upoważnieni do prowadzenia tego rodzaju sprzedaży poza Wielką Brytanią. Podkreślili także, że treść materiałów marketingowych jest rzetelna, że działalność ubezpieczeniowa jest prowadzona prawidłowo, ponieważ działalność inwestycyjna podlega nadzorowi „godnego zaufania brytyjskiego organu nadzoru” (słowa użyte przez przedstawicieli ELAS).” (WE36)

Wielu ubezpieczających spoza Wielkiej Brytanii przedstawia zarzuty dotyczące nieuczciwej sprzedaży czy wprowadzania w błąd. Jeden z ubezpieczających Patrick McCARTHY (WE-FILE16) informuje, że na jego decyzję o wstąpieniu do Equitable Life wpłynęło twierdzenie ze strony Equitable, że jest ono członkiem „Systemu Irlandzkiego Rzecznika Praw Obywatelskich ds. Ubezpieczeń”. Jim BERRY (WE-FILE13), ubezpieczający z Irlandii, spytał, jak to możliwe, że „Equitable, będąc w takiej sytuacji, mogło sprzedawać nowe polisy (w Irlandii) jeszcze w kwietniu 2000 r. Było to możliwe wyłącznie na skutek poważnego zaniedbania ze strony organu nadzoru.” Ubezpieczający Jack DUGGAN (WE-FILE14) twierdzi, że sprzedano mu polisę Equitable jako podlegającą „irlandzkim przepisom prawa”. Ubezpieczający Frank TROY (WE-FILE4) uważa, że sprzedano mu polisę nieuczciwie w grudniu 1999 r. gdy „zakład przeżywał poważne trudności związane ze spłatą zobowiązań w ramach funduszy emerytalnych w Wielkiej Brytanii (...) i nie poinformowano mnie o tym ani nie ostrzeżono.” Ubezpieczający Patrick O'FARRELL (WE-FILE9) skarży się, że „nie poinformowano go o możliwych zobowiązaniach z tytułu gwarantowanych stałych rent wiszących nad funduszem oraz o możliwych konsekwencjach dla mojego funduszu emerytalnego, który miał częściowo służyć do sfinansowania tych zobowiązań.”

W tym kontekście dość interesujące oświadczenie złożył Seamus POWER, były przedstawiciel handlowy EL w Irlandii (WE-FILE2), który powiedział, że dowiedział się „o problemie gwarantowanych stawek z Sunday Times pod koniec 1998 r. Wówczas było nas około 12 i nikt z nas wcześniej nie słyszał o gwarantowanych rentach, gdyż nie były one sprzedawane w Irlandii. Spytaliśmy kierownictwo o tę sytuację i powiedziano nam, że to nie ma z nami nic wspólnego i abyśmy kontynuowali sprzedaż.” Kiedy dowiedział się o zbliżającym się w lipcu 1999 r. procesie sądowym, powiedziano mu, „że ponieważ nie ma to nic wspólnego z międzynarodowym oddziałem ponieważ polisy te nie były sprzedawane tu nasze fundusze były wyłączone.” Po przegranej apelacji „powiedziano nam, abyśmy kontynuowali sprzedaż ponieważ nie jesteśmy włączeni i wynik postępowania nie wpłynie na nas nawet w najgorszym przypadku. (...) Dalej więc sprzedawaliśmy i zatrudniono więcej przedstawicieli w tamtym okresie. (...) Kiedy EL wstrzymało sprzedaż nowych polis, wszyscy zostaliśmy zwolnieni. Wówczas wprowadzono karne opłaty, co zmusiło ubezpieczających do wybierania pomiędzy 10% obniżką wartości polisy lub zachowaniu inwestycji. Najwyraźniej zarząd EL wiedział o istotnych problemach w towarzystwie już w 1998 r. i moim zdaniem wszystkie polisy sprzedane po tym terminie powinny zostać unieważnione.”(71)

Odpierając zarzuty irlandzkich ubezpieczających, którzy twierdzili, że Equitable Life udzielało im nieprawdziwych informacji (tzn. że kupowali lub kupiliby jednostki „oddzielonego” irlandzkiego funduszu, niezwiązanego ze zobowiązaniami, które pojawiły się w funduszu brytyjskim), dyrektor generalny EL, Charles THOMSON (H8) odpowiedział, że „Irlandzkie polisy miały osobną serię premii i nominalnie przydzielone aktywa, co pozwalało na odzwierciedlanie dochodów ze sprzedaży polis w Irlandii w dochodach z inwestycji w Irlandii. Na przykład 16% obniżki wartości polis zastosowane w Wielkiej Brytanii w 2001 r. nie miały zastosowania do polis irlandzkich.” Potwierdził jednak, że ubezpieczenia w Irlandii stanowiły część wspólnego funduszu partycypacyjnego towarzystwa.

Jednakże w WE-CONF28 podkreślono, że choć irlandzkie polisy istotnie nie zostały objęte 16% obniżką wartości polis w lipcu 2001 r. „w zamian za to irlandzkim ubezpieczającym wyznaczono wyższe karne opłaty i niższe premie.”(72)

W WE-CONF21 stwierdzono, że „W materiałach dotyczących produktów EL nie było żadnych informacji o tym, że irlandzkie inwestycje będą zarządzane niezależnie od pozostałych funduszy partycypacyjnych.” Oświadczenie te zostało potwierdzone przez ISFRA w WE80, gdzie stwierdzono, że „nie przedstawiono żadnych dowodów na poparcie zarzutów, jakoby EL twierdziło, że istniał irlandzki „wyodrębniony” fundusz.”

Oświadczenie to nie zostało jednak poparte dowodami w WE-CONF28, gdzie dowiedziono, że podczas konferencji prasowej EL w Dublinie w dniu 14 marca 2000 r. „Terry Curtis, międzynarodowy aktuariusz brytyjskiego oddziału Equitable Life (...) oświadczył, że orzeczenie Sądu Apelacyjnego nie ma żadnego wpływu na irlandzkich ubezpieczających, którzy zostali oddzieleni od ich brytyjskich wspólników.”(73)

W WE-CONF28 wykazano następnie, że dnia 12 grudnia 2000 r. „Noel Creedon, dyrektor zarządzający irlandzkiego oddziału (EL) podkreślił, że rynek irlandzki nie zostanie objęty opłatami karnymi za wcześniejsze spieniężenie polis z prawem do udziału w zyskach. (...) Fundusz ma w tej chwili nadwyżkę (...).” Oba te oświadczenia wyraźnie wskazują, że EL publicznie mówiło o osobnym irlandzkim funduszu i wmawiało irlandzkim ubezpieczającym, że kupują lub kupili jednostki funduszu EL, który działa niezależnie od głównego funduszu brytyjskiego.

Odnosząc się do domniemanych „międzynarodowych polis” EL, Leslie SEYMOUR (H7) również informuje, że kiedy problemy w Equitable Life były szeroko opisywane w prasie pod koniec 1999 r., Equitable skierowało w styczniu 2000 r. do wszystkich „międzynarodowych ubezpieczających” pismo, „zapewniając, że ich polisy są prowadzone niezależnie i że nie dotyczy ich orzeczenie sądu odnoszące się do brytyjskiego funduszu zakładu. Dopiero po procesie sądowym zakład przyznał, że tak nie jest. Dnia 14 sierpnia 2000 r. ELAS napisało do nas, aby poinformować, że w wyniku przegranej sprawy w sądzie premie dla polis z udziałem w zyskach zostaną obniżone „dla wszystkich rodzajów ubezpieczających i że towarzystwo zostało wystawione na sprzedaż.” (74)

 4c)      Zarzuty dotyczące masowego zawierania umów ubezpieczenia

W WE72 Simon BAIN stwierdził, że w połowie lat 90. Equitable Life opracowało strategię przeciwdziałania gwałtownym spadkom stóp procentowych, które powodowały znaczny wzrost ich zobowiązań ze względu na polisy o gwarantowanej stawce renty rocznej w portfelu i stanowiły zagrożenie dla minimalnych marginesów rezerw. Wówczas EL zaproponowała ubezpieczającym „rodzaj nowego planu emerytalnego, który pozwala na odroczenie renty do ok. 75. roku życia, a jednocześnie bezpośrednią wypłatę 25% gotówki bez opodatkowania i wcześniejszą wypłatę części dochodu. Zalety „indywidualnie zarządzanych rent” były ogromne:

(1) sprzedawano je, wmawiając ludziom, że stawki rent mogą ponownie wzrosnąć;

(2) przyciągały nowych klientów poprzez nowy produkt ubezpieczeniowy;

(3)były źródłem gotówki w postaci nieopodatkowanych jednorazowych wpłat oraz dochodu, który można było inwestować w inne produkty EL;

(4) ubezpieczający z zagwarantowaną stawką renty mieli stracić swoje gwarancje, co dawało możliwość istotnego zmniejszenia zobowiązań.”

Ponieważ w 1995 r. wybory powszechne w Wielkiej Brytanii, w których Partia Pracy była faworytem, miały się odbyć już za 2 lata, „przedstawiciele EL zwracali się do zamożniejszych klientów po 50. roku życia lub gdy tylko przekraczali ten wiek, proponując „wypłatę części dochodów”(75), pomimo szczegółowych wytycznych Urzędu ds. Inwestycji Indywidualnych (G-60), który uznał ten rodzaj renty za odpowiedni wyłącznie dla niewielkiej grupy ludzi zbliżającej się do wieku emerytalnego. „Pierwszą techniką było straszenie: wywoływano zaniepokojenie wśród klientów, że przyszły rząd laburzystów mógł im łatwo odebrać uprawnienia do nieopodatkowanej gotówki z funduszu emerytalnego – „lepiej skorzystać z niej teraz, nawet jeśli pan(i) nie potrzebuje tak dużej sumy, i podjąć część dochodu, nawet jeśli pan(i) go nie potrzebuje”.

Ponieważ obowiązkiem agenta ubezpieczeń było wykazanie, że zaoferował klientowi najbardziej odpowiedni produkt z wachlarza wszystkich produktów ubezpieczeniowych „drugą stosowaną techniką było zatajanie, lub fałszowanie istotnych informacji na temat produktu – na przykład jego opodatkowania – czy też innych ewentualnych produktów alternatywnych, które w rzeczywistości nie były w ogóle sprzedawane. Wówczas, gdy ustalono wypłatę z polisy proponowano zainwestowanie nieopodatkowanej kwoty ryczałtowej, a zwykle także i dochodu, w inne produkty EL. W ten cudowny sposób następowała potrójna sprzedaż, dawała potrójną prowizję i potrójne wygenerowanie „nowej działalności”, często opiewającej na znaczne, sześciocyfrowe sumy – na podstawie istniejącego klienta.”(76)

W sprawozdaniu przywołanym w WE72(77) wymieniono 200 przypadków niezadowolonych ubezpieczających EL, z których „każdy opisuje brak informacji oraz wprowadzanie w błąd w miejscu sprzedaży, a dla niemal wszystkich tych klientów zaniechanie wszelkich działań lub skorzystanie ze stopniowego planu emerytalnego było najlepszym rozwiązaniem. (...) Pobranie części dochodu było skomplikowaną operacją wymagającą odpowiedniego doradztwa, ale przy bezpośredniej sprzedaży istniało szerokie pole do nadużyć związanych z prowizjami. Co robił organ nadzoru? W lutym 1999 r. publicznie dostępne dane powinny były wywołać bicie na alarm w Urzędzie ds. Inwestycji Indywidualnych: przedstawiciele EL sprzedali do tej pory 11 600 planów wypłaty dochodu wartych 1,35 mld GBP – prawie dwa razy więcej niż drugie co do wielkości towarzystwo (750 mln GBP) (...) i cztery razy więcej niż wynosiła średnia. Ponadto EL zainwestowało w 95% wypłacanych zysków w funduszu partycypacyjnym – podczas, gdy jego główni konkurenci, Scottish Equitable (25% w funduszu partycypacyjnym) i Winterthur (bardzo niewiele) otwarcie mówili, że fundusz partycypacyjny jest dla większości inwestorów niekorzystny. Dlaczego EL tak odbiegało od innych podmiotów w branży? Wreszcie w maju 2002 r. Urząd Nadzoru Finansowego wyraził swoje zaniepokojenie: odkrył, że z wypłaty zysków przedstawiciele czerpali prowizję rzędu 6% przy 1,5% oprocentowaniu rent, i stwierdził, że analizuje obecnie dowody wskazujące na manipulowanie sprzedażą.”

Simon BAIN podsumował: „Tysiące rent z wykupioną wartościową opcją gwarantowanej stawki renty rocznej zostało wymiecionych z portfeli, przy czym klienci zazwyczaj nie byli nawet informowani, że mieli prawo do gwarantowanej stawki, a tym bardziej nie mieli możliwości podjęcia świadomej decyzji. W jaki sposób udało się EL uniknąć odpowiedzialności za te rażące naruszenia zasad prowadzenia działalności, nie mówiąc już o nadrzędnych zasadach uczciwości i staranności? Moim zdaniem brytyjskie organy nadzoru wskutek braku kompetencji nie dostrzegły wyraźnych sygnałów wskazujących na tego rodzaju postępowanie zakładu i nie zapewniły konsumentom żadnej ochrony. Po drugie nie zdawały sobie sprawy, że takie prowadzenie działalności umożliwiało EL fałszowanie wartości nowych ubezpieczeń, m.in. w najważniejszych sprawozdaniach finansowych. Co więcej, zgadzały się ze strategią nowego zarządu Equitable Life, polegającą na ograniczaniu strat finansowych i w zakresie wizerunku zakładu, całej branży i rządu. Można to było jednak zrobić wyłącznie kosztem uzasadnionych praw ubezpieczających.” (WE72)

Podobny zarzut przedstawił Michael JOSEPHS (WE69), twierdząc, że „Equitable postanowiło zafałszować podstawę w postaci aktywów w odniesieniu do nowych strategii „inwestycyjnych” takich jak renty indywidualne i obligacje ubezpieczeniowe. Realizowało tę strategią już od 1987 r. poprzez swoich przedstawicieli. (...) Z czasem Equitable zaczęło realizować cel zastąpienia starszych rodzajów polis bardziej wydajnymi technicznie wersjami, wymagającymi nawet mniejszych rezerw kapitałowych (ze względu na bardziej ograniczone gwarancje). Dla podtrzymania pozornej uczciwości polisy te zapewniały taki sam całkowity zwrot, ale przy znacznie wyższym udziale premii końcowej na pokrycie zmniejszonego elementu gwarantowanego. Pozorna uczciwość była tylko iluzją, ponieważ cała premia końcowa zgodnie z umową mogła zostać anulowana w każdej chwili, tak więc ceną za wyższą wydajność towarzystwa było znacznie wyższe ryzyko dla ubezpieczającego. Ryzyko to było celowo ukrywane przed klientami objętymi celową restrukturyzacją polisy.”

4d)      Zarzuty dotyczące braku komunikacji między brytyjskimi organami nadzoru

Michael NASSIM (WE7) twierdzi, że „organy nadzoru ostrożnościowego nie zapewniły skutecznej komunikacji z organami odpowiedzialnymi za nadzór nad zasadami prowadzenia działalności przez zakłady ubezpieczeń, zwłaszcza w odniesieniu do opublikowanego przez ELAS schematu aktuarialno-ubezpieczeniowego, ani nie poinformowały ich, że rzeczywista sytuacja nie opierała się na wypłacalności, ale na poszukiwaniu potencjalnych klientów.”

W ES-2 uznano, że w Wielkiej Brytanii „organy nadzoru ostrożnościowego nie uważały za część swoich obowiązków informowanie organów nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności o problemach w sektorze ubezpieczeń na życie (...). Nie było prawie żadnej praktycznej współpracy pomiędzy nimi do czasu aż pracownicy odpowiedzialni za nadzór ostrożnościowy znaleźli się w tym samym budynku co pracownicy odpowiedzialni za zasady prowadzenia działalności. (...) Nawet wówczas każdej ze stron zajęło trochę czasu, zanim nauczyła się współpracować.”

W tej kwestii przedstawiciel Urzędu Nadzoru Finansowego, David STRACHAN (H4) wyjaśnił, że „istnieją z grubsza trzy rodzaje okoliczności, w których komunikacja między organami nadzoru powinna mieć miejsce. Kiedy zakład posiadający oddziały w innych państwach członkowskich staje się niewypłacalny; kiedy zakład posiadający oddział traci z jakiegoś powodu zezwolenie na prowadzenie działalności i kiedy zachodzi zmiana warunków, takich jak zamknięcie oddziału. Dwa pierwsze warunki – niewypłacalność i utrata zezwolenia – nigdy nie zaistniały, więc nie mają znaczenia. Kiedy oddziały w Irlandii i w Niemczech zostały fizycznie zamknięte po wstrzymaniu sprzedaży nowych polis przez Equitable, doszło do kontaktu z naszymi odpowiednikami w tych krajach.”

Stuart BAYLISS (H5) stwierdził również, że „niewątpliwie Urząd Nadzoru Finansowego wykonał ogromną pracę w ramach swojego mandatu w odniesieniu do nadzoru ostrożnościowego zakładów, a zwłaszcza w odniesieniu do funduszy partycypacyjnych (...) Urząd działał znacznie aktywniej w odniesieniu do zasad prowadzenia działalności, ponieważ uważano to za słaby punkt tego sektora. (...) Myślę, że w zakresie wymogów prowadzenia działalności organ nadzoru przechodził intensywną naukę, którą swobodnie mógł uznać za zupełnie nową, ponieważ szczerze mówiąc Ministerstwo Skarbu i Ministerstwo Przemysłu i Handlu nie wypełniały takiej roli.

4e)       Komunikacja między organami nadzoru w Wielkiej Brytanii i w innych krajach

Wielka Brytania/Niemcy

Dowody zawarte w WE-CONF9 i WE-CONF17 wskazują, że do pierwszych kontaktów między brytyjskim i niemieckim organem nadzoru w kwestiach ostrożnościowych dotyczących Equitable Life doszło już w 1995 r.(78), po otwarciu niemieckiego oddziału EL w Kolonii w grudniu 1992 r. i po rozpoczęciu sprzedaży polis przez upoważnionych agentów. Dnia 20 marca 1995 r. Bundesaufsichtsamt für das Versicherungswesen(79) (BAV) odnosząc się do art. 5.32 Protokołu ze Sieny napisał do Ministerstwa Przemysłu i Handlu zalecając zastosowanie nowych tabel śmiertelności sporządzonych przez niemieckie Stowarzyszenie Aktuariuszy dla obliczenia składek i rezerw zabezpieczających. Stwierdzając, że „choć nie jest w stanie ocenić, do jakie stopnia zachowano zgodność z przepisami dotyczącymi stóp procentowych rezerw obowiązującymi w Wielkiej Brytanii, (...) istnieje możliwość, że zakład nie zastosował się do przepisów art. 19 oraz art. 18 ust. 1 lit. c) trzeciej dyrektywy”.

BAV wyraził również zaniepokojenie, że według doniesień dyrektor ds. marketingu w Equitable Life Deutschland(80) nie przewiduje rozróżnienia na mężczyzn i kobiety przy stosowaniu rent rocznych „co jest sprzeczne z zasadami aktuarialnymi obowiązującymi w Niemczech”. Jeżeli Ministerstwo Przemysłu i Handlu udzieliło na to odpowiedzi, nie została ona przedstawiona komisji śledczej.

Drugi kontakt, tym razem między BAV a Urzędem Nadzoru Finansowego, miała miejsce po orzeczeniu Izby Lordów z dnia 31 lipca 2000 r. – po doniesieniach prasowych i pytaniach od zaniepokojonych niemieckich ubezpieczających - BAV zwrócił się z pytaniem o informacje dotyczące stabilności finansowej EL, wszelkich działań podjętych przez FSA w odniesieniu do zakładu oraz konsekwencji orzeczenia dla niemieckich ubezpieczających.

Odpowiedź Urzędu nadeszła już dnia 7 sierpnia 2000 r. „z zastrzeżeniem ograniczeń ujawniania informacji wynikających z przepisów wspólnotowej dyrektywy ubezpieczeniowej”. BAV został zatem poinformowany, że Urząd jest „pewny, że EL jest nadal w stanie zapewnić zabezpieczenie dla wymaganego marginesu wypłacalności, choć poziom zabezpieczenia jest niższy od tego, jakiego i Urząd, i sam zakład oczekiwałby w dłuższym okresie. Następnie optymistycznie dodano, że „zakład ma zostać wystawiony na sprzedaż i (...) nie spodziewamy się, aby zabrakło spółek zainteresowanych nabyciem Equitable Life ze względu na dobrą opinię na temat skuteczności towarzystwa na brytyjskim rynku. Uważnie obserwujemy stan wypłacalności zakładu, ale cieszymy się, że plany sprzedaży spółki pomogą rozwiać długoterminowe wątpliwości dotyczące jej kondycji finansowej. Zarząd spółki najwyraźniej dobrze sobie radzi z zaistniałą sytuacją i mamy pewność, że stara się przede wszystkim działać w interesie ubezpieczających.”(81)

Na koniec Urząd potwierdził, że „ubezpieczający z (niemieckiego) oddziału nie będą traktowani tak samo jak brytyjscy ubezpieczający”, dodając, że „po finalizacji sprzedaży EL zakład będzie w stanie cofnąć obniżkę wartości polis z prawem do udziału w zyskach wynikające ze zmienionej polityki premiowej.” Zakończył, wyrażając nadzieję, że udzielone informacje pozwolą BAV „rozwiać większość wątpliwości wśród niemieckich ubezpieczających.”

Wówczas, gdy nie doszło do sprzedaży Equitable Life i zostało ono zmuszone do wstrzymania sprzedaży nowych polis, BAV ponownie skontaktował się z Urzędem dnia 13 grudnia 2000 r., prosząc o wyjaśnienia w świetle pisma z sierpnia. Odpowiedź Urzędu znów nadeszła bardzo szybko, bo już 3 stycznia 2001 r., w której odnosząc się do wcześniejszych rozmów telefonicznych, powtórzono argument, że „pozostało wypłacalne, istniejące polisy nie straciły ważności i jest ono w stanie wypełnić zobowiązania umowne w stosunku do ubezpieczających.” Stwierdzono nawet, że „wiele doniesień prasowych dotyczących EL jest nierzetelnych i ma charakter spekulacji”, a następnie zakończono stwierdzeniem, że Urząd „nie ma zamiaru wymagać od zakładu przedłożenia nowej wyceny”.

Późniejsze kontakty pomiędzy brytyjskim i niemieckim organem nadzoru ograniczały się do ogłoszenia planowanego zamknięcia niemieckiego oddziału (30 czerwca 2001 r.), co wywołało odpowiedź ze strony BAV, który przypomniał, że „część ubezpieczających wykupiła polisę EL wyłącznie dlatego, że miało ono swój oddział w Niemczech” i wyraził nadzieję, że „niemieccy ubezpieczający będą w przyszłości nadal otrzymywać najwyższej jakości usługi.” BAV zakończył, zwracając się o „oświadczenie dotyczące sposobu świadczenia usług na rzecz niemieckich ubezpieczających w przyszłości.” W archiwum brak odpowiedzi Urzędu, a kontakty pomiędzy tymi organami najwyraźniej rozluźniły się w późniejszym okresie, ponieważ BAV musiał aż dwukrotnie zwracać się z pismem (w dniu 7 listopada 2001 r. i 19 marca 2002 r.) do Urzędu prosząc o podanie jasnych informacji na temat terminu zamknięcia niemieckiego oddziału EL, który został ostatecznie zamknięty w dniu 30 września 2001 r.(82)

Na koniec, odnosząc się do podziału obowiązków w zakresie nadzoru pomiędzy brytyjskim a niemiecki organem nadzoru w okresie poprzedzającym wejście w życie trzeciej dyrektywy, w WE-CONF26 stwierdzono, że „Na mocy drugiej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie wczesna działalność niemieckiego oddziału ELAS nie powinna być traktowana jako scenariusz „biernej swobody świadczenia usług”. To właśnie niemiecki oddział ELAS aktywnie poszukiwał niemieckich ubezpieczających. Kwalifikuje to wczesną działalność niemieckiego oddziału ELAS jako aktywną swobodę świadczenia usług, a nie jako przypadek zgodny z art. 13 drugiej dyrektywy w sprawie ubezpieczeń na życie.” Jako oddział „miał on podlegać niemieckim przepisom dotyczącym nadzoru oraz BAV, a nie przepisom brytyjskim i FSA.”

Wielka Brytania/Irlandia

Zgodnie ze stanowiskiem irlandzkiego organu nadzoru finansowego przedstawionym w WE61 „EL prowadziło irlandzki oddział w latach 1991-2001 i sprzedawało polisy irlandzkim obywatelom. Zgodnie z trzecią dyrektywą irlandzki oddział podlegał nadzorowi ostrożnościowemu ze strony brytyjskiego organu (...) i wstrzymał sprzedaż nowych polis w grudniu 2000 r. w tym samym czasie co siedziba główna w Wielkiej Brytanii, i od tamtej pory nie sprzedawał żadnych polis. EL obsługuje pozostałych irlandzkich ubezpieczających na zasadzie transgranicznego świadczenia usług zgodnie z przepisami trzeciej dyrektywy. (...) Nie przedstawiono nam żadnych dowodów potwierdzających, że EL naruszyła irlandzkie przepisy dotyczące usług finansowych.”

Zachowana korespondencja pomiędzy brytyjskim i irlandzkim organem nadzoru (WE-CONF9) ogranicza się do wymiany informacji technicznych w 1994 r. i 1999 r. dotyczących zmian w „szczegółach wymaganych prawem WE” w zakresie irlandzkiego oddziału EL działającego od 1991 r. (WE38). Późniejsze kontakty miały miejsce w 2002 r., kiedy FSA poinformował DETE(83) o zamknięciu irlandzkiego oddziału EL oraz jego funkcjonowaniu na mocy umowy z Wielką Brytanią z dnia 8 lipca 2002 r., załączając zaświadczenie o wypłacalności.

4f)       Wprowadzająca w błąd reklama na rynku niemieckim i irlandzkim

Na początku 2000 r. Equitable Life rozpoczęło agresywną kampanię marketingową w Niemczech w celu przyciągnięcia większej liczby niemieckich klientów. BAV określił reklamy EL jako naruszenie zasad prowadzenia działalności, uzasadniając, że wprowadzają one w błąd w zakresie stosowania takich terminów jak gwarancje, gwarantowana premia końcowa, ubezpieczenia z prawem do udziału w zyskach i premie końcowe. Odnosząc się do tej kwestii Markus WEYER występujący w imieniu stowarzyszenia ubezpieczających DAGEV (H3, WE22) poparł zarzuty, że reklamy Equitable Life dawały podstawy do postępowania o wprowadzanie w błąd.

Szczególnie dwie reklamy opublikowane w niemieckich czasopismach o dużym nakładzie(84) w lutym 2000 r. rażąco wprowadzają w błąd: z jednej z nich ('13%', patrz zdjęcie poniżej) wynikało, że EL zapewnia gwarantowane stawki dwukrotnie przewyższające niemiecką średnią w tamtym czasie; druga reklama (Kupuj niemieckie, zarabiaj brytyjskie) pośrednio sugerowała, że polisy EL znajdowały się pod kontrolą niemieckich organów nadzoru, co nie było prawdą w przypadku nadzoru ostrożnościowego.

Spytany o tę samą kwestię przedstawiciel niemieckiego organu nadzoru finansowego (BaFin) dr STEFFEN stwierdził w H6, że Equitable Life Deutschland (ELD) wstrzymała kampanię reklamową po szybkiej interwencji organu nadzoru (wówczas był to wciąż BAV).

Jednakże WE-CONF17 zawiera dodatkowe informacje na ten temat, pokazując, że interwencja organu nadzoru była dość niezdecydowana zarówno pod względem czasu jak i skuteczności. W pierwszym piśmie z dnia 12 kwietnia 2000 r. – około sześć tygodni po tym, jak reklamy ukazały się w prasie - BAV prosił o komentarz ELD na temat zarzutów dotyczących niewłaściwej reklamy, powtarzając prośbę w dniu 29 maja i 4 lipca 2000 r. Odpowiedź ELD nadeszła w końcu dnia 17 lipca 2000 r. i najwyraźniej nie była zadowalająca, gdyż BAV zmuszony był zadać kolejne pytania: podczas gdy skutki orzeczenia Izby Lordów były szeroko opisywane w brytyjskiej prasie, BAV ponownie skierował pismo dnia 31 lipca 2000 r. podważając zasadność reklamy i prosząc o stwierdzenie, „czy reklama ta jest nadal stosowana w poprzedniej formie; jeżeli nie, prosimy o przesłanie kopii zaktualizowanej wersji.” Także ta prośba musiała zostać powtórzona w dniu 12 września, zanim w dniu 21 września 2000 r. nadeszła wreszcie odpowiedź z ELD, w której ELD potwierdziło, że reklama została wycofana (...) ponad sześć miesięcy po jej ukazaniu się w niemieckiej prasie!

Dnia 10 października 2000 r. BAV uznało wycofanie pierwszej reklamy i zwróciło się o wycofanie także drugiej, ale ponownie w bardzo grzecznym tonie i bez bezpośredniego polecenia czy wyznaczenia określonego terminu („Zwracamy się zatem z prośbą o wycofanie tej reklamy i wszelkich innych ogłoszeń o podobnej treści”).

W Irlandii nie odnotowano szczególnych przypadków wprowadzającej w błąd reklamy: irlandzki organ nadzoru finansowego stwierdził w WE 80, że „nieznane mu są jakiekolwiek skargi otrzymane przez właściwe władze irlandzkie odpowiedzialne za nadzór nad sektorem ubezpieczeniowych w kwestii wprowadzającej w błąd reklamy Equitable Life.”

 

 

(1)

Przypominamy skróty użyte w niniejszym sprawozdaniu na oznaczenie zeznań złożonych przed komisją:

H # = zeznania ustne złożone podczas przesłuchań komisji EQUI; WS # = zeznania ustne złożone podczas warsztatów komisji EQUI; WE # = publicznie dostępne materiały pisemne zamieszczone na stronie komisji EQUI; ES # = analizy zewnętrzne; WE-FILE # = materiały pisemne niezamieszczone na stronie; WE-CONF # = poufne materiały pisemne.

(2)

W sumie daje to 12 425 ubezpieczających w państwach członkowskich UE (Irlandii, Niemczech, Belgii, Austrii, Danii, Finlandii, Francji, Grecji, Włoszech, Luksemburgu, Holandii, Portugalii, Hiszpanii, Szwecji) oraz 980 w brytyjskich terytoriach zależnych (Wyspach Normandzkich, Wyspie Man, Gibraltarze).

(3)

The Equitable Life Action Group Ltd.

(4)

Więcej szczegółów w WE58.

(5)

Dyrektor Wydziału Kluczowych grup Detalicznych w Urzędzie Nadzoru Finansowego.

(6)

Dyrektor ds. polityki usług finansowych w Ministerstwie Skarbu.

(7)

Dr Alexander Kern powołał się na następujące kryzysy w brytyjskim sektorze finansowym, które miały miejsce przed sprawą Equitable Life: upadłość Johnson Matthey Bankers (1984), kryzys BCCI (1991), skandal Lloyd's (1994), kryzys Barings Bank (1995), skandal związany z dotowanymi kredytami hipotecznymi (1999).

(8)

„Dyrektorzy towarzystwa partycypacyjnego deklarują premie okresowe mające odzwierciedlać bieżące tendencje w zakresie wyników inwestycyjnych. W ten sposób inwestorzy funduszy partycypacyjnych są w pewnym stopniu chronieni przed wahaniami rynkowymi. Wiele towarzystw partycypacyjnych wzmacnia powyższą ochronę utrzymując „kapitał własny” w postaci nadwyżki aktywów, które nie są do nikogo przypisane. W ten sposób zakład może nadal deklarować premie w czasie dekoniunktury.” (WE34, str. 1).

(9)

Patrz WE32, ust. 66-67.

(10)

Patrz art. 18 trzeciej dyrektywy transponowany art. 58-75 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r.

(11)

Patrz art. 18 i załącznik do pierwszej dyrektywy transponowany art. 27-33 przepisów dotyczących zakładów ubezpieczeń z 1994 r.

(12)

Patrz art. 25 ust. 1 trzeciej dyrektywy.

(13)

Patrz art. 29 i 39 trzeciej dyrektywy.

(14)

Patrz art. 18 trzeciej dyrektywy.

(15)

„Saga Magazine” był to początkowo biuletyn dotyczący informacji finansowych dla osób powyżej 50. roku życia; dziś osiąga co miesiąc nakład ponad 1,25 mln egzemplarzy (źródło: www.saga.co.uk).

(16)

Patrz WE53 załącznik N-1.

(17)

WE16 rozdział 1 ust. 120.

(18)

Patrz WE-CONF25 ust. 9-12, 18-20.

(19)

Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich ds. Finansowych.

(20)

Patrz również zeznanie ustne lorda Neilla (H11) powołującego się na email, w którym „starano się zapewnić Rzecznikowi podstawy do rozpatrzenia skarg związanych ze sprawozdaniem Penrose’a, zaś debata na ten temat między Urzędem Nadzoru Finansowego a Urzędem Rzecznika odbędzie się w tygodniu po 18 czerwca 2004 r.”

(21)

Patrz WE-CONF5.

(22)

Zarzuty, jakoby Urząd Nadzoru Finansowego mógł być (lub był) pod zbyt dużym wpływem sektora w wypełnianiu swoich obowiązków, również zostały uznane za „niesprawiedliwe” przez eksperta, Martina McELWEE w H3.

(23)

Oficjalne sprawozdanie z 28 czerwca 1999; tom 334, str. 39.

(24)

Patrz również „Chronologia” w sekcji III ust. 2.6 w niniejszej części.

(25)

Art. 168-170 i ust. 9 podsumowania, z którego wynika, że nieuprawnione jest twierdzenie, jakoby Urząd Nadzoru Finansowego (wraz z Rządowym Departamentem Aktuarialnym) traktował kwestię rezerw na pokrycie gwarantowanej stawki renty rocznej oraz wszelkich nieprawdziwych oświadczeń na temat kondycji finansowej ELAS „inaczej niż w sposób zdecydowany” oraz że podejście wymienionych władz nie może zostać określone jako „bierne” i że „Urząd Nadzoru Finansowego przez cały okres naciskał na spółkę Equitable, aby przestrzegała wszystkich zobowiązań w zakresie tworzenia rezerw w obliczu silnego sprzeciwu ze strony spółki”.

(26)

Patrz odpowiedź byłego dyrektora generalnego EL, Christophera HEADDONA (WE45) oraz WE-CONF8.

(27)

Oświadczenie to zostało wydane 4 miesiące przed wstrzymaniem przez EL sprzedaży nowych polis i rezygnacją członków zarządu EL.

(28)

Patrz WE75 lit. b).

(29)

Pytany o tę kwestię jako niezależny ekspert pan Schneiter (ze szwajcarskiego organu nadzoru ubezpieczeniowego) również stwierdził, że jego zdaniem „upadłość ubezpieczyciela powinna być rozważana wyłącznie w ostateczności” (H6).

(30)

Patrz ES-1, str. 9: „Towarzystwo ubezpieczeń na życie miało obowiązek poinformować Ministerstwo Przemysłu i Handlu o wszelkich zmianach w składzie zarządu, na stanowiskach kontrolera lub menedżera, a Ministerstwo miało prawo sprzeciwić się nominacji nowego dyrektora generalnego, członka zarządu lub kontrolera.” W praktyce jednak brytyjskie prawo pod względem formalnym nie wykluczało łączenia obu funkcji.

(31)

Christopher Headdon również łączył stanowiska dyrektora generalnego i wyznaczonego aktuariusza Equitable Life przez pewien czas.

(32)

Patrz również kwestia indywidualnie zarządzanych rent/obniżenia dochodu opisana w WE72.

(33)

Patrz WE-FILE22.

(34)

WE-CONF21 potwierdza, że EL nadal sprzedawało nowe polisy po tej dacie do czasu wstrzymania działalności w dniu 8 grudnia 2000 r. Więcej szczegółów na temat tego okresu w rozdziale 18 sprawozdania Penrose’a (WE16).

(35)

Uprawnienia decyzyjne zarządu na mocy art. 65 Umowy i Statutu spółki ELAS.

(36)

W skład tej sumy wchodzi 200 mln GBP na pokrycie niższych wypłat rent o gwarantowanej stawce między styczniem 1994 r. a 20 lipca 2000 r. oraz 1,3 mld GBP na wyrównanie przyszłego deficytu.

(37)

Patrz również sprawozdanie Bairda ust. 4.15.3 (WE17).

(38)

WE58, str. 7-10.

(39)

Szczegóły w WE29 załącznik A.2: według stanu na dzień 30 czerwca 2001 r. zanotowano 70 000 indywidualnych ubezpieczających z prawem do udziału w zyskach i wykupioną opcją gwarantowanej stawki renty rocznej, 415 000 indywidualnych ubezpieczających bez wykupionej opcji, 105 000 ubezpieczających z opcją i 510 000 ubezpieczających bez opcji w grupowych systemach emerytalnych”.

(40)

W WE58 wyjaśniono, że „Podejście Equitable do kontroli kosztów i skuteczności operacyjnej (...) oznaczało, że towarzystwo było w szczególny sposób mało atrakcyjne dla potencjalnych nabywców (nawet nie uwzględniając problemów z gwarancjami rentowymi) zwyczajnie dlatego, że stało się tak wydajne i sprawnie działające, że gdyby zakład przestał kiedykolwiek być towarzystwem ubezpieczeń wzajemnych akcjonariusze czerpaliby z niego bardzo ograniczone zyski.” Potencjalnych nabywców odstraszał również fakt, że „podstawowa wartość Equitable (sprzed 8 grudnia 2000 r.) wynosząca najwyżej 2 mld GBP musiała zostać zestawiona z szacowaną kwotą 4 mld GBP potrzebną do przywrócenia prawidłowej kondycji finansowej.”

(41)

Dnia 8 grudnia 2000 r. Equitable Life straciło ocenę zdolności finansowej na poziomie inwestycyjnym (AA/A+ utrzymywaną od 1993 r.), gdy S&P obniżył jego rating do BB/z perspektywą negatywną (WE-FILE22).

(42)

„Equitable Life z pewnością nie zostało „wykupione” przez Halifax plc. Uzgodnienia poczynione z Halifax dotyczyły niektórych części operacyjnych towarzystwa i nie wiązały się ze zmianą statusu towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych ani z przeniesieniem długoterminowej działalności. Equitable pozostało zatem towarzystwem ubezpieczeń wzajemnych będącym własnością jego członków.” (WE58, str. 13).

(43)

Dyrektor generalny EL, Charles Thomson (H8) stwierdził, że decyzja ta została podjęta „aby zapewnić bardziej sprawiedliwe rozwiązanie dla wszystkich ubezpieczających” (bez żadnych konkretów, przyp. sprawozdawczyni) „po przeanalizowaniu szeregu możliwości z wyznaczonym aktuariuszem.

(44)

Pomimo obniżenia się indeksu FTSE-100 tylko o 6% od lipca 2001 do kwietnia 2002 r. i stosunkowo niewielkiego zaangażowania kapitałowego ze strony EL (46%). Więcej szczegółów w WE-CONF16 (str. 3-4) „Połowa obniżki wartości polis wynikała z wypłacania przez EL zbyt wysokich premii przez ponad dziesięć lat.”

(45)

Dyrektor generalny EL, Charles Thomson (H8) stwierdził, że „decyzja o wartości polis należała do zarządu, nie do ubezpieczających: po podjęciu decyzji poinformowano ich, że wartość polis jest zgodna z wartością aktywów, mogli więc podjąć świadomą decyzję na temat ewentualnego wystąpienia z towarzystwa.”

(46)

Patrz również pismo ubezpieczającego EL z dnia 29 października 2001 r. w WE-CONF19.

(47)

Materiały Urzędu zawierały dwie opinie Iana Glicka, QC, oraz Richarda Snowdena oraz dwie opinie Nicholasa Warrena, QC, i Thomasa Lowe’a wydane na polecenie towarzystwa (WE-CONF2 ust. 3).

(48)

Szczegóły w WE29, załącznik A.30: „Charles Thomson, który został dyrektorem generalnym w marcu 2001 r., otrzymał premię w wysokości 275 000 GBP oprócz łącznego wynagrodzenia w wysokości 347 758 GBP za rok zakończony w grudniu 2001; Vanni Treves, który został prezesem EL w lutym 2001 r., otrzymał premię w wysokości 250 000 GBP oprócz wynagrodzenia w wysokości 58 750 GBP. W tej kwestii Charles Thomson wyjaśnił w H8, że decyzja o przyznaniu tych premii została podjęta przez „komitet ds. wynagrodzeń EL, któremu przewodniczy sir Philip Otton, i zyskała jednogłośne poparcie zarządu towarzystwa. Zarząd zgodził się, że wypłaty były odpowiednie, uczciwe, zasłużone i z pewnością nie nazbyt hojne.” (patrz również Walne Zgromadzenie EL, maj 2002 r.)

(49)

WE34, str. 2; dane przygotowane na podstawie ustaleń ze sprawozdania Penrose’a.

(50)

WE34, str. 3-4.

(51)

WE29, ust. 5 i 7

(52)

Patrz WE29, załącznik A.17-18.

(53)

Patrz WE29, załącznik A.24-25.

(54)

Na przykład „Przekazanie zgodnie z załącznikiem 2C” na mocy ICA z 1982 r. lub „Przekazanie zgodnie z art. 112 polis z prawem do udziału w zyskach osobie trzeciej na mocy FSMA z 2000 r.” (WE29).

(55)

Więcej szczegółów w WE-CONF9.

(56)

Niezależność Michaela Arnolda została zakwestionowana w WE75 (lit. f) w skardze, jakoby zarząd EL „sprawował nad nim kontrolę, ograniczając jego zalecenia i pozwalając mu na zastrzeżenie braku odpowiedzialności wobec ubezpieczających, a następnie powierzył mu dobrze płatne zadanie.” Urząd Nadzoru Finansowego zauważył również, że „jego powołanie nie było wymagane przepisami prawa”.

(57)

Patrz WE6, WE7, WE-CONF16, WE-CONF.

(58)

Od września 2001 r. do września 2002 r. indeks FTSE-100 obniżył się o 29%, ale między grudniem 2001 r. a kwietniem 2002 r. utrzymywał się na stałym poziomie.

(59)

Odparł te zarzuty w WE-CONF5, nazywając je „nieprawdziwymi i złośliwymi” i twierdząc, że „dokumentacja postępowania kompromisowego przedstawiała szczegółowo ówczesną sytuację.”

(60)

Stając się w dniu 1 grudnia 2002 r. jedynym organem nadzoru, Urząd Nadzoru Finansowego był oficjalnie niezależny od rządu, a zatem i od kontroli ze strony parlamentarnego rzecznika.

(61)

Zgodnie z Ustawą o Banku Centralnym i Urzędzie Nadzoru Finansowego Irlandii z 2003 r. nadzór ostrożnościowy nad sektorem ubezpieczeń oraz usługi w tym zakresie zostały w całości przeniesione w maju 2003 r. z Ministerstwa Przedsiębiorstw, Handlu i Zatrudnienia (DETE) do Irlandzkiego Urzędu Nadzoru Finansowego (ISFRA), oraz że działania DETE w sektorze ubezpieczeniowym przed wejściem w życie ustawy z 2003 r. powinny być uznawane za działania ISFRA i/lub Ministra Finansów (WE64).

WE80 zawiera dalsze wyjaśnienia, zgodnie z którymi do 2003 r. nie istniały konkretne zasady prowadzenia działalności dotyczące sprzedaży ubezpieczeń oprócz przepisów dotyczących udzielania informacji (S.I. 15 z 2001 r.) oraz S.I. 360 z 1994 r., przy czym wszystkie wymogi podlegały egzekucji sądu.

(62)

BaFin przejął odpowiedzialność za sektor ubezpieczeń od BAV w maju 2002 r.

(63)

Patrz WE-CONF26, str. 4 i 5, ust. 1.

(64)

W maju 2003 r. brytyjski Rzecznik Praw Obywatelskich ds. Usług Finansowych uznał Equitable Life za winne „istotnego wprowadzenia w błąd”.

(65)

Patrz WE53, załącznik D.

(66)

Patrz WE53, załącznik F.

(67)

Patrz WE53, załącznik G i H.

(68)

Patrz WE-CONF2, ust. 38-40.

(69)

W rzeczywistości wydana przez S&P ocena EL wynosiła AA (poziom inwestycyjny) w latach 1993-1999, którą następnie obniżono do A+ (z perspektywą negatywna) dopiero w maju 1999 r., a następnie poniżej poziomu inwestycyjnego (BB/z perspektywą negatywna) w grudniu 2000 r. Następnie została ona obniżona do B w czerwcu 2001 r. i do CCC (wysokie ryzyko) we wrześniu 2001 r. EL nie otrzymała żadnej oceny kredytowej S&P od 21 lutego 2002 r. (WE-FILE22).

(70)

Materiały marketingowe zostały udostępnione, patrz WE53.

(71)

W H4 Mary O'DEA stwierdziła, że Equitable Life prowadziło irlandzki oddział w latach 1991-2001 i wstrzymało sprzedaż nowych polis w grudniu 2000 r. w tym samym czasie co siedziba główna w Wielkiej Brytanii.

(72)

Więcej szczegółów w załączniku do WE-CONF28.

(73)

WW E-CONF28 również podkreślono fakt, że ta konferencja prasowa „zaledwie 4 miesiące zanim wszystko się wydało wraz z orzeczeniem Izby Lordów, została wykorzystana przez EL do wprowadzenia „Funduszu europejskiego” w Irlandii. (...) Było to nieodpowiedzialne i złowieszcze. Moment wprowadzenia nowego produktu pokazuje wyraźnie, że towarzystwo było zdeterminowane, aby zdobyć jak najwięcej środków z irlandzkiego rynku (...).”

(74)

Kopię pisma przedłożono komisji śledczej.

(75)

„Pobranie części dochodu” jest definiowane jako „instrument pozwalający na opóźnienie nabycia praw do renty w przypadku niskich obowiązujących stawek przy dojściu do wieku emerytalnego. Pobranie pozwala przełożyć moment pobrania renty aż do wieku 75 lat, poprzez pobranie dochodu bezpośrednio z funduszu w międzyczasie” (finance-glossary.com).

(76)

Załącznik do WE72 zawiera wykaz szeregu analiz przypadków potwierdzających ten zarzut.

(77)

Sprawozdanie Alan Steel Asset Management, szkockiej firmy doradztwa finansowego.

(78)

Niemieckie przepisy wykonawcze odnoszące się do trzeciej dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie weszły w życie dnia 21 lipca 1994 r.

(79)

Obecny niemiecki organ nadzoru finansowego, BaFin, został ustanowiony w maju 2002 r.

(80)

W gazecie „Die Welt” z dnia 27 lutego 1995 r.: patrz załącznik 2 do WE-CONF9.

(81)

Zaledwie na cztery miesiące przed wstrzymaniem sprzedaży nowych polis przez EL i rezygnacją członków zarządu EL!

(82)

Istniejące niemieckie polisy są obecnie obsługiwane za pośrednictwem „ELAS CSC Germany”, w Aylesbury w Wielkiej Brytanii.

(83)

Ministerstwo Przedsiębiorstw, Handlu i Zatrudnienia (organ nadzoru ubezpieczeniowego w lata 1989-2001); irlandzki organ nadzoru finansowego (ISFRA) został utworzony dopiero 1 maja 2003 r.

(84)

Kupuj niemieckie, zarabiaj brytyjskie. Wysokie zyski przy wysokim poziomie bezpieczeństwa – idealna strategia oszczędnościowa dla niemieckich inwestorów musiała najpierw zostać stworzona” i „13% zwrot: spytaj swojego ubezpieczyciela, czemu daje ci tylko połowę” reklamy na całą stronę ukazały się w tygodniku „Die Welt am Sonntag” i dzienniku „Frankfurter Allgemeine Zeitung” w lutym 2000 r.


Wnioski CZĘŚĆ III - SYSTEM NADZORU

CZĘŚĆ III - SYSTEM NADZORU

Łagodna polityka regulacyjna brytyjskich władz

1.  Niezbite dowody wskazują, że w większej części dwóch ubiegłych dekad, przed i po wejściu w życie trzeciej dyrektywy, brytyjskie organy nadzoru konsekwentnie stosowały politykę łagodnego nadzoru sektora ubezpieczeń na życie. Dokumenty i oświadczenia wskazują, że obecnie opracowano i wdrożono w Wielkiej Brytanii obszerną politykę nadzoru opartą na zasadach, która może zostać włączona do Solvency II.

2.  Komisja rozumie, że żaden system nadzoru nie może wyeliminować ryzyka i całkowicie zapobiec wszystkim upadłościom kontrolowanych przedsiębiorstw, ponieważ taki system prawdopodobnie wykluczałby komercyjną działalność gospodarczą, konkurencję i innowacyjność ze szkodą dla konsumenckich możliwości wyboru. Wiele oświadczeń sugerowało jednak, że brytyjska polityka łagodnego nadzoru poszła trochę za daleko i przyczyniła się to do powstania słabego systemu nadzoru, dzięki czemu problemy ELAS narastały niezauważenie, podczas gdy przy sprawnym systemie regulacyjnym mogłyby zostać zauważone wcześniej i być może udałoby się zapobiec ostatecznemu kryzysowi.

3.  Wydaje się, że brytyjskie organy nadzoru nie zareagowały na czas na fakt, że towarzystwo ELAS cierpiało na chroniczny brak środków w latach dziewięćdziesiątych i nie tworzyło właściwych rezerw na przyszłe premie końcowe, których perspektywę roztoczono przed posiadaczami polis (nawet jeśli premie te nie były gwarantowane). Było to skutkiem przepisów dotyczących tworzenia rezerw na przyszłe premie uznaniowe, którym organy nadzoru świadomie nadały niejasny charakter i pozostawiły tę sprawę bez kontroli w gestii wyznaczonych aktuariuszy.

Niedociągnięcia prawne brytyjskich organów nadzoru

4.  Wiele oświadczeń i dokumentów potwierdza zawodność regulacji i niedociągnięcia w dziedzinie nadzoru ostrożnościowego ze strony różnych brytyjskich organów nadzoru (DTI/HMT/FSA) oraz GAD w odniesieniu do ELAS w latach dziewięćdziesiątych, w szczególności po wejściu w życie trzeciej dyrektywy w 1994 roku.

5.  Również bardzo obfite materiały wskazują, że gdyby brytyjskie organy nadzoru poprawnie i starannie korzystały z uprawnień regulacyjnych i wykonywały swój obowiązek kontroli ostrożnościowej, czego wymagają art. 10 i 13 trzeciej dyrektywy, powinny były odkryć słabość i ryzyko związane z modelem działalności ELAS i zareagować na to zanim powstała sytuacja kryzysowa.

6.  Wiele oświadczeń wskazuje, że brytyjskie organy nadzoru nie zapobiegły pogłębiającemu się kryzysowi ELAS i w bezpośredniej konsekwencji nie ochroniły posiadaczy polis w Wielkiej Brytanii i innych państwach członkowskich przed stratami finansowymi.

7.  Oświadczenia i ekspertyzy w posiadaniu komisji wydają się przeczyć ogólnej ocenie lorda Penrose, że „w zasadzie samo towarzystwo odpowiada za własne niepowodzenie. Niedociągnięcia systemu regulacyjnego odgrywały drugorzędną rolę(1)”. Szczególnie „główne ustalenia(2) z jego własnego sprawozdania wydają się sprzeczne z powyższą oceną, gdyż stwierdzają, że niedociągnięcia regulacyjne znacznie przyczyniły się do powstania sytuacji słabych uregulowań, w których mógł narastać kryzys ELAS.

Nierozpoznanie zagrożeń GAR

8.  Znaczna część materiałów wskazuje, że brytyjskie organy nadzoru nie wykryły - lub niedbale niedoceniły - potencjalnego wpływu polis GAR (z gwarantowaną ceną zakupu emerytury) na stabilność finansową ELAS, szczególnie w razie znacznego osłabienia rynków finansowych, biorąc pod uwagę opinię, że ELAS stosuje niewielkie marginesy wypłacalności i rezerw. Wydaje się, że gdy brytyjskie organy nadzoru ostatecznie spostrzegły to zagrożenie, było już za późno na odwrócenie biegu wydarzeń i wszelkie dalsze ich posunięcia były jedynie spóźnioną próbą ograniczenie strat.

9.  Nie ma wątpliwości, że słabość rynku akcji w latach 2001-2002 przyczyniła się do przyspieszenia kryzysu ELAS po orzeczeniu Izby Lordów. Jednakże niekorzystne siły rynkowe nie mogą być uznane za jedyną przyczynę kryzysu ELAS, o czym świadczy fakt, że nie wszystkie brytyjskie towarzystwa ubezpieczeń na życie doznały tej skali trudności. W przypadku ELAS dostępne materiały wskazują, że szereg czynników zdecydowanie poprzedzających słabość rynku, a w szczególności kwestia GAR, stworzyły podwaliny późniejszego kryzysu finansowego tego towarzystwa.

Przesadna uległość wobec spółki Equitable Life

10.  Wyraźnie również widać, że organy nadzoru w Wielkiej Brytanii okazywały nadmierny „respekt” lub „poważanie” wobec spółki Equitable Life, zwłaszcza ze względu na jej długą historię i znakomitą reputację, przez co traktowały ją jak prymusa w branży ubezpieczeń na życie i najwidoczniej wierzyły, iż „jest ona zbyt dobra i cieszy się zbyt dobrą renomą”, aby popełniać błędy.

11.  Z zeznań kilku świadków oraz oświadczeń przekazanych komisji wynika, że właśnie ta postawa uległości miała znaczący udział w ukształtowaniu się pobłażliwego podejścia do kwestii ostrożności w zakresie nadzoru i niewystarczających ram prawnych, co z kolei pozwoliło spółce Equitable Life działać bez należytej kontroli, a jej problemy finansowe pogłębiały się latami w sposób niekontrolowany.

Wzajemne przekazywanie sobie odpowiedzialności przez organy nadzoru w Wielkiej Brytanii

12.  Komisja uważa, że przenoszenie odpowiedzialności w zakresie nadzoru z jednego organu w Wielkiej Brytanii na drugi do czasu utworzenia urzędu nadzoru finansowego (Financial Security Authority - FSA) jednoznacznie zaszkodziło skuteczności działań w zakresie nadzoru i regulacji w latach 90.

13.  Wiele zeznań potwierdza opinię, że niewydolna komunikacja między organami nadzoru w Wielkiej Brytanii przyczyniła się do powstania sytuacji, w której coraz większe problemy w spółce Equitable Life nie wychodziły na jaw i doprowadziły do kryzysu. Jednak zwłaszcza w związku z tą kwestią w kilku zeznaniach pojawiają się uwagi, że sytuacja w Wielkiej Brytanii uległa poprawie, odkąd utworzono jeden organ nadzoru usług finansowych.

Zarzuty zmowy między organami nadzoru a spółką Equitable Life i/lub celowego oszustwa

14.  Komisja nie jest przekonana co do zarzutów(3) dotyczących celowych i skoordynowanych działań w ramach zmowy między organami nadzoru w Wielkiej Brytanii i zarządem Equitable Life ani utrudniania śledztwa w sprawie przyczyn kryzysu w spółce Equitable Life, ani też celowego i skoordynowanego oszustwa ze szkodą dla posiadaczy polis ubezpieczeniowych spółki Equitable Life.

15.  Komisja jest zdania, że po ujawnieniu kryzysu w spółce Equitable Life wiele stron utrzymywało w kilku przypadkach, że brytyjskie organy nadzoru były powolne, udzielały jedynie zdawkowych informacji i nie zawsze działały w sposób całkowicie przejrzysty prowadząc śledztwo w sprawie Equitable Life oraz informując o nim opinię publiczną, a zwłaszcza zainteresowanych posiadaczy polis ubezpieczeniowych.

Rozwiązanie kompromisowe

16.  Liczne i niedające się podważyć zeznania(4) sugerują, że wielu posiadaczy polis ubezpieczeniowych czuło się wprowadzonych w błąd lub oszukanych przez Equitable Life i organy nadzoru godząc się na rozwiązanie kompromisowe i głosując za jego przyjęciem.

17.  Komisja uważa, że głosując w sprawie rozwiązania kompromisowego posiadacze polis ubezpieczeniowych nie byli w pełni świadomi konsekwencji prawnych wynikających z ich decyzji(5). Mogło to po części wynikać z zawiłości informacji prawnych udzielonych w propozycji dotyczącej rozwiązania kompromisowego zarówno przez spółkę Equitable Life, jak i FSA, które były prawdopodobnie trudne do zrozumienia dla przeciętnego posiadacza polisy ubezpieczeniowej.

18.  Komisja uważa również, że należało jednoznacznie ostrzec posiadaczy polis ubezpieczeniowych, że zgoda na rozwiązanie kompromisowe w żaden sposób nie gwarantowała na dłuższą metę stabilności funduszu zapewniającego udział w zyskach (with-profits-fund), który wciąż pozostawał podatny na wahania na rynkach finansowych, oraz że podniesienie wartości polis, przyznane w ramach rozwiązania kompromisowego, mogły zostać zneutralizowane przez dalszy spadek wartości polis.

Zarzuty dotyczące nieuprawnionej sprzedaży

19.  Istnieją zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie zeznania, z których część wyraźnie potwierdza opinię, że spółka Equitable Life była odpowiedzialna za nieuprawnioną sprzedaż i wprowadzanie w błąd posiadaczy polis ubezpieczeniowych oraz potencjalnych klientów w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemczech oraz w innych państwach członkowskich, na terenie których prowadziła działalność.

20.  Istnieją zwłaszcza zeznania(6) sugerujące, że spółka Equitable Life wprowadzała w błąd posiadaczy polis ubezpieczeniowych i przyszłych klientów odnośnie kilku spraw, świadomie nie zwracając ich uwagi na ryzyko związane z gwarantowaną ceną zakupu emerytury (GAR) nawet po tym, jak w związku z tym sama zasięgnęła porady prawnej, konsultując się z prawnikami i organami nadzoru.

21.  Komisja z zadowoleniem przyjmuje dyrektywę dotyczącą sprzedaży na odległość z 2002 r. (dyrektywa 2002/65/WE), która udanie dąży do wyjaśnienia przepisów prawnych ułatwiających sprzedaż polis ubezpieczeniowych poza państwem członkowskim, w którym dane towarzystwo ma swoją siedzibę.

22.  Do Komisji dotarły dalsze zarzuty dotyczące nieuprawnionej sprzedaży, z których wynikało, że w swoich materiałach promujących sprzedaż spółka Equitable Life twierdziła, iż fundusz zapewniający udział w zyskach ukrywał wahania dochodów i wartości aktywów. Ponadto zarzucono spółce Equitable Life prowadzenie agresywnej polityki „przerabiania” aktualnych polis Equitable Life na nowe, bardzo zyskowne polisy inwestycyjne, co umożliwiało generowanie nowych obrotów i uzyskiwanie prowizji, a wymagania dotyczące rezerw kapitałowych malały, co było zdecydowanie sprzeczne z interesami posiadaczy polis ubezpieczeniowych.

23.  Istnieją również zeznania potwierdzające szereg innych zarzutów dotyczących nieuprawnionej sprzedaży w innych państwach członkowskich, w których spółka Equitable Life prowadziła sprzedaż, na przykład kusząc przyszłych klientów cechami potencjalnych inwestycji, które w rzeczywistości nie istniały, w tym również twierdzenie, że irlandzkie lub międzynarodowe polisy były zarządzane oddzielnie (ring-fencing) oraz że polisy niemieckie podlegały kontroli niemieckiego organu nadzoru finansowego.

Zaniedbania w związku ze sprawowaniem kontroli przez organy nadzoru nad zasadami prowadzenia działalności

24.  Komisja uważa, że brytyjskie organy nadzoru czuwające nad przestrzeganiem zasad prowadzenia działalności reagowały z opóźnieniem na wspomniane wyżej praktyki spółki Equitable Life w zakresie sprzedaży i marketingu, jeżeli takie reakcje w ogóle miały miejsce. Organy nadzoru kontrolujące przestrzeganie zasad prowadzenia działalności w innych państwach członkowskich również podjęły spóźnione działania, częściowo dlatego, że nie istniały jeszcze odpowiednie struktury nadzoru, a częściowo dlatego, iż spodziewały się, że mogą się zdać na skuteczność nadzoru sprawowanego przez brytyjskie organy nadzoru. Wydaje się jednak, że po tym, jak problemy związane ze spółką Equitable Life stały się powszechnie znane lub zwrócono na nie uwagę tych organów, kontrola przestrzegania zasa