w sprawie sytuacji kobiet na Bałkanach

(2008/2119(INI))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając art. 6 oraz 49 Traktatu o Unii Europejskiej,

–   uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej,

–   uwzględniając Konwencję w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji wobec kobiet (CEDAW) przyjętą w 1979 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ,

–   uwzględniając rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325 (2000) w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa,

–   uwzględniając prace Wiedeńskiej konferencji praw człowieka z 1993 roku, która potwierdziła prawa człowieka i potępiła ich gwałcenie w imię kultury lub tradycji,

–   uwzględniając Deklarację brukselską w sprawie zapobiegania i zwalczania handlu ludźmi, przyjętą dnia 20 września 2002 r.,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji (2007) dotyczące krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących,

–   uwzględniając komunikat Komisji z dnia 25 października 2007 r. zatytułowany: Strategie reagowania UE na sytuacje niestabilności - podejmowanie działań w trudnych warunkach na rzecz zrównoważonego rozwoju, stabilności i pokoju (COM(2007) 0643),

–   uwzględniając komunikat Komisji z dnia 5 marca 2008 r. zatytułowany: Bałkany Zachodnie: wzmocnienie perspektywy europejskiej (COM(2008)0127),

–   uwzględniając działalność i sprawozdanie Grupy roboczej ds. równości płci działającej w ramach Paktu stabilności dla Europy Południowo-Wschodniej (2004),

–   uwzględniając opracowanie zatytułowane: Sytuacja kobiet w krajach bałkańskich: perspektywa porównawcza, opracowane przez Marianę Blagojević dla Parlamentu Europejskiego (Belgrad, luty 2003 r.),

–   uwzględniając swą rezolucję z dnia 22 kwietnia 2004 r.(1) w sprawie kobiet w Europie Południowo-Wschodniej

–   uwzględniając rezolucję z dnia 6 lipca 2005 r. w sprawie roli kobiet w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym Turcji(2) oraz rezolucję z dnia 13 lutego 2006 r. w sprawie roli kobiet w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym Turcji(3),

–   uwzględniając swoją rezolucję z dnia 1 czerwca 2006 r. w sprawie sytuacji kobiet romskich w Unii Europejskiej(4),

–   uwzględniając wnioski końcowe międzynarodowej konferencji: Rola kobiet w rozwiązywaniu konfliktów, zorganizowanej w dniach 21-22 czerwca 2008 r. w Lublanie przez Institutum Studiorum Humanitatis - Ljubljana Graduate School in Humanities,

–   uwzględniając art. 45 Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia (A6-0435/2008),

1.  jest zdania, że kontynuacja politycznej i ekonomicznej stabilizacji oraz tworzenie demokratycznych instytucji w krajach bałkańskich wymaga aktywnego udziału kobiet (biorąc pod uwagę, że stanowią one nieco więcej niż połowę ludności);

2.  z niepokojem zauważa, że prawa i praktyki w zakresie równości płci (instytucjonalne, finansowe i prawa człowieka) nie są w pełni zagwarantowane, chociaż jest różnica między krajami, które rozpoczęły negocjacje w sprawie przystąpienia a tymi, które ich nie rozpoczęły;

3.  podkreśla znaczenie równych praw i równego dostępu kobiet do rynku pracy, co jest niezbędne dla ich niezależności ekonomicznej, dla krajowego wzrostu gospodarczego i walki z ubóstwem, na które kobiety są bardziej narażone niż mężczyźni;

4.  zauważa, że kobiety nieproporcjonalnie ucierpiały z powodu oszczędności wprowadzonych w wydatkach socjalnych i publicznych, takich jak służba zdrowia, opieka rodzinna i nad dziećmi; zwraca uwagę, że istniejące w przeszłości niezarobkowe źródła dochodów i usługi, tam gdzie istniały pozwalały kobietom na znalezienie płatnego zatrudnienia i w rezultacie na pogodzenie życia zawodowego z życiem rodzinnym;

5.  z niepokojem zauważa, że kobiety, na ogół mniej licznie reprezentowane na rynku pracy, stanowią większość w niektórych tradycyjnie "kobiecych" zawodach, w których ich sytuacja jest bardziej niepewna, w szczególności na obszarach wiejskich; w związku z tym wzywa do podjęcia specjalnych kroków mających na celu uniknięcie feminizacji sektorów z mniejszymi wynagrodzeniami; wyraża również zaniepokojeniem występowania zjawiska różnicy w zarobkach obu płci oraz faktem, że kobiety napotykają trudności przy rozpoczynaniu własnej działalności gospodarczej;

6.  zachęca rządy krajów bałkańskich do ustanowienia ram prawnych zrównujących zarobki obu płci, do pomagania kobietom w godzeniu życia prywatnego i zawodowego oraz do stworzenia w tym celu dobrego jakościowo, dostępnego i niedrogiego systemu opieki nad dziećmi i osobami starszymi, oraz usunięcia przeszkód uniemożliwiających kobietom prowadzenie własnej działalności gospodarczej;

7.  podkreśla znaczenie edukacji dla eliminacji stereotypów kulturowych i stereotypów związanych z wzorcami społecznej roli zarówno mężczyzn jak i kobiet oraz fakt, że system kształcenia nie powinien propagować stereotypowych wzorców, w tym w zakresie wyboru zawodu;

8.  zwraca uwagę na ogólnie niedostateczną infrastrukturę opieki zdrowotnej, szczególnie na obszarach wiejskich, i wzywa rządy do zapewnienia kobietom regularnych przeciwrakowych badań profilaktycznych szyjki macicy i piersi, a także testów HIV/AIDS, ponieważ kobiety są bardziej zagrożone tą chorobą; podkreśla znaczenie psychologicznej i medycznej rehabilitacji kobiet - ofiar wojny;

9.  jest zdania, że kobiety na Bałkanach, będące ofiarami wojny, nie powinny już być więcej postrzegane jedynie jako ofiary wojny, lecz jako siła na rzecz stabilizacji i rozwiązywania konfliktów; podkreśla, że wszystkie kobiety na Bałkanach będą mogły wypełnić tę rolę jedynie wówczas, gdy będą miały równy udział w podejmowaniu decyzji politycznych i ekonomicznych; z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie kwot i wzywa kraje, które jeszcze tego nie zrobiły, do promowania reprezentacji kobiet i skutecznego wprowadzenia kwot płciowych w partiach politycznych i zgromadzeniach narodowych oraz zachęca państwa, które to uczyniły do kontynuowania procesu w celu zapewnienia kobietom możliwości uczestnictwa w życiu politycznym i zaradzenia ich zbyt niskiej reprezentacji celem definitywnej eliminacji niewidocznych barier jak również wzywa do podjęcia pozytywnych działań gwarantujących, że kobiety i mężczyźni od najmłodszych lat uczyć się będą czym jest obywatelstwo i jak być obywatelem;

10. z niepokojem odnotowuje, że pomimo niedawnego wprowadzenia ram prawnych w większości krajów Bałkańskich, nadal dochodzi do przemocy domowej i zniewag słownych; dlatego też zachęca te kraje do podjęcia działań w celu stworzenia schronisk dla ich ofiar oraz zapewnienia większego uczulenia instytucji odpowiedzialnych za porządek, władz sądowych i urzędników służby publicznej na to zjawisko;

11. podkreśla, że przemoc domowa jest jeszcze bardziej rozpowszechniona niż na to wskazują istniejące dane oraz że dotyczące jej statystyki i dane są niekompletne, źle gromadzone i nie znormalizowane nawet w krajach, które przyjęły w tej dziedzinie specjalne przepisy;

12. podkreśla znaczenie kampanii podnoszących świadomość społeczną w walce ze stereotypami, dyskryminacją (na tle płci, kultury lub religii) i przemocą domową dla ogólnej równości płci; zauważa, że kampanie te powinny być uzupełniane promowaniem w mediach, ogłoszeniach i edukacyjnych materiałach internetowych modeli pozytywnego wizerunku roli kobiet;

13. z zadowoleniem przyjmuje niedawne zmiany ram legislacyjnych i instytucjonalnych w tych krajach odzwierciedlające poważne zobowiązanie do zapewnienia równych szans dla kobiet i mężczyzn; podkreśla jednocześnie, że dla pełnego wdrożenia tych przepisów potrzebne są zdecydowane środki;

14. wzywa rządy Bałkanów do przygotowania się do przyjęcia zintegrowanego podejścia do kwestii równości płci, na wszystkich poziomach i we wszystkich obszarach życia politycznego i społecznego;

15. wzywa wszystkie państwa członkowskie, które tego jeszcze nie zrobiły, do przyjęcia krajowych planów wdrożenia rezolucji 1325 (2000) Rady Bezpieczeństwa ONZ, oraz do ich wdrażania w stosunkach z krajami bałkańskimi;

16. z niepokojem odnotowuje, że kraje bałkańskie są krajami tranzytu w procederze handlu ludźmi, a ofiarami handlu są na ogół kobiety i dzieci; podkreśla, że równość płci, kampanie uświadamiające, środki walki z korupcją i z przestępczością zorganizowaną są ważne dla zapobiegania negatywnym zjawiskom na Bałkanach, takim jak handel ludźmi oraz dla ochrony potencjalnych ofiar;

17. wzywa państwa bałkańskie do pilnego podjęcia działań mających na celu zapobieganie prostytucji, w szczególności prostytucji dzieci, i pornografii, zaostrzenie kar za przymuszanie bądź nakłanianie do prostytucji i/oraz za uczestnictwo w tworzeniu materiałów pornograficznych, a także uznanie dziecięcej pornografii w Internecie za niezgodną z przestępstwo;

18. podkreśla znaczenie organizacji pozarządowych i organizacji kobiecych dla poznania problemów kobiet i opracowania odpowiednich rozwiązań, w szczególności grupy roboczej ds. równości płci w ramach Paktu stabilności dla Europy Południowo-Wschodniej, dla rozwijania procesu demokratycznego oraz stabilności w tym regionie; zachęca organizacje pozarządowe do działania i proponuje wymianę najlepszych praktyk w zakresie równości płci pomiędzy zainteresowanymi krajami oraz pomiędzy nimi i sieciami europejskich organizacji pozarządowych;

19. wzywa Komisję do uruchomienia funduszy przedakcesyjnych dla wzmocnienia praw kobiet na Bałkanach, zwłaszcza przez działania kobiecych organizacji pozarządowych i organizacji kobiecych;

20. wzywa Komisję do ścisłego monitorowania i naciskania na wypełnienie kryteriów kopenhaskich, w szczególności w zakresie równości szans kobiet i mężczyzn oraz praw kobiet przez kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące; zachęca kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące z Bałkanów do harmonizacji ich praw w zakresie antydyskryminacji i równości płci z dorobkiem prawnym Wspólnoty z myślą o możliwości przyszłej akcesji;

21. wzywa Komisję do zagwarantowania, że jej polityka przedstawiona w wyżej wspomnianym komunikacie z dnia 5 marca 2008 r., mająca na celu wzmocnienie organizacji pozarządowych w Zachodnich Bałkanach, będzie skoncentrowana głównie na wzmocnieniu uczestnictwa kobiet w społeczeństwie obywatelskim;

22. podkreśla, że kobiety romskie są ofiarami rozlicznych form dyskryminacji (rasowej, etnicznej, na tle płci) i są bardziej narażone na ubóstwo i wykluczenie społeczne, dlatego też należy opracować zróżnicowane podejście do tych problemów; szczególnie kobiety romskie spotykają się w wielu krajach z uprzedzeniami oraz z innymi problemami, takimi jak brak obywatelstwa, ograniczony dostęp do dobrego poziomu edukacji, nieodpowiednie warunki życiowe, brak dostępu do opieki zdrowotnej, wysokie bezrobocie, niewielkie uczestnictwo w życiu politycznym i publicznym;

23. z niepokojem odnotowuje brak aktualnych danych statystycznych i wskaźników, które pomogłyby w ocenie sytuacji kobiet na Bałkanach;

24. wzywa państwa kandydujące i te, które mogą kandydować w przyszłości, do zagwarantowania wyeliminowania wszelkich form dyskryminacji i uprzedzeń, które dotykają kobiety będące ofiarami wszelkich form dyskryminacji, w szczególności kobiety romskie; wzywa kraje bałkańskie do opracowania skutecznej i praktycznej strategii walki z dyskryminacją, która zostanie wdrożona na wszystkich poziomach (krajowym i lokalnym);

25. wzywa Europejski Instytut ds. Równości Mężczyzn i Kobiet do kontrolowania równości mężczyzn i kobiet także w krajach bałkańskich, zwracając szczególną uwagę na kraje kandydujące;

26. Zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, rządom i parlamentom państw członkowskich i zainteresowanym krajom kandydującym oraz potencjalnym krajom kandydującym;

(1) Dz.U. C 104 E z 30.4.2004, s. 1070. (2) Dz.U. C 157 E z 6.7.2006, s. 385 (3) Dz.U. C 287 E z 29.11.2007, s. 174 (4) Dz.U. C 298E z 8.12.2006, s. 283.

Celem niniejszego sprawozdania jest ocena zagadnień związanych z płcią oraz sytuacji kobiet na Bałkanach. Geograficznie sprawozdanie obejmuje kraje kandydujące (Chorwacja i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii(1)) i potencjalne kraje kandydujące Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia i Kosowo objęte rezolucją 1244 Rady Bezpieczeństwa ONZ).

W ciągu ostatniego dwudziestolecia w krajach tych nastąpiły dramatyczne zmiany. Sprawozdanie nie zajmuje się zdarzeniami z przeszłości, ale koncentruje się na aktualnych problemach związanych z sytuacją kobiet; jednakże obecną sytuację należy zbadać w świetle historii. Była ona naznaczona wojnami, konfliktami etnicznymi, zmianami politycznymi i gospodarczymi, budową nowych państw (nawet w niedawnej przeszłości), migracją etc.

Proces demokratycznej stabilizacji już trwa, ale pozostało jeszcze wiele do zrobienia. Dlatego niezbędny jest udział kobiet. Kobiety mogą odgrywać wiodącą rolę w procesie budowy demokracji i stabilizacji regionu jedynie wówczas, gdy otrzymają równe szanse. Niestety, w chwili obecnej we wspomnianych wyżej krajach, nie wydaje się to mieć miejsca.

Bardzo trudno ocenić równouprawnienie w tych krajach, ponieważ wiarygodne i aktualne dane nie są dostępne. Istnieją oczywiście wyjątki(2), ale w większości przypadków dostępne dane nie są aktualne. Sprawozdanie obejmuje następujące zagadnienia budzące niepokój, które wydają się być szczególnie problematyczne, jeśli chodzi o prawa kobiet i równość płci:

Kobiety na rynku pracy

Niezależność ekonomiczna kobiet jest głównym czynnikiem równości płci. Kobiety powinny mieć równy dostęp do rynku pracy i dobrych miejsc pracy. We wszystkich wspomnianych krajach problem bezrobocia w większej mierze dotyczy kobiet niż mężczyzn. Nie oznacza to, że kobiety nie pracują - wręcz przeciwnie, są one zmuszane do pracy na nieformalnym nierejestrowanym rynku pracy, co obejmuje prowadzenie domu oraz opiekę nad osobami starszymi i dziećmi.

Ponadto nawet formalnie zatrudnione kobiety są bardziej narażone na złe warunki pracy i bezrobocie. Wynika to z faktu, że kobiety zatrudnione są głównie w tradycyjnie kobiecych zawodach, w których miejsca pracy są gorzej płatne i mniej pewne. Ponadto na całym rynku pracy występuje zjawisko rozbieżności płac kobiet i mężczyzn, co oznacza, że za tę samą pracę kobiety są wynagradzane gorzej niż mężczyźni. (Różnica w wynagrodzeniach waha się od 9% w Słowenii- jeden z najlepszych wyników nawet w porównaniu do UE- do znacznie większej różnicy w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii i Serbii. Jednak dane są trudne do porównania i trudno dostępne.)

Rządy powinny zapewnić, że istniejące przepisy antydyskryminacyjne i/lub w zakresie równouprawnienia płci gwarantują równe szanse zarówno dla kobiet jak i mężczyzn w dostępie do rynku pracy. Same przepisy nie są wystarczające. Muszą być one właściwie wdrażane i w pełni przestrzegane. Sprawozdawca z zadowoleniem wita jako ważny i pozytywny krok przyjmuje przyjęcie w ciągu minionych pięciu lat ustaw(3) o równości płci, zakazie przemocy i dyskryminacji w wielu krajach regionu.

Innym ważnym aspektem, który należy uwzględnić w przypadku kobiet na rynku pracy jest pogodzenia życia prywatnego i zawodowego. Kobiety i mężczyźni muszą dzielić się obowiązkiem opieki nad dziećmi i należy do tego zachęcać mężczyzn. Ponadto istnieje pilna potrzeba stworzenia dostępnych, dobrych jakościowo i niedrogich placówek opieki na dziećmi. Dostępność tych placówek jest różna w poszczególnych krajach. Ogólnie rzecz biorąc, sytuacja jest gorsza w regionach wiejskich, gdzie ograniczona dostępność usług socjalnych, w tym opieki nad dziećmi, stanowi większe obciążenie dla kobiet. Osiągnięcie celów barcelońskich(4) - co stanowi podstawę dobrych wskaźników- jest pożądane, ale konieczne jest większe zaangażowanie w tym zakresie.

Walka ze stereotypami

Oprócz barier administracyjnych również stereotypy i negatywny wizerunek kobiet uniemożliwiają im korzystanie z równości szans. Wizerunek ten jest głęboko zakorzeniony w społeczeństwie i czasami wzmacniany przez różnice kulturowe, etniczne i/lub dyskryminację rasową. W większości tych krajów ludzie stykają się z tym podejściem w szkole (materiały szkolne), w mediach (telewizja, książki, prasa, radio) i w Internecie.

Dla zmiany opinii publicznej niezbędne są kampanie zwracające uwagę na problem. Powinny one rozpoczynać się w młodym wieku - materiały szkolne winny promować korzystniejszy wizerunek kobiet - pracujących, niezależnych i równych mężczyznom. Jest to szczególnie ważne z punktu widzenia wykorzenienia stereotypów karier zawodowych i feminizacji niektórych zawodów. Internet i media powinny iść tą samą drogą. Pozytywnym przykładem jest Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, gdzie bezpośrednio po przyjęciu narodowej strategii społeczeństwa informacyjnego przeprowadzono badania w celu zebrania informacji i zwrócenia uwagi na aspekt płciowy technologii informacyjnej i komunikacyjnej. Badania zostały zlecone i sfinansowane przez kobiecą organizację pozarządową Akcija Zdruzenska z Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii(5). Albania dała doskonały przykład w dziedzinie edukacji, gdzie Uniwersytet w Tiranie od 2006 r. oferuje studia magisterskie w dziedzinie zagadnień płciowych i rozwoju(6).

Zdrowie kobiet

W większości omawianych krajów Bałkańskich transformacja systemu politycznego i gospodarczego doprowadziła do pogorszenia sytemu profilaktyki zdrowotnej i świadczonych usług. W wielu przypadkach było to wynikiem nieadekwatnej prywatyzacji.

Istnieją choroby, na które kobiety są szczególnie podatne, takie jak rak szyjki macicy i rak piersi. Potrzebne są regularne badania. W niektórych państwach (na przykład w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii) uznano te potrzebę. Nadal jednak nie ma odpowiedniego finansowania publicznego dla tych programów (pozytywnym przykładem może być Chorwacja, gdzie dostępne są nieodpłatne szczepienia przeciw rakowi szyjki macicy). Należy dostarczać więcej informacji o chorobach przenoszonych drogą płciową. Należy zwrócić szczególną uwagę na psychologiczną i fizyczną rehabilitację kobiet, które padły ofiarą przemocy lub wykorzystania seksualnego podczas wojny lub konfliktów etnicznych.

Udział kobiet w procesie decyzyjnym

Kobiety nie powinny być postrzegane jedynie jako ofiary wojen i konfliktów, ale mogą i powinny być elementem pokoju i stabilizacji. Aby przyczynić się do tego procesu muszą one uczestniczyć w procesie decyzyjnym zarówno w sferze politycznej jak i gospodarczej. Bardziej konkretnym celem na poziomie politycznym powinno być równe uczestnictwo kobiet i ich reprezentacja w partiach politycznych, zgromadzeniach narodowych i rządach. Cel ten powinno się osiągnąć za pomocą kwot.

W sektorze prywatnym stosowanie kwot może być niewykonalne. Powinno jednak być więcej kobiet na kierowniczych stanowiskach i nie powinny one być ograniczone do stanowisk dyrektorskich. Rządy muszą zapewnić właściwe wprowadzenie w życie istniejących praw i powinny potępić zjawisko występowania niewidocznych barier. W żaden sposób nie powinno się wykluczać dostępu kobiet do odpowiedzialnych stanowisk decyzyjnych w gospodarce. Kobiety powinny mieć możliwość reprezentowania swoich interesów na wysokim szczeblu; doświadczenie wskazuje, że kobiety na najwyższych stanowiskach kierowniczych wykazują więcej zrozumienia dla problemów kobiet i są bardziej skłonne do proponowania elastycznych warunków pracy, które ułatwiają kobietom pogodzenie życia zawodowego i rodzinnego.

Przemoc wobec kobiet

Nie powinno być żadnej tolerancji wobec przemocy względem kobiet oraz przemocy domowej i to nie tylko w sferze działań czysto prawnych. Prawa należy właściwie wprowadzać w życie, należy organizować kampanie uświadamiające i organizować szkolenia uwrażliwiające urzędników służby publicznej i policji, by odpowiednio zajmowali się przemocą wobec kobiet i przemocą domową. Innym niezbędnym elementem jest tworzenie schronisk dla ofiar.

Doskonałym przykładem jest prowadzona przez CESI Narodowa kampania zapobiegania przemocy na tle płciowym. Centrum edukacji, doradztwa i badań CESI, we współpracy z Open Media Group (OMG), rozpoczęło w 2007 r. wdrażanie Narodowej kampanii zapobiegania przemocy na tle płciowym. Celem kampanii jest uświadomienie tego problemu młodzieży i zapobieganie przemocy na tle płciowym. Kampania obejmuje badania nad przemocą na tle płciowym wśród młodzieży; kampanię medialną; seminaria edukacyjne dla nauczycieli szkół ponadpodstawowych; debaty publiczne; prezentację prac młodych ludzi, wsparcie i działania w sferze polityki publicznej(7).

Handel ludźmi

Handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, jest zjawiskiem globalnym. Walka z nim powinna koncentrować się z jednej strony na walce z przestępczością zorganizowaną, z drugiej na eliminacji podstawowych jego przyczyn. Obejmuje to zagwarantowanie praw kobiet i ich niezależności ekonomicznej. Kobiety pozbawione pracy i stałego dochodu łatwo stają się ofiarami handlu ludźmi (w celu zmuszania do prostytucji, pracy przymusowej, przymusowego usuwania organów), dlatego niezmiernie ważna jest pełna integracja i dostęp kobiet do rynku pracy.

Dla poprawy sytuacji kobiet na Bałkanach i znalezienia rozwiązań ważna jest interwencja Unii Europejskiej. Dalsza współpraca lokalnych organizacji kobiecych i organizacji pozarządowych oraz wymiana pomiędzy nimi najlepszych praktyk może również przyczynić się do poprawy sytuacji. We wnioskach końcowych międzynarodowej konferencji poświęconej roli kobiet w rozwiązywaniu konfliktów, zorganizowanej w dniach 21-22 czerwca 2008 r. w Lublanie przez Institutum Studiorum Humanitatis - Ljubljana Graduate School in Humanities, czytamy: "Wdrażanie rezolucji nr 1325 wydaje się najlepiej przebiegać w Kosowie, gdzie agencje międzynarodowe i krajowe organizacje kobiece pracowały wspólnie realizując łączną strategię, dzięki której udało się wprowadzić rygorystyczne wymagania kwotowe dotyczące ogólnych i lokalnych wyborów, przeszkolić policję i armię i uczulić je na kwestię praw kobiet i potrzeby kobiet w sytuacjach pokonfliktowych".

Nie trzeba dodawać, że możliwość przyszłego przystąpienia do UE stanowi znaczną motywację dla krajów kandydujących i krajów, które mogą kandydować w przyszłości do rozwijania polityki. Dlatego prawa człowieka i prawa kobiet stanowią podstawowe kryteria, które muszą być spełnione we wszystkich tych krajach. W trakcie negocjacji potrzebny jest ścisły monitoring, a przed akcesją należy osiągnąć wymierne rezultaty.

ZAŁĄCZNIK

Tabela porównawcza

Źródła:

1. http://www.quotaproject.org/

2. Women for Women International, Kosova: www.womenforwomen.org

3. http://www.mpcs.gov.al/dshb/content/view/74/5/lang,en/

4. http://see.oneworldsee.org/article/view/143043/1/

5. http://www.womankind.org.uk/albania.html

6. http://www.arsbih.gov.ba/?PID=3&RID=71

7. http://www.fgenderc.com.ba/en/o_gender_centru.html

8. http://www.cps.edu.ba/CIPSdocs/call_for_applications_2008-18_July_2008.pdf

9. http://gender.undp.ba/index.aspx?PID=3&RID=84

10. http://www.balkaninsight.com/en/main/news/11835/

11. http://www.zenstud.hr/

12. http://www.undp.hr/show.jsp?page=62943 and http://www.stopvaw.org/sites/3f6d15f4-c12d-4515-8544-26b7a3a5a41e/uploads/CROATIA_VAW_FACT_SHEET_2006.pdf

13. The Association for Emancipation, Solidarity and Equality of Women of the Republic of Macedonia and Ms. Susannah Petrie, Member of Advisory Body, Ministry of Foreign Affaires, Republic of Macedonia

14.http://www.stopvaw.org/Moldova_Law_on_Gender_Equality_Passed_February_9_2006.html

15. http://www.gender-centru.md/en/situation.html

16. http://www.legislationline.org/legislation.php?tid=99&lid=8315&less=false

17. http://europeandcis.undp.org/environment/montenegro/show/B849CA14-F203-1EE9-B337BA74982D23A7

18. http://www.gender.vlada.cg.yu/files/1216719484.ppt

19. http://www.gender.vlada.cg.yu/files/1216719484.ppt

20. http://www.gov.me/eng/gender/vijesti.php?akcija=rubrika&rubrika=105

21. http://see.oneworldsee.org/article/view/147707/1/

22. http://see.oneworldsee.org/article/view/151092/1/

23. http://europeandcis.undp.org/gender/show/B861E39E-F203-1EE9-BB6A9B82C79B1E39 and http://www.eaea.org/news.php?aid=13515&k=2088&%20d=2007-05

24. http://www.parlament.sr.gov.yu/content/eng/aktivnosti/skupstinske_detalji.asp?Id=1287&t=A

(1) Turcja pasowałaby do tego, ale sprawozdania Komisji FEMM (INI 2004/2215 oraz INI 2006/2214 opracowane przez Emine Bozkurt) szczegółowo zajmują się tą kwestią. Dlatego sprawozdawczymi nie włącza uwzględnia jej tutaj. (2) Kilka przykładów: Chorwacja: Jakość życia w Chorwacji: Główne informacje z badań naukowych http://www.eurofound.europa.eu/pubdocs/2007/29/en/1/ef0729en.pdf; Bośnia i Hercegowina: Helsiński Komitet Praw człowieka w Bośni i Hercegowinie: Sprawozdanie w sprawie praw człowieka w Bośni i Hercegowinie, Analiza okresu styczeń-grudzień 2007: http://www.bh-hchr.org/Reports/Report%20on%20the%20status%20of%20HR%20for%202007.doc ; Republika Chorwacka - Centralny urząd statystyczny: Kobiety i mężczyźni w Chorwacji w roku 2007; Kobiety i mężczyźni w federacji Bośni i Hercegowiny 2006 r.; Czarnogóra: http://www.monstat.cg.yu/EngPublikacije.htm (3) Kilka przykładów: Była Jugosłowiańska Republika Macedonii: 2006 r. Ustawa dotycząca równouprawnienia kobiet i mężczyzn, zmiana kodeksu karnego w 2004 r. w odniesieniu do przestępstw na tle seksualnym, Plan działania dotyczący płci 2007-2012; Czarnogóra: 2007 Ustawa dotycząca równouprawnienia płci; Bośnia i Hercegowina: 2003 r. Ustawa o równouprawnieniu płci, 2005 r. Ustanowienie Centrum Równouprawnienia; Serbia: brak przepisów w zakresie równouprawnienia, ale istnieje Centrum Badań nad Etnicznością i Płcią; Chorwacja: nowe przepisy w zakresie równouprawnienia przyjęte w dniu 15 lipca 2008 r. , 2003: utworzenie stanowiska Rzecznika Praw w zakresie równouprawnienia; Albania: 2004 Ustawa dotycząca równouprawnienia płci; (4) Rada Europejska, która obradowała w Barcelonie w marcu 2002 r., uznała znaczenie opieki nad dziećmi w kontekście wzrostu i równych szans oraz wezwała państwa członkowskie do usunięcia czynników zniechęcających kobiety do uczestnictwa w życiu zawodowym oraz – z uwzględnieniem zapotrzebowania na opiekę nad dziećmi oraz zgodnie z krajowymi schematami zapewniania takiej opieki – dążyć do zapewnienia tej opieki do 2010 r. przynajmniej dla 90% dzieci w wieku od 3 lat do wieku obowiązku szkolnego oraz przynajmniej dla 33% dzieci poniżej 3 lat. (5) Źródło: http://see.oneworldsee.org/article/view/145292/1/ (6) (więcej informacji ) http://see.oneworldsee.org/article/view/143043/1/ (7) (więcej informacji ) http://see.oneworldsee.org/article/view/147167/1/ oraz http://www.cesi.hr/eng/raspis.php?p=Programmes%20and%20Projects