Η ΑΜΕΙΩΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΕΕ

Στόχος της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ είναι η βελτίωση της λειτουργίας των αγορών προς όφελος των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στην Ευρώπη.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επανειλημμένα επιβεβαιώσει τη δέσμευσή του στην αρχή του ελεύθερου, θεμιτού και ανοικτού ανταγωνισμού, όπως σκιαγραφήθηκε αρχικά στη Συνθήκη της Ρώμης και επαναβεβαιώθηκε από το Πρωτόκολλο σχετικά με την εσωτερική αγορά και τον ανταγωνισμό της Αναθεωρητικής Συνθήκης που υπεγράφη στην Πορτογαλία στις 13 Δεκεμβρίου.

Οι ετήσιες εκθέσεις της Επιτροπής επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2006 και 2007 παρουσιάζουν το έργο της Επιτροπής στην κατεύθυνση αυτών των στόχων και επίσης εξετάζουν το ενδεχόμενο μιας περαιτέρω παρέμβασης της Επιτροπής στο πλαίσιο της κρίσης των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Οι εκθέσεις έχουν συνταχθεί με μορφή στην οποία εξετάζονται πρώτα τα ζητήματα αντιμονοπωλιακής πολιτικής, ελέγχου των συγκεντρώσεων και κρατικών ενισχύσεων και στη συνέχεια εξετάζονται οι εξελίξεις και οι δράσεις σε επίπεδο κλάδων της οικονομίας.

ΑΝΤΙΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ο εκσυγχρονισμός της πολιτικής ανταγωνισμού στον οποίο προέβη η Επιτροπή σχεδιάστηκε ώστε να απελευθερωθούν πόροι της Επιτροπής με στόχο την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση των συμπράξεων, των περιοριστικών πρακτικών εμπορίου και της κατάχρησης της ισχύος στην αγορά. Βασικό στοιχείο για την εφαρμογή των ανωτέρω κατά το 2007, υπήρξε η αναθεώρηση της ανακοίνωσης επιείκειας του 2006 που ενθάρρυνε την υποβολή αναφορών σχετικά με παράνομες συμπεριφορές, μέσω της παροχής απαλλαγής ή μείωσης των προστίμων.

Το 2006 και το 2007 επιβλήθηκαν πρόστιμα άνω των 5 δισ. ευρώ σε 81 επιχειρήσεις, ως αποτέλεσμα της συμμετοχής τους σε ιδιαίτερης σοβαρότητας συμπράξεις – ποσό ρεκόρ που συνοδεύτηκε από σημαντικές αυξήσεις των περιστατικών επανειλημμένων παραβάσεων και παρακώλυσης των ερευνών.

Επίσης η Επιτροπή δικαίως συνέχισε τις εργασίες της αναφορικά με μια νέα Λευκή Βίβλο για τις αγωγές αποζημίωσης για παράβαση των αντιμονοπωλιακών κανόνων της ΕΚ, ώστε να καταστούν αποτελεσματικότερες οι αγωγές αποζημίωσης για παράβαση των αντιμονοπωλιακών κανόνων. Είναι σημαντικό ότι ο Επίτροπος κατέστησε σαφές ότι η εν λόγω μεταρρύθμιση πρέπει να διαρθρωθεί κατά τρόπο που να διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρχει πιθανότητα να αναπαραχθούν στην ΕΕ τα αρνητικά αποτελέσματα του καθεστώτος που επικρατεί στις ΗΠΑ. Ο εισηγητής επίσης δεν είναι βέβαιος για το ρόλο που διαδραματίζει σήμερα ο υπεύθυνος Συνδέσμου με τους Καταναλωτές της Επιτροπής, δεδομένου ότι η εν λόγω μεταρρύθμιση προστατεύει σημαντικά τα συμφέροντα των καταναλωτών.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει εκφράσει και στο παρελθόν το ενδιαφέρον του για τη διασφάλιση της ορθής αντιμετώπισης των ζημιογόνων οικονομικών επιπτώσεων της ισχύος στην αγορά. Όσον αφορά τις μεγάλες επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου (σούπερ μάρκετ), έχουν διατυπωθεί ανησυχίες σχετικά με την άνιση σχέση μεταξύ παραγωγών τροφίμων και λιανοπωλητών, η οποία χρήζει διερεύνησης. Παρομοίως, οι μικρές επιχειρήσεις στον τομέα των υπηρεσιών βρίσκονται συχνά αποκλεισμένες από τη δυνατότητα υποβολής προσφορών για παροχή εργασιών. Η Επιτροπή πρέπει να βρίσκεται σε επαγρύπνηση, ώστε να αποτρέπει τις καταχρήσεις στους εν λόγω τομείς.

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ

Προκειμένου να αποσαφηνισθούν περαιτέρω οι ισχύοντες κανόνες βάσει του κανονισμού συγκεντρώσεων, η Επιτροπή εξέδωσε μια ανακοίνωση για θέματα δικαιοδοσίας καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, που βοήθησαν τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν εναργέστερα την προσέγγιση της Επιτροπής στα θέματα αυτά.

Στις εκθέσεις εμφανίζεται μια αύξηση στον αριθμό των υποθέσεων συγκεντρώσεων που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή. Το 2006 και το 2007 ο συνολικός αριθμός των υποθέσεων που κοινοποιήθηκαν ανήλθε σε 752, όσες σχεδόν ήταν συνολικά οι υποθέσεις που κοινοποιήθηκαν τα τρία προηγούμενα έτη. Το 2007 σημειώθηκαν 402 κοινοποιήσεις, οι περισσότερες από απαρχής θεσμού. Από αυτές, η Επιτροπή επέβαλε απαγόρευση μόνο σε μία περίπτωση ενώ παραχωρήθηκαν 18 εγκρίσεις υπό όρους κατά την πρώτη φάση και πέντε εγκρίσεις υπό όρους κατά τη δεύτερη. Δύο κοινοποιήσεις αποσύρθηκαν. Αυτά τα αποτελέσματα αποτελούν σημαντική ένδειξη της αποτελεσματικότητας της αναδιάρθρωσης του τομέα ελέγχου των συγκεντρώσεων στους διάφορους τομείς και των ενισχυμένων οικονομικών αναλύσεων στις οποίες προβαίνει η Επιτροπή.

ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ

Το 2006 και το 2007 απευθύνθηκαν 1699 κοινοποιήσεις κρατικών ενισχύσεων προς την Επιτροπή, και πάλι οι περισσότερες από απαρχής θεσμού, ενώ ελήφθησαν και 1510 μέτρα χωρίς εκ των προτέρων κοινοποίηση. Το 5% αυτών των υποθέσεων διαπιστώθηκε ότι ήταν ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά. Εν όψει της τρέχουσας οικονομικής αναταραχής και της ύφεσης, πιθανότατα ο αριθμός των εν λόγω υποθέσεων θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο.

Η δράση της Επιτροπής για έναρξη εργασιών στην κατεύθυνση της ενοποίησης της γενικής απαλλαγής κατά κατηγορίες που καλύπτει τις ενισχύσεις υπέρ ΜΜΕ, τις ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη υπέρ ΜΜΕ, τις ενισχύσεις για την απασχόληση, τις ενισχύσεις για την επαγγελματική κατάρτιση και τις περιφερειακές ενισχύσεις, είναι συνεπώς καλοδεχούμενη.

Περαιτέρω αναθεωρήσεις πραγματοποιήθηκαν στον πίνακα παρακολούθησης των κρατικών ενισχύσεων. Πολλές από αυτές είναι ευπρόσδεκτες, καθώς προωθούν την παροχή λιγότερων και καλύτερα στοχευμένων ενισχύσεων και αξιολογούν την ανταπόκριση στους στόχους της Λισσαβόνας, αλλά φαίνεται ότι εξακολουθούν να μην υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία στον πίνακα παρακολούθησης ως προς μια ανάλυση της αποτελεσματικότητας των ενισχύσεων που έχουν ήδη χορηγηθεί.

Θα ήταν επίσης χρήσιμο εάν ο πίνακας παρακολούθησης τροποποιούνταν ώστε να προσδιορίζει με σαφήνεια τις χώρες που δεν έχουν διεκδικήσει αποτελεσματικά την επιστροφή των παράνομων κρατικών ενισχύσεων.

Κρατική ενίσχυση για την προστασία του περιβάλλοντος

Στην έκθεσή της για το 2007 η Επιτροπή επισημαίνει τις προπαρασκευαστικές της εργασίες με στόχο τη δημοσίευση, στις 23 Ιανουαρίου 2008, των αναθεωρημένων κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος. Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές εγγυώνται ότι τα κράτη μέλη μπορούν να παρέχουν υποστήριξη στην παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και στην ενεργειακά αποδοτική συμπαραγωγή ενέργειας, χορηγώντας λειτουργικές ενισχύσεις που καλύπτουν πλήρως τη διαφορά μεταξύ κόστους παραγωγής και αγοραίας τιμής.

ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΚΛΑΔΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Οι εκθέσεις του 2006 και 2007 καλύπτουν εκτενώς το έργο της Επιτροπής σε ένα ευρύ φάσμα κλάδων της οικονομίας. Η μορφή των εκθέσεων είναι εύχρηστη, καθώς η δομή τους εντοπίζει τις ενέργειες της Επιτροπής σε καθέναν από τους προσδιοριζόμενους κλάδους της οικονομίας. Ο εισηγητής διακρίνει τους εξής συγκεκριμένους κλάδους:

Ενέργεια:

Η Επιτροπή συνέταξε την τελική της έκθεση για τους κλάδους του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας το 2006, συμπεραίνοντας ότι οι αγορές της ενέργειας δεν λειτουργούν κανονικά, με αρνητικές επιπτώσεις για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές στην Ευρώπη. Η εκτεταμένη ανισότητα των τιμών των ενεργειακών προϊόντων και οι πρόσφατες εξαιρετικά υψηλές αυξήσεις των τιμών στην Ευρώπη αποδίδονται άμεσα στην αποτυχία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να αντιμετωπίσει δεόντως τα ζητήματα που προσδιόρισε η Επιτροπή στην κλαδική της ανάλυση.

Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

Κατά το 2006 και το 2007 η Επιτροπή προέβη σε σημαντική διερεύνηση των ζητημάτων των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Αρχικά, οι εν λόγω έρευνες αφορούσαν την διακυβέρνηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Πληρωμών, την πρόσβαση στα προγράμματα και τις υποδομές των καρτών, τις αγορές για τις κάρτες πληρωμών και τα συστήματά τους και τις αγορές για τους τρεχούμενους λογαριασμούς και τις συναφείς υπηρεσίες. Επίσης η Επιτροπή προχώρησε σε έρευνα στο πεδίο της παροχής ασφαλιστικών προϊόντων και υπηρεσιών προς επιχειρήσεις, από την οποία προέκυψε προβληματισμός αναφορικά με την έλλειψη αυθόρμητης γνωστοποίησης των αποζημιώσεων και με πιθανά κρούσματα σύγκρουσης συμφερόντων εκ μέρους χρηματιστών και άλλων ασφαλιστικών μεσιτών.

Από τον Ιούλιο του 2007, η ΓΔ Ανταγωνισμού έστρεψε την προσοχή της στην ανακεφαλαιοποίηση των γερμανικών τραπεζών και σύντομα ακολούθησαν αιτήματα ενισχύσεων διάσωσης αναφορικά με την IKB, τη Sachsen LB, και τη Northern Rock. Από τις 9 Οκτωβρίου το Συμβούλιο Ecofin έχει καλέσει την Επιτροπή να απλουστεύσει τις διαδικασίες εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να επισπευσθούν οι έρευνες για τις κρατικές ενισχύσεις σε κρίσιμες περιστάσεις. Στην πρόβλεψή της για το 2008, η έκθεση προβλέπει ότι η αστάθεια και η μεταβλητότητα που επηρέασαν τις αγορές προς τα τέλη του 2007 θα συνεχιστούν για μεγάλο διάστημα και του 2008 και ότι οι τράπεζες θα υποστούν μη εξυπηρετήσεις υποθηκών και υποτιμήσεις περιουσιακών στοιχείων που θα έχουν ως αποτέλεσμα σημαντικές ζημίες. Η Επιτροπή προέβλεψε την ανάγκη για πρόσθετη κεφαλαιακή ή κρατική ενίσχυση για να ξεπεραστεί η συνεχιζόμενη κρίση. Στο πλαίσιο της τρέχουσας κατάστασης, είναι απαραίτητο, εάν γίνει χρήση κρατικής ενίσχυσης για τη συνδρομή των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, η ενίσχυση αυτή να είναι σύμφωνη με τους πανευρωπαϊκούς κανόνες και οδηγίες που δεν προκαλούν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό του κλάδου.

Αυτοκινητοβιομηχανία

Η Επιτροπή συνεχίζει να δημοσιεύει τακτικές εκθέσεις αναφορικά με τις τιμές των αυτοκινήτων στην Ευρώπη. Πριν από έξι χρόνια, η ανισότητα μεταξύ των κρατών μελών στον εν λόγω τομέα ήταν άνω του 10%. Οι έρευνες αυτές κατέδειξαν μια συνεχή μείωση της ανισότητας στις τιμές καινούριων αυτοκινήτων στην ΕΕ, επιβεβαιώνοντας την παρουσία μιας ισχυρότερης και αποτελεσματικότερης αγοράς. Οι εργασίες άρχισαν το 2007, με την έκθεση αξιολόγησης για το 2008 σχετικά με τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα του κανονισμού αριθ. 1400/2002 για την απαλλαγή κατά κατηγορία των αυτοκινήτων οχημάτων.

Παρόλο που η αγορά του κλάδου των καινούριων αυτοκινήτων είναι πλέον αποτελεσματικότερη, η κατάσταση αναφορικά με τις επισκευές και τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων είναι λιγότερο ικανοποιητική, με αποκλεισμούς στη ροή τεχνικών πληροφοριών και στην πρόσβαση σε ανταλλακτικά.

Τηλεπικοινωνίες/μέσα μαζικής ενημέρωσης

Ο εισηγητής συγχαίρει την Επίτροπο Kroes για το ρόλο που διαδραμάτισε υποστηρίζοντας ενεργά και συμβάλλοντας εκτενώς στη δράση της Επιτροπής αναφορικά με τη μείωση των τηλεπικοινωνιακών χρεώσεων περιαγωγής και την προώθηση παρόμοιων προτάσεων σχετικά με τις χρεώσεις τηλεφόρτωσης δεδομένων. Η έκθεση του 2007 αναφέρεται επίσης ειδικά στην υιοθέτηση της Λευκής Βίβλου για τον αθλητισμό στο πλαίσιο του ρόλου της Επιτροπής σε ζητήματα μέσων μαζικής ενημέρωσης και αθλητισμού. Η Επιτροπή, στη θέση της σχετικά με την κύρια νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων και την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής ως προς την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ στον τομέα του αθλητισμού, έχει δικαίως επιστήσει την προσοχή στο παράρτημα Ι «για τον αθλητισμό και τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού».

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ:

Ο εκσυγχρονισμός της πολιτικής ανταγωνισμού υπήρξε καθοριστικός παράγοντας για τη δημιουργία της νέας διάρθρωσης και λειτουργίας της εφαρμογής της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ. Ουσιαστικό της στοιχείο υπήρξε η συνεργασία και ο συντονισμός μεταξύ των εθνικών αρχών ανταγωνισμού μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε τον έντονο προβληματισμό του ότι χωρίς ένα αποτελεσματικό ΕΔΑ, ο εκσυγχρονισμός δεν θα σημαίνει παρά την επανεθνικοποίηση της πολιτικής ανταγωνισμού, γεγονός που θα υπονόμευε σαφώς την ιδέα της ενιαίας εφαρμογής της πανευρωπαϊκής επιβολής της πολιτικής ανταγωνισμού. Οι εκθέσεις του 2006 και του 2007 αποτιμούν θετικά την αποτελεσματικότητα και την ανάπτυξη του ΕΔΑ, οι εργασίες του οποίου διέπονται από ευελιξία και ρεαλισμό. Ευπρόσδεκτο είναι επίσης το έργο που πραγματοποιείται με στόχο τη χρηματοδότηση της κατάρτισης και της δικαστικής συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστών που εργάζονται για την ερμηνεία και την επιβολή του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ.

Διμερής συνεργασία:

Η στενή συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Υπουργείου Δικαιοσύνης (Department of Justice) και της αμερικανικής επιτροπής εμπορίου (Federal Trade Commission) στις ΗΠΑ αποτελεί ένα πρότυπο υπερατλαντικής κανονιστικής συνεργασίας που θα έπρεπε να βρει μιμητές και σε άλλες ρυθμιστικές αρχές.

Η Επιτροπή είναι επίσης άξια συγχαρητηρίων για το ρόλο της στη συνδρομή των κινεζικών αρχών κατά την ανάπτυξη του νέου αντιμονοπωλιακού τους νόμου.

Πολυμερής συνεργασία:

Παρόλο που η ΓΔ Ανταγωνισμού διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο Διεθνές Δίκτυο Ανταγωνισμού, τις περισσότερες φορές αυτό γίνεται αντιληπτό μόνο από τις άλλες ρυθμιστικές αρχές και από όσους βρίσκονται στο εσωτερικό του κλάδου. Παρόμοιοι προβληματισμοί παραμένουν και αναφορικά με τη συμμετοχή της Επιτροπής και του Κοινοβουλίου στην Ετήσια Ημέρα Ανταγωνισμού, που μερικές φορές δεν διαφέρει σε τίποτα από ένα σεμινάριο νομικής. Χρειάζεται ακόμη περισσότερη δουλειά προκειμένου να εξηγηθεί στους ευρωπαίους πολίτες η σημασία της υποστήριξης του ελεύθερου, θεμιτού και ανοικτού ανταγωνισμού σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.