w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1081/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego w celu rozszerzenia rodzajów kosztów kwalifikujących się do objęcia dofinansowaniem z EFS

(COM(2008)0813 – C6-0454/2008 – 2008/0232(COD))

(Procedura współdecyzji: pierwsze czytanie)

Parlament Europejski,

–   uwzględniając wniosek Komisji przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie (COM(2008)0813),

–   uwzględniając art. 251 ust. 2 oraz art. 148 Traktatu WE, zgodnie z którymi wniosek został przedstawiony Parlamentowi przez Komisję (C6-0454/2008),

–   uwzględniając art. 51 Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych oraz opinie Komisji Budżetowej i Komisji Rozwoju Regionalnego (A6-0116/2009),

1.  zatwierdza wniosek Komisji;

2.  zwraca się do Komisji o ponowne przekazanie mu sprawy, jeśli uzna ona za stosowne wprowadzenie znaczących zmian do swojego wniosku lub zastąpienie go innym tekstem;

3.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji.

Obecny kryzys finansowy i spowolnienie gospodarki wpływają negatywnie na stan budżetów publicznych. Wiele spośród państw członkowskich odnotowało znaczne ograniczenie tempa wzrostu; w niektórych przypadkach doszło nawet do jego wstrzymania. Zaczynają podnosić się stopy bezrobocia. W tym kontekście kwestią żywotnej wagi staje się pełne wykorzystanie potencjału Europejskiego Funduszu Społecznego dla celów zmniejszenia trudności, jakie napotykają bezrobotni, w szczególności należący do najsłabszych społecznie grup, w warunkach spowolnienia gospodarczego.

Celem wniosku Komisji jest dodanie kolejnej, uproszczonej metody wykorzystywania środków Europejskiego Funduszu Społecznego w taki sposób, żeby wkład finansowy przyczyniał się do szybszego i skuteczniejszego rozwiązywania gospodarczych i społecznych problemów, jakie stoją przed Europą.

W dniu 15 czerwca 2005 r. Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych przyjęła w pierwszym czytaniu sprawozdanie Silva Penedy dotyczące rozporządzenia WE nr 1081/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego. Już wtedy komisja określiła potrzebę dalszego uproszczenia jako kluczowe zadanie związane z funduszami strukturalnymi ogólnie, a ESF w szczególności. Stanowisko komisji znalazło potwierdzenie w głosowaniu na posiedzeniu plenarnym w dniu 6 lipca 2005 r.

Europejski Trybunał Obrachunkowy również zalecił uproszczenie „podstawy obliczenia kosztów kwalifikowalnych i szerszego wykorzystania płatności opartych na kwotach i stawkach ryczałtowych, zamiast zwracania kosztów rzeczywistych”. Zgodnie jednak z zasadami EFS płatności w formie kwot ryczałtowych nie są obecnie kwalifikowalne, a stawki ryczałtowe możliwe są jedynie w przypadku kosztów pośrednich.

Celem wniosku Komisji jest rozszerzenie finansowania w oparciu o stawki ryczałtowe (1) oraz umożliwienie stosowania systemów płatności kwot zryczałtowanych (2):

1)     stawki ryczałtowe w oparciu o standardowe koszty jednostkowe:

         W przyszłości stawki ryczałtowe będą obowiązywać nie tylko w przypadku kosztów pośrednich, ale również kosztów bezpośrednich i kosztów mieszanych.

Stawki ryczałtowe są obliczane i ustalane przez państwa członkowskie. Górnej granicy nie ustala się. Przedstawione obliczenia muszą być jednak „rzetelne, sprawiedliwe i weryfikowalne”.

2)     kwoty ryczałtowe:

         Wprowadza się płatności ryczałtowe. Mogą one być stosowane zarówno do kosztów bezpośrednich, jak i pośrednich do wysokości maksymalnie 50 000 euro.

         Podobnie jak w przypadku stawek ryczałtowych przedstawione obliczenia muszą być jednak „rzetelne, sprawiedliwe i weryfikowalne”; są one ustalane z góry przez państwa członkowskie.

Komisja Europejska sprawdza opracowane przez państwa członkowskie mechanizmy obliczania stawek ryczałtowych i kwot ryczałtowych – podobnie jak w przypadku procedury stosowanej w odniesieniu do stawek ryczałtowych dla kosztów pośrednich.

Sprawozdawczyni przeprowadziła intensywną wymianę informacji z Komisją Europejską, państwami członkowskimi i szeregiem organizacji pozarządowych na szczeblu europejskim i krajowym, a także z Komisją Kontroli Budżetowej Parlamentu Europejskiego.

W jej toku ustaliła, że inicjatywa Komisji Europejskiej została przyjęta przez wszystkie strony z zadowoleniem jako uproszczenie administracji. Początkowe wątpliwości sprawozdawczyni dotyczące możliwych nadużyć przy stosowaniu stawek ryczałtowych z uwagi na brak górnej granicy zostały rozwiane.

Cztery kluczowe obszary działania Europejskiego Funduszu Społecznego pozostaną niezmienione:

- rosnąca zdolność adaptacji pracowników i przedsiębiorstw;

- zwiększanie dostępu do zatrudnienia, zapobieganie bezrobociu, podwyższanie wieku produkcyjnego i zwiększanie udziału w rynku pracy;

- wzmacnianie włączenia społecznego poprzez promowanie integracji z miejscem pracy osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji i zwalczanie dyskryminacji;

- promowanie partnerstwa dla reform w dziedzinie zatrudnienia i włączenia społecznego.

Niezależnie od wyżej wymienionych priorytetów EFS będzie w dalszym ciągu wspierał działania zmierzające do rozszerzenia i udoskonalenia inwestycji w kapitał ludzki, w szczególności poprzez poprawę systemów kształcenia i szkolenia oraz działania skierowane na rozwój możliwości instytucjonalnych oraz skuteczności administracji publicznej na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.

Wniosek Komisji nie wiąże się z osłabieniem uwagi poświęcanej podjętemu przez Unię zobowiązaniu do zniesienia nierówności między kobietami i mężczyznami oraz do propagowania dobrych rządów. Zaangażowanie partnerów społecznych ma szczególne znaczenie w kontekście realizacji celów Funduszu, jego działań oraz częściowego dostosowania programów Europejskiego Funduszu Społecznego.

Wniosek Komisji ogranicza się do wprowadzenia uproszczeń w działaniu Europejskiego Funduszu Społecznego, aby przyczynić się do skutecznego, sprawnego i szybkiego spożytkowania dostępnych zasobów bez sprzeniewierzania się zasadom należytego zarządzania finansami.

ZWIĘZŁE UZASADNIENIE

Kryzys finansowy, a następnie gospodarczy, w obliczu którego stanęła Europa, spowodował zwiększoną presję konkurencyjną na przedsiębiorstwa oraz negatywnie wpłynął na stan finansów publicznych. Kryzys stał się przyczyną spowolnienia tempa wzrostu gospodarczego uległo spowolnieniu, a w niektórych przypadkach recesji. Ponadto odnotowano duży wzrost stopy bezrobocia.

W celu przeciwdziałania poważnym problemom związanym z zatrudnieniem Komisja proponuje środki mające na celu skuteczne i szybkie wykorzystanie środków dostępnych w ramach EFS. Proponuje ona uproszczoną metodę wykorzystania środków Europejskiego Funduszu Społecznego w celu szybkiego i skutecznego rozwiązania obecnych problemów gospodarczych i społecznych, a zwłaszcza bezrobocia.

Stanowisko sprawozdawczyni

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej z zadowoleniem odnosi się do wniosku Komisji, podkreślając jednocześnie, że Parlament wielokrotnie kładł nacisk na konieczność uproszczenia procedur funkcjonowania i przydzielania środków finansowych z funduszy strukturalnych.

Sprawozdawczyni uważa, że wniosek dotyczący rozszerzenia zakresu kosztów kwalifikujących się do korzystania ze środków EFS – mianowicie kwot i stawek ryczałtowych opartych na standartowych kosztach jednostkowych – umożliwiłby przyspieszoną realizację funduszu, ponieważ jego celem jest jednocześnie uproszczenie zarządzania, administracji i kontroli działań, które korzystają ze współfinansowania z EFS.

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej ponownie podkreśla, że opóźnienia w realizacji polityki strukturalnej są spowodowane między innymi zbyt uciążliwymi procedurami oraz że należy te procedury uprościć.

W związku z tym należy przypomnieć, że w budżecie korygującym 6/2008 podkreślono poważne opóźnienia w zatwierdzeniu dziewiątego programu operacyjnego, co spowodowało przeniesienie środków z EFPR, zgodnie z art. 48 porozumienia międzyinstytucjonalnego.

Projekt zmian legislacyjnych, w połączeniu z wnioskiem Komisji w sprawie uproszczenia zarządzania finansowego środkami, o którym mowa w rozporządzeniu ustanawiającym przepisy ogólne, stanowi właściwą odpowiedź w kontekście obecnego kryzysu finansowego i powinien on ułatwić wdrażanie polityki spójności.

Sprawozdawczyni podkreśla, że ważne jest, aby w ramach tego uproszczenia przyznać organom zarządzającym odpowiednie środki umożliwiające skuteczne wspieranie promotorów projektów, mianowicie w celu osiągnięcia spodziewanych pozytywnych skutków dla gospodarki i zatrudnienia za pomocą partnerstw publiczno-prywatnych (PPP).

Z punktu widzenia ściśle budżetowego sprawozdawczyni komisji opiniodawczej zwraca się do Komisji o przekazanie Komisji Budżetowej dokładnych informacji na temat wpływu tego wniosku na płatności i zaległe zobowiązania (RAL), a bardziej ogólnie na wykorzystanie środków dostępnych na obecny rok budżetowy, także z uwzględnieniem śródokresowego przeglądu wieloletnich ram finansowych.

Na zakończenie sprawozdawczyni komisji opiniodawczej, mając na uwadze, że przyjęcie zmian legislacyjnych jest kwestią pilną, zachęca członków Komisji Budżetowej do przyjęcia wniosku w obecnej postaci, bez wnoszenia poprawek.

******

Komisja Budżetowa zaleca Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, jako komisji przedmiotowo właściwej, zatwierdzenie wniosku Komisji.

PROCEDURA

ZWIĘZŁE UZASADNIENIE

W odpowiedzi na światowy kryzys finansowy Komisja Europejska proponuje państwom członkowskim plan pobudzenia gospodarki europejskiej. Szefowie państw i rządów UE potwierdzili potrzebę skoordynowanych działań w obliczu obecnej sytuacji, a Komisja opublikowała w dniu 26 listopada 2008 r. komunikat „Plan pobudzenia europejskiej gospodarki”, w którym stwierdza się, że polityka spójności w znacznym stopniu przyczynia się do prowadzenia inwestycji publicznych przez państwa członkowskie i regiony oraz że powinna ona stać się sposobem na przezwyciężenie obecnego kryzysu.

W planie pobudzenia gospodarki europejskiej sugeruje się przede wszystkim przeprowadzenie działań w obszarach priorytetowych strategii lizbońskiej w sposób pozwalający na osiągnięcie wzrostu gospodarczego i wzrostu zatrudnienia. Zadaniem wszystkich wykorzystywanych instrumentów ma być realizowanie tego założenia i przyspieszenie osiągnięcia wyników. W tym kontekście rozszerzenie zakresu działań Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji i przyspieszenie działań Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) odnoszą się przede wszystkim do reagowania na liczne sytuacje nadzwyczajne o charakterze społecznym i gospodarczym, które cierpią na brak wsparcia. Podobnie jak w przeszłości również dziś mamy pewność, że ich działalność będzie tym skuteczniejsza, im lepiej uzupełniać się będą ich działania i zakres działalności.

Europejski Fundusz Społeczny wspiera polityki i priorytety mające na celu osiągnięcie postępów w dążeniu do pełnego zatrudnienia, poprawy jakości i wydajności pracy, propagowania włączenia społecznego i spójności społecznej oraz odgrywa kluczową rolę we wprowadzaniu środków zawartych w planie pobudzenia gospodarki europejskiej.

Mając na uwadze, że nie przewidziano żadnego uwolnienia nowych środków ani nowych linii działania w terenie, szczególnie ważne jest, aby cały potencjał Europejskiego Funduszu Społecznego był wykorzystywany do rozwiązywania problemów dotyczących walki z bezrobociem oraz do szybkiego podniesienia konkurencyjności w gospodarce europejskiej, co wynika z obecnego kryzysu finansowego i spowolnienia gospodarczego.

W tym kontekście wniosek Komisji dąży do uproszczenia metod zarządzania płatnościami współfinansowanymi z Europejskiego Funduszu Społecznego i sposobów wykorzystywania ich w celu zachęcenia do skuteczniejszego, efektywniejszego i szybszego korzystania z dostępnych środków, przeznaczonych na wspieranie państw członkowskich i regionów borykających z kryzysem gospodarczym.

Należy podkreślić, że Parlament Europejski i Komisja Rozwoju Regionalnego (REGI) wielokrotnie wskazywały na uproszczenie jako na element kluczowy na rzecz poprawy sposobu zarządzania i wykorzystywania funduszy strukturalnych.

Należy przypomnieć, że Trybunał Obrachunkowy w sprawozdaniu rocznym dotyczącym wykonania budżetu za rok budżetowy 2007 również zalecił uproszczenie podstawy obliczenia kosztów kwalifikowalnych i szerszego wykorzystania płatności opartych na kwotach i stawkach ryczałtowych, zamiast zwracania „kosztów rzeczywistych”(1).

Jeżeli chodzi o płatności z Europejskiego Funduszu Społecznego oparte na stawkach ryczałtowych, stały się one możliwe w przypadku płatności kosztów pośrednich od 2007 r., jednak zasady EFS nie dopuszczają kwalifikowania płatności w formie kwot ryczałtowych.

W tym kontekście wniosek Komisji ma na celu rozszerzenie zakresu finansowania ryczałtowego o koszty bezpośrednie, objęcie tym zakresem taryf standardowych kosztów jednostkowych i umożliwienie stosowania systemów wypłat kwot zryczałtowanych.

Z tego względu wniosek przedstawiony przez Komisję Europejską jest zgodny z sugestiami już wcześniej wyrażonymi przez Komisję Rozwoju Regionalnego jeżeli chodzi o zgodność z interesami zaangażowanych podmiotów z państw członkowskich.

Mając na uwadze pilny charakter wdrożenia proponowanych rozwiązań, Parlament Europejski został poproszony o jak najszybsze przyjęcie swojego stanowiska.

Parlament Europejski nigdy nie uchylał się od ciążącej na nim odpowiedzialności politycznej. W związku z tym i pomimo, iż pojawiło się wiele różnych rozwiązań w obliczu obecnej sytuacji, Parlament Europejski wstrzymuje się na razie z przedstawieniem nowych propozycji i zmian, aby zapewnić szybkość przeprowadzenia procesu i rzeczywiste korzyści dla obywateli, które zakłada omawiany wniosek. Zwraca jednak uwagę na konieczność rozpoczęcia już teraz – z udziałem Komisji Europejskiej – procedury oceny tego funduszu w perspektywie przeglądu uzupełniającego, który powinien zostać jak najszybciej przeprowadzony.

W związku z powyższym Komisja Rozwoju Regionalnego popiera wniosek Komisji.

******

Komisja Rozwoju Regionalnego zaleca Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, jako komisji przedmiotowo właściwej, zatwierdzenie wniosku Komisji.

PROCEDURA

(1) Sprawozdanie roczne Trybunału Obrachunkowego dotyczące wykonania budżetu za rok budżetowy 2007 wraz z odpowiedziami instytucji, rozdział 2, pkt 2.42; Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 286 z 10.11.2008, tom 51.