Procedura : 2015/2325(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A8-0024/2016

Teksty złożone :

A8-0024/2016

Debaty :

PV 08/03/2016 - 5
CRE 08/03/2016 - 5

Głosowanie :

PV 08/03/2016 - 6.7

Teksty przyjęte :

P8_TA(2016)0073

SPRAWOZDANIE     
PDF 761kWORD 198k
10 lutego 2016
PE 571.702v03-00 A8-0024/2016

w sprawie sytuacji uchodźczyń i kobiet ubiegających się o azyl w UE

(2015/2325(INI))

Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia

Sprawozdawczyni: Mary Honeyball

POPRAWKI
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie sytuacji uchodźczyń i kobiet ubiegających się o azyl w UE

(2015/2325(INI))

Parlament Europejski,

–  uwzględniając art. 2 oraz art. 3 ust. 3 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (TUE),

–  uwzględniając art. 8 oraz art. 78 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

–  uwzględniając art. 23 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

–  uwzględniając Konwencję z 1951 r. i Protokół z 1967 r. dotyczące statusu uchodźców,

–  uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka z 1948 r.,

–  uwzględniając Konwencję ONZ z 1979 r. w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW) oraz zalecenie ogólne nr 32 Komitetu ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet z dnia 14 listopada 2014 r. w sprawie aspektów statusu uchodźcy związanych z płcią, azylu, obywatelstwa i bezpaństwowości kobiet,

–  uwzględniając Konwencję Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencję stambulską),

–  uwzględniając deklarację pekińską i pekińską platformę działania, przyjęte podczas czwartej Światowej Konferencji w sprawie Kobiet w dniu 15 września 1995 r., oraz późniejsze dokumenty końcowe przyjęte na posiedzeniach specjalnych Organizacji Narodów Zjednoczonych Pekin +5, Pekin +10, Pekin +15 i Pekin +20,

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 13 maja 2015 r. pt. „Europejski program w zakresie migracji” (COM(2015)0240),

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 27 maja 2015 r. pt. „Unijny plan działania na rzecz zwalczania przemytu migrantów na lata 2015–2020” (COM(2015)0285),

–  uwzględniając konkluzje Rady z dnia 12 października 2015 r. w sprawie migracji, a szczególnie zawarte w nich zobowiązanie do działania na rzecz zagwarantowania praw człowieka kobietom i dziewczętom,

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastępującą decyzję ramową Rady 2002/629/WSiSW,

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającą normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującą decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW,

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/33/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową,

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich,

–  uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej,

–  uwzględniając wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego unijny wspólny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia do celów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej oraz zmieniającego dyrektywę 2013/32/UE,

–  uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 862/2007 w sprawie statystyk Wspólnoty z zakresu migracji i ochrony międzynarodowej,

–  uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca,

–  uwzględniając konkluzje Rady z dnia 26 października 2015 r. pt. „Plan działania w sprawie równości płci 2016–2020”,

–  uwzględniając komunikat Komisji z dnia 25 marca 2015 r. pt. „Wdrażanie europejskiej polityki sąsiedztwa w 2014 r.” (SWD(2015)0076),

–  uwzględniając rezolucje Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych nr 1325 i nr 1820 w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa,

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 2 grudnia 2015 r. dotyczącą sprawozdania specjalnego Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie dochodzenia z własnej inicjatywy OI/5/2012/BEH-MHZ dotyczącego Fronteksu(1),

–  uwzględniając art. 52 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia (A8-0024/2016),

A.  mając na uwadze, że bezprecedensowa, stale rosnąca liczba mężczyzn, kobiet i dzieci ubiega się o ochronę międzynarodową w UE w wyniku obecnych konfliktów, niestabilności regionalnej oraz naruszeń praw człowieka, w tym przemocy uwarunkowanej płcią oraz stosowania gwałtu jako narzędzia wojny;

B.  mając na uwadze, że w całej Unii Europejskiej występuje wysoki poziom nierówności płci wśród osób ubiegających się o azyl; mając na uwadze, że kobiety stanowią średnio jedną trzecią osób, które ubiegają się o azyl; mając na uwadze, że od początku 2015 r. do końca listopada tegoż roku na wybrzeża Europy przybyło przez Morze Śródziemne około 900 000 osób, a 38% tej liczby stanowiły kobiety i dzieci; mając na uwadze, że według Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców (UNHCR) w styczniu 2016 r. kobiety i dzieci stanowiły 55% osób przybywających do Grecji w celu ubiegania się o azyl w UE; mając na uwadze, że już zbyt wiele osób, w tym wiele kobiet, straciło życie podczas tych „podróży nadziei”;

C.  mając na uwadze, że kobiety oraz osoby LGBTI poddawane są szczególnym formom prześladowań ze względu na płeć, co wciąż zbyt często nie jest uwzględniane w procedurach azylowych;

D.  mając na uwadze, że rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325 w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa nie osiągnęła swojego podstawowego celu, zakładającego ochronę kobiet i wyraźne zwiększenie ich udziału w procesach politycznych i decyzyjnych;

E.  mając na uwadze, że według UNHCR każdego roku o azyl w UE ubiega się około 20 000 kobiet i dziewcząt pochodzących z krajów, w których praktykowane jest okaleczanie żeńskich narządów płciowych; mając na uwadze, że znaczna liczba kobiet ubiega się o azyl z obawy przed okaleczeniem narządów płciowych;

F.  mając na uwadze, że według szacunków UNHCR 71% ubiegających się o azyl kobiet pochodzących z krajów, w których praktykuje się okaleczanie żeńskich narządów płciowych, doznało takiego okaleczenia; mając na uwadze, że Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał orzeczenia wstrzymujące wydalenie dziewcząt zagrożonych okaleczeniem narządów płciowych z uwagi na ryzyko nieodwracalnej szkody dla ich zdrowia fizycznego i psychicznego;

G.  mając na uwadze, że kobiety i dziewczęta ubiegające się o azyl potrzebują szczególnej ochrony oraz kierują się innymi niż mężczyźni obawami, co wymaga, by wszelka polityka azylowa i procedury azylowe, w tym rozpatrywanie wniosków o udzielenie azylu, uwzględniały aspekt płci oraz zakładały indywidualne podejście; mając na uwadze, że wnioski o udzielenie azylu związane z przemocą powinny być rozpatrywane w sposób zapewniający kobietom ochronę przed wtórną wiktymizacją w toku procedury azylowej;

H.  mając na uwadze, że proces integracji oraz prawa kobiet i dziewcząt są osłabione, kiedy ich status prawny jest uzależniony od małżonka;

I.  mając na uwadze, że odnośne akty ustanawiające wspólny europejski system azylowy muszą zostać przetransponowane i wdrożone zgodnie z Konwencją genewską dotyczącą statusu uchodźców i innymi właściwymi instrumentami;

J.  mając na uwadze, że traktowanie kobiet i dziewcząt ubiegających się o azyl ogromnie różni się w poszczególnych państwach członkowskich i że nadal występują bardzo poważne braki;

K.  mając na uwadze, że uchodźczynie i kobiety ubiegające się o azyl są często obiektem dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie i są bardziej narażone na przemoc seksualną i uwarunkowaną płcią w krajach pochodzenia, w krajach tranzytu i w krajach docelowych; mając na uwadze, że szczególnie narażone są kobiety i dziewczęta pozbawione opieki, kobiety będące głowami rodzin, kobiety ciężarne, osoby niepełnosprawne i osoby w podeszłym wieku;

L.  mając na uwadze, że uchodźczynie muszą nie tylko walczyć z zagrożeniami dla ich bezpieczeństwa osobistego (długa i niebezpieczna wędrówka na uchodźstwo, nękanie, obojętność ze strony urzędów, częste nadużycia seksualne i przemoc, nawet po osiągnięciu pozornie bezpiecznego miejsca, wraz z wynikającym z tego piętnem społecznym), lecz także zadbać o bezpieczeństwo fizyczne oraz dobrobyt i przetrwanie własnych rodzin;

M.  mając na uwadze, że wielu uchodźców przybyłych do Europy żyje w prowizorycznych warunkach w obozach bądź na ulicach, a kobiety i dziewczęta stanowią grupę wymagającą szczególnej troski;

N.  mając na uwadze, że sieci kryminalne wykorzystują brak bezpiecznej drogi do UE dla osób ubiegających się o azyl i uchodźców, niestabilność regionalną i konflikty regionalne oraz trudną sytuację kobiet i dziewcząt próbujących ucieczki, aby wyzyskiwać je poprzez handel ludźmi i eksploatację seksualną;

O.  mając na uwadze, że kobiety będące ofiarami przemocy i handlu ludźmi są bardziej narażone na choroby przenoszone drogą płciową;

P.  mając na uwadze, że Biuro UNHCR poinformowało o przypadkach przemocy i nadużyć, w tym przemocy seksualnej, wobec kobiet i dzieci na uchodźstwie podczas podróży, a także w przeludnionych ośrodkach recepcyjnych w UE;

Q.  mając na uwadze, że kobiety i dziewczęta ubiegające się o status uchodźcy w UE często uciekają przed reżimami dopuszczającymi się ucisku wobec kobiet, nieuznającymi równości kobiet i mężczyzn, tolerującymi przemoc wobec kobiet, nadużycia oraz małżeństwa zawierane okresie małoletniości, małżeństwa przedwczesne i małżeństwa wymuszone;

R.  mając na uwadze, że bardzo często ośrodki recepcyjne nie dysponują odpowiednimi pomieszczeniami, w których matki mogłyby zajmować się i opiekować swoimi dziećmi; mając ponadto na uwadze, że struktury pomocy prawnej nie zapewniają odpowiedniej pomocy w pozyskiwaniu informacji i poszukiwaniu członków rodzin;

S.  mając na uwadze, że w ośrodkach recepcyjnych i ośrodkach tranzytowych na obszarze Unii Europejskiej nie zapewnia się najbardziej podstawowych warunków sprzyjających zapobieganiu przemocy uwarunkowanej płcią, takich jak osobne łazienki, prysznice czy pomieszczenia sypialne dla kobiet;

T.  mając na uwadze, że dziewczęta uciekające przed konfliktami i prześladowaniem w większym stopniu zagrożone są zawarciem przedwczesnego, wymuszonego małżeństwa w okresie małoletniości, a także narażone są na gwałt, nadużycia seksualne i fizyczne oraz prostytucję;

U.  mając na uwadze, że odseparowanie od rodzin, w tym na skutek umieszczenia w ośrodku detencyjnym, naraża kobiety i dzieci na zwiększone ryzyko;

V.  mając na uwadze, że choć prawo do łączenia rodzin stanowi podstawowe prawo człowieka, to możliwość skorzystania z niego jest systematycznie opóźniana, a nawet naruszana oraz że kobiety i dzieci są pierwszymi ofiarami odmowy lub opóźniania skorzystania z tego prawa;

W.  mając na uwadze, że kobiety są często zmuszone akceptować pracę nierejestrowaną i w poniżających warunkach, aby móc pozostać w państwie, do którego przybyły;

X.  mając na uwadze, że w pekińskiej platformie działania zwrócono uwagę na potrzebę zwiększenia udziału kobiet w rozwiązywaniu konfliktów na szczeblach decyzyjnych, a także na potrzebę właściwego włączenia uchodźczyń, kobiet przesiedlonych i migrantek w podejmowanie decyzji ich dotyczących;

Y.  mając na uwadze, że jednym z celów zrównoważonego rozwoju (cel numer 5) jest osiągnięcie równości płci i wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt do roku 2030;

1.  uważa, że aby poprawić bezpieczeństwo i ochronę kobiet i dziewcząt na uchodźstwie, należy udostępnić osobom uciekającym przed konfliktami i prześladowaniem bezpieczne i legalne drogi do UE oraz że należy brać pod uwagę aspekt płci; w szczególności podkreśla, że w unijnych programach przesiedleń powinno uczestniczyć więcej państw członkowskich; uważa, że prawodawstwo i polityka dotyczące nieuregulowanej migracji nie powinny uniemożliwiać dostępu do procedur azylowych w UE; podkreśla, że prawo do azylu jest zapisane w art. 18 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej;

2.  podkreśla pilną potrzebę natychmiastowego stworzenia bezpiecznych i legalnych dróg uzyskiwania azylu, aby przeciwdziałać sieciom przemytniczym oraz umożliwić w większym stopniu kobietom, dzieciom, osobom starszym i osobom niepełnosprawnym poszukiwanie schronienia bez narażania życia; wyraża głębokie zaniepokojenie przypadkami śmierci, zawróceń i rażących naruszeń praw człowieka na zewnętrznych granicach UE; uważa, że odpowiedzialność oraz koszty i korzyści powinny być dzielone pomiędzy wszystkie 28 państw członkowskich, a nie tylko pomiędzy państwa pierwszego wjazdu na terytorium UE; ubolewa z powodu braku solidarności między państwami członkowskimi;

3.  podkreśla znaczenie indywidualnej rejestracji uchodźczyń i otrzymywania przez nie odpowiednich dokumentów zapewniających im bezpieczeństwo osobiste, swobodę przemieszczania się i dostęp do usług pierwszej potrzeby zgodnie z wymaganiami UNHCR;

4.  podkreśla, że komitety koordynacyjne i wszelkie inne formy reprezentacji uchodźców, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich oraz w obozach, a nawet na obszarach powrotu, powinny spełniać wymogi parytetu płci, aby zapewnić poszanowanie praw i potrzeb uchodźczyń i kobiet ubiegających się o azyl;

5.  ponawia apel do Unii Europejskiej i jej państw członkowskich o podpisanie i ratyfikowanie Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet (konwencji stambulskiej);

6.  wzywa wszystkie państwa członkowskie do zagwarantowania – we współpracy z UE – specjalistycznego, dostępnego na każdym etapie procedury azylowej doradztwa oraz opieki psychologicznej i socjalnej dla kobiet, które doznały przemocy uwarunkowanej płcią, przy czym w działanie to bezpośrednio zaangażowane powinny być wykwalifikowane kobiety będące specjalistkami w tej dziedzinie;

7.  wyraża głębokie zaniepokojenie doniesieniami o tym, że kobiety i dzieci podejmują stosunki seksualne, aby przeżyć, płacąc w ten sposób przemytnikom za umożliwienie kontynuacji podróży do UE w celu złożenia wniosku o azyl; ponownie podkreśla, że bezpieczne i legalne drogi do Europy stanowią klucz do skutecznego zapobiegania takim sytuacjom;

8.  apeluje do UE o uwzględnienie aspektu płci podczas tworzenia mechanizmu składania skarg w ramach urzędu Fronteksu ds. praw podstawowych, w celu zajęcia się naruszeniami praw człowieka popełnianymi przez Frontex, państwa członkowskie i urzędników państw trzecich w toku współpracy z Fronteksem, zgodnie z apelem zawartym w rezolucji Parlamentu z dnia 2 grudnia 2015 r. dotyczącej sprawozdania specjalnego Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie dochodzenia z własnej inicjatywy OI/5/2012/BEH-MHZ dotyczącego Fronteksu;

9.  wzywa do podjęcia środków mających na celu zapewnienie pełnej integracji uchodźczyń i kobiet ubiegających się o azyl poprzez ich ochronę przed jakąkolwiek formą wyzysku, nadużyć, przemocy i handlu ludźmi;

10.  podkreśla, że na etapie opracowywania, wdrażania i oceny wszelkich unijnych strategii politycznych i środków w zakresie migracji i azylu należy uwzględniać kwestie związane z płcią;

Związane z płcią aspekty nadawania statusu uchodźcy

11.  wzywa do przyjęcia nowego, kompleksowego zbioru ogólnounijnych wytycznych dotyczących płci w ramach szerszych reform polityki migracyjnej i azylowej, który będzie w pełni uwzględniał aspekt społeczny, kulturowy i polityczny prześladowań oraz obejmował środki dotyczące przyjmowania i integracji;

12.  podkreśla, że nawet w krajach uważanych za bezpieczne kobiety mogą doświadczać prześladowań uwarunkowanych płcią, a osoby LGBTI mogą być narażone na nadużycia, co uzasadniałoby wniosek o udzielenie ochrony; wzywa wszystkie państwa członkowskie, aby przyjęły procedury azylowe oraz postarały się opracować programy szkoleń uwzględniające potrzeby kobiet o wieloaspektowo marginalizowanej tożsamości, w tym kobiet LGBTI; wzywa wszystkie państwa członkowskie do zwalczania szkodliwych stereotypów dotyczących zachowania i cech kobiet LGBTI oraz do pełnego stosowania Karty praw podstawowych UE w odniesieniu do składanych przez nie wniosków o azyl; podkreśla potrzebę utworzenia ośrodków recepcyjnych uwzględniających potrzeby osób LGBTI we wszystkich państwach członkowskich; podkreśla, że przemoc wobec osób LGBTI jest zjawiskiem powszechnym w ośrodkach recepcyjnych;

13.  podkreśla, że formy przemocy i dyskryminacji na tle płci, w tym – lecz nie tylko – gwałt i przemoc seksualna, okaleczanie żeńskich narządów płciowych, wymuszone małżeństwa, przemoc domowa, tzw. zbrodnie honorowe oraz dyskryminacja ze względu na płeć sankcjonowana przez państwo stanowią przejawy prześladowania i powinny być uzasadnionymi powodami do ubiegania się o azyl w UE oraz że powinno to zostać ujęte w nowych wytycznych dotyczących aspektu płci;

14.  wzywa Komisję do zebrania dokładnych statystyk z zakresu migracji i ochrony międzynarodowej z myślą o dodaniu większej liczby kategorii danych prezentowanych w rozbiciu na płeć, szczególnie w odniesieniu do etapów procedury azylowej po podjęciu decyzji wstępnej;

15.  apeluje do Komisji, aby opracowała wskazówki interpretacyjne w sprawie okaleczania żeńskich narządów płciowych, w pełni uwzględniające wytyczne UNHCR w sprawie prześladowania uwarunkowanego płcią oraz notę UNHCR zawierającą wytyczne w sprawie okaleczania żeńskich narządów płciowych, w których to dokumentach jasno przedstawiono obowiązki państw członkowskich, kładąc szczególny nacisk na identyfikację osób ubiegających się o azyl wymagających szczególnej troski oraz komunikację z nimi; podkreśla, że osoby, które doznały okaleczenia żeńskich narządów płciowych, mogą mieć trudności w wyrażeniu swojej traumy z tym związanej; wzywa państwa członkowskie, aby przyjęły środki mające na celu zagwarantowanie, że wszelkie formy przemocy wobec kobiet, w tym okaleczanie żeńskich narządów płciowych, mogą zostać uznane za formę prześladowań, a zatem ich ofiary mogą korzystać z ochrony oferowanej przez Konwencję dotyczącą statusu uchodźców z 1951 r., zgodnie z art. 60 konwencji stambulskiej;

16.  wzywa państwa członkowskie do zapewnienia zgodności procedur azylowych na granicach z wytycznymi UNHCR w zakresie ochrony międzynarodowej, w szczególności w odniesieniu do prześladowań uwarunkowanych płcią;

17.  zwraca się do Komisji, w związku z przedstawioną sytuacją, o dokonanie przeglądu pod kątem zwiększenia finansowania i zasięgu programów Dafne i Odyseusz oraz o ocenę możliwości dostosowania tych programów do aktualnej sytuacji w celu ochrony uchodźczyń;

18.  odnotowuje wniosek Komisji dotyczący ustanowienia wspólnego unijnego wykazu bezpiecznych krajów pochodzenia; domaga się poczynienia wszelkich niezbędnych kroków w celu dopilnowania, aby podejście to było spójne z zasadą non-refoulement oraz aby prawa kobiet, dzieci i innych grup wymagających szczególnej troski nie były naruszane; wzywa do stosowania zróżnicowania ze względu na płeć; uważa, że jakikolwiek wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia nie powinien skutkować mniej przychylnym traktowaniem proceduralnym kobiet, których wnioski o udzielenie azylu uzasadnione są obawami przed przemocą uwarunkowaną płcią bądź doświadczeniem takiej przemocy; podkreśla, że należy unikać pośpiesznych decyzji, nieuwzględniających w wystarczającym stopniu zagrożeń, w tym również zagrożenia śmiercią, na które narażone są kobiety będące ofiarami przemocy uwarunkowanej płcią w przypadku odrzucenia wniosku i przymusowego powrotu do swojego kraju;

19.  postuluje, aby przy ocenie wiarygodności we wszystkich państwach członkowskich stosować podejście bardziej obiektywne i wyczulone na kwestie związane z płcią, a także wprowadzić udoskonalone szkolenia dla osób podejmujących decyzje dotyczące oceny wiarygodności, które obejmują aspekt płci; podkreśla, że ocena wiarygodności nigdy nie może być w pełni trafna oraz nie powinna służyć za wyłączną podstawę do odmowy udzielenia azylu; zaleca, by podczas rozpatrywania wniosków o udzielenie azylu złożonych przez kobiety uwzględniać profile kulturowe, społeczne i psychologiczne, w tym pochodzenie kulturowe, wykształcenie, traumę, obawy, wstyd i/lub nierówności kulturowe między kobietami a mężczyznami;

20.  wzywa państwa członkowskie, aby podawały uzasadnienia pozytywnych decyzji w sprawie azylu w celu udostępnienia przydatnych danych dotyczących uwzględniania przemocy uwarunkowanej płcią, a także w celu zapewnienia przejrzystości co do tego, na jakiej podstawie określonej w konwencji udzielono azylu;

21.  wzywa państwa członkowskie do przekazywania kobietom informacji dotyczących procedury azylowej, uprawnień i szczególnych świadczeń przysługujących kobietom starającym się o azyl; podkreśla, że prawo kobiet do złożenia wniosku o udzielenie azylu niezależnie od małżonka jest kluczowe dla wzmocnienia pozycji kobiet oraz dla poszanowania zasady non-refoulement; wzywa państwa członkowskie, aby informowały wszystkie kobiety o przysługującym im prawie do złożenia niezależnego wniosku o azyl, umożliwiając im w ten sposób ubieganie się o status uchodźcy lub osoby ubiegającej się o azyl i zachowanie tego statusu niezależnie od sytuacji innych członków ich rodzin;

22.  wzywa państwa członkowskie do pełnego wdrożenia dyrektywy 2011/36/UE w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, a także dyrektywy 2012/29/UE ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw;

23.  uważa, że należy podejmować niezwłoczne działania w zakresie pomocy humanitarnej za każdym razem, kiedy zachodzi podejrzenie wystąpienia przemocy uwarunkowanej płcią, zważywszy, że grupy wymagające szczególnej troski, takie jak kobiety i dzieci, są w znacznym stopniu narażone na formy przemocy fizycznej i psychicznej na szlakach nielegalnej migracji, gdzie łamane są wszelkiego rodzaju prawa;

24.  podkreśla, że kobiety i dziewczęta są szczególnie narażone na wykorzystywanie przez przemytników; dlatego wzywa państwa członkowskie do zwiększenia współpracy policyjnej i sądowej, w tym z Europolem, Fronteksem, Eurojustem i Europejskim Urzędem Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO), aby skutecznie zwalczać przemyt migrantów i handel ludźmi;

25.  podkreśla zasadnicze znaczenie zapewnienia opieki na dziećmi i osobami zależnymi na czas badań i przesłuchań w toku procedury azylowej w celu zagwarantowania równych możliwości złożenia wniosku o udzielenie azylu;

Potrzeby kobiet związane z procedurami azylowymi

26.  apeluje do państw członkowskich, aby należycie informowały kobiety ubiegające się o azyl o ich prawach, w szczególności o prawie do zażądania, by przesłuchania prowadziła kobieta i by tłumaczenie było zapewniane również przez kobietę, a także o prawie do indywidualnego przesłuchania bez udziału jakichkolwiek stron trzecich; apeluje do państw członkowskich, aby zapewniły kompleksowe i obowiązkowe szkolenia dla osób prowadzących przesłuchania i dla tłumaczy dotyczące przemocy seksualnej, traumy i pamięci; wzywa państwa członkowskie do zapewnienia poszanowania tych praw;

27.  z niepokojem zauważa, że wielu pracowników zajmujących się sprawami azylowymi w UE nie zna problemu okaleczania żeńskich narządów płciowych; wzywa państwa członkowskie do działań na szczeblu krajowym z udziałem organów azylowych w celu ustanowienia lepszych procedur zapewniających pomoc i wsparcie dla kobiet i dziewcząt, które doznały okaleczenia żeńskich narządów płciowych bądź są nim zagrożone;

28.  wzywa wszystkie państwa członkowskie do zapewnienia aktualnych i dostępnych informacji o procedurze azylowej oraz o prawach i uprawnieniach przysługujących kobietom ubiegającym się o azyl;

29.  apeluje do Komisji i państw członkowskich, aby zagwarantowały pełny dostęp do opieki w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz do praw seksualnych i reprodukcyjnych, w tym dostęp do bezpiecznej aborcji, oraz pilnie przeznaczyły dodatkowe środki na świadczenie opieki zdrowotnej;

30.  apeluje do Komisji i państw członkowskich o zagwarantowanie kobietom ochrony i wsparcia podczas pobytu w obozach dla uchodźców, podczas kontroli granicznych oraz oczywiście po przybyciu na terytorium UE;

31.  wzywa wszystkie państwa członkowskie do ratyfikacji Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencja stambulska) oraz do stosowania jej art. 59, wyraźnie stanowiącego, że strony podejmują konieczne środki mające na celu zawieszenie biegu postępowania w sprawie wydalenia lub przyznanie niezależnego zezwolenia na pobyt w przypadku ustania małżeństwa tym migrantkom, których miejsce pobytu jest zależne od miejsca pobytu małżonka;

32.  wzywa do udzielania kobietom ubiegającym się o azyl i migrantkom niezależnego od ich małżonków statusu prawnego, aby zapobiegać wykorzystywaniu, ograniczać trudną sytuację i osiągnąć większą równość;

33.  podkreśla, że migrujące kobiety i dziewczęta nieposiadające dokumentów powinny mieć zagwarantowany pełny dostęp do przysługujących im praw podstawowych oraz że należy tworzyć drogi legalnej migracji;

34.  podkreśla, że procedury łączenia rodzin powinny przewidywać indywidualne prawa dla kobiet i dziewcząt dołączających do swoich rodzin w UE, w celu uniezależnienia ich dostępu do opieki zdrowotnej, edukacji czy pracy od potencjalnie nacechowanego nadużyciami związku z męskim członkiem rodziny;

35.  stanowczo potępia stosowanie przemocy seksualnej wobec kobiet jako narzędzia wojny; jest zdania, że szczególną uwagę należy zwrócić na migrujące kobiety i dziewczęta, które doświadczyły nadużyć w czasie konfliktów, poprzez zapewnienie dostępu do pomocy medycznej i psychologicznej;

36.  z zadowoleniem przyjmuje opracowanie przez EASO nowego modułu szkoleniowego poświęconego tematyce płci, tożsamości płciowej i orientacji seksualnej; wzywa do pełnego uwzględnienia aspektu płci w działalności EASO oraz do sporządzania budżetu EASO z uwzględnieniem aspektu płci, za pośrednictwem punktów koordynacji i poprzez formalną łączność z Europejskim Instytutem ds. Równości Kobiet i Mężczyzn; apeluje o informacje o krajach pochodzenia, obejmujące informacje o sytuacji prawnej i faktycznej kobiet, w tym informacje o prześladowaniach bądź zagrożeniu prześladowaniami ze strony podmiotów nie­państwowych;

37.  zaleca, by podczas rozpatrywania wniosków azylowych urzędnicy przyjmowali proaktywne podejście, w szczególności wobec kobiet z Afganistanu, Iraku i Somalii, zważywszy, że ich ewentualny powrót do kraju pochodzenia wiąże się z większym ryzykiem stania się ofiarą przemocy na tle seksualnym lub przemocy uwarunkowanej płcią;

38.  zachęca wszystkie państwa członkowskie do pełnego stosowania rozporządzenia dublińskiego w celu zapewnienia rodzinom możliwości bycia razem oraz rozpatrywania ich wniosków azylowych przez te same organy;

Przyjmowanie i umieszczanie w ośrodkach detencyjnych

39.  wzywa do całkowitego zaprzestania umieszczania dzieci w ośrodkach detencyjnych na terenie UE oraz do umożliwienia rodzicom przebywania wraz z dziećmi w odpowiednich, dostosowanych do ich potrzeb placówkach w oczekiwaniu na decyzję w sprawie udzielenia azylu;

40.  podkreśla, że należy unikać umieszczania w ośrodkach detencyjnych osób ubiegających się o azyl, że należy stosować środek wyłącznie wówczas, gdy istnieje ku temu uzasadniona przyczyna i gdy ustalono, iż jest to konieczne i proporcjonalne w każdym indywidualnym przypadku, oraz że stosowanie tego środka wobec osób poniżej 18. roku życia w żadnym wypadku nie jest uzasadnione; uważa, że poszanowanie prawa do ubiegania się o azyl wiąże się ze stworzeniem otwartych i humanitarnych warunków przyjmowania dla ubiegających się o azyl, w tym z bezpiecznym i godnym traktowaniem z poszanowaniem praw człowieka; podkreśla potrzebę opracowania rozwiązań stanowiących alternatywę wobec umieszczania w ośrodkach detencyjnych, w tym podejść opartych na zaangażowaniu, spełniających potrzeby grup wymagających szczególnej troski;

41.  podkreśla, że wiele kobiet ubiegających się o azyl i uchodźczyń doświadczyło ekstremalnej przemocy i że pobyt w ośrodku detencyjnym może nasilić ich traumę; podkreśla, że umieszczanie osób ubiegających się o azyl w ośrodkach detencyjnych ze względów czysto administracyjnych stanowi naruszenie prawa do wolności zapisanego w art. 6 Karty praw podstawowych UE; wzywa, aby we wszystkich państwach członkowskich natychmiast zaprzestano umieszczania w ośrodkach detencyjnych dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią oraz osób będących ofiarami gwałtu, przemocy seksualnej i handlu ludźmi, a także wzywa do zapewnienia odpowiedniej pomocy psychologicznej;

42.  apeluje do wszystkich państw członkowskich o ograniczenie limitów czasu pobytu w ośrodku detencyjnym przed wydaleniem, tak by nie przekraczał on limitu określonego w dyrektywie w sprawie powrotów; uważa, że przedłużający się pobyt w ośrodku detencyjnym w nieproporcjonalnym stopniu szkodliwie wpływa na grupy wymagające szczególnej troski;

43.  apeluje o to, by przebywające w ośrodkach detencyjnych kobiety ubiegające się o azyl, które doznały nadużyć seksualnych, uzyskiwały odpowiednie porady i zalecenia medyczne, również w przypadkach, gdy następstwem jest ciąża, a także otrzymywały niezbędną opiekę w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego, wsparcie i pomoc prawną; żąda przyjęcia przez Komisję i państwa członkowskie natychmiastowych środków mających na celu zapewnienie bezpiecznych, humanitarnych i odpowiednich warunków przyjmowania, tranzytu i pobytu w ośrodkach detencyjnych, z oddzielnym zakwaterowaniem i pomieszczeniami sanitarnymi dla kobiet i rodzin; zauważa, że zapewnienie wszystkim kobietom i dziewczętom odpowiednich podstawowych artykułów higienicznych powinno być standardową praktyką w programach pomocowych;

44.  podkreśla, że bezpośredni i pośredni udział uchodźczyń w zarządzaniu procesami dystrybucji produktów żywnościowych i nieżywnościowych zapewni rozprowadzanie i kontrolowanie tych produktów bezpośrednio przez dorosłe kobiety będące członkiniami gospodarstw domowych, co zagwarantuje równomierną dystrybucję tych produktów;

45.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do wyposażenia ośrodków recepcyjnych dla uchodźców i osób ubiegających się o azyl w pomieszczenia umożliwiające im zajmowanie się dziećmi i sprawowanie opieki nad nimi;

46.  wzywa państwa członkowskie do wdrożenia lub wzmocnienia mechanizmów kontroli przeludnionych ośrodków recepcyjnych w UE, w których niekoniecznie obowiązują minimalne standardy mające na celu ograniczanie przemocy uwarunkowanej płcią, aby nie dopuścić do tego, by prześladowania kobiet i dzieci były kontynuowane również w kraju, do którego przybyły;

47.  podkreśla, że w procedurach przyjmowania należy priorytetowo traktować potrzeby osób wymagających szczególnej troski, m.in. kobiet będących ofiarami przemocy i dziewcząt, a zwłaszcza dziewcząt bez opieki;

48.  zwraca uwagę na znaczenie zapewnienia w ośrodkach recepcyjnych odpowiedniej pomocy prawnej dla kobiet, aby udzielić im skutecznego wsparcia w zakresie pozyskiwania informacji i w zakresie poszukiwania członków rodzin;

49.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do ustanowienia środków mających na celu zapobieganie przymusowym małżeństwom, narzucanym kobietom i dziewczętom, które uzyskały status uchodźcy, przez mężczyzn mających nadzieję na zapewnienie sobie bezpiecznego sposobu migracji, którzy w innym wypadku nie mieliby do tego prawa;

50.  podkreśla, że pilnie potrzebne są niezależne dochodzenia w sprawie wszelkich domniemanych przypadków nadużyć – w tym nadużyć seksualnych i przemocy uwarunkowanej płcią – w miejscach, w których przetrzymywani są imigranci, lub na granicach, a także umożliwienie wstępu dziennikarzom i właściwym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego;

51.  uważa, że w przypadkach umieszczania kobiet ubiegających się o azyl w ośrodkach detencyjnych nieodzowne są udogodnienia i środki umożliwiające zaspokojenie szczególnych potrzeb higienicznych kobiet, że należy dążyć do tego, by funkcje strażników i ochroniarzy pełniły kobiety oraz że należy zadbać o odpowiednie przeszkolenie całego personelu w zakresie potrzeb uwarunkowanych płcią oraz praw człowieka przysługujących kobietom;

52.  jest zdania, że przebywającym w ośrodkach detencyjnych kobietom ubiegającym się o azyl, które zgłaszają nadużycia, należy zapewnić natychmiastową ochronę, wsparcie i doradztwo, a ich skargi winny zostać rozpatrzone przez właściwe i niezależne organy, z pełnym poszanowaniem zasady poufności, również wówczas, gdy kobiety przebywają wraz z mężami/partnerami/innymi krewnymi; uważa, że środki ochrony powinny uwzględniać w szczególności ryzyko odwetu;

53.  wzywa Komisję, państwa członkowskie oraz władze lokalne do współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i praw człowieka w celu poprawy trudnego położenia uchodźców żyjących w prowizorycznych warunkach, zwłaszcza kobiet i dziewcząt wymagających szczególnej troski;

Włączenie społeczne i integracja społeczna

54.  wzywa państwa członkowskie do opracowania i wdrożenia specjalnych środków ułatwiających uczestnictwo w rynku pracy uchodźczyniom i kobietom ubiegającym się o azyl, takich jak kursy językowe, programy alfabetyzacji, programy kształcenia przez całe życie oraz szkolenia; wzywa Komisję, państwa członkowskie i władze lokalne do zagwarantowania dziewczętom na uchodźstwie dostępu do przewidzianej prawem edukacji szkolnej; podkreśla znaczenie edukacji nieformalnej i pozaformalnej oraz wymiany kulturalnej dla integracji oraz wzmacniania pozycji kobiet i dziewcząt; podkreśla znaczenie poszerzenia dostępu uchodźczyń do szkolnictwa wyższego; apeluje o solidne i przejrzyste procedury uznawania kwalifikacji uzyskanych za granicą;

55.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia dostępu do środków finansowych oraz innych zasobów organizacjom społeczeństwa obywatelskiego i organizacjom praw człowieka świadczącym pomoc, promujący włączenie społeczne i monitorującym sytuację uchodźców oraz osób ubiegających się o azyl w UE, w szczególności w zakresie usuwania barier i podatności na zagrożenia, które dotyczą kobiet i dziewcząt;

56.  zwraca się do państw członkowskich i Komisji o zagwarantowanie przywódczyniom, które padły ofiarą prześladowań w swoich krajach i są obecnie uchodźczyniami, możliwości bezpiecznego realizowania działań politycznych i społecznych na rzecz praw kobiet i równości płci na obszarze UE;

57.  podkreśla, że dostępność i wysoka jakość opieki nad dziećmi i innymi osobami zależnymi ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia gospodarczej i społecznej pozycji uchodźczyń;

58.  zachęca państwa członkowskie, aby oprócz Funduszu Azylu, Migracji i Integracji wykorzystywały fundusze strukturalne i inwestycyjne do wspierania integracji uchodźców na rynku pracy, ze szczególnym uwzględnieniem opieki nad dziećmi;

59.  apeluje o szybsze i skuteczniejsze procedury łączenia rodzin oraz gromadzenie segregowanych według kryterium płci danych dotyczących decyzji w sprawie łączenia rodzin; podkreśla znaczenie dostępu do pomocy prawnej w sprawach związanych z łączeniem rodzin;

60.  uważa, że wzajemne uznawanie pozytywnych decyzji azylowych stwarzałoby większe możliwości pod względem zatrudnienia, integracji i łączenia rodzin;

61.  podkreśla, że państwa przyjmujące powinny zagwarantować pełny dostęp do prawa do bezpłatnej edukacji publicznej wysokiej jakości, opieki zdrowotnej, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz związanych z nim praw, zatrudnienia odpowiadającego potrzebom i umiejętnościom uchodźczyń oraz mieszkań odpowiadających potrzebom kobiet i dziewcząt na uchodźstwie; podkreśla, że polityka socjalna stanowi klucz do integracji;

62.  wzywa do tworzenia kompleksowych i wyposażonych w odpowiednie zasoby programów ukierunkowanych na zaspokajanie krótko- i długoterminowych potrzeb zdrowotnych uchodźczyń, w tym doradztwa psychologiczno-społecznego oraz doradztwa dla osób, które przeżyły traumę;

63.  podkreśla ważną pozytywną rolę, którą mogą odegrać przedsiębiorstwa społeczne i alternatywne modele biznesowe, takie jak towarzystwa wzajemnej pomocy i spółdzielnie, we wzmacnianiu pozycji ekonomicznej uchodźczyń i ich integracji na rynku pracy, a także w sferze społecznej i kulturalnej;

64.  zachęca do wymiany między państwami członkowskimi najlepszych praktyk związanych z angażowaniem oddolnych organizacji wywodzących się ze społeczności lokalnych oraz z bezpośrednim udziałem samych uchodźców w przedstawianie decydentom politycznym punktu widzenia uchodźczyń i kobiet ubiegających się o azyl;

65.  uważa, że władze regionalne i lokalne odgrywają kluczową rolę w integracji uchodźczyń i kobiet ubiegających się o azyl, w szczególności w zakresie ich wprowadzania na rynek pracy; ponadto zachęca te władze do wspierania dialogu i dyskusji między uchodźczyniami a miejscowymi kobietami;

°

°  °

66.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji i UNHCR.

UZASADNIENIE

W 2014 r. kobiety i dziewczęta stanowiły połowę ogółu uchodźców na świecie(2). Historycznie w międzynarodowych i krajowych konwencjach dotyczących polityki azylowej na ogół pomijano szczególne położenie kobiet ubiegających się o azyl oraz fakt, że czynnikiem wpływającym na sytuację uchodźców jest ich płeć. Systemy azylowe są w znacznej mierze postrzegane przez pryzmat doświadczenia mężczyzn. Pomimo utworzenia wspólnego europejskiego systemu azylowego (CEAS) między państwami członkowskimi nadal występują znaczne różnice prawne, polityczne i praktyczne, a także wyraźne rozbieżności pod względem ochrony zapewnianej kobietom ubiegającym się o azyl w UE.

Z natury rzeczy trudno uzyskać dokładne dane statystyczne dotyczące różnorodności demograficznej uchodźców próbujących dotrzeć do Europy. Ze wszystkich niedawnych analiz wynika jednak, że w poszukiwaniu ochrony międzynarodowej do UE dociera więcej samotnych mężczyzn niż kobiet i dzieci. W znacznej mierze wynika to z uwarunkowanych płcią barier w dostępie do ochrony, które kobiety napotykają przez cały czas trwania podróży. Tradycyjnie nierówny podział pracy oznacza, że kobiety są często pozostawiane, aby opiekować się dziećmi i starszymi członkami rodziny. Przede wszystkim wielu z nich brakuje niezależności – zarówno finansowej, jak i administracyjnej – umożliwiającej opuszczenie kraju pochodzenia.

Coraz liczniejsze kobiety, które jednak uciekają, są narażone na niebezpieczeństwa na wszystkich etapach podróży; w krajach pochodzenia, w krajach tranzytu i w krajach docelowych. Przemoc uwarunkowana płcią stanowi zarówno kluczowy czynnik skłaniający kobiety do podjęcia decyzji o ucieczce, jak i zjawisko powszechnie występujące przez cały czas trwania podróży do UE i na terytorium UE.

Związane z płcią aspekty nadawania statusu uchodźcy

Twierdzi się, że Parlament Europejski jest pierwszym organem międzynarodowym, który uznał potrzebę wykładni konwencji w sprawie uchodźców pod kątem płci – w rezolucji z dnia 13 kwietnia 1984 r.(3), która następnie znalazła odbicie w konkluzjach i wytycznych UNHCR. Wiele państw członkowskich UE przyjęło własne wytyczne dotyczące kwestii płci, jednak nie mają one wiążącego charakteru, a ich skuteczność okazała się częściowa i nierówna.

Powszechnie wiadomo, że kobiety ubiegające się o azyl często doznały krzywd ze strony podmiotów niezwiązanych z państwem, w tym członków rodzin. Do prześladowania dochodzi, gdy państwo nie może lub nie chce zapewnić kobietom ochrony w takich przypadkach. Dlatego prześladowanie należy rozpatrywać zarówno w ujęciu wertykalnym, jak i horyzontalnym, szczególnie w kontekście wniosków o udzielenie azylu.

Wiele państw członkowskich nie podpisało i nie ratyfikowało jeszcze Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej („konwencji stambulskiej”). Konwencja ta wymaga, aby państwa-strony interpretowały podstawy określone w konwencji w sprawie uchodźców, uwzględniając aspekt płci, oraz zapewniały warunki przyjmowania, usługi wspierające i procedury azylowe uwzględniające tenże aspekt.

Jakość i forma podejmowania decyzji w procedurach azylowych różnie wpływa na kobiety i na mężczyzn. Kobiety rzadziej posiadają dowody na poparcie wniosku o udzielenie azylu. Wynika to z wielu czynników, w tym takich jak ich status ekonomiczny, społeczny i polityczny w kraju pochodzenia oraz charakter prześladowania, którego doświadczyły lub którego się obawiają. Z tego względu zeznania ustne na ogół odgrywają większą rolę we wnioskach o udzielenie azylu składanych przez kobiety, szczególnie przy ocenie wiarygodności.

Kobiety, które przeżyły traumatyzujące zdarzenia, mogą niechętnie lub powoli ujawniać związane z tym informacje. Niektóre organizacje pozarządowe donoszą, iż panuje kultura niedowierzania, charakteryzująca się tym, że osoby podejmujące decyzje nie biorą pod uwagę, jak skomplikowane jest przywoływanie wspomnień dotyczących krzywd i traumatyzujących zdarzeń, oraz nakładają zbyt wielkie obciążenia na osoby ubiegające się o status uchodźcy dysponujące ograniczoną dokumentacją.

Proponowane rozporządzenie ustanawiające wspólny unijny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia(4) nasuwa istotne pytania dotyczące sytuacji kobiet ubiegających się o azyl w UE. Jeżeli zostanie przyjęte, Komisja będzie musiała zapewnić pełne uwzględnianie sytuacji kobiet, osób LGBTI i innych grup wymagających szczególnej troski, zapewniając szczegółowe odstępstwa w razie konieczności. W sytuacji, gdy przemoc uwarunkowana płcią stanowi problemem światowy i endemiczny, żadnego kraju nie można uznać za rzeczywiście „bezpieczny” dla kobiet i dziewcząt. Należy wyraźnie uznać to we wszelkich nowych przepisach, a także stosować zróżnicowanie ze względu na płeć.

Nowy, kompleksowy zbiór ogólnounijnych wytycznych dotyczących kwestii związanych z płcią powinien zostać przyjęty w ramach szerszych reform polityki migracyjnej i azylowej.

Potrzeby kobiet związane z procedurami azylowymi

Kobiety ubiegające się o azyl powinny mieć dostęp do doradztwa prawnego wysokiej jakości najwcześniej jak to możliwe. Trauma psychiczna, wstyd i stygmatyzacja, których doświadcza wiele kobiet w wyniku przemocy, mogą utrudniać przedstawicielom prawnym zdobycie zaufania. Konieczne jest, aby kobiety miały zaufanie pozwalające im na ujawnienie szczegółowych informacji osobistych dotyczących traumatycznych przeżyć.

Wnioski o udzielenie azylu uzasadnione względami związanymi z płcią są często skomplikowane i w efekcie wymagają dodatkowej pracy prawniczej. W wielu państwach członkowskich wydatki na pomoc prawną znacznie ograniczono w ubiegłych latach w ramach programów oszczędnościowych. Niedofinansowanie może zniechęcać przedstawicieli prawnych do podejmowania się prowadzenia odwołań w skomplikowanych sprawach związanych z płcią, stąd wiele kobiet ubiegających się o azyl nie ma innego wyboru niż złożyć odwołanie bez pomocy przedstawiciela prawnego.

Niewłaściwe decyzje mogą prowadzić do nieodwracalnych tragedii. Pomoc prawna stanowi zatem niezwykle istotne zabezpieczenie przed błędnymi decyzjami. Agencja Praw Podstawowych zwróciła też uwagę na utrudnienia w dostępie do środków odwoławczych piętrzące się przed osobami ubiegającymi się o azyl(5). Brak pomocy prawnej oznacza też, że osoby, którym nadano status uchodźcy, nie są w stanie skorzystać z prawa do połączenia z rodziną.

Kobiety mają szczególne potrzeby związane z procedurami badań medycznych i przesłuchań, a standardy nadal znacznie różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. Aby rozwiązać wyżej opisane problemy, państwa członkowskie powinny co najmniej:

•  zagwarantować prawo do zażądania, by przesłuchania prowadziła kobieta i by tłumaczenie było zapewniane również przez kobietę, oraz szeroko informować o istnieniu takiego prawa;

•  zapewnić kompleksowe i obowiązkowe szkolenia dla osób prowadzących przesłuchania i dla tłumaczy dotyczące przemocy seksualnej, traumy i pamięci;

•  zapewnić doradztwo kobietom, które doświadczyły przemocy uwarunkowanej płcią;

•  zapewnić informacje o procedurze azylowej, prawach oraz szczególnych uprawnieniach kobiet ubiegających się o azyl;

•  zapewnić opiekę nad dziećmi podczas badań medycznych i przesłuchań związanych z wnioskiem o udzielenie azylu;

•  informować kobiety o przysługującym im prawie do złożenia niezależnego wniosku o udzielenie azylu.

Potrzebne są lepiej skoordynowane szkolenia dla przedstawicieli wszystkich grup zawodowych, którzy mogą mieć kontakt z kobietami poddanymi okaleczeniu narządów płciowych, w tym szkolenia dotyczące już istniejących inicjatyw takich jak sieciowa platforma wiedzy na temat kompleksowych szkoleń dla specjalistów(6).

Handel ludźmi, przemyt ludzi i przemoc seksualna

Przymusowym przesiedleniom towarzyszą liczne uwarunkowane płcią formy wykorzystywania i prześladowania, w tym handel ludźmi do celów ich wykorzystywania seksualnego lub wyzyskiwania jako pracowników. Kobiety i dziewczęta uciekające przed konfliktami w większym stopniu zagrożone są zawarciem małżeństwa w okresie małoletniości, małżeństwa przedwczesnego lub wymuszonego. Z udokumentowanych informacji wynika też, że stosunki seksualne podejmowane, aby przeżyć, stały się walutą, którą opłacani są bezwzględni przemytnicy w niektórych regionach.

Przemoc seksualna jest często wykorzystywana jako strategia służąca pozbawieniu kobiet i dziewcząt podstawowych praw człowieka i może prowadzić do wymuszonych i niechcianych ciąż oraz ciąż u osób małoletnich. Do ponad jednej trzeciej zgonów w okresie okołoporodowym dochodzi w warunkach kryzysowych, np. w obozach dla uchodźców. Wynika to przede wszystkim z braku dostępu do podstawowej opieki położniczej i z braku wykwalifikowanego personelu medycznego. Niewystarczający poziom opieki w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego lub jej całkowity brak naraża miliony kobiet i dzieci na zbędne ryzyko choroby i śmierci.

Komisja i państwa członkowskie powinny zagwarantować pełny dostęp do opieki w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz do praw seksualnych i reprodukcyjnych, w tym dostęp do bezpiecznej aborcji. Należy pilnie przydzielić dodatkowe środki.

Problemy handlu ludźmi i przemytu ludzi są często powiązane i wzajemnie od siebie zależne. Stanowią one jednak odrębne kategorie i wiążą się z nimi odmienne obowiązki prawne. Handel ludźmi zawsze wiąże się z przymusem i wyzyskiem, nie musi natomiast obejmować nielegalnego przekraczania granic. Aby zapewnić właściwą i ukierunkowaną politykę oraz reakcje w ramach prawa karnego, te dwa zjawiska należy rozpatrywać oddzielnie.

Coraz powszechniejsze korzystanie z usług przemytników oraz brak bezpieczeństwa na szlakach migracyjnych stwarzają szczególne problemy dla kobiet. Gdy jedynym wyjściem, jakie pozostaje kobietom i ich rodzino, jest wybór bardziej ryzykownej drogi podróży, wzrasta zagrożenie przemocą i zależność od przemytników, którzy prowadzą działalność przestępczą. Ostatecznie, aby poprawić bezpieczeństwo i ochronę uchodźczyń, należy udostępnić osobom uciekającym przed konfliktami i prześladowaniem bezpieczne i legalne drogi do UE.

Bezpieczeństwo i poszanowanie praw kobiet nie mogą być wzajemnie sprzecznymi celami politycznymi.

Przyjmowanie i umieszczanie w ośrodkach detencyjnych

Kobiety mają szczególne potrzeby w odniesieniu do warunków przyjmowania, co uznano w art. 60 ust. 2 konwencji stambulskiej, zgodnie z którą jej strony

przyjmą konieczne środki ustawodawcze lub inne środki ustanawiające procedury przyjmowania i usługi wsparcia cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy, uwzględniające aspekt płci [...].

Jednakże w ramach dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania kobiety nie są systematycznie uznawane za grupę „osób wymagających szczególnej troski” ani uprawnione do zakwaterowania dostosowanego do potrzeb.

Presja, pod jaką znajdują się systemy przyjmowania osób ubiegających się o azyl, nigdy nie powinna stanowić usprawiedliwienia dla zaniedbywania ochrony kobiet przed przemocą, ani też kobiety ubiegające się o azyl nie powinny doświadczać podwójnych standardów; powinny one mieć te same prawa co inne ofiary przemocy uwarunkowanej płcią. Dyrektywa w sprawie ochrony ofiar przestępstw stanowi też, że stosowanie przewidzianych w niej praw nie może być uzależnione od prawa ofiary do pobytu ani od jej obywatelstwa czy narodowości.

Należy zająć się szeregiem innych kwestii związanych z warunkami przyjmowania, takich jak:

•  szkolenia dla personelu dotyczące aspektu płci, w tym kompleksowe szkolenia na temat przemocy seksualnej, handlu ludźmi i okaleczania żeńskich narządów płciowych;

•  oddzielne noclegownie i pomieszczenia sanitarne dla kobiet i mężczyzn;

•  dostęp do usług zdrowotnych uwzględniających aspekt płci, w tym do opieki prenatalnej i postnatalnej;

•  dostęp do doradztwa;

•  opieka nad dziećmi.

Umieszczanie w ośrodkach detencyjnych należy stosować tylko w ostateczności, a osoby wymagające szczególnej troski nie powinny w nich przebywać. Potrzebom kobiet ciężarnych, kobiet z małymi dziećmi oraz osób, które doświadczyły przemocy seksualnej, lepiej odpowiadają rozwiązania alternatywne wobec umieszczenia w ośrodku detencyjnym, takie jak zdanie dokumentów podróży lub obowiązek zgłaszania się.

Włączenie społeczne i integracja społeczna

Uchodźczynie spotykają się z szeregiem szczególnych wyzwań związanych z integracją oraz doświadczają dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie i dyskryminacji krzyżowej ze względu na cechy obejmujące płeć oraz przynależność do mniejszościowej grupy etnicznej. Naraża je to na jeszcze większe ryzyko wykluczenia społecznego, przemocy i ubóstwa.

W dzisiejszej Europie osoby ubiegające się o azyl utrzymują się z dochodów o wiele poniżej granicy ubóstwa, a niektóre zmuszone są polegać na dobroczynności, by zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Głęboko niepokoi fakt, że kobiety ciężarne i młode matki nie otrzymują wystarczającej pomocy finansowej. Nawet po nadaniu statusu uchodźcy kobiety natrafiają na poważne przeszkody w zatrudnieniu i pomocy socjalnej, w tym brak dostępu do usług w zakresie opieki na dziećmi.

Państwa członkowskie powinny w większym stopniu wykorzystywać fundusz spójności, obok Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, aby wspierać wchodzenie na rynek pracy. Opieka na dziećmi ma podstawowe znaczenie dla umożliwienia udziału uchodźczyń w życiu społecznym i powinna stanowić priorytet.

Nasilenie się skrajnie prawicowego populizmu i ekstremizmu w Europie naraża uchodźczynie i kobiety ubiegające się o azyl na ryzyko rasistowskich ataków, dyskryminacji i przemocy. Państwa członkowskie mają obowiązek działać na rzecz zapewnienia osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową bezpiecznego i przyjaznego otoczenia oraz zwalczać wszelkie formy dyskryminacji. Decydenci polityczni na wszystkich szczeblach muszą głośno mówić o pozytywnym wkładzie gospodarczym, społecznym i kulturalnym, jaki mogą wnieść uchodźcy.

Podsumowanie

Główne akty ustanawiające wspólny europejski system azylowy dotychczas nie zagwarantowały spójnego i uwzględniającego kwestię płci traktowania kobiet ubiegających się o ochronę w Europie. Pomimo istnienia prawodawstwa i polityki, które mają zapewniać działanie uwzględniające aspekt płci, nadal istnieją bardzo poważne niedoskonałości. Nawet w przypadkach, gdy polityka uwzględnia aspekt płci, nie zawsze oznacza to, że jest ona skutecznie wdrażana w praktyce.

Polityka azylowa Unii Europejskiej musi uwzględniać doświadczenia kobiet na każdym etapie. Aby decydenci polityczni w pełni zrozumieli, jak proporcja sił między płciami skutkuje przymusowymi przesiedleniami i prowadzi do powstawania szczególnych doświadczeń i potrzeb uwarunkowanych płcią, kobiety ubiegające się o azyl i uchodźczynie muszą stać się bardziej słyszalne.

Ogrom kryzysu humanitarnego, z którym obecnie zmaga się Europa, budzi poważne zaniepokojenie. W takich kryzysowych czasach powiększają się nierówności między płciami. Ten czas niepewności i zamętu stanowi też jednak szansę na harmonizację najlepszych praktyk w zakresie traktowania kobiet ubiegających się o azyl i uchodźczyń w Europie.

OPINIA MNIEJSZOŚCI

w sprawie sytuacji uchodźczyń i kobiet ubiegających się o azyl w UE (2015/2325(INI))

Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia, sprawozdawczyni: Mary Honeyball

Opinia mniejszości złożona przez posłankę ECR Beatrix von Storch

Angela Merkel (CDU/EVP) niszczy UE jak nikt w okresie po 1945 r. Decyzją, którą podjęła samodzielnie jako kanclerz, złamała konstytucję i prawo europejskie oraz wywołała kryzys uchodźczy.

Przygotowana przez Was lista życzeń narusza przedmiotowe kompetencje Komisji Spraw Wewnętrznych, oznacza znaczne dodatkowe obciążenie dla wolontariuszy udzielających pomocy, rad krajowych i administracji regionalnej, lekceważy zasadę równości wobec prawa. Zażądano specjalnej procedury przyjmowania dla dziewcząt, ale nie dla chłopców. Uchodźcy o orientacji homoseksualnej mają otrzymywać specjalne pomieszczenia mieszkalne (jak mają one być wyposażone?). Wyraźnie pominięto jednak niezbędną ochronę prześladowanych chrześcijan, którzy, na co istnieją dowody, są narażeni na nadużycia ze strony muzułmanów w ośrodkach dla osób ubiegających się o azyl. Postulowane środki dotyczące aborcji stanowią szczyt hipokryzji: nienarodzone dzieci uchodźców to oczywiście za wiele dla lewicowych liberałów.

Nie odróżnia się uchodźców wojennych od uchodźców ekonomicznych. Państwa członkowskie mają zostać pozbawione możliwości kontrolowania własnych granic państwowych. Nie chcę być za to współodpowiedzialna.

We wszystkich państwach członkowskich infrastruktura jest obciążona do granic wytrzymałości. Przygotowuje się nawet ustawy dotyczące wywłaszczania z własności prywatnej celem przekształcenia jej w schronienie dla uchodźców. PE mógłby udzielić konkretnej pomocy, tymczasowo przeznaczając na schronienie nieużywane budynki w Strasburgu: 750 jednoosobowych pokojów z łóżkiem, prysznicem i WC, gotowe do użytku stołówki oraz sale posiedzeń do celów doskonalenia zawodowego.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGOW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

Data przyjęcia

28.1.2016

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

18

10

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Daniela Aiuto, Maria Arena, Catherine Bearder, Malin Björk, Anna Maria Corazza Bildt, Iratxe García Pérez, Mary Honeyball, Vicky Maeijer, Angelika Mlinar, Angelika Niebler, Maria Noichl, Marijana Petir, Terry Reintke, Jordi Sebastià, Ernest Urtasun, Beatrix von Storch, Jadwiga Wiśniewska, Jana Žitňanská

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Izaskun Bilbao Barandica, Stefan Eck, Eleonora Forenza, Ildikó Gáll-Pelcz, Constance Le Grip, Clare Moody, Julie Ward

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Pedro Silva Pereira, Claudiu Ciprian Tănăsescu, Kristina Winberg

GŁOSOWANIE KOŃCOWE W KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ W FORMIE GŁOSOWANIA IMIENNEGO

18

+

S&D

Maria Arena, Iratxe García Pérez, Mary Honeyball, Clare Moody, Maria Noichl, Pedro Silva Pereira, Claudiu Ciprian Tănăsescu, Julie Ward

ALDE

Catherine Bearder, Izaskun Bilbao Barandica, Angelika Mlinar

GUE/NGL

Malin Björk, Stefan Eck, Eleonora Forenza

VERTS/ALE

Terry Reintke, Jordi Sebastià, Ernest Urtasun,

EFDD

Daniela Aiuto

10

-

EPP

Anna Maria Corazza Bildt, Ildikó Gáll-Pelcz, Constance Le Grip, Angelika Niebler, Marijana Petir

ECR

Jadwiga Wiśniewska, Jana Žitňanská, Beatrix von Storch

EFDD

Kristina Winberg

ENF

Vicky Maeijer

0

0

 

 

Objaśnienie używanych znaków:

+  :  za

-  :  przeciw

0  :  wstrzymali się

(1)

Teksty przyjęte, P8_TA(2015)0422.

(2)

“World at war. UNHCR Global Trends. Forced displacements in 2014”, http://unhcr.org/556725e69.html

(3)

Rezolucja PE z dnia 13 kwietnia 1984 r. w sprawie stosowania Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców, Dz.U. C 127 z 14.5.1984, s. 137.

(4)

COM(2015) 452 final z dnia 9 września 2015 r.

(5)

Agencja Praw Podstawowych, „Access to effective remedies: The asylum-seeker perspective” („Dostęp do skutecznych środków odwoławczych: perspektywa osób ubiegających się o azyl”), sprawozdanie tematyczne, 2011 r.

(6)

www.uefgm.org

Ostatnia aktualizacja: 9 marca 2016Informacja prawna