Procedura : 2015/2117(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A8-0071/2017

Teksty złożone :

A8-0071/2017

Debaty :

Głosowanie :

PV 27/04/2017 - 5.68

Teksty przyjęte :

P8_TA(2017)0199

SPRAWOZDANIE     
PDF 589kWORD 66k
23 marca 2017
PE 594.105v02-00 A8-0071/2017

w sprawie wdrożenia dyrektywy w sprawie odpadów kopalnianych (2006/21/WE)

(2015/2117(INI))

Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Sprawozdawca: György Hölvényi

POPRAWKI
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE
 INFORMACJE O PRZYJĘCIU SPRAWOZDANIAW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ
 GŁOSOWANIE KOŃCOWE IMIENNEW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wdrożenia dyrektywy w sprawie odpadów kopalnianych (2006/21/WE)

(2015/2117(INI))

Parlament Europejski,

–  uwzględniając dyrektywę 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego oraz zmieniającą dyrektywę 2004/35/WE (zwaną dalej „dyrektywą”)(1),

–  uwzględniając decyzję Komisji 2009/335/WE z dnia 20 kwietnia 2009 r. w sprawie technicznych wskazówek w celu ustanowienia gwarancji finansowej(2),

–  uwzględniając decyzję Komisji 2009/337/WE z dnia 20 kwietnia 2009 r. w sprawie definicji kryteriów klasyfikacji obiektów unieszkodliwiania odpadów zgodnie z załącznikiem III do dyrektywy 2006/21/WE(3),

–  uwzględniając decyzję Komisji 2009/360/WE z dnia 30 kwietnia 2009 r. uzupełniającą wymogi techniczne w odniesieniu do charakterystyki odpadów(4),

–  uwzględniając decyzję Komisji 2009/358/WE z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie harmonizacji, regularnego przekazywania informacji oraz kwestionariusza, o których mowa w art. 22 ust. 1 lit. a) oraz art. 18 dyrektywy 2006/21/WE(5),

–  uwzględniając decyzję Komisji 2009/359/WE z dnia 30 kwietnia 2009 r. uzupełniającą definicję odpadów obojętnych w związku z wykonaniem przepisów art. 22 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego(6),

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wdrożenia dyrektywy 2006/21/WE (COM(2016)0553),

–  uwzględniając dyrektywę 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu(7),

–  uwzględniając badanie ze stycznia 2017 r. dotyczące oceny wdrożenia w Europie dyrektywy w sprawie odpadów kopalnianych, przeprowadzone przez Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego, w tym zawarte w załączniku 1 badanie zatytułowane „Analiza rozwiązań alternatywnych do technologii wiążących się z wysokim zagrożeniem środowiska i zdrowia wynikającym z niewłaściwego gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego: wyzwania, zagrożenia i możliwości dla przemysłu wydobywczego w kontekście koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym”(8),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 5 maja 2010 r. w sprawie całkowitego zakazu wykorzystania technologii wydobywczych z zastosowaniem cyjanku w Unii Europejskiej(9),

–  uwzględniając swoją rezolucję z dnia 8 października 2015 r. w sprawie wniosków wyciągniętych z katastrofy spowodowanej wyciekiem czerwonego szlamu pięć lat po wypadku na Węgrzech(10),

–  uwzględniając komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów zatytułowany „Zamknięcie obiegu – plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym” (COM(2015)0614),

–  uwzględniając sporządzone przez Komisję Europejską studium wykonalności dotyczące koncepcji ogólnounijnego mechanizmu opartego na podziale ryzyka wystąpienia katastrofy przemysłowej(11),

–  uwzględniając art. 52 Regulaminu,

–  uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A8-0071/2017),

A.  mając na uwadze, że w następstwie dwóch poważnych wypadków, w których doszło do wycieku niebezpiecznych odpadów wydobywczych, przyjęto dyrektywę 2006/21/WE (zwaną dalej „dyrektywą”) w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego w celu zapobiegania wszelkim niekorzystnym skutkom dla środowiska lub zagrożeniom dla zdrowia ludzkiego spowodowanym gospodarowaniem odpadami wydobywczymi oraz w celu zmniejszania tych skutków i zagrożeń w jak najszerszym zakresie;

B.  mając na uwadze, że termin wdrożenia dyrektywy przez państwa członkowskie upłynął w dniu 1 maja 2008 r. i w prawie wszystkich państwach członkowskich doszło do opóźnień w transpozycji dyrektywy do prawa krajowego;

C.  mając na uwadze, że w związku z niezachowaniem zgodności z przepisami Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wobec 18 państw członkowskich z powodu braku prawidłowej i pełnej transpozycji dyrektywy; mając ponadto na uwadze, że pod koniec listopada 2016 r. cztery sprawy były nadal w toku;

D.  mając na uwadze, że choć upłynęło pełne jedenaście lat od przyjęcia dyrektywy, Komisja nie przyjęła dotychczas wskazówek dotyczących kontroli, co jest wymagane na podstawie art. 22 ust. 1 lit. c) dyrektywy; mając na uwadze, że brak definicji i informacji określających szczegółowo tryb prowadzenia kontroli oraz zróżnicowane interpretacje wymogów dyrektywy przez państwa członkowskie wyraźnie wskazują na konieczność opracowania przez Komisję solidnych wskazówek;

E.  mając na uwadze, że dziesięć państw członkowskich zgłosiło brak obiektów kategorii A na ich terytorium;

F.  mając na uwadze, że ograniczenia obecnego trzyletniego systemu sprawozdawczego potwierdzone różnicami w informacjach przekazywanych przez państwa członkowskie oraz prawdopodobnie nieprawidłowa interpretacja niektórych postanowień dyrektywy oznaczają, że ze względu na niezadowalającą jakość dostępnych danych nie było możliwe uzyskanie pełnego obrazu i dokonanie oceny wdrażania dyrektywy w praktyce;

G.  mając na uwadze, że na szczeblu UE nie istnieje baza danych dotycząca obiektów unieszkodliwiania odpadów z przemysłu wydobywczego;

H.  mając na uwadze, że odpady pochodzące z górnictwa odkrywkowego i przemysłu wydobywczego stanowią bardzo dużą część wszystkich odpadów powstających w Unii Europejskiej (ok. 30 % w 2012 r.), a niektóre z nich są odpadami niebezpiecznymi;

I.  mając na uwadze, że UE jest w dużym stopniu uzależniona od importu surowców z państw trzecich, a znacznej ilości zasobów naturalnych grozi gwałtowne uszczuplenie; mając na uwadze, że przepisy dotyczące środowiska i zdrowia w tych państwach trzecich są często mniej rygorystyczne niż w UE;

J.  mając na uwadze, że w komunikacie Komisji zatytułowanym „Zamknięcie obiegu – plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym” (COM(2015)0614) nie przewidziano żadnego przeglądu legislacyjnego dyrektywy;

K.  mając na uwadze, że przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym nieodłącznie wiąże się z korzyściami dla środowiska i jest kluczem do długoterminowej konkurencyjności UE;

1.  ubolewa nad tym, że państwa członkowskie (UE-27)(12) doświadczyły pewnych problemów z transpozycją pod względem dotrzymania terminów lub jakości, lub obu tych elementów, i że w praktyce nie można chwilowo oczekiwać prawidłowego wdrożenia dyrektywy we wszystkich państwach członkowskich, zważywszy na toczące się postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z niezachowaniem zgodności z przepisami;

2.  wzywa zainteresowane państwa członkowskie i Komisję do jak najszybszego zapewnienia prawidłowej i pełnej transpozycji dyrektywy oraz jej wdrożenia; zwraca się do Komisji o dostarczenie państwom członkowskim wystarczających wskazówek, aby zapewnić taką prawidłową i pełną transpozycję;

3.  podkreśla, że brak wskazówek dotyczących kontroli, przewidzianych w art. 22 ust. 1 lit. c) dyrektywy, nie tylko utrudnia skuteczne i sprawne wdrożenie dyrektywy w praktyce, ale powoduje również, że między państwami członkowskimi występują różnice pod względem przestrzegania przepisów i kosztów egzekwowania ponoszonych przez operatorów i władze;

4.  w związku z tym wzywa Komisję, aby jak najszybciej, a w każdym razie nie później niż do końca 2017 r., przyjęła konkretne wskazówki sektorowe, łącznie z definicją, dotyczące kontroli w branżach, w których powstają odpady wydobywcze;

5.  wzywa Komisję, aby zapewniła możliwość przeprowadzania niezapowiedzianych kontroli na miejscu przez odpowiednie właściwe organy państw członkowskich;

6.  uważa, że obecny system sprawozdawczy określony w art. 18 ust. 1 nie spełnia swojego zadania i jest nieskuteczny, ponieważ nie pozwala uzyskać pełnego obrazu wdrożenia i ocenić go, a równocześnie nakłada na państwa członkowskie i służby Komisji zbędne obciążenia i tym samym dodatkowo obniża efektywność;

7.  w związku z tym zwraca uwagę na wadliwą konstrukcję narzędzia służącego do gromadzenia danych (kwestionariusza(13)), które dopuszcza niejednoznaczne interpretacje i tym samym prowadzi do zgłaszania środków przyjmowanych na szczeblu krajowym, a nie sposobu wprowadzania ich w życie, zwłaszcza jeśli chodzi o sprawozdawczość dotyczącą obiektów unieszkodliwiania odpadów z przemysłu wydobywczego;

8.  podkreśla, że niektóre dane liczbowe przekazywane przez państwa członkowskie, dotyczące liczby obiektów na ich terytorium określonych jako podlegające przepisom dyrektywy, wydają się nieprawdopodobne, ponieważ w niektórych przypadkach dane te są stosunkowo niskie w porównaniu z pochodzącymi z innych źródeł danymi dotyczącymi łącznej ilości generowanych na szczeblu krajowym odpadów z przemysłu wydobywczego;

9.  apeluje o reformę obecnego mechanizmu sprawozdawczości (w tym kwestionariusza) w trybie priorytetowym i tak, aby zdążyć przed zbliżającymi się terminami trzeciego okresu sprawozdawczego (2014–2017), co umożliwi właściwą ocenę wdrożenia dyrektywy w praktyce na podstawie trzeciego okresu sprawozdawczego i w okresie późniejszym; ponadto wzywa Komisję, aby zawarła w mechanizmie sprawozdawczości wymóg przekazywania wszystkich istotnych informacji o wpływie na środowisko;

10.  wskazuje, że konieczne jest udoskonalenie kwestionariusza przewidzianego w załączniku III do decyzji Komisji 2009/358/WE, które polegałoby na zobowiązaniu państw członkowskich do zgłaszania wyczerpujących, aktualnych i wiarygodnych danych dotyczących obiektów unieszkodliwiania odpadów z przemysłu wydobywczego znajdujących się na ich terytorium; proponuje, aby wybrane podejście reformatorskie umożliwiało stworzenie i łatwe aktualizowanie europejskiej bazy danych o obiektach unieszkodliwiania odpadów z przemysłu wydobywczego, gdyż walnie przyczyniłoby się to do zapewnienia możliwości nakreślenia pełnego obrazu wdrożenia dyrektywy w praktyce, jego monitorowania i oceny na szczeblu UE; zauważa, że można by rozważyć również inne rozwiązania, np. wykorzystanie jako wzoru do naśladowania przykładowego sprawozdania krajowego sporządzonego na podstawie art. 18 ust. 1 dyrektywy, oraz że dzięki takim ulepszeniom państwa członkowskie nie miałyby już możliwości zróżnicowanego interpretowania przepisów dotyczących danych, jakie należy przekazywać;

11.  ubolewa, że Komisja opublikowała tylko jedno sprawozdanie z wdrożenia obejmujące zarówno pierwszy, jak i drugi okres sprawozdawczy (2008–2011 i 2011–2014), zamiast publikacji jednego sprawozdania co trzy lata, co jest wymagane na mocy art. 18 ust. 1 dyrektywy, pozbawiając w ten sposób opinię publiczną przez wiele lat informacji o (nie)wdrożeniu dyrektywy i tym samym de facto opóźniając dalsze działania w celu zapewnienia pełnego wdrożenia dyrektywy, która, jak należy przypomnieć, dotyczy działalności gospodarczej wywierającej poważne skutki środowiskowe, zdrowotne i społeczne; wzywa Komisję do rygorystycznego przestrzegania trzyletnich okresów sprawozdawczości;

12  przyznaje, że większość państw członkowskich przyjęła środki wymagane do wdrożenia przepisów określonych w dyrektywie; zwraca jednak uwagę na fakt, że różnice między interpretacjami przyjętymi przez poszczególne państwa członkowskie wskazują, iż potrzebne są dalsze działania, aby zapewnić jednakowe zrozumienie i stosowanie przez wszystkie państwa członkowskie podstawowych koncepcji dyrektywy, co zagwarantuje równe warunki działania w całej UE;

13.  z zadowoleniem przyjmuje plany Komisji, aby wydać ogólne wskazówki dotyczące wdrażania przepisów określonych w dyrektywie, obejmujące cały cykl życia obiektu unieszkodliwiania odpadów kopalnianych, od uzyskania zezwolenia po rekultywację i monitorowanie po zamknięciu, co pozwoliłoby na poprawę sytuacji pod względem przestrzegania i egzekwowania przepisów dyrektywy; zwraca uwagę na duże zróżnicowanie interpretacji oraz liczne nieporozumienia, jeśli chodzi o podstawowe przepisy dyrektywy (na przykład, czy w państwach członkowskich znajdują się obiekty unieszkodliwiania odpadów objęte zakresem dyrektywy);

14.  jest szczególnie zaniepokojony niekompletnością procesu, jeśli chodzi o należytą klasyfikację i dopuszczanie obiektów kategorii A, które wiążą się z większym ryzykiem, oraz ostrzega, że w przypadku około 25 % obiektów kategorii A zlokalizowanych na terytorium UE brakuje zewnętrznych planów awaryjnych; w związku z tym apeluje do państw członkowskich o sfinalizowanie odpowiedniej klasyfikacji obiektów na ich terytorium oraz o przyjęcie brakujących zewnętrznych planów awaryjnych najpóźniej do końca 2017 r.;

15.  wyraża zaniepokojenie, że – wnioskując ze sprawozdań krajowych przedłożonych zgodnie z art. 18 ust. 1 dyrektywy – znaczna liczba państw członkowskich UE najwyraźniej nie zidentyfikowała prawidłowo obiektów objętych zakresem dyrektywy, w szczególności jeśli chodzi o obiekty, które powinny zostać zakwalifikowane do kategorii A;

16.  zwraca uwagę, jak ważne jest uzyskanie informacji o stanie istniejących stawów osadowych; wzywa państwa członkowskie do poprawienia bezpieczeństwa zapór w celu ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska, zwłaszcza w obiektach kategorii A;

17.  podkreśla, że ważne jest, aby już na etapie planowania angażować zainteresowane społeczności lokalne w projekty gospodarowania odpadami z przemysłu wydobywczego z użyciem substancji niebezpiecznych oraz aby zagwarantować przejrzystość i rzeczywiste uczestnictwo obywateli w całej procedurze udzielania zezwoleń i podczas aktualizacji przyznanych zezwoleń lub warunków zezwolenia; ponownie zwraca uwagę na znaczenie w tym zakresie konwencji z Espoo i z Aarhus; wzywa Komisję, aby w celu lepszego zaangażowania społeczności lokalnych zapewniła bazę danych dotyczącą dobrych praktyk;

18.  wzywa Komisję, aby zaproponowała skuteczniejsze środki ochrony środowiska i zdrowia obywateli, gdyż niektóre państwa członkowskie okazały się dotychczas niezdolne do zapobieżenia zanieczyszczeniu wody i gleby przez niektórych operatorów;

19.  odnotowuje zbędne obciążenia administracyjne władz i operatorów, jeśli chodzi o gospodarowanie odpadami obojętnymi i niezanieczyszczoną glebą, oraz wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby unikały powielania procedur udzielania zezwoleń, przy uwzględnieniu specyfiki sektora oraz wpływu na zdrowie, bezpieczeństwo i środowisko;

20.  wzywa Komisję, by zbadała, jak decyzja Komisji 2009/335/WE została wdrożona w państwach członkowskich i czy ustalone instrumenty zabezpieczenia finansowego są wystarczające i dostosowane do celu;

21.  zwraca uwagę na swoją rezolucję z dnia 5 maja 2010 r. w sprawie całkowitego zakazu wykorzystania technologii wydobywczych z zastosowaniem cyjanku w UE, zwłaszcza w świetle słabego stanu wdrożenia, jeśli chodzi o zezwolenia dotyczące obiektów kategorii A, oraz ponawia skierowany do Komisji apel, aby jak najszybciej zaproponowała całkowity zakaz technologii wydobywczych z zastosowaniem cyjanku w Unii Europejskiej, zwłaszcza w kontekście dostępności takich nietoksycznych substancji alternatywnych jak cyklodekstryna(14); zwraca się do państw członkowskich, aby niezwłocznie zapewniły jak najlepsze zarządzanie stawami osadowymi, w których występuje cyjanek;

22.  nalega na przedsiębiorstwa i odpowiednie właściwe organy, aby w procedurze udzielania zezwoleń na obiekty unieszkodliwiania odpadów z przemysłu wydobywczego brały pod uwagę dostępne zaawansowane technologie, zwłaszcza w odniesieniu do projektowania zbiorników na odpady, zgodnie z najwyższymi normami środowiskowymi; wzywa państwa członkowskie, aby gromadziły i analizowały dane przekazywane w związku z procedurą udzielania zezwoleń, porównywały je z faktycznym wpływem działającego obiektu unieszkodliwiania odpadów kopalnianych na środowisko oraz w razie potrzeby dokonywały niezbędnych korekt w wymogach zezwolenia;

23.  wzywa Komisję, aby zadbała o wystarczające finansowanie badań i innowacji w dziedzinie zarządzania obiektami unieszkodliwiania odpadów kopalnianych w celu poprawy bezpieczeństwa tych obiektów;

24.  zwraca się do Komisji, aby wykorzystała sposobność, jaką daje trwający przegląd dokumentu referencyjnego dotyczącego najlepszych dostępnych technik (BREF) w kontekście koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym, do priorytetowego potraktowania wyższych norm środowiskowych i efektywnego gospodarowania zasobami przy określaniu najlepszych praktyk, które zostaną ujęte w planach gospodarowania odpadami kopalnianymi;

25.  wzywa Komisję, aby wspierała odzyskiwanie surowców krytycznych również z odpadów kopalnianych, zgodnie z planem działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym;

26.  ubolewa z powodu tendencji w górnictwie polegającej na sięganiu w Europie po zasoby mniej wartościowe i głębiej położone, w wyniku czego wydobywa się więcej materiału, aby uzyskać docelową ilość metalu; zwraca się do państw członkowskich, aby w jak najlepszy sposób wykorzystywały skałę płonną do zastępowania, gdzie to możliwe, pierwotnego materiału skalnego; wyraża głębokie zaniepokojenie efektywnością procesu obróbki chemicznej, ponieważ niższa zawartość rudy w skale macierzystej oznacza, że na tonę uzyskanego metalu powstaje więcej odpadów przeróbczych, a tym samym odpadów kopalnianych;

27.  podkreśla, że z uwagi na przechodzenie UE na gospodarkę o obiegu zamkniętym kluczowe znaczenie ma ograniczanie zużycia surowców oraz wspieranie ponownego użycia i recyklingu; wzywa Komisję, by posiłkując się oceną cyklu życia, zastanowiła się nad wyznaczeniem celów, aby to osiągnąć;

28.  podkreśla, że „kompleksowe” wydobycie może być główną zasadą, jednak z uwzględnieniem ograniczeń technicznych i rynkowych, a także potencjalnych kosztów pośrednich, takich jak ślad węglowy; proponuje, aby odpady pochodzące z górnictwa i powstałe w wyniku wzbogacania rud były analizowane i segregowane w celu unieszkodliwienia, aby ułatwić ich późniejszy odzysk;

29.  wzywa Komisję i właściwe organy państw członkowskich do dalszego inwestowania w prace badawczo-rozwojowe nad alternatywnymi rentownymi procesami, aby zapewnić UE dostawy surowców naturalnych i wtórnych oraz zapobiegać powstawaniu odpadów z działalności wydobywczej;

30.  podkreśla, że spuścizna z przeszłości, jaką stanowią opuszczone obiekty unieszkodliwiania odpadów kopalnianych, może stać się w średnio- lub krótkoterminowej perspektywie poważnym zagrożeniem dla zdrowia ludzkiego lub środowiska; wzywa Komisję do pełnej przejrzystości przy wyjaśnianiu wszystkich odstępstw od dyrektywy przyznanych państwom członkowskim oraz luk, które pozostają w związku z dawnymi składowiskami odpadów, i dotyczących ich środków zaradczych; w związku z tym wzywa Komisję, aby wspólnie z państwami członkowskimi zaproponowała plan działania na rzecz pełnej rekultywacji tych terenów, przy uwzględnieniu przykładów najlepszych praktyk i ewentualnych korzyści wynikających z koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym w przypadku jej zastosowania do gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego, a także mechanizmów monitorowania tych terenów po ich zamknięciu;

31.  zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1)

Dz.U. L 102 z 11.4.2006, s. 15.

(2)

Dz.U. L 101 z 21.4.2009, s. 25.

(3)

Dz.U. L 102 z 22.4.2009, s. 7.

(4)

Dz.U. L 110 z 1.5.2009, s. 48.

(5)

Dz.U. L 110 z 1.5.2009, s. 39.

(6)

Dz.U. L 110 z 1.5.2009, s. 46.

(7)

Dz.U. L 143 z 30.4.2004, s. 56.

(8)

Nr PE: 593.788.

(9)

Dz.U. C 81E z 15.3.2011, s. 74.

(10)

Teksty przyjęte, P8_TA(2015)0349.

(11)

Studium badające wykonalność utworzenia funduszu pokrywającego koszty odpowiedzialności za środowisko i straty powstałe w wyniku katastrof przemysłowych, sprawozdanie końcowe, Komisja Europejska, DG ENV, 17 kwietnia 2013 r.

(12)

Por. przypis 3 w uzasadnieniu.

(13)

Załącznik III do decyzji Komisji 2009/358/WE.

(14)

Liu i in. (2013) „Selective isolation of gold facilitated by second-sphere coordination with α-cyclodextrin”, Nature Communications.


UZASADNIENIE

Cel

Dyrektywę 2006/21/WE w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego (nazywaną dalej „dyrektywą”) przyjęto w następstwie dwóch poważnych wypadków, do których doszło w 1998 i 2000 r. i których rezultatem był wyciek niebezpiecznych odpadów z przemysłu wydobywczego. W dyrektywie przewidziano środki, procedury i wytyczne mające na celu zapobieganie wszelkim niekorzystnym skutkom dla środowiska i zdrowia ludzkiego związanym z gospodarowaniem odpadami wydobywczymi oraz minimalizowanie tych skutków. W dyrektywie określono surowsze wymogi w odniesieniu do tzw. obiektów „kategorii A”, w których przypadku nieprawidłowe zarządzanie może prowadzić do „poważnych wypadków”, stwarzających poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego lub środowiska.

Przemysł wydobywczy, jak również pochodzące z niego odpady od dawna są przedmiotem szczególnego zainteresowania Parlamentu Europejskiego: w ostatnich latach skierowano kilka pytań parlamentarnych do Komisji Europejskiej, Komisja Petycji PE rozpatrywała kilka złożonych przez obywateli petycji, zorganizowano szereg wysłuchań i debat oraz przyjęto wiele rezolucji. W szczególności w rezolucji z dnia 5 maja 2010 r. Parlament Europejski wystąpił o całkowity zakaz wykorzystywania technologii wydobywczych z zastosowaniem cyjanku(1). Jednak Komisja Europejska odmówiła złożenia wniosku ustawodawczego w następstwie rezolucji, ponieważ uznała, że istniejący korpus prawodawstwa UE, o ile właściwie wdrażany, jest wystarczający, by zapobiegać wypadkom, a także by w znacznym stopniu łagodzić ich skutki. W 2015 r. w innej rezolucji w sprawie wniosków wyciągniętych z katastrofy spowodowanej wyciekiem czerwonego szlamu w 2010 r. Parlament uznał ww. dyrektywę za „obszar budzący szczególne zaniepokojenie”(2).

W tym kontekście niezbędne wydało się zbadanie i ocena w ramach działalności kontrolnej komisji ENVI praktycznego wdrażania transponowanej dyrektywy. Aby wesprzeć prace komisji, Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego przygotowało badanie na temat oceny wdrożenia w Europie.

Najważniejsze ustalenia i zalecenia dotyczące wdrażania

Termin transpozycji przepisów ww. dyrektywy upłynął 1 maja 2008 r. Od tego dnia państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za dopilnowanie praktycznego wykonania wszystkich wymogów dyrektywy.

W sprawozdaniu ustalono przede wszystkim, że państwa członkowskie (UE-27(3)) doświadczyły pewnych problemów z transpozycją pod względem „dotrzymania terminów”, „jakości” lub obu tych elementów, w związku z czym w praktyce nie można oczekiwać prawidłowego wdrożenia dyrektywy we wszystkich państwach członkowskich, biorąc pod uwagę toczące się postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z niezgodnością z przepisami. Zalecono więc jak najszybsze zakończenie procesu transpozycji dyrektywy („z punktu widzenia jakości”).

Wydaje się, że większość państw członkowskich przyjęła środki konieczne do wdrożenia przepisów określonych w dyrektywie. Jednak praktyczne wdrażanie odpowiednich przepisów i kontroli nadal pozostaje problematyczne. Dostępne skromne dowody wskazują na istnienie praktycznych problemów z zewnętrznymi planami awaryjnymi (dla obiektów kategorii A), jak również z kontrolami i zezwoleniami (dla wszystkich rodzajów obiektów, w tym kategorii A). Dlatego też nieodzowne jest, by zgodnie z założeniami sformułowanymi w sprawozdaniu Komisji z wdrażania z dnia 6 września 2016 r. instytucja ta jak najszybciej wydała ogólne wytyczne dotyczące wdrażania przepisów dyrektywy.

Jeśli chodzi o kontrole, w dyrektywie nie przedstawiono wyraźnie ich koncepcji ani nie określono szczegółowo sposobu ich przeprowadzania. Choć Komisja przyjęła niemal wszystkie wymagane środki wykonawcze umożliwiające praktyczne wdrażanie dyrektywy, nadal brakuje kluczowego dokumentu – „wskazówek dotyczących kontroli”. Ich brak jest problematyczny, ponieważ może skutkować różnymi podejściami państw członkowskich do kontroli. W rezultacie niemożliwa była jednakowa realizacja celów dyrektywy we wszystkich państwach członkowskich, tzn. skuteczność jest różna w poszczególnych państwach członkowskich. Ponadto brak jednolitego podejścia do kontroli w całej UE oznacza różnice pod względem zgodności z przepisami i kosztów ich egzekwowania, co z kolei skutkuje różnymi poziomami efektywności wdrażania dyrektywy w poszczególnych państwach członkowskich. W związku z tym zalecono Komisji jak najszybsze przyjęcie wskazówek dotyczących kontroli.

Obecny system sprawozdawczy ustanowiony w dyrektywie, a w szczególności określony w jej art. 18 ust. 1 obowiązek składania sprawozdań przez państwa członkowskie co trzy lata, nie spełnia swojego zadania, ponieważ nie umożliwia uzyskania na szczeblu UE pełnego obrazu praktycznego wdrażania przepisów ani jego monitorowania i oceny. Dokładniej rzecz ujmując, narzędzie gromadzenia danych (kwestionariusz)(4) ma, jak wykazały dostępne badania, wiele braków. Należy je poprawić:

•  po pierwsze, priorytetowo, aby podstawą monitorowania i oceny praktycznego wdrażania były wiarygodne dane, a

•  po drugie, pilnie, w celu dopilnowania, by państwa członkowskie nie składały sprawozdań w trzecim okresie wdrażania (2014–2017), korzystając z tego samego niewydolnego narzędzia.

Oprócz tego obecnie nie istnieje baza danych dotycząca obiektów unieszkodliwiania odpadów z przemysłu wydobywczego na szczeblu UE i istniejący system sprawozdawczy nie pozwala na jej stworzenie. Utrudnia to monitorowanie obiektów i tym samym ocenę praktycznego wdrażania.

Zainteresowanie obywateli wdrażaniem

Ogólnie jakość dostępnych danych nie umożliwiła uzyskania pełnego obrazu praktycznego wdrażania dyrektywy i jego należytej oceny. Choć prawodawstwo UE dotyczące gospodarowania odpadami z przemysłu wydobywczego nadal odpowiada potrzebom, zwłaszcza w przypadku społeczności lokalnych żyjących w bliskim sąsiedztwie dużych projektów wydobywczych, gdzie wykorzystuje się substancje niebezpieczne, praktyczne wdrażanie dyrektywy nie może zagwarantować oczekiwanego poziomu bezpieczeństwa, do którego dążył pierwotnie prawodawca.

W związku z powyższym sprawozdawca pragnie zwrócić uwagę na uzasadnione interesy społeczności lokalnych narażonych na potencjalne szkodliwe skutki działalności obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych. Ich doświadczenia z przeszłości pokazują, że gospodarowanie odpadami z przemysłu wydobywczego jest często postrzegane jako autonomiczna działalność, funkcjonująca niejako poza złożoną kwestią przemysłu wydobywczego. To podejście może pomijać zasadę ostrożności i rzeczywiste zaangażowanie społeczności lokalnych, co utrudnia realistyczną ocenę kosztów i zagrożeń związanych z nowoczesnym górnictwem odkrywkowym. To sprawozdanie z wdrażania stwarza wyjątkową możliwość wydania zaleceń dotyczących sposobu poprawienia dyrektywy w tym zakresie.

Odpady z przemysłu wydobywczego w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym

Choć odpady z przemysłu wydobywczego stanowią jedną trzecią odpadów wytwarzanych w UE, w dyrektywie nie określono żadnych celów w odniesieniu do ilości takich odpadów. Podobnie, choć wydobycie pierwotnych zasobów naturalnych i gospodarowanie pozostałymi odpadami wpisywałoby się doskonale w koncepcję gospodarki o obiegu zamkniętym, nie przewidziano przeglądu dyrektywy w ramach pakietu Komisji dotyczącego tej gospodarki(5). Tak więc w niniejszym sprawozdaniu z wdrażania za istotne uznano rozpatrywanie gospodarowania odpadami z przemysłu wydobywczego w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym, ponieważ ta zmiana kierunku polityki wpłynęłaby na sposób wydobywania i przetwarzania zasobów mineralnych, tym samym na sposób gospodarowania odpadami z przemysłu wydobywczego, a więc miałaby wpływ na praktyczne wdrażanie dyrektywy.

Technologie wiążące się z dużym zagrożeniem dla środowiska i zdrowia

  Posiłkując się przeprowadzonym przez eksperta badaniem źródeł wtórnych(6), sprawozdawca spróbował też przeanalizować alternatywy dla technologii wiążących się z dużym zagrożeniem dla środowiska i zdrowia wynikającym z nieprawidłowego zarządzania odpadami z przemysłu wydobywczego.

  Jeśli chodzi o obecnie stosowane techniki wydobywcze i techniki gospodarowania odpadami, większość procesów można uznać za dobrze opracowane i bezpieczne, o ile są stosowane zgodnie z wymogami regulacyjnymi. Jednak w przypadku istniejących operacji mogą występować rozbieżności pomiędzy ich realizacją na papierze i w praktyce. Wynika to m.in. z nacisków gospodarczych, które mogą prowadzić do wybierania „drogi na skróty”, oraz nieodpowiedniego nadzoru regulacyjnego mającego zapobiegać takim sytuacjom. Innym powodem jest to, że wiele obiektów działa od lat czy nawet dziesięcioleci i nie zbudowano ich zgodnie z wymogami uznawanymi dziś za „najlepszą praktykę”. Może to prowadzić do sytuacji, w których pozbycie się pozostawionej spuścizny będzie trudne pod względem technicznym i kosztowne.

Sprawozdawca uważa, że należy ponownie rozważyć koncepcję najlepszej dostępnej techniki (BAT), by nie dopuścić do tego, że „najlepsza” oznacza jedynie „zwykłą praktykę”, nawet jeśli może ona być w oczywisty sposób nieodpowiednia. Definiując pojęcie „najlepszych praktyk”, szczególnie tych wiążących się z dużym zagrożeniem dla środowiska i zdrowia, sprawozdawca opowiada się za wykorzystywaniem wyników zakończonych i prowadzonych obecnie badań, najnowszych innowacji w dziedzinie recyklingu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) oraz wniosków płynących z wypadków z przerwanymi zbiornikami na odpady na całym świecie, jak również za priorytetowym traktowaniem wyższych norm środowiskowych i efektywniejszego gospodarowania zasobami, nawet jeżeli jest to kosztowniejsze, rezygnując tym samym z opcji technologicznych zakładających jak najniższe nakłady kosztem większej podatności na awarie.

Podziękowania

Na koniec sprawozdawca pragnie wyrazić uznanie dla Działu ds. Oceny Ex Post Skutków (Dyrekcja ds. Oceny Skutków Regulacji i Europejskiej Wartości Dodanej podlegająca Dyrekcji Generalnej ds. Analiz Parlamentarnych) za wnikliwą ocenę wdrożenia w Europie i podziękować Komisji Europejskiej za współpracę przy wyszukiwaniu danych dotyczących wdrażania w 28 państwach członkowskich. Sprawozdawca dziękuje również kontrsprawozdawcom za ich aktywne zaangażowanie oraz różnym zainteresowanym podmiotom, organom krajowym, przedstawicielom społeczeństwa obywatelskiego i stowarzyszeniom przedsiębiorców za przedstawione stanowiska i udział w konsultacjach. Stanowiło to wartościowy wkład w niniejsze sprawozdanie z wdrażania.

(1)

Rezolucja PE z dnia 5 maja 2010 r.

(2)

Rezolucja PE z dnia 8 października 2015 r.

(3)

Wniosek ten odnosi się do 27 krajów, które w dniu 1 maja 2008 r., kiedy to upłynął termin transpozycji dyrektywy, były członkami Unii Europejskiej i nie dotyczy Chorwacji, która przystąpiła do UE w dniu 1 lipca 2013 r.

(4)

Na mocy decyzji Komisji 2009/358/WE, a w szczególności jej załącznika III.

(5)

W rzeczywistości odpady wydobywcze uwzględniono w towarzyszącym pakietowi planie działania, w którym Komisja podjęła dwa główne zobowiązania.

(6)

Zlecone przez DG EPRS badanie zostało przeprowadzone w okresie od lutego do maja 2016 r. przez dr. Eberharda Falcka i opublikowane w załączniku I do badania na temat oceny wdrożenia w Europie pod tytułem: „Exploring the alternatives to technologies involving high environmental and health risks related to the improper management of the waste from extractive industries. Challenges, risks and opportunities for the extractive industries arising in the context of the circular economy concept” [Analiza alternatyw dla technologii wiążących się z dużym zagrożeniem dla środowiska i zdrowia wynikającym z nieprawidłowego zarządzania odpadami z przemysłu wydobywczego. Wyzwania, zagrożenia i możliwości dla przemysłu wydobywczego w kontekście koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym].


INFORMACJE O PRZYJĘCIU SPRAWOZDANIAW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

Data przyjęcia

21.3.2017

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

57

1

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Marco Affronte, Margrete Auken, Pilar Ayuso, Zoltán Balczó, Ivo Belet, Biljana Borzan, Paul Brannen, Soledad Cabezón Ruiz, Nessa Childers, Birgit Collin-Langen, Mireille D’Ornano, Miriam Dalli, Seb Dance, Angélique Delahaye, Ian Duncan, Stefan Eck, Bas Eickhout, José Inácio Faria, Francesc Gambús, Gerben-Jan Gerbrandy, Jens Gieseke, Julie Girling, Sylvie Goddyn, Françoise Grossetête, Jytte Guteland, György Hölvényi, Anneli Jäätteenmäki, Benedek Jávor, Josu Juaristi Abaunz, Karin Kadenbach, Kateřina Konečná, Urszula Krupa, Giovanni La Via, Peter Liese, Norbert Lins, Valentinas Mazuronis, Susanne Melior, Miroslav Mikolášik, Massimo Paolucci, Piernicola Pedicini, Pavel Poc, Julia Reid, Frédérique Ries, Michèle Rivasi, Annie Schreijer-Pierik, Davor Škrlec, Renate Sommer, Estefanía Torres Martínez, Nils Torvalds, Adina-Ioana Vălean, Damiano Zoffoli

Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego

Nikolay Barekov, Nicola Caputo, Stefano Maullu, Gesine Meissner, Elżbieta Katarzyna Łukacijewska

Zastępcy (art. 200 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego

Jan Keller, Arne Lietz


GŁOSOWANIE KOŃCOWE IMIENNEW KOMISJI PRZEDMIOTOWO WŁAŚCIWEJ

57

+

ALDE

Gerben-Jan Gerbrandy, Anneli Jäätteenmäki, Valentinas Mazuronis, Gesine Meissner, Frédérique Ries, Nils Torvalds

ECR

Nikolay Barekov, Ian Duncan, Julie Girling, Urszula Krupa

EFDD

Piernicola Pedicini

ENF

Mireille D’Ornano, Sylvie Goddyn

GUE/NGL

Stefan Eck, Josu Juaristi Abaunz, Kateřina Konečná, Estefanía Torres Martínez

NI

Zoltán Balczó

PPE

Pilar Ayuso, Ivo Belet, Birgit Collin-Langen, Angélique Delahaye, José Inácio Faria, Francesc Gambús, Jens Gieseke, Françoise Grossetête, György Hölvényi, Giovanni La Via, Peter Liese, Norbert Lins, Elżbieta Katarzyna Łukacijewska, Stefano Maullu, Miroslav Mikolášik, Annie Schreijer-Pierik, Renate Sommer, Adina-Ioana Vălean

S&D

Biljana Borzan, Paul Brannen, Soledad Cabezón Ruiz, Nicola Caputo, Nessa Childers, Miriam Dalli, Seb Dance, Jytte Guteland, Karin Kadenbach, Jan Keller, Arne Lietz, Susanne Melior, Massimo Paolucci, Pavel Poc, Damiano Zoffoli

Verts/ALE

Marco Affronte, Margrete Auken, Bas Eickhout, Benedek Jávor, Michèle Rivasi, Davor Škrlec

1

-

EFDD

Julia Reid

0

0

 

 

Objaśnienia używanych znaków:

+  :  za

-  :  przeciw

0  :  wstrzymało się

Ostatnia aktualizacja: 12 kwietnia 2017Informacja prawna