Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 4 września 2007 r. w sprawie klęsk żywiołowych
Parlament Europejski
,
– uwzględniając art. 2, 6 oraz 174 traktatu WE,
– uwzględniając swoje rezolucje: z dnia 7 września 2006 r. w sprawie pożarów lasów oraz powodzi w Europie(1)
, z dnia 5 września 2002 r. w sprawie powodzi w Europie(2)
, z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie suszy w Portugalii(3)
, z dnia 12 maja 2005 r. w sprawie suszy w Hiszpanii(4)
, z dnia 8 września 2005 r. w sprawie katastrof naturalnych (pożarów i powodzi) w Europie(5)
oraz swoje rezolucje z dnia 18 maja 2006 r. w sprawie klęsk żywiołowych (pożary, susze i powodzie) – aspekty związane z rolnictwem(6)
, w sprawie aspektów związanych z rozwojem regionalnym(7)
oraz w sprawie aspektów związanych z ochroną środowiska naturalnego(8)
,
– uwzględniając dwa wspólne przesłuchania publiczne zorganizowane przez Komisję Rozwoju Regionalnego, Komisję Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności oraz Komisję Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie "Europejskiej strategii walki z klęskami żywiołowymi" (z dnia 20 marca 2006 r.) oraz w sprawie "Europejskich sił ochrony ludności: EuropeAid" (z dnia 5 października 2006 r.),
–
uwzględniając decyzję Rady 2001/792/WE, Euratom z dnia 23 października 2001 r. ustanawiającą mechanizm wspólnotowy ułatwiający wzmocnioną współpracę w interwencjach wspierających ochronę ludności(9)
, nadchodzące przyjęcie przekształconej decyzji Rady ustanawiającej Wspólnotowy Mechanizmu Ochrony Ludności oraz stanowisko Parlamentu z dnia 24 października 2006 r.(10)
,
– uwzględniając wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Fundusz Solidarności Unii Europejskiej (COM(2005)0108) oraz stanowisko Parlamentu z dnia 18 maja 2006 r.(11)
,
– uwzględniając sprawozdanie Michela Barniera z dnia 9 maja 2006 r. zatytułowane "Europejskie siły ochrony ludności: Europe Aid",
– uwzględniając swoje stanowisko z dnia 25 kwietnia 2007 r. w sprawie wspólnego stanowiska Rady mającego na celu przyjęcie dyrektywy w sprawie oceny zagrożenia powodziowego i zarządzania nim(12)
,
– uwzględniając decyzję Rady 2007/162/WE, Euratom z dnia 5 marca 2007 r. ustanawiającą Instrument Finansowy Ochrony Ludności(13)
,
– uwzględniając konkluzje Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych z 12-13 czerwca 2007 r. dotyczące usprawnienia zdolności koordynacyjnej Centrum Monitorowania i Informacji (MIC) w ramach wspólnotowego mechanizmu ochrony ludności,
– uwzględniając Protokół z Kioto do Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) z 11 grudnia 1997 r. oraz ratyfikację Protokołu z Kioto przez Wspólnotę w dniu 4 marca 2002 r.,
– uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 2152/2003 z dnia 17 listopada 2003 r.(14)
(rozporządzenie "Forest Focus"),
– uwzględniając punkt 12 konkluzji prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli, które odbyło się w dniach 15-16 czerwca 2006 r., dotyczący zdolności reagowania Unii na sytuacje nadzwyczajne, kryzysowe i katastrofy,
– uwzględniając komunikat Komisji zatytułowany "Rozwiązanie problemu dotyczącego niedoboru wody i susz w Unii Europejskiej" (COM(2007)0414),
– uwzględniając art. 103 ust. 4 Regulaminu,
A. uwzględniając niszczycielskie pożary i gwałtowne powodzie, które w lecie 2007 roku spowodowały ofiary śmiertelne oraz zniszczenia w całej Europie, zwłaszcza w Grecji i Wielkiej Brytanii, dotykając państw członkowskich UE, a także niektórych najbardziej oddalonych regionów, szczególnie Martyniki i Gwadelupy zniszczonych huraganem Dean, krajów ubiegających się o przystąpienie do UE oraz państw bezpośrednio sąsiadujących z UE; mając na uwadze, że obszary strawione przez ogień tylko w lipcu odpowiadają łącznej powierzchni obszarów spalonych w całym zeszłym roku; mając na uwadze, że w sierpniu Grecja przeżyła tragedię narodową w wyniku pożarów, które pod względem liczby ofiar zalicza się do największych na całym świecie od roku 1871,
B. mając na uwadze fakt, że całkowita objęta pożarami powierzchnia roślinności i lasów europejskich wyniosła tego lata ponad 700 000 hektarów, w tym tereny mające znaczenie dla Wspólnoty (SCI) będące częścią sieci Natura 2000 i inne obszary o znacznej wartości z ekologicznego punktu widzenia, charakteryzujące się ekologicznym powiązaniem z całym regionem, oraz mając na uwadze, że krajami, które najbardziej ucierpiały są Grecja, Włochy, Bułgaria, Cypr, Chorwacja, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Hiszpania (w szczególności Wyspy Kanaryjskie oraz prowincja Castellón), Ukraina, Turcja i Albania,
C. mając na uwadze, że w ostatnich pożarach lasów pustoszących Grecję śmierć poniosło ponad 60 osób, wiele osób doznało obrażeń, spłonęło ponad 250 000 hektarów, w tym tysiące hektarów lasów i zarośli, zginęły zwierzęta, zniszczonych zostało wiele domów i nieruchomości, a unicestwionych szereg miejscowości,
D. mając na uwadze, że w tym samym czasie w innych częściach Europy wystąpiły gwałtowne powodzie, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, w wyniku których straciło życie co najmniej 10 osób, zniszczone zostały domostwa, szkoły, infrastruktura i rolnictwo, przy czym straty szacowane są na 5 mld euro, przerwane zostały dostawy czystej wody dla ponad 420 000 osób, co doprowadziło do przesiedlenia wielu osób i przyniosło znaczące straty przedsiębiorstwom, rolnictwu i branży turystycznej, mając na uwadze, że Włochy zostały dotknięte klęską powodzi w środkowo-północnej części kraju oraz suszą i pożarami na południu, podczas gdy we wschodniej Europie, zwłaszcza w Rumunii, wystąpiły skrajne susze,
E. mając na uwadze, że wspólnotowy mechanizm ochrony ludności został uruchomiony dwanaście razy w ciągu dwóch miesięcy z powodu tego samego rodzaju sytuacji kryzysowych, z czego siedem miało miejsce równocześnie; mając na uwadze, że we wszystkich tych sytuacjach kryzysowych pomoc państw członkowskich była niewystarczająca do zapewnienia szybkich i odpowiednich działań w zakresie ochrony ludności,
F. mając na uwadze, że ze względu na coraz bardziej gorącą i suchą porę letnią w południowej Europie pożary lasów i inne pożary są zjawiskiem powtarzającym się, lecz co roku ich nasilenie i lokalizacja geograficzna znacznie się różnią; mając na uwadze, że na tendencję, którą wykazują katastrofalne wydarzenia, wpływa także zmiana klimatu i że tendencja ta wiąże się z coraz częściej występującymi falami upałów i susz, jak zauważono w powyższym komunikacie Komisji w sprawie susz; mając na uwadze, że inwestycje mające wspomóc zwalczanie zmian klimatycznych stanowią wobec tego inwestycje w zapobieganie katastrofom suszy i pożarów lasów; mając na uwadze, że w okresach suszy, które stają się coraz dłuższe, odnowa lasów po pożarze będzie zawsze trudniejsza, co pociąga za sobą ryzyko pustynnienia,
G. mając na uwadze szkodliwe gospodarcze i społeczne konsekwencje klęsk żywiołowych dla regionalnej gospodarki, działalności i produkcyjnej i turystyki,
H. mając na uwadze, że wysoka liczba pożarów w południowej Europie w 2007 r. oraz ich zasięg są wynikiem wielu czynników obejmujących zmiany klimatu, niewłaściwe uregulowanie i ochronę lasów oraz splot przyczyn naturalnych i ludzkiego zaniedbania, a także działań przestępczych wraz z nieodpowiednim stosowaniem prawa zabraniającego nielegalnej zabudowy na ziemiach spalonych przez pożary,
I. mając na uwadze, że Unia Europejska powinna uznać szczególny charakter klęsk żywiołowych w postaci suszy i pożarów w regionie śródziemnomorskim i odpowiednio dostosować swoje środki w zakresie zapobiegania, badań, zarządzania ryzykiem, obrony cywilnej i solidarności,
1. przekazuje wyrazy ubolewania i solidarności rodzinom osób, które straciły życie, i mieszkańcom obszarów dotkniętych klęską;
2. składa hołd strażakom, innym specjalistom i ochotnikom za ich niestrudzoną pracę i narażanie własnego życia na rzecz gaszenia pożarów, ratowania ludzi i ograniczenia zakresu szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi, a także wielu osobom, które walczyły o uratowanie swojego dobytku i otaczającego środowiska naturalnego;
3. zwraca się do Komisji o niezwłoczną mobilizację aktualnego Funduszu Solidarności Unii Europejskiej w sposób możliwie elastyczny, unikając czasochłonnych procedur i przeszkód administracyjnych; uważa w związku z powyższym, że należy niezwłocznie udostępnić zasoby niezbędne do niesienia pomocy cierpiącym i zaspokojenia potrzeb ofiar i ich najbliższych członków rodziny za pośrednictwem Funduszu Solidarności UE, innych instrumentów wspólnotowych (np. funduszy strukturalnych lub EFFROW) lub wszelkich innych możliwych środków finansowych, opartych na warunkach korzystania z funduszy Wspólnoty takich jak zasada partnerstwa i zrównoważonego rozwoju;
4. wzywa Komisję do wprowadzenia nadzwyczajnych wspólnotowych środków pomocy, zwłaszcza natury finansowej, aby wesprzeć odbudowę regionów, które poniosły poważne straty, odtworzyć potencjał produkcyjny na tych obszarach, przywrócić dynamikę tworzenia miejsc pracy oraz podjąć odpowiednie działania w celu zrekompensowania kosztów społecznych związanych z utratą pracy i innych źródeł dochodu;
5. podkreśla konieczność przyspieszenia procedury uzyskiwania dostępu do środków z funduszy UE dla celów odzyskiwania gruntów rolnych po powodziach i pożarach oraz udostępnienia pomocy finansowej w większym wymiarze dla rozwoju ochrony przeciwpowodziowej; wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do przeprowadzenia przeglądu i wymiany najlepszych wzorców w świetle ostatnich badań nad zwiększonym ryzykiem powodziowym i pożarowym spowodowanym przez metody zarządzania gruntami, siedliskami i osuszaniem; domaga się od państw członkowskich ułatwienia w miarę możliwości naturalnego osuszania i retencji wody w środowisku, zwiększając jednocześnie możliwości kontroli powodziowej i infrastruktury osuszania w celu ograniczenia szkód, które mogą powstać w wyniku gwałtownych opadów deszczu;
6. docenia solidarność, jaką wykazała Unia Europejska, jej państwa członkowskie oraz inne państwa w czasie pożarów lasów, niosąc regionom potrzebującym pomoc w postaci floty powietrznej, sprzętu gaśniczego oraz wiedzy specjalistycznej, jak również chwalebne wsparcie udzielone właściwym władzom i ekipom ratowniczym; uważa, że rozmiary tych zjawisk i ich skutki często przekracza skalę i możliwości regionalne i krajowe oraz pilnie wzywa do faktycznego zaangażowania ze strony Europy;
7. uznaje wkład MIC we wspieranie i ułatwianie mobilizacji i koordynacji pomocy w zakresie ochrony ludności podczas sytuacji kryzysowych; zauważa jednak, że zasoby państw członkowskich służące zwalczaniu pożarów lasów, zwłaszcza sprzęt lotniczy, są ograniczone i nie zawsze możliwe jest udzielenie przez państwa członkowskie pomocy w sytuacji, kiedy potrzebują one zasobów na własnym terenie; zauważa, że w rezultacie niektóre państwa członkowskie otrzymały pomoc mniejszą niż inne i musiały liczyć na pomoc gwarantowaną umowami dwustronnymi z państwami spoza UE; ubolewa w związku z tym, że w niektórych przypadkach UE jako całość nie okazała wystarczającej solidarności;
8. stanowczo nalega, aby Rada podjęła bez dalszej zwłoki decyzję w sprawie proponowanego rozporządzenia dotyczącego Funduszu Solidarności UE, biorąc pod uwagę, że Parlament przyjął swe stanowisko maju 2006 r.; uważa zwłokę Rady w tym zakresie za niedopuszczalną; uważa, że nowe rozporządzenie, które, wraz z innymi środkami, obniża progi wymagane do uruchomienia Funduszu Solidarności UE, pozwoli na sprawniejszą, bardziej elastyczną i szybszą naprawę szkód; wzywa obecną prezydencję portugalską, a także ministrów finansów, środowiska, rolnictwa i rozwoju regionalnego UE, do podjęcia natychmiastowych i stanowczych działań; proponuje, aby w tym celu zwołano wspólne posiedzenie nadzwyczajne Rady właściwych ministrów UE, w którym jako obserwatorzy uczestniczyłyby Parlament i Komisja;
9. wzywa do utworzenia europejskich sił, które mogłyby niezwłocznie podejmować działania w sytuacjach kryzysowych, zgodnie z propozycją zawartą w raporcie komisarza Barniera, oraz wyraża ubolewania z powodu braku reakcji na tę propozycję i kontynuacji tej kwestii; podkreśla również w tym kontekście konieczność dalszego rozwoju zdolności szybkiego reagowania opartej na mechanizmach ochrony ludności państw członkowskich, zgodnie z wezwaniem sformułowanym przez Radę Europejską w Brukseli w dniach 16-17 czerwca 2006 r.; zwraca się do Komisji o opracowanie propozycji w tym celu; podkreśla rolę państw członkowskich i władz lokalnych w skutecznym zapobieganiu i zwalczaniu pożarów;
10. wzywa Komisję do zwrócenia się do państw członkowskich o informacje dotyczące programów operacyjnych służących radzeniu sobie ze skutkami klęsk żywiołowych i ich doświadczeń w ich stosowaniu, a następnie o zbadanie adekwatności stosowanych środków zapobiegawczych, przygotowawczych i reagowania w celu wymiany doświadczeń i wyciągnięcia wniosków w sprawie natychmiastowych działań, koordynacji organów administracyjnych i operacyjnych i dostępu do niezbędnych zasobów materialnych i ludzkich; zachęca Komisję do zbadania możliwości współpracy z krajami sąsiadującymi z UE i z innymi państwami trzecimi w zakresie walki z katastrofalnymi pożarami oraz wymiany najlepszych wzorców lub zdolności w okresie niebezpiecznych miesięcy letnich w celu lepszego przygotowania się na lato 2008 r.;
11. uważa, że doświadczenia ostatnich lat i inne niedawne doświadczenia pokazują potrzebę wzmocnienia zdolności zapobiegania, gotowości i reagowania Wspólnoty w dziedzinie ochrony ludności w sytuacji wystąpienia pożarów lasów i innych gwałtownych pożarów, oraz stanowczo nalega, aby Komisja podjęła działania w tym kierunku;
12. zachęca Komisję do przeanalizowania możliwości zaplanowanego dostępu do dodatkowych środków mających na celu zapewnienie szybkiej reakcji w przypadku poważnych sytuacji kryzysowych, które pochodziłyby z innych źródeł, w tym z rynku komercyjnego; sugeruje, by koszty sił szybkiego reagowania pokryte zostały ze środków instrumentu finansowego ochrony ludności;
13. przyjmuje z zadowoleniem niedawną decyzję Rady 2007/162/WE, Euratom z dnia 5 marca 2007 r. ustanawiającą Instrument Finansowy Ochrony Ludności i uważa, że działania finansowane z tego instrumentu powinny być widocznym wyrazem europejskiej solidarności i tworzyć europejską wartość dodaną w sprawnym usuwaniu skutków klęsk żywiołowych; wyraża jednakże zaniepokojenie faktem, że suma przyznana dla potrzeb tego nowego instrumentu nie będzie wystarczająca do skutecznej realizacji jego ambitnych zadań;
14. podkreśla konieczność opracowania bardziej zdecydowanych środków mających na celu zapobieganie klęskom żywiołowym i w związku z tym niecierpliwie oczekuje na publikację przez Komisję w 2008 r. dwóch analiz zmierzających do utworzenia zintegrowanej strategii zapobiegania klęskom żywiołowym; sugeruje również, by Komisja zbadała potencjalne zastosowania otwartej metody koordynacji dla celów zapobiegania klęskom żywiołowym poprzez ogólną dbałość o grunty w celu zwiększenia zdolności retencji zbiorników wodnych oraz szeroko zakrojoną dbałość o lasy, aby maksymalnie zredukować zagrożenie pożarowe, rozprzestrzenianie się i szybkość pożarów; podkreśla, że odzyskana biomasa może przyczynić się do ekonomicznej opłacalności operacji;
15. wzywa Komisję do przeprowadzenia większej liczby badań mających na celu lepsze zapobieganie pożarom lasów i znalezienie lepszych metod i materiałów służących gaszeniu pożarów lasów oraz do przeglądu polityki planowania i zagospodarowania przestrzennego; zachęca w związku z tym państwa członkowskie do podejmowania zdecydowanych działań w celu udoskonalania i wdrażania krajowych przepisów prawnych dotyczących ochrony lasów oraz do powstrzymywania się od działań zmierzających do komercjalizacji, zmiany klasyfikacji obszarów oraz prywatyzacji, co ograniczy naruszenia i spekulacje; uważa, że w tym celu należy wykorzystać całą dostępną w UE wiedzę, w tym systemy satelitarne;
16. ubolewa nad faktem, że tak wiele pożarów lasów było prawdopodobnie skutkiem podpalenia, oraz wyraża szczególne zaniepokojenie faktem, że przyczyną pożarów lasów w Europie są coraz częściej czyny przestępcze, jakimi są podpalenia; wzywa w związku z tym państwa członkowskie do zaostrzenia kar za przestępstwa szkodzące środowisku, a zwłaszcza za akty podpalania lasów, i uważa, że szybkie i sprawne dochodzenie w celu ustalania odpowiedzialności, wraz z następującą po nim proporcjonalną do czynu karą, zniechęci do lekceważących i umyślnych zachowań;
17. wyraża zaniepokojenie rosnącą liczbą klęsk spowodowanych ekstremalnymi warunkami klimatycznymi, które według specjalistów mogą być w znacznym stopniu przypisane zmianie klimatu spowodowanej globalnym ociepleniem; w związku z powyższym wzywa państwa członkowskie do podjęcia koniecznych kroków w celu przestrzegania celów wyznaczonych Protokołem z Kioto oraz wzywa Komisję do podjęcia działań, które zapewnią poszanowanie podjętych w Kioto zobowiązań oraz ich kontrolę; wzywa Komisję i wszystkie odpowiednie władze publiczne do wzięcia pod uwagę zmiany klimatu i zwiększonego prawdopodobieństwa wystąpienia katastrof, takich jak powodzie i pożary lasów, podczas opracowywania budżetów i rezerwy budżetowej na wypadek sytuacji kryzysowych dla służb ratowniczych;
18. wzywa Komisję, aby kontynuowała współpracę z władzami krajowymi na rzecz opracowania polityki ograniczającej oddziaływanie pożarów na środowisko naturalne; apeluje o politykę zalesiania opartą na poszanowaniu cech bioklimatycznych i środowiskowych; podkreśla potrzebę gromadzenia i rejestrowania danych o zasobach naturalnych poszczególnych państw członkowskich poprzez utworzenie "zielonych rachunków narodowych" w postaci bazy danych otwartej dla wszystkich obywateli;
19. podkreśla, że w przypadkach klęsk żywiołowych we wszystkich działaniach podejmowanych przez mechanizmy ochrony ludności cywilnej należy szczególnie zadbać o specyficzne potrzeby osób niepełnosprawnych;
20. uważa, że należy – poprzez podstawowe działania szkoleniowe i sprzęt wykorzystujący zaawansowane technologie – bezzwłocznie promować i wspierać wolontariat na rzecz ochrony ludności, ponieważ wolontariusze są jednym z ważniejszych zasobów dostępnych państwom członkowskim w sytuacjach kryzysowych spowodowanych klęskami żywiołowymi; wzywa Unię Europejską i jej państwa członkowskie, aby uświadomiły społeczeństwu wartość naszych lasów i ich zasobów oraz korzyści z ich ochrony, promując zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego poprzez zorganizowany wolontariat lub w inny sposób;
21. uważa, że warunkiem wstępnym ochrony obszarów leśnych w przyszłości jest opracowanie i realizacja planów rozwoju regionów i obszarów wiejskich mających na celu ograniczenie wyludniania się obszarów wiejskich, zapewnienie dywersyfikacji dochodów ludności wiejskiej, zwłaszcza młodszego pokolenia, a także stworzenie i zmodernizowanie niezbędnej infrastruktury przyciągającej turystów i umożliwiającej świadczenie usług na obszarach wiejskich;
22. podkreśla, że klęski żywiołowe, a w szczególności pożary lasów, poważnie zagroziły w tym roku zabytkom i stanowiskom archeologicznym, które mają wielkie znaczenie dla europejskiego dziedzictwa kulturowego; zwraca uwagę w tym kontekście na zagrożenie zniszczeniem starożytnej Olimpii, kolebki igrzysk olimpijskich, i w szczególności jej muzeum, jako zabytku wpisanego na listę światowego dziedzictwa kulturowego; wnosi o natychmiastowe udostępnienie środków w celu dokonania renowacji w przypadku zniszczenia przez nieustające pożary lasów miejsc stanowiących część europejskiego dziedzictwa kulturowego;
23. wzywa państwa członkowskie do zadbania o to, aby wszystkie spalone obszary leśne zachowały charakter gruntów leśnych i były objęte programami zalesiania, w tym warunkami obowiązkowymi, oraz do niedopuszczenia do zmiany przeznaczenia tych gruntów, do wprowadzenia w życie stosownego prawodawstwa w zakresie ochrony i odpowiedniego zagospodarowania gruntów, w tym również w zakresie trwałych praktyk rolniczych i leśniczych, zarządzania zasobami wodnymi i skutecznego zarządzania ryzykiem oraz do niezwłocznego opracowania szeroko zakrojonej polityki odbudowy sektora turystycznego i lokalnej gospodarki w przypadku poniesienia szkód;
24. wzywa Komisję do kontrolowania odpowiedniego, wydajnego i skutecznego korzystania z funduszy kryzysowych udostępnionych państwom członkowskim podczas naprawiania skutków klęsk żywiołowych oraz wzywa państwa członkowskie do zwrotu niewłaściwie użytych środków wspólnotowych, na przykład w wypadku niewykonania planów zalesienia, oraz do aktualizacji rejestrów gruntów;
25. potępia praktykę legalizowania nielegalnych budów na obszarach chronionych i ogólnie rzecz biorąc niedozwolonych oraz domaga się natychmiastowego zaprzestania wszelkich prób zmierzających do ograniczenia ochrony lasów poprzez wprowadzenie zmian do konstytucji Grecji (art. 24);
26. sugeruje, aby wysyłając delegację Parlamentu do krajów najbardziej dotkniętych niedawnymi klęskami żywiołowymi w celu wyrażenia solidarności Parlamentu z ludnością, kontrolował skalę strat w ludziach, zniszczenia mienia, sieci społecznych, środowiska i gospodarki, oraz wyciągnął wnioski na przyszłość w celu zapobiegania i reagowania w podobnych ekstremalnych sytuacjach w UE;
27. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.