ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με την οδηγία 86/609 περί της προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς
(2001/2259(INI))

13 Νοεμβρίου 2002

Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών
Εισηγήτρια: Jillian Evans

Διαδικασία : 2001/2259(INI)
Διαδρομή στην ολομέλεια
Διαδρομή του εγγράφου :  
A5-0387/2002
Κείμενα που κατατέθηκαν :
A5-0387/2002
Συζήτηση :
Ψηφοφορία :
Κείμενα που εγκρίθηκαν :

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

Κατά τη συνεδρίαση της 17ης Ιανουαρίου 2002 ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου ανακοίνωσε ότι ανετέθη στην Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών να εκπονήσει έκθεση πρωτοβουλίας, σύμφωνα με το άρθρο 163 του Κανονισμού, σχετικά με την οδηγία 86/609 περί της προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς

Κατά τη συνεδρίασή της στις 22 Ιανουαρίου 2002, η Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Προστασίας Καταναλωτών όρισε εισηγήτρια την κ. Jillian Evans.

Κατά τις συνεδριάσεις της στις 2 Οκτωβρίου 2002 και 5 Νοεμβρίου 2002 η Επιτροπή εξέτασε το σχέδιο έκθεσης.

Κατά την τελευταία ως άνω συνεδρίαση, ενέκρινε την πρόταση ψηφίσματος με 24 ψήφους υπέρ, 17 ψήφους κατά και 3 αποχές.

Ήσαν παρόντες κατά την ψηφοφορία οι βουλευτές: Caroline F. Jackson, πρόεδρος· Alexander de Roo και Anneli Hulthén, αντιπρόεδροι· Jillian Evans, εισηγήτρια και María del Pilar Ayuso González, Jean-Louis Bernié, David Robert Bowe, John Bowis, Hiltrud Breyer, Martin Callanan, Dorette Corbey, Chris Davies, Avril Doyle, Anne Ferreira, Marialiese Flemming, Karl-Heinz Florenz, Cristina García-Orcoyen Tormo, Laura González Álvarez, Robert Goodwill, Françoise Grossetête, Cristina Gutiérrez Cortines, Marie-Thérèse Hermange (αναπλ. Raffaele Costa), Marie Anne Isler Béguin, Eija-Riitta Anneli Korhola, Bernd Lange, Giorgio Lisi (αναπλ. Christa Klaß), Torben Lund, Μινέρβα Μελπομένη Μαλλιώρη, Patricia McKenna, Emilia Franziska Müller, Riitta Myller, Giuseppe Nisticò, Marit Paulsen, Frédérique Ries, Dagmar Roth-Behrendt, Guido Sacconi, Giacomo Santini (αναπλ. Peter Liese), Karin Scheele, Horst Schnellhardt, María Sornosa Martínez, Catherine Stihler, Nicole Thomas-Mauro, Αντώνιος Τρακατέλλης και Phillip Whitehead.

Η έκθεση κατατέθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2002.

ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την οδηγία 86/609 περί της προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς (2001/2259(INI))

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

-   έχοντας υπόψη την οδηγία 86/609/ΕΟΚ για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς[1],

-   έχοντας υπόψη τη Συνθήκη ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ειδικότερα την τροποποίηση της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία περιλαμβάνει πρωτόκολλο το οποίο απαιτεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη να λαμβάνουν πλήρως υπόψη τις ανάγκες της καλής διαβίωσης των ζώων κατά την κατάρτιση πολιτικών στους τομείς της γεωργίας, των μεταφορών, της ενιαίας αγοράς και της έρευνας,

-   έχοντας υπόψη τη σύμβαση ETS αριθ. 123 του Συμβουλίου της Ευρώπης, της 31ης Μαρτίου, για την προστασία των σπονδυλωτών ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς, την οποία έχει προσυπογράψει η Κοινότητα,

-   έχοντας υπόψη την απόφαση 1999/575/ΕΚ του Συμβουλίου για την εκ μέρους της Κοινότητας υπογραφή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των σπονδυλωτών ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς.[2],

-   έχοντας υπόψη το Έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον το οποίο αποσκοπεί στην λήψη θετικών μέτρων προς την ανάπτυξη ενός συνεκτικού συστήματος που ελαχιστοποιεί την ανάγκη για δοκιμές σε ζώα και στην ανάπτυξη εναλλακτικών μεθόδων δοκιμών,

-   έχοντας υπόψη το άρθρο 163 του Κανονισμού του,

-   έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Περιβάλλοντος Δημόσιας Υγείας και Προστασίας Καταναλωτών (A5‑0387/2002),

A.   λαμβάνοντας υπόψη ότι το 2000 ξεκίνησε διαδικασία επί παραβάσει κατά της Αυστρίας για παράλειψη πλήρους μεταφοράς της Οδηγίας στην εθνική νομοθεσία,

B.   λαμβάνοντας υπόψη ότι το 1998 εκδόθηκε δικαστική απόφαση κατά του Βελγίου για παράλειψη πλήρους μεταφοράς της Οδηγίας στην εθνική νομοθεσία – ιδιαίτερα για ανεπαρκή αναγνώριση δεδομένων από πειράματα που διενεργήθηκαν σε άλλα κράτη μέλη· λαμβάνοντας υπόψη ότι εστάλη αιτιολογημένη γνώμη στο Βέλγιο το 2001 επειδή επιτρέπει την ευρεία χρήση για σκοπούς έρευνας αδέσποτων γατών και σκύλων,

Γ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι εστάλη αιτιολογημένη γνώμη στην Γαλλία για εσφαλμένη εφαρμογή των άρθρων 4, 7(3), 12(2), 18(1), 18 (3) και 22 (1),

Δ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι το 2001 εκδόθηκε δικαστική απόφαση κατά της Ιρλανδίας για παράλειψη εφαρμογής της Οδηγίας – ιδιαίτερα των άρθρων 2(δ), 11, 12, και ότι εστάλη επίσης επιστολή επίσημης όχλησης για υπερβολικά σχολαστική εφαρμογή του ορισμού του "πειράματος",

E.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή άσκησε αγωγή κατά του Λουξεμβούργου για ανεπαρκή μεταφορά της Οδηγίας στην εθνική του νομοθεσία,

ΣΤ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι στις 18 Μαΐου 2001 υποβλήθηκε αίτηση στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά της Ολλανδίας,

Ζ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι ασκήθηκε δικαστική δίωξη κατά της Πορτογαλίας για εσφαλμένη εφαρμογή της Οδηγίας – ιδιαίτερα τη χρήση για σκοπούς έρευνας αδέσποτων γατών και σκύλων,

H.   λαμβάνοντας υπόψη ότι εστάλη αιτιολογημένη γνώμη στην Ισπανία για εσφαλμένη εφαρμογή της Οδηγίας στην Ανδαλουσία,

Θ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η δίωξη κατά του Ηνωμένου Βασιλείου ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο 1998 όταν τροποποιήθηκε η νομοθεσία περί επιστημονικών διεργασιών στις οποίες χρησιμοποιούνται ζώα,

Ι.   λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν στοιχεία για μία τουλάχιστον περίπτωση στο Ηνωμένο Βασίλειο ότι οι ερευνητικές μονάδες διαθέτουν στην πραγματικότητα άδειες για πειράματα πολύ λιγότερο εκτενή και επώδυνα από αυτά που πραγματοποιούν,

ΙΑ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν στοιχεία για μία τουλάχιστον περίπτωση στο Ηνωμένο Βασίλειο που δείχνουν ότι ορισμένοι ερευνητές χρησιμοποιούν μεγαλύτερο αριθμό ζώων από αυτόν που τους έχει επιτραπεί χωρίς να το αναφέρουν,

ΙΒ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν στοιχεία για μία τουλάχιστον περίπτωση στο Ηνωμένο Βασίλειο για ζώα που αφήνονται χωρίς επίβλεψη για μακρά χρονικά διαστήματα – ακόμη και ενώ αναρρώνουν από τραυματικά πειράματα – και δεν τους χορηγείται τροφή ή/και νερό,

ΙΓ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η οδηγία 86/609/EΟΚ δεν έχει εφαρμοστεί ικανοποιητικά σε όλα τα κράτη μέλη και η εφαρμογή των απαιτήσεων και των πιο μακροπρόθεσμων στόχων αποδείχθηκε στις καλύτερες των περιπτώσεων μια αργή διαδικασία,

ΙΔ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι πέντε κράτη μέλη (Αυστρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία) δεν ολοκλήρωσαν ακόμη την επικύρωση ή την προσχώρηση στη Σύμβαση,

ΙΕ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η συλλογή και η ταξινόμηση των στατιστικών στοιχείων σχετικά με τη χρησιμοποίηση των ζώων σε πειράματα παραμένει προβληματική,

ΙΣΤ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι τα απαραίτητα στατιστικά δεδομένα δεν παρέχουν τις λεπτομέρειες που απαιτούνται για την παρακολούθηση της εφαρμογής του άρθρου 7 της οδηγίας,

ΙΖ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι τα κράτη μέλη συνεχίζουν να εφαρμόζουν διαφορετικά πρότυπα όσον αφορά την αδειοδότηση, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πειραματικών σχεδίων, και ότι συχνά δεν υπάρχει επίσημο σύστημα για αυστηρή δεοντολογική ανασκόπηση,

ΙΗ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η αποτελεσματικότητα των ελέγχων ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών,

ΙΘ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η εφαρμογή της αρχής της Αντικατάστασης, της Ελάττωσης και της Τελειοποίησης ποικίλλει ευρέως μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων,

Κ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η απαίτηση να αποφεύγονται οι περιττές επαναλήψεις των πειραμάτων δεν επιβάλλεται επαρκώς,

ΚΑ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι, παρόλο που σημειώθηκε πρόοδος, μέσω του έργου του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου Καταλληλότητας Εναλλακτικών Μεθόδων (ECVAM), η ανάπτυξη και εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων δεν ενθαρρύνθηκε επαρκώς σε όλα τα κράτη μέλη,

ΚΒ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι οι νέες γνώσεις στον τομέα των σωματικών και ψυχολογικών αναγκών καθώς και αναγκών συμπεριφοράς των ζώων εργαστηρίου, απαιτούν βελτιώσεις όσον αφορά την εκτροφή και σχετική μέριμνα και επομένως βελτιώσεις των προδιαγραφών που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα II,

ΚΓ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εξελίξεις στην επιστήμη και τεχνολογία που υπαγορεύουν νέες χρήσεις των ζώων, καθιστούν επείγουσα την αναθεώρηση της Οδηγίας 86/609/EΟΚ,

ΚΔ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι στην οδηγία δεν περιλαμβάνονται όλα τα ζώα που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς και, ιδιαίτερα, δεν καλύπτεται πολύ μεγάλος αριθμός ζώων που χρησιμοποιούνται στη βασική έρευνα,

ΚΕ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η ποικιλία των δυνητικών εφαρμογών γενετικής μηχανικής δεν ήταν πλήρως γνωστή το 1986, αλλά τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν σημαντική αύξηση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιούνται σε αυτά τα πειράματα και προβλέπεται ετήσια αύξηση,

ΚΣΤ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι σημειώθηκε ταχύτατη ανάπτυξη στην έρευνα που αφορά την ανάπτυξη της ξενομεταμόσχευσης, τεχνολογία που θέτει ζητήματα σχετικά με το καθεστώς των ζώων,

ΚΖ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η συνεχιζόμενη χρήση πρωτευόντων θηλαστικών για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς προκαλεί σοβαρή ανησυχία και έχοντας κατά νου ότι η Οδηγία του Συμβουλίου 1999/575/EΚ αναφέρει ήδη ότι η χρήση αυτή τέτοιων όντων/ζώων πρέπει να περιορισθεί,

ΚΗ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι οι τεχνικές για την αναγνώριση του πόνου, της καταπόνησης και της αγωνίας του ζώου καθώς και τα συστήματα διαχείρισης του πόνου είναι ανεπαρκή σε πολλά ερευνητικά ιδρύματα,

ΚΘ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι, στη σύστασή του για δεύτερη ανάγνωση που τροποποιεί την οδηγία 76/768/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των αναφερόμενων στα καλλυντικά προϊόντα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θεωρεί απαραίτητη την απαγόρευση των πειραμάτων σε ζώα για τα καλλυντικά προϊόντα,

Λ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι ο νόμος του 1986 του Ηνωμένου Βασιλείου περί της χρησιμοποίησης ζώων σε επιστημονικές διεργασίες ορίζει ήδη ότι μια διαδικασία πρέπει να θεωρείται οδυνηρή εάν αναμένεται ότι έστω και ένα ζώο θα υποφέρει από σοβαρές κακουχίες,

ΛΑ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η εξέταση των ηθολογικών φωλεών των ζώων δεν είναι ακόμη υποχρεωτική,

ΛΒ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι οι προδιαγραφές στέγασης και μέριμνας δεν είναι ακόμη υποχρεωτικές,

1.   ζητεί από την Επιτροπή, κατά την αναθεώρηση της νομοθεσίας για τα πειράματα σε ζώα, να λάβει υπόψη της τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης και να συνεκτιμήσει όσο το δυνατόν καλύτερα τις φυσιολογικές και ηθολογικές φωλεές των ζώων που χρησιμοποιούνται σε πειράματα·

2.   καλεί την Επιτροπή να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της σύμφωνα με το πρωτόκολλο τροποποίησης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, να παρουσιάσει, πριν από το τέλος του 2003, πρόταση για την προσαρμογή των διατάξεων της οδηγίας 86/609/EΟΚ[3], και να ενσωματώσει τις παρακάτω τροποποιήσεις και εσωτερικούς κανονισμούς·

3.   εκτιμά ότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας πρέπει να ευθυγραμμιστεί με αυτό της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης η οποία καλύπτει επίσης τα ζώα που χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς·

4.   θεωρεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να υποχρεούνται να εντάξουν μια διαδικασία αξιολόγησης θεμάτων ηθικής φύσεως στο πλαίσιο του συστήματος αδειοδότησης για την έγκριση πειραμάτων σε ζώα·

5.   θεωρεί ότι η διενέργεια πειραμάτων με ζώα αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα που θίγει δεοντολογικά προβλήματα και πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στις περιστάσεις υπό τις οποίες ενδείκνυται η χρήση της·

6.   πιστεύει ότι ορισμένοι ηθικώς απαράδεκτοι σκοποί πειραμάτων δεν πρέπει να επιτρέπονται. Σε αυτούς πρέπει να συμπεριληφθούν:

  • η ανάπτυξη και οι δοκιμές όπλων περιλαμβανομένων των χημικών παραγόντων επί ζώων·
  • η ανάπτυξη και οι δοκιμές καλλυντικών συμπεριλαμβανομένων των συστατικών τους·
  • η χρήση πρωτευόντων που συλλαμβάνονται από τα φυσικά τους ενδιαιτήματα·

7.   ζητεί όπως η άδεια για την πραγματοποίηση πειραμάτων σε ζώα προβλέπει ότι ο αιτών θα πρέπει να μπορεί με σαφήνεια να τεκμηριώσει και να αιτιολογήσει τον στόχο του πειράματος βάσει του κριτηρίου σύμφωνα με το οποίο τα πειράματα πρέπει να είναι προς όφελος των ζώων ή των ανθρώπων· επιπλέον, η άδεια μπορεί να δοθεί μόνον εάν ο αιτών μπορεί να τεκμηριώσει ότι τα επιθυμητά αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν μόνο με τη χρήση ζώντων ζώων και ότι δεν υφίστανται άλλες εναλλακτικές μέθοδοι πειραματισμού· πριν από τη χορήγηση μιας άδειας, διεξάγεται αξιολόγηση σχετικά με τη δεοντολογία και την καλή μεταχείριση των ζώων, έτσι ώστε να καθορισθούν τα όρια των δοκιμασιών στις οποίες μπορεί να υποβληθούν τα ζώα· ακόμη και αν τεκμηριώνεται ότι κάποια πειράματα μπορεί να είναι ευεργετικά για τα ζώα ή για τους ανθρώπους, αυτά δεν πρέπει να επιτρέπονται αν οι δοκιμασίες στις οποίες υποβάλλονται τα ζώα υπερβαίνουν τα ανώτατα όρια·

8.   θεωρεί ότι τα πειράματα σε ζώα που χαρακτηρίζονται απειλούμενα σύμφωνα με το παράρτημα 1 της συνθήκης CITES και το παράρτημα C. I αριθ. 3626/8 πρέπει να απαγορεύονται·

9.   πιστεύει ότι η ανάγκη να συνεχισθεί η χρήση πρωτευόντων θηλαστικών στην έρευνα και τις δοκιμές πρέπει να αξιολογηθεί αυστηρά υπό το φως των επιστημονικών γνώσεων με σκοπό να περιορισθεί και ενδεχομένως να τεθεί τέλος στην χρήση τους·

10.   είναι της γνώμης ότι ο ορισμός του ζώου πρέπει να διερευνηθεί ώστε να συμπεριλάβει τα κεφαλόποδα και τα δεκάποδα·

11.   θεωρεί ότι πρέπει να δημιουργηθεί κεντρική βάση δεδομένων για εγκεκριμένα πειράματα, με στοιχεία για όλα τα υπό εκτέλεση και ολοκληρωμένα πειράματα σε ζώα προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι δεν επαναλαμβάνονται τα πειράματα· η βάση δεδομένων πρέπει επίσης να περιέχει στοιχεία για τα πειράματα σε ζώα που δεν έχουν δώσει κανένα άμεσα εφαρμόσιμο αποτέλεσμα, έτσι ώστε να μην καταγράφονται μόνο τα δημοσιευθέντα πειράματα· τέλος, η βάση δεδομένων πρέπει να περιέχει στοιχεία για εναλλακτικές μεθόδους πειραματισμού, οι οποίες να μπορούν να αντικαταστήσουν ή να μειώσουν τη χρησιμοποίηση ζώων σε πειράματα·

12.   θεωρεί ότι τα στοιχεία που πρέπει να συλλέγονται βάσει της οδηγίας 86/609 θα έπρεπε να είναι πιο λεπτομερή και να περιλαμβάνουν τον αριθμό των διαγονιδιακών ζώων που χρησιμοποιήθηκαν καθώς επίσης να λαμβάνουν υπόψη το επίπεδο του πόνου·

13.   θεωρεί ότι η χρήση ομοιόμορφου εντύπου για την υποβολή των δεδομένων που συλλέγονται από τα κράτη μέλη πρέπει να καταστεί υποχρεωτική, και η υποβολή των δεδομένων να διενεργείται ετησίως και όχι ανά τριετία·

14.   θεωρεί ότι το άρθρο 22 πρέπει να εφαρμόζεται καλύτερα έτσι ώστε να μην παρατηρείται περιττή επανάληψη των πειραμάτων και να μην υφίσταται νομική υποχρέωση επανάληψης πειραμάτων προκειμένου κάποιο προϊόν να διατεθεί στο εμπόριο σε μια συγκεκριμένη χώρα·

15.   πιστεύει ότι τα διαγονιδιακά ζώα πρέπει να συμπεριληφθούν στην οδηγία και να είναι καταγεγραμμένα και ανιχνεύσιμα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους·

16.   πιστεύει ότι τα γενετικά τροποποιημένα ζώα και τα ζώα που φέρουν εκ γενετής σοβαρές αναπηρίες ως αποτέλεσμα προηγούμενων πειραμάτων οι οποίες τους προκαλούν σποραδικό ή διαρκή πόνο ή δυσφορία πρέπει να θανατώνονται ανώδυνα όσο το δυνατό συντομότερα·

17.   θεωρεί ότι οι διαδικασίες αδειοδότησης πρέπει να είναι αυστηρότερες από όσο ορίζεται στην οδηγία 86/609/ΕΟΚ – οι αιτήσεις για άδεια πρέπει να περιλαμβάνουν μια ανάλυση κόστους-οφέλους και να αναφέρουν ρητά το βαθμό πόνου που πρόκειται να προκαλέσουν τα πειράματα·

18.   είναι της γνώμης ότι πρέπει να δημιουργηθεί μια κεντρική υπηρεσία επιθεώρησης της ΕΕ η οποία θα κατευθύνει εντός των κρατών μελών επιθεωρητές επιφορτισμένους να επισκέπτονται εγκαταστάσεις όπου πραγματοποιούνται πειράματα σε ζώα – τόσο ιδιωτικές όσο και δημόσιες – χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση, και εξουσιοδοτημένους να ανακαλούν άδειες σε περιπτώσεις που δεν γίνονται σεβαστοί οι όροι που έχουν τεθεί·

19.   θεωρεί ότι πρέπει να καθιερωθεί ως υποχρεωτική προϋπόθεση ένας κύκλος κατάρτισης κοινός για όλη την ΕΕ για αυτούς που διεξάγουν έρευνες στις οποίες χρησιμοποιούνται ζώα καθώς και για αυτούς που είναι υπεύθυνοι για τη φροντίδα των ζώων που χρησιμοποιούνται σε πειράματα· ο κύκλος αυτός πρέπει επίσης να κατοχυρώνει ότι οι ερευνητές και τα πρόσωπα που είναι επιφορτισμένα με τη φροντίδα των ζώων διασφαλίζουν, όπου είναι απαραίτητο, την προετοιμασία και την κοινωνικοποίηση των ζώων που χρησιμοποιούνται σε πειράματα, έτσι ώστε τα ζώα αυτά να είναι εξοικειωμένα με τα άλλα ζώα, τους ανθρώπους, καθώς και με τις διαδικασίες πειραματισμού·

20.   θεωρεί ότι η φροντίδα των ζώων που χρησιμοποιούνται σε πειράματα πρέπει να ανατίθεται αποκλειστικά σε κατάλληλα εκπαιδευμένους τεχνικούς και να τηρείται μια ελάχιστη αναλογία προσωπικού προς αριθμό ζώων – ειδικά όταν πρόκειται για ζώα που αναρρώνουν από πειράματα ή/και διαδικασίες που απαιτούν αναισθησία·

21.   θεωρεί ότι πρέπει να χρησιμοποιούνται αναλγητικά ή άλλες κατάλληλες μέθοδοι διαχείρισης του πόνου ώστε τα ζώα να μην υποβάλλονται σε μέτριο ή έστω ελαφρύ πόνο καθώς και σε σοβαρό πόνο, δυσφορία ή βασανισμό·

22.   είναι της γνώμης ότι το ελάχιστο επίπεδο συνθηκών διαβίωσης και φροντίδας που ορίζεται στο παράρτημα ΙΙ πρέπει να καταστεί υποχρεωτικό·

23.   θεωρεί ότι δεδομένου ότι κάθε χρόνο γεννώνται και απορρίπτονται ως ακατάλληλα μέχρι 9 εκατομμύρια "πλεονασματικά" ζώα στην ΕΕ, είναι απαραίτητη η αναθεώρηση και η βελτίωση των διαδικασιών εκτροφής·

24.   αναθέτει στον Πρόεδρο του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή.

  • [1] ΕΕ L 358 της 18.12.1986, σελ. 1
  • [2] ΕΕ L 222 της 24.08.1999, σελ. 29.
  • [3] Πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τη σύναψη Πρωτοκόλλου τροποποίησης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των σπονδυλωτών ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς (COM (2001) 704)

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο στην ΕΕ χρησιμοποιούνται περίπου 12 εκατομμύρια σπονδυλωτά ζώα κατά την ανάπτυξη και τις δοκιμές χημικών ουσιών, βιολογικού υλικού και άλλων προϊόντων. Η χρήση ζώων για αυτούς τους σκοπούς, αποτελεί, δικαίως, αντικείμενο ευρέος διαλόγου και δημόσιου ενδιαφέροντος, δεδομένου ότι η οδηγία που διέπει αυτά τα πειράματα – 86/609/ΕΟΚ – όπως επίσης η σχετική επιστημονική βάση και η πολιτική βούληση που τη στηρίζει είναι σχεδόν είκοσι ετών.

Πολλά έχουν αλλάξει από την ψήφιση της οδηγίας – η επιστήμη έχει σημειώσει μεγάλες προόδους κατά τρόπους που η αρχική οδηγία δεν ήταν δυνατό να έχει προβλέψει και η κοινή γνώμη όσον αφορά τα ζώα έχει αλλάξει, με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι τώρα πια να συμπεριλαμβάνουν τη συμπεριφορά προς τα ζώα στα θέματα που τους απασχολούν.

Είναι επομένως απαράδεκτο η συγκεκριμένη οδηγία περί της προστασίας των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς να έχει ως αρχική της βάση, όχι την καλή διαβίωση των ζώων αυτών, αλλά το απρόσκοπτο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Ως συνέπεια, ορισμένα είδη πειραμάτων – όπως αυτά για βασική έρευνα και διδασκαλία ή κατάρτιση – δεν καλύπτονται από την οδηγία.

Η ίδια η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει την ανάγκη εκσυγχρονισμού της οδηγίας 86/609 και συμφώνησε να ξεκινήσει αυτή τη διαδικασία πριν από το τέλος του 2003. Τα στοιχεία που ήρθαν στο φως σχετικά με θέματα εφαρμογής και επιβολής κατά την έρευνα που πραγματοποιήθηκε γι’ αυτή την έκθεση καθιστούν σαφή την ανάγκη οι μεταρρυθμίσεις αυτές να γίνουν όσο το δυνατό πιο σύντομα. Διαπιστώνονται βασικές ελλείψεις στην εφαρμογή – ενώ ορισμένα κράτη μέλη ενέταξαν στη νομοθεσία τους νόμους αυστηρότερους από αυτούς της 86/698/ΕΟΚ, άλλα δεν εφάρμοσαν ούτε επέβαλαν ορισμένες από τις βασικές αρχές της οδηγίας – κάτι που καθιστούν σαφές οι διαδικασίες για παράβαση που εκκίνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά ορισμένων κρατών μελών.

Συλλογή στοιχείων

Ένα από τα πιο απλά παραδείγματα των ελλείψεων της τρέχουσας οδηγίας ήταν το πόσο δύσκολη αποδείχθηκε η ταξινόμηση και η ερμηνεία των στοιχείων που έπρεπε να συλλεχθούν βάσει των διατάξεων της οδηγίας 86/609. Παρόλο που ο τρόπος συλλογής των δεδομένων είχε ως κάποιο βαθμό τυποποιηθεί, εξακολουθεί να είναι σχεδόν αδύνατο να προσδιοριστεί ο ακριβής αριθμός των ζώων που χρησιμοποιούνται για κάθε είδος πειραματικής διαδικασίας, και δεν έχει προβλεφθεί η καταχώρηση του βαθμού της σοβαρότητας των πειραμάτων που πραγματοποιούνται σε ζώα. Προς το παρόν, είναι αδύνατο να εξαχθεί από τα συγκεντρωθέντα δεδομένα εάν το άρθρο 7, παράγραφος 2 της οδηγίας εφαρμόζεται επαρκώς. Τα στατιστικά στοιχεία που δημοσιεύονται πρέπει να καταδεικνύουν ότι δεν υπήρχε άλλη επιστημονικώς ικανοποιητική μέθοδος που να μην απαιτεί ζώα διαθέσιμη. Τα κράτη μέλη δεν συλλέγουν τα δεδομένα ανά κοινά διαστήματα – ενώ ορισμένα ξεπερνούν το υποχρεωτικό διάστημα της τριετίας, άλλα σέβονται αυτό το χρονικό όριο και δεν δημοσιεύουν τα ενδιάμεσα αποτελέσματα. Οι μείζονες ελλείψεις που παρατηρούνται στη συλλογή στοιχείων θα μπορούσαν να διορθωθούν με την αναθεώρηση της οδηγίας. Για να είναι χρήσιμα τέτοιου είδους δεδομένα, τα αριθμητικά στοιχεία πρέπει να δημοσιεύονται ετησίως σε όλα τα κράτη μέλη, με αναλυτική αναφορά και με κοινή μορφή παρουσίασης. Δεδομένου ότι αυτοί που διενεργούν πειράματα σε ζώα – ιδίως οι φαρμακευτικές εταιρείες – ήδη διατηρούν σχετικά αρχεία, αυτό δεν θα αποδειχθεί δύσκολο.

Διαφορετικά πρότυπα στα κράτη μέλη

Έχει γίνει προφανές ότι τα πρότυπα είναι διαφορετικά σε κάθε κράτος μέλος όσον αφορά διάφορες πτυχές της εφαρμογής και της επιβολής της οδηγίας 86/609. Σε ορισμένα κράτη μέλη αποδίδεται μικρότερη σημασία στην καλή διαβίωση των ζώων με αποτέλεσμα η αδειοδότηση, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των πειραματικών σχεδίων να είναι διαφορετικού χαρακτήρα. Ενώ ορισμένα κράτη μέλη επιχειρούν να ρυθμίσουν και να επιβάλουν την εθνική τους νομοθεσία μέσω ad hoc επιθεωρήσεων σε εγκαταστάσεις όπου πραγματοποιούνται πειράματα, άλλα έχουν εφαρμόσει την οδηγία με πολύ λιγότερο αυστηρό τρόπο. Είναι προφανές ότι η εναρμόνιση των προτύπων έχει αποτύχει από αυτή την άποψη, και κάθε αναθεώρηση της οδηγίας 86/609 θα πρέπει να στοχεύει όχι μόνο στην άνοδο των χαμηλότερων προτύπων αλλά και στην πρόοδο όλων των κρατών μελών προς ένα πιο αποτελεσματικό επίπεδο ελέγχου των πειραμάτων σε ζώα.

Η προσέγγιση Αντικατάσταση, Ελάττωση, Τελειοποίηση όσον αφορά τα πειράματα σε ζώα όπως ορίστηκε από τους Russell and Burch[1], παίζει τώρα πιο σημαντικό ρόλο καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση συζητά το θέμα. Αυτό είναι βέβαια κάτι το θετικό, ωστόσο είναι απαραίτητο η προσέγγιση αυτή να γίνει αποδεκτή και να εφαρμόζεται εξίσου από όλα τα κράτη μέλη. Όχι μόνο τα πειράματα δεν ελαττώνονται αλλά το γεγονός ότι συχνά επαναλαμβάνονται αποδεικνύει ότι δεν γίνεται σεβαστή η αρχή της ελάττωσης, ούτε εφαρμόζεται η διάταξη κατά της μη αναγκαίας επανάληψης πειραμάτων που υπάρχει στην οδηγία 86/609.

Πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 86/609

Ένα ζήτημα που προκαλεί έντονες διαφωνίες από την ψήφιση αυτής της οδηγίας είναι ότι οι διατάξεις του δεν καλύπτουν όλα τα ζώα. Από το 1986, σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις στον τομέα των πειραμάτων σε ζώα – μία από αυτές ήταν η απρόσμενη αλλά σημαντική αύξηση του αριθμού των διαγονιδιακών ζώων που παράγονται και χρησιμοποιούνται. Είναι απαράδεκτο μία οδηγία που αποβλέπει στη ρύθμιση της χρήσης των ζώων για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς να μην περιλαμβάνει όλα τα ζώα τα οποία υποβάλλονται σε πειράματα. Τα διαγονιδιακά ζώα θα έπρεπε να συμπεριληφθούν σε τυχόν τροποποίηση της οδηγίας 86/609 όπως και όλες οι ζωικές μορφές – συμπεριλαμβανομένων των εμβρυϊκών μορφών, ανθρώπινων και μη – που είναι σε θέση να νιώσουν πόνο, όπως τα κεφαλόποδα και τα δεκάποδα. Το αποδεκτό κριτήριο για τη ρύθμιση θα πρέπει να είναι η αίσθηση του πόνου. Επίσης κάποια πειράματα δεν θα πρέπει να πραγματοποιούνται..

Είναι αξιοκατάκριτο το ότι το πεδίο εφαρμογής αυτής της οδηγίας παραλείπει επίσης πειράματα που πραγματοποιούνται από ορισμένους φορείς ή ιδρύματα, με αποτέλεσμα, εκατομμύρια ζώα να χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο στην εκπαίδευση και στη βασική επιστημονική έρευνα χωρίς να καταγράφονται. Δεδομένου του πρόσφατου προβληματισμού σχετικά με την ηθική διάσταση των πειραμάτων σε ζώα για εκπαιδευτικούς σκοπούς, αυτός είναι ένας τομέας της οδηγίας που απαιτεί επειγόντως προσοχή. Το μέλλον των πειραμάτων σε πρωτεύοντα θηλαστικά πρέπει επίσης να επανεξεταστεί.

Φροντίδα και συμπεριφορά προς τα ζώα

Έχει έρθει στο φως ότι υπάρχουν πολλά προβλήματα όσον αφορά τη συμπεριφορά προς τα ζώα κατά τη διεξαγωγή πειραμάτων. Παρόλο που υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές που ακολουθούνται σε εθελοντική βάση και αφορούν την εκπαίδευση και την κατάρτιση των ατόμων που ασχολούνται με εργαστηριακά ζώα (FELASA)[2], δεν υπάρχει προς το παρόν κανένα τυποποιημένο πρόγραμμα μαθημάτων κοινό για όλη την ΕΕ που να είναι δυνατό να παρακολουθηθεί. Μια πρόσφατη έκθεση για το πανεπιστήμιο του Cambridge (Ηνωμένο Βασίλειο) παραθέτει έναν κατάλογο βασανιστηρίων στα οποία υποβάλλονται τα ζώα. Το γεγονός ότι κάτι τέτοιο είναι δυνατό να συμβαίνει στη χώρα η οποία συχνά αναφέρεται ως αυτή με την αυστηρότερη νομοθεσία σε αυτό το θέμα, αποτελεί αξιοθρήνητη απόδειξη των ελλείψεων στον τρόπο εφαρμογής και επιβολής της οδηγίας 86/609.

Όλοι, όχι μόνο όσοι έχουν οριστεί ως αρμόδιοι ή ως κτηνίατροι του κάθε εργαστηρίου, θα πρέπει να περάσουν από έναν πιστοποιημένο κύκλο μαθημάτων σχετικό με την σωστή μεταχείριση των ζώων στον οποίο θα συμπεριλαμβάνεται και η ηθική διάσταση των επιστημονικών και άλλων πειραμάτων σε ζώα. Ένας τυποποιημένος κύκλος μαθημάτων με κατάληξη το σχετικό πιστοποιητικό, που θα ισχύει και θα αναγνωρίζεται σε όλα τα κράτη μέλη, όχι μόνο θα ανέβαζε το επίπεδο της παρεχόμενης φροντίδας αλλά επίσης θα επέτρεπε στους εργοδότες να είναι σίγουροι ότι απασχολούν σωστά καταρτισμένους τεχνικούς από όποιο κράτος της ΕΕ και αν προέρχονται.

Αναθεώρηση της οδηγίας 86/609

Το πρωτόκολλο καλής διαβίωσης των ζώων της Συνθήκης του Άμστερνταμ το οποίο ισχύει από την 1η Μαΐου 1999 ορίζει ότι πρέπει να δοθεί αμέριστη προσοχή στις ανάγκες για καλή διαβίωση των ζώων. Αυτό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η Σύμβαση ETS 123 υπογράφηκε από την ΕΚ, καθιστά επιτακτική την ανάγκη αναθεώρησης της οδηγίας και απαραίτητη τη διεύρυνση της νομικής της βάσης. Η έκθεση αυτή θα πρέπει να θεωρηθεί ως πρόδρομος αυτής της αναθεώρησης και τα σχόλια και οι συστάσεις της να ληφθούν υπόψη.

  • [1] Russell, William M.S. και Rex L. Burch, Principles of Humane Experimental Technique. Methuen, Λονδίνο, 1959.
  • [2] Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Οργανισμών Επιστήμης Εργαστηριακών Ζώων (Federation of European Laboratory Animal Science Associations)