ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με το ρόλο των σχολείων και της σχολικής εκπαίδευσης για τη μεγιστοποίηση της πρόσβασης του κοινού στον πολιτισμό
    (2002/2268(INI))

    20 Φεβρουαρίου 2004

    Επιτροπή Πολιτισμού, Νεότητας, Παιδείας, Μέσων Ενημέρωσης και Αθλητισμού
    Εισηγητής: Vasco Graça Moura

    Διαδικασία : 2002/2268(INI)
    Διαδρομή στην ολομέλεια
    Διαδρομή του εγγράφου :  
    A5-0080/2004
    Κείμενα που κατατέθηκαν :
    A5-0080/2004
    Συζήτηση :
    Ψηφοφορία :
    Κείμενα που εγκρίθηκαν :

    ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

    Κατά τη συνεδρίαση της 16ης Ιανουαρίου 2003, ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή Πολιτισμού, Νεότητας, Παιδείας, Μέσων Ενημέρωσης και Αθλητισμού εξουσιοδοτήθηκε να εκπονήσει έκθεση πρωτοβουλίας, σύμφωνα με το άρθρο 163 του Κανονισμού, σχετικά με τον ρόλο των σχολείων και της σχολικής εκπαίδευσης για τη μεγιστοποίηση της πρόσβασης του κοινού στον πολιτισμό.

    Κατά τη συνεδρίασή της στις 28 Νοεμβρίου 2002, η επιτροπή όρισε εισηγητή τον Vasco Graça Moura.

    Κατά τις συνεδριάσεις της στις 27 Ιανουαρίου 2004 και 19 Φεβρουαρίου 2004, η επιτροπή εξέτασε το σχέδιο έκθεσης.

    Κατά την τελευταία ως άνω συνεδρίαση, η επιτροπή ενέκρινε την πρόταση ψηφίσματος με 14 ψήφους υπέρ και 1 αποχή.

    Ήσαν παρόντες κατά την ψηφοφορία οι βουλευτές: Michel Rocard (πρόεδρος), Vasco Graça Moura (αντιπρόεδρος και εισηγητής), Mario Mauro (αντιπρόεδρος), Κωνσταντίνος Αλυσανδράκης (αναπλ. Αλέξανδρου Αλαβάνου), Pedro Aparicio Sánchez, Säid El Khadraoui (αναπλ. Renzo Imbeni), Cristina Gutiérrez Cortines (αναπλ. Roy Perry), Ulpu Iivari, Juan Ojeda Sanz, Doris Pack, Christa Prets, Gianni Vattimo, Eurig Wyn, Sabine Zissener, Μυρσίνη Ζορμπά (αναπλ. Lissy Gröner).

    Η έκθεση κατατέθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2004.

    ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ

    σχετικά με τον ρόλο των σχολείων και της σχολικής εκπαίδευσης για τη μεγιστοποίηση της πρόσβασης του κοινού στον πολιτισμό

    (2002/2268(INI))

    Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

    –   έχοντας υπόψη τη Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ειδικότερα τα άρθρα 149, 150 και 151,

    –   έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Συμβουλίου, της 28ης Οκτωβρίου 1999, για τη συμπερίληψη της Ιστορίας στην πολιτιστική δράση της Κοινότητας[1],

    –   έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000,

    –   έχοντας υπόψη την απόφαση αριθ. 508/2000/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Φεβρουαρίου 2000, για τη θέσπιση του προγράμματος «Πολιτισμός 2000»[2],

    –   έχοντας υπόψη την απόφαση αριθ. 253/2000/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιανουαρίου 2000, για τη θέσπιση του δεύτερου σταδίου του προγράμματος κοινοτικής δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης «Σωκράτης»[3],

    –   έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 16ης Ιανουαρίου 2001[4] για την αξιολόγηση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση,

    –   έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 6ης Φεβρουαρίου 2002[5] για τους συγκεκριμένους στόχους των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης,

    –   έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 5ης Σεπτεμβρίου 2002 σχετικά με την τρίτη έκθεση της Επιτροπής για την ιθαγένεια της Ένωσης[6],

    –   έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής της 21ης Ιανουαρίου 2004 στο Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με τίτλο "Προώθηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας: μεταρρυθμίσεις για τη διευρυμένη Ένωση (COM(2004) 29),

    –   έχοντας υπόψη το άρθρο 163 του Κανονισμού του,

    –   έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Πολιτισμού, Νεότητας, Παιδείας, Μέσων Ενημέρωσης και Αθλητισμού (A5-0080/2004),

    Α.   λαμβάνοντας υπόψη ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας του Μαρτίου του 2000 έθεσε στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον νέο στρατηγικό στόχο να καταστεί η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο έως το 2010,

    Β.   λαμβάνοντας υπόψη ότι στη συνεδρίασή του με θέμα την εκπαίδευση, στις 12 Φεβρουαρίου 2001, το Συμβούλιο προσδιόρισε τους ακόλουθους τρεις στρατηγικούς στόχους για την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν στη Λισσαβώνα:

    • -βελτίωση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση·
    • -διευκόλυνση της πρόσβασης όλων στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης·
    • -άνοιγμα των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στον ευρύτερο κόσμο,

    Γ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι το Συμβούλιο Παιδείας ενέκρινε τοn Μάιο του 2003 πέντε ευρωπαϊκά κριτήρια αναφοράς με σκοπό την υλοποίηση των στόχων αυτών,

    Δ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισήμανε στην ανακοίνωσή της με θέμα «Εκπαίδευση και Κατάρτιση 2010» (COM(2003) 685) ότι υπάρχει έλλειψη επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους στα κράτη μέλη όσον αφορά την εκπαίδευση,

    Ε.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκθεσή της στο Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με τίτλο "Προώθηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας: μεταρρυθμίσεις για τη διευρυμένη Ένωση" (COM(2004) 29), επισημαίνει ότι τα κράτη μέλη πρέπει πλέον να επιδιώξουν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων - δηλαδή να δώσουν έμφαση και να ευνοήσουν τους τομείς οι οποίοι, σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση και την κατάρτιση, αποδίδουν τα πιο αξιόλογα αποτελέσματα,

    ΣΤ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι ο σεβασμός της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας, και η προαγωγή των στοιχείων αυτών, καθώς και η ύπαρξη κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς, συμβάλλουν στη διαδικασία ολοκλήρωσης και στην ανάπτυξη της ΕΕ,

    Ζ.   λαμβάνοντας υπόψη ότι η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και η παγκοσμιοποίηση αποτελούν νέες προκλήσεις για τους διάφορους ευρωπαϊκούς πολιτισμούς και για τα εκπαιδευτικά συστήματα των διαφόρων κρατών μελών, μεταξύ άλλων και για την προώθηση της ευαισθητοποίησης απέναντι στον πολιτισμό και στην ιστορία των λοιπών κρατών μελών, χωρίς να παραβλέπεται η σημασία του εθνικού πολιτισμού,

    Η.   λαμβάνοντας υπόψη ότι σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρομέτρου το 2000[7], η πλειονότητα των πολιτών της ΕΕ δεν πιστεύει στην ύπαρξη μίας κοινής ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας,

    Θ.   εκτιμώντας ότι το ενδιαφέρον για τον πολιτισμό πρέπει να αφυπνισθεί από την παιδική ηλικία και ότι στον τομέα αυτό, εκτός από τον οικογενειακό πυρήνα, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ιδιαίτερα τα σχολεία, αλλά επίσης τα νηπιαγωγεία και τα άλλα ιδρύματα,

    Ι.   λαμβάνοντας υπόψη ότι τα σχολεία, ιδιαίτερα δε αυτά των αστικών περιοχών, έχουν σήμερα πολλούς μαθητές οι οποίοι δεν προέρχονται - είτε οι ίδιοι είτε οι γονείς τους - από τη χώρα στα σχολεία της οποίας φοιτούν· ότι τα σχολεία, ως εκ τούτου, ασκούν σημαντικό έργο ένταξης και στον πολιτιστικό τομέα· ότι η κατάσταση αυτή προσφέρει μία θαυμάσια ευκαιρία πολιτιστικών ανταλλαγών και διαπολιτιστικής γνωριμίας,

    ΙΑ.   θεωρώντας ότι το σχολείο μπορεί επίσης να αφυπνίσει το ενδιαφέρον για τον πολιτισμό μέσω ιδιαίτερων επαφών, για παράδειγμα μέσω της διοργάνωσης και της συμμετοχής σε διαγωνισμούς ζωγραφικής, φωτογραφίας και κινηματογράφου, μέσω συναντήσεων με καλλιτέχνες, επισκέψεων σε πολιτιστικά ιδρύματα ή πολιτιστικές εκδηλώσεις στα πέριξ, καθώς και μέσω σχολικών ταξιδιών στο εξωτερικό και μαθητικών ανταλλαγών,

    ΙΒ.   εκτιμώντας ότι η διδασκαλία γλωσσών διαδραματίζει καίριο ρόλο στη γνωριμία με τους άλλους πολιτισμούς, δεδομένου ότι η επαφή με άλλες γλώσσες συνιστά πάντα επαφή με άλλους πολιτιστικούς, λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς κόσμους, κ.λπ.,

    1.   εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι μόνον 17 % των 15χρονων μαθητών στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τις βασικές εκπαιδευτικές δεξιότητες – ανάγνωση, γραφή, αριθμητική – σε επίπεδο αντίστοιχο του μέσου όρου που ορίζει ο ΟΟΣΑ·

    2.   καλεί τα κράτη μέλη, ιδιαίτερα αυτά που επενδύουν στην εκπαίδευση ποσοστό του ΑΕΠ τους κατώτερο του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να αυξήσουν τις επενδύσεις τους στους ανθρώπινους πόρους στον τομέα της εκπαίδευσης·

    3.   επισημαίνει ότι η σχολική εκπαίδευση στην Ευρώπη θα έπρεπε να δίδει μεγαλύτερη έμφαση στην απόκτηση βασικών γνώσεων σχετικά με τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης· σημειώνει, επιπλέον, ότι η ευρωπαϊκή διάσταση πρέπει να περιλαμβάνεται σε όλα τα σχολικά μαθήματα και όχι μόνο σε εκείνα που έχουν άμεση σχέση με το θέμα αυτό, όπως η ιστορία, η φιλοσοφία, η γεωγραφία, η οικονομία, η λογοτεχνία και η τέχνη·

    4.   υπενθυμίζει ότι οι γλώσσες αποτελούν την έκφραση του πλούτου και της ποικιλομορφίας των πολιτισμών και επαναβεβαιώνει τη στήριξή του προς το στόχο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να δώσει τη δυνατότητα σε κάθε μαθητή να μαθαίνει δύο ξένες γλώσσες·

    5.   ζητεί από τα κράτη μέλη να παρέχουν συνεχή κατάρτιση των εκπαιδευτικών σε θέματα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης προκειμένου να διασφαλίζεται ότι στους σπουδαστές από διαφορετικά κράτη μέλη της ΕΕ παρέχονται βασικές γνώσεις σχετικά με το θέμα αυτό·

    6.   φρονεί ότι τα σχέδια που προάγουν τη διδασκαλία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στο σχολείο πρέπει να χρηματοδοτούνται όχι μόνον από πολιτιστικά και εκπαιδευτικά προγράμματα της ΕΕ, αλλά και από άλλα συναφή προγράμματα·

    7.   φρονεί ότι, στο πλαίσιο της διδασκαλίας της ιστορίας, είναι αναγκαίο να αντιμετωπισθεί η τάση απόδοσης μεγαλύτερης έμφασης στον 20ό αιώνα, εις βάρος προηγούμενων σταδίων του πολιτισμού, που αποτελούν θεμέλιο της ευρωπαϊκής κουλτούρας, λογοτεχνίας, φιλοσοφίας, τέχνης και μουσικής·

    8.   επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο των κρατών μελών της ΕΕ, είναι αναγκαίο να καλλιεργηθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με την ιστορία και τον πολιτισμό των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και το αντίστροφο·

    9.   ζητεί από την Επιτροπή και από τα κράτη μέλη όπως, στα ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα, προωθούνται τα σχέδια σχετικά με τους κύριους άξονες του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όπως το κοινό δίκαιο, η ιστορία των θεσμών και της εκπαίδευσης, οι κανόνες συνύπαρξης, οι κοινωνικές και ανθρωπολογικές πρακτικές και οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις·

    10.   φρονεί ότι είναι αναγκαίο να καλλιεργούν τα ευρωπαϊκά συστήματα εκπαίδευσης την ευαισθητοποίηση απέναντι στον πολιτισμό και στον τρόπο ζωής όλων των λαών της Ευρώπης καθώς και τις κοινές ευρωπαϊκές αξίες·

    11.   υπογραμμίζει τη συμβολή στον σεβασμό και την προαγωγή της πολιτισμικής και γλωσσικής πολυμορφίας εντός των διαφόρων κρατών μελών·

    12.   υπογραμμίζει την ανάγκη εκπαίδευσης των νέων μέσω πολιτιστικών δραστηριοτήτων και δομών που χρηματοδοτούνται από τις αρμόδιες αρχές σε όλα τα επίπεδα·

    13.   σημειώνει ότι το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Νεολαία» ενθαρρύνει ήδη την ευαισθητοποίηση έναντι των κοινών ευρωπαϊκών αξιών και αποσκοπεί στην ανάπτυξη ενός αισθήματος ευρωπαϊκής ιθαγένειας, και συνιστά την επέκταση του εν λόγω προγράμματος προς όφελος τόσο των διδασκόντων όσο και των διδασκομένων·

    14.   σημειώνει ότι η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί βασική προϋπόθεση της διαδικασίας ολοκλήρωσης και ισχυρό μέσο για την παγίωση του αισθήματος ευρωπαϊκής ιθαγένειας·

    15.   συνιστά να αποτελεί η γνώση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς αναπόσπαστο μέρος του σχολικού προγράμματος σε ολόκληρη την ΕΕ·

    16.   ζητεί από την Επιτροπή να εκπονήσει κείμενο σχετικά με την ιστορία του ευρωπαϊκού πολιτισμού (τέχνη, διανόηση, επιστήμες, κ.λπ.) το οποίο, μετά την έγκρισή του από το Συμβούλιο, θα μπορούσε να αποτελέσει, στο πλαίσιο του σεβασμού της αρχής της επικουρικότητας, κοινό μάθημα στα εκπαιδευτικά προγράμματα των κρατών μελών·

    17.   υπογραμμίζει ότι υπάρχουν στο πλαίσιο του σχολείου και της σχολικής εκπαίδευσης πολυάριθμες δυνατότητες ενθάρρυνσης των διαπολιτιστικών και διαθρησκευτικών ανταλλαγών μεταξύ των μαθητών, οι οποίες εκτείνονται και πέραν των ευρωπαϊκών πολιτιστικών συνόρων, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην γνωριμία των πολιτισμών, για παράδειγμα προσφέροντας στους μαθητές την ευκαιρία να μιλήσουν για τη χώρα από την οποία προέρχονται ή αυτήν από την οποία προέρχονται οι γονείς τους, να παρουσιάσουν τα ήθη και τα έθιμά τους και να μοιραστούν την εμπειρία τους ως αλλοδαποί που ευρίσκονται σε ένα διαφορετικό πολιτιστικό περιβάλλον·

    18.   υπογραμμίζει την ανάγκη αύξησης των δυναμικών κρατικών πολιτικών για τη διατήρηση της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς· ζητεί επίσης από τις αναγνωρισμένες στην Ευρώπη ενώσεις να εντείνουν την στράτευσή τους για την προστασία της ιστορικής και καλλιτεχνικής κληρονομιάς και για την εκπαίδευση σε αυτήν·

    19.   σημειώνει ότι η δράση της Επιτροπής "Netd@ys Europe" συνδέει τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο με τα σχολεία· σημειώνει σχετικά ότι χρήσιμο θα ήταν αυτός ο τύπος προγραμμάτων να επεκταθεί και να ευνοήσει τη συνεργασία, για παράδειγμα, μέσω του σχολικού κινηματογράφου, που θα παρουσιάζει τα επαγγέλματα του κλάδου των μέσων ενημέρωσης και προσκαλώντας σκηνοθέτες στα σχολεία· προτείνει, επιπλέον, το πρόγραμμα MEDIA Plus να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση των μαθητών και στο ενδιαφέρον τους για τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο· επισημαίνει ότι ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο παίδων θα ήταν ένα αποτελεσματικό μέτρο για την προώθηση και διάδοση ευρωπαϊκών ταινιών υψηλής ποιότητας·

    20.   καλεί τα κράτη μέλη να ευνοήσουν τη μύηση στις τέχνες του θεάματος στο σχολείο με μια ευρωπαϊκή προοπτική μέσω της συνεργασίας εκπαιδευτικών και καλλιτεχνών·

    21.   ζητεί με έμφαση τη βελτίωση της ποιότητας και την διευκόλυνση της πρόσβασης στις εκπαιδευτικές υπηρεσίες των μουσείων, θεάτρων, βιβλιοθηκών και άλλων πολιτιστικών δομών· καλεί τα σχολεία να ανοιχθούν προς αυτά τα πολιτιστικά ιδρύματα και να επιζητήσουν επαφές και ανταλλαγές που δεν μπορεί παρά να ωφελήσουν τα δύο μέρη, και να μεριμνήσουν ώστε οι κάρτες, τα δελτία και τα ενημερωτικά φυλλάδια να συντάσσονται σε περισσότερες επίσημες γλώσσες της Ένωσης·

    22.   τονίζει ότι η συμμετοχή των παιδιών σε καλλιτεχνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη των δημιουργικών δεξιοτήτων τους, και ότι η ανάπτυξη των δημιουργικών δυνατοτήτων τους είναι επωφελής για τη μελλοντική προσωπική και επαγγελματική ζωή τους· υπογραμμίζει σχετικά τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ του σχολείου και του οικογενειακού πυρήνα, που μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στον τομέα αυτό·

    23.   χαιρετίζει το γεγονός ότι ολοένα και περισσότερο αναγνωρίζεται σε όλα τα επίπεδα στην ΕΕ ότι η επιτυχία των ατόμων στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική ζωή εξαρτάται από την εκπόνηση σχολικών προγραμμάτων που αποδίδουν ίση αξία στα ακαδημαϊκά προσόντα και στις δημιουργικές ικανότητες·

    24.   ενθαρρύνει τα σχολεία, τους οικογενειακούς πυρήνες, τα πολιτιστικά ιδρύματα και τους πολιτιστικούς φορείς να συνεργάζονται στενότερα στον τομέα της πολιτιστικής εκπαίδευσης· καλεί τα σχολεία να εκμεταλλευθούν περισσότερο τα οφέλη της πολυμορφίας της διαφορετικής πολιτιστικής κληρονομιάς των μαθητών τους, στο πλαίσιο της πολιτιστικής εκπαίδευσης·

    25.   υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα της ανταλλαγής μαθητών, των σχολικών ταξιδίων σε άλλες χώρες και των μαθημάτων γλωσσών για τη γνωριμία και τη βίωση των ευρωπαϊκών και εξωευρωπαϊκών πολιτισμών· ζητεί, συνεπώς, από στους αρμόδιους φορείς των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προωθήσουν περισσότερο μέτρα αυτού του τύπου·

    26.   εκτιμά ότι η μουσική, οι καλές τέχνες και το θέατρο αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία του πολιτισμού και της ιστορίας των επιμέρους κρατών μελών και της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς και, ως εκ τούτου, συνιστά να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους κλάδους αυτούς στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης·

    27.   αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή, καθώς και στις κυβερνήσεις των κρατών μελών.

    • [1] ΕΕ C 324 της 12.11. 1999, σελ. 1.
    • [2] ΕΕ L 63 της 10.3. 2000, σελ. 1.
    • [3] ΕΕ L 28 της 3.2. 2000, σελ. 1.
    • [4] ΕΕ C 262 της 18.9. 2001, σελ. 44.
    • [5] ΕΕ C 284 E της 21.11. 2002, σελ. 196.
    • [6] ΕΕ C 272 E της 13.11. 2003, σελ. 446.
    • [7] Έρευνα Ευρωβαρομέτρου αριθ. κατ. NC-31-00-910-EN-C «How Europeans See Themselves»

    ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

    ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    Σε μια περίοδο κατά την οποία ο ρόλος του σχολείου αποτελεί αντικείμενο συζήτησης στα κράτη μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιθυμεί να εγκαινιάσει διάλογο σε ευρωπαϊκό επίπεδο με θέμα τον ρόλο των σχολείων και της σχολικής εκπαίδευσης στη μεγιστοποίηση της πρόσβασης του κοινού στον πολιτισμό μέσω της αναπροσαρμογής των παραμέτρων της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, όχι μόνον στο πλαίσιο της διεύρυνσης αλλά και στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ταυτότητας που αντλεί τη δύναμή της από τους πολλούς διαφορετικούς πολιτισμούς που τη συνθέτουν.

    Το σύγχρονο περιβάλλον της ταχείας τεχνολογικής και οικονομικής αλλαγής και της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης επηρεάζει τα συστήματα και τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης με διάφορους τρόπους. Συνεπώς, είναι απαραίτητο το σύνολο του πληθυσμού να αποκτήσει τις δεξιότητες που χρειάζονται για την εξεύρεση (και τη διατήρηση) θέσεων απασχόλησης[1]. Τον στόχο αυτό αντικατοπτρίζει η πολιτική προτεραιότητα του Συμβουλίου της Λισσαβόνας – να καταστεί η ΕΕ «η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο» έως το 2010 – για την επίτευξη του οποίου απαιτείται εκσυγχρονισμός των εκπαιδευτικών συστημάτων.

    Ο ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

    1.   Βασικές γνώσεις

    Το σχολείο αποτελεί παραδοσιακά την αφετηρία για την παροχή στους μαθητές των βασικών στοιχείων και μέσων της γνώσης: της προφορικής και γραπτής έκφρασης, της ανάγνωσης και των μαθηματικών, καθώς και για τη μετάδοση κοινωνικών, πολιτισμικών και σωματικών δεξιοτήτων, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στην ολοκληρωμένη προσωπική ανάπτυξη του ατόμου. Ωστόσο, ως αποτέλεσμα των ταχύρυθμων μεταβολών που γνώρισε η κοινωνία κατά τα τελευταία 25 έτη, ο ρόλος του σχολείου εξελίσσεται και καθίσταται πιο σύνθετος.

    2.   Ευρωπαϊκή διάσταση

    Σημαντική αποστολή της σχολικής εκπαίδευσης είναι η διδασκαλία της ιστορίας και του πολιτισμού στους μαθητές. Η πτυχή αυτή αντικατοπτρίζει παραδοσιακά την εθνική ιστορία και τον εθνικό πολιτισμό, αλλά πρέπει να επεκταθεί προκειμένου να αντικατοπτρίζει και τις αλλαγές που προέκυψαν από τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της παγκοσμιοποίησης, καθώς και να συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στην εμβάθυνση της αμοιβαίας γνώσης μεταξύ των Ευρωπαίων.

    Μελέτη του 2003 σχετικά με τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πρόγραμμα σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης των κρατών μελών και των υποψηφίων προς ένταξη χωρών[2], εξετάζει τις επιλογές που είναι διαθέσιμες στα θεσμικά όργανα της ΕΕ για τη μελλοντική περαιτέρω προώθηση της γνώσης και της κατανόησης του ζητήματος αυτού μεταξύ των μαθητών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και γενικότερα των νέων.

    Σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη, η θέση της ευρωπαϊκής διάστασης στα προγράμματα σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη ενισχύθηκε με την πάροδο των ετών. Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα πρόδηλο σε γνωστικά αντικείμενα όπως η ιστορία, η γεωγραφία, οι επιστήμες του ανθρώπου, η οικονομία και οι ξένες γλώσσες. Η ευρωπαϊκή διάσταση κατέχει πλέον εξέχουσα θέση στο εθνικό πρόγραμμα σπουδών όλων των κρατών μελών, οι δε υποψήφιες προς ένταξη χώρες επιδιώκουν να προσδώσουν στην ευρωπαϊκή διάσταση τη δέουσα σημασία της στην εκπαίδευση.

    3.   Εθνική ταυτότητα και ευρωπαϊκή ιθαγένεια

    Παραδοσιακά, ένας από τους κύριους ρόλους του σχολείου και της σχολικής εκπαίδευσης ήταν να παρέχουν στους νέους το αίσθημα της εθνικής ταυτότητας και συνταύτισης. Ορισμένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της εθνικής ταυτότητας είναι ο κοινός πολιτισμός και η κοινή ιστορία. Με το άρθρο 17 της Συνθήκης ΕΚ θεσπίζεται η ιθαγένεια της Ένωσης, η οποία συμπληρώνει αλλά δεν αντικαθιστά την εθνική ιθαγένεια. Ωστόσο, η ιδέα της ευρωπαϊκής ιθαγένειας δεν έχει ακόμη αναγνωρισθεί από τους περισσότερους Ευρωπαίους. Όπως αναφέρεται στους στρατηγικούς στόχους της Επιτροπής για το διάστημα 2000-2005, στόχος είναι «να φέρουμε την Ευρώπη πολύ πιο κοντά στον λαό στην υπηρεσία του οποίου βρίσκεται»[3]. Η πολιτική και οικονομική επιτυχία της διαδικασίας της ενοποίησης δεν συνοδεύεται από μια αντίληψη κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας μεταξύ των πολιτών της ΕΕ.

    Ένας λόγος για το γεγονός αυτό είναι ότι η ΕΕ θεωρείται κυρίως ως πολιτική και οικονομική οντότητα, η οποία στερείται των παραδοσιακών μύθων, συμβόλων και ιστορικών μνημών που συνθέτουν τους εθνικούς πολιτισμούς της Ευρώπης. Η σχολική εκπαίδευση μπορεί να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού, καθώς, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κοινωνική δομή, το σχολείο αποτελεί ιδανικό χώρο για τη δημιουργία μιας νέας γενεάς ευρωπαίων πολιτών, μπορεί δε να διδάξει την ενεργό συμμετοχή, την κοινή ευθύνη, καθώς και τα δικαιώματα και τα καθήκοντα σε μια κοινωνία που βασίζεται στην ελευθερία και στη δημοκρατία, καθώς και στο σεβασμό άλλων πολιτισμών.

    Το κοινοτικό πρόγραμμα RIAC – Περιφερειακή ταυτότητα και ενεργός συμμετοχή των πολιτών στα κοινά – στοχεύει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τον ζωτικής σημασίας ρόλο των περιφερειών της Ευρώπης, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Βασική αρχή του προγράμματος RIAC είναι ότι τα άτομα που κατανοούν τη δική τους περιφέρεια είναι πολύ καλύτερα προετοιμασμένα να μετοικίσουν στην Ευρώπη και να αναζητήσουν τη θέση τους ως ενεργοί ευρωπαίοι πολίτες εντός της διευρυνόμενης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο του προγράμματος RIAC έχουν ήδη ολοκληρωθεί με επιτυχία πολλά σχολικά σχέδια. Δραστηριότητες στον τομέα της νεότητας περιλαμβάνουν τη στήριξη Κοινοβουλίων Νέων και μιας Επιτροπής των Περιφερειών των Νέων, τη διοργάνωση αθλητικών εκδηλώσεων και συναντήσεων για παιδιά και νέους[4].

    Είναι επίσης απαραίτητο, οι σπουδαστές και γενικά οι νέοι να γνωρίσουν σε μεγαλύτερο βαθμό την πολιτιστική κληρονομιά και τις αξίες που τεκμηριώνουν την ποικιλότητα των εθνικών ταυτοτήτων, ώστε να καταστεί δυνατή η εξάλειψη των παραδοσιακών πολιτισμικών, θρησκευτικών, ιστορικών, γλωσσικών, γειτονικών και άλλων διαφορών, αντιθέσεων ή/και ανταγωνισμών, προκειμένου οι εν λόγω διαφορές να θεωρούνται πλέον ως θετική συνεισφορά στον τεράστιο πολιτιστικό πλούτο και στη δυναμική της Ευρώπης, αντί να αποτελούν παράγοντες διχόνοιας και επιθετικότητας, όπως συνέβαινε συχνά στο παρελθόν.

    4.   Πολιτιστική κληρονομιά[5]

    Η πρόσβαση στην πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης αποτελούσε πάντοτε προτεραιότητα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως αναφέρεται ήδη στο πρώτο ψήφισμά του 1974. Στην απόφαση σχετικά με το πρόγραμμα «Πολιτισμός 2000» τονίζεται η σημασία της προώθησης της πολιτιστικής κληρονομιάς με ευρωπαϊκή διάσταση. Για τους μαθητές, το σχολείο πρέπει να αποτελεί μέσο για την πρόσβαση στην πολιτιστική κληρονομιά. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα «Σωκράτης» υποστηρίζει εκπαιδευτικά σχέδια στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς με συμμετοχή σχολείων και μουσείων. Ωστόσο, οι δραστηριότητες στον τομέα αυτό πρέπει να επεκταθούν.

    Το Συμβούλιο της Ευρώπης ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα όσον αφορά την εξοικείωση των μαθητών και των νέων με την ευρωπαϊκή κληρονομιά και σε αυτό ανήκει η πρωτοβουλία για τα μαθήματα σχετικά με την ευρωπαϊκή κληρονομιά που πραγματοποιούνται εδώ και πολλά έτη. Τα μαθήματα αυτά διεξάγονται κατά τις ώρες διδασκαλίας, αλλά περιλαμβάνουν εκδρομές ιστορικού, αρχιτεκτονικού, αρχαιολογικού, λογοτεχνικού, καλλιτεχνικού, επιστημονικού και τεχνικού περιεχομένου. Στόχος των μαθημάτων ευρωπαϊκής κληρονομιάς είναι να συμβάλουν στην ευρωπαϊκή ενότητα, παρέχοντας στους νέους τη δυνατότητα να μοιρασθούν εμπειρίες στο πνεύμα της ενεργού συμμετοχής του πολίτη στα κοινά, της ανεκτικότητας και της συναναστροφής. Αυτά τα μαθήματα κληρονομιάς γνωρίζουν ολοένα και μεγαλύτερη επιτυχία στη Γαλλία και στο Βέλγιο, η δε ανάπτυξή τους πρέπει να στηριχθεί και από άλλα κράτη μέλη και από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

    5.   Εκπαίδευση στον τομέα των καλών τεχνών και δημιουργικότητα

    Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν ήδη πολλές φορές δηλώσει ότι η ανάπτυξη πνευματικών και δημιουργικών δεξιοτήτων είναι απολύτως απαραίτητη για την κατανόηση του κόσμου στον οποίο ζούμε, καθώς και για την αποτελεσματική συμμετοχή στη σημερινή παγκόσμια και ταχέως μεταβαλλόμενη κοινωνία. Η ικανότητα της μάθησης και της προσαρμογής σε νέες καταστάσεις θα έχει μεγαλύτερη αξία στην αγορά εργασίας του παρόντος και του μέλλοντος. Από έρευνες προκύπτει ότι ενισχύεται η αντίληψη («A must or a-Muse, Arts and Culture in Education – Policy and Practice in Europe»[6]) πως η πολιτιστική εκπαίδευση σε πρώιμη ηλικία και η συμμετοχή σε καλλιτεχνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες αποτελούν σημαντικό παράγοντα της ανάπτυξης των ικανοτήτων και των δεξιοτήτων του ατόμου. Οι σπουδές καλών τεχνών δεν πρέπει να αφορούν αποκλειστικά την πολιτιστική μετάδοση, αλλά επίσης την ανάπτυξη της δημιουργικότητας των φοιτητών.

    Η προώθηση της δημιουργικότητας στο σχολείο αναδεικνύεται σε προτεραιότητα των κρατών μελών, όπως καταδεικνύει η πρόσφατη, χρηματοδοτούμενη από το κράτος, πρωτοβουλία στο Ηνωμένο Βασίλειο, γνωστή ως «Δημιουργικές συνεργασίες» (Creative Partnerships). Σκοπός της πρωτοβουλίας είναι η ανάπτυξη της ικανότητας, της φιλοδοξίας, της δημιουργικότητας και της φαντασίας των μαθητών μέσω της καλλιέργειας βιώσιμων συνεργασιών με άμεσο αντίκτυπο στη μάθηση μεταξύ σχολείων, καλλιτεχνικών και πολιτιστικών οργανώσεων και ατόμων. Η πρωτοβουλία «Δημιουργικές συνεργασίες» αποτελεί εν μέρει απάντηση στην ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι, στο Ηνωμένο Βασίλειο, η δημιουργικότητα απαλείφθηκε από τη διδασκαλία λόγω της επικέντρωσης στην ανάγνωση, στη γραφή και στην αριθμητική. Τον Ιούνιο του 2003, οι Υπουργοί Παιδείας και Πολιτισμού του Ηνωμένου Βασιλείου ανακοίνωσαν τη διάθεση πρόσθετης χρηματοδότησης ύψους 70 εκατομμυρίων λιρών στερλινών για τις προαναφερθείσες συνεργασίες[7].

    ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΕ

    Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιεί προγράμματα πολιτιστικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, όπως τα προγράμματα Πολιτισμός 2000, Σωκράτης και Leonardo da Vinci, για την προώθηση της πρόσβασης του κοινού στις καλές τέχνες, στον πολιτισμό και στην εκπαίδευση. Τα προγράμματα αυτά ενθαρρύνουν την πολιτιστική δημιουργικότητα και κινητικότητα, την ευρεία διάδοση της πρόσβασης στον πολιτισμό και στον διαπολιτισμικό διάλογο και την ανάπτυξη της γνώσης της ιστορίας των λαών της Ευρώπης. Οι γενικοί στόχοι τους συνίστανται στη δημιουργία ενός κοινού πολιτιστικού χώρου και στην επαφή μεταξύ των ατόμων, χωρίς ωστόσο να διακυβεύεται η εθνική και περιφερειακή ποικιλότητα.

    1.   Πρόγραμμα «Σωκράτης»

    Η απόφαση της 14ης Μαρτίου 1995 για τη θέσπιση του προγράμματος «Σωκράτης» δίδει προτεραιότητα σε σχέδια που εστιάζονται στην ευρωπαϊκή διάσταση εν γένει, καθώς και σε άλλα θέματα που αφορούν την πολιτιστική κληρονομιά, την προστασία του περιβάλλοντος, την καλλιτεχνική εκπαίδευση και την προώθηση της επιστήμης και της τεχνολογίας[8]. Στη γενική πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2004 στο πλαίσιο του προγράμματος «Σωκράτης» (Comenius) θα δοθεί προτεραιότητα σε δίκτυα που επικεντρώνονται σε διεπιστημονικά θέματα, όπως είναι οι βασικές δεξιότητες, η εκμάθηση γλωσσών, η επιστήμη και η τεχνολογία, οι τέχνες και η καλλιέργεια του δημιουργικού πνεύματος[9].

    Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι ενδεικτικά για το ευρύ φάσμα της κοινοτικής στήριξης μέσω του προγράμματος Comenius σχετικά με τον ρόλο του πολιτισμού στο σχολείο:

    -   Interread-Σχέδιο διαπολιτισμικής ανάγνωσης - πρόγραμμα κατάρτισης σχετικό με τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στην ανάγνωση για μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Αγγλία, στην Πορτογαλία και στη Φλάνδρα του Βελγίου·

    -   αξιολόγηση της συμμετοχής σε εργαστήρια εικαστικών τεχνών - σχέδιο για την ανάπτυξη κατάλληλων διαδικασιών αξιολόγησης για το έργο των σπουδαστών στον τομέα των καλών τεχνών·

    -   γνωριμία των παιδιών με τον κόσμο της τέχνης - προγράμματα κατάρτισης για νηπιαγωγούς και εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα την προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης στα νηπιαγωγεία και στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση μέσω της καλύτερης γνώσης της Ευρώπης και της κατάρτισης σχεδίων ανταλλαγών για εκπαιδευτικούς.

    2.   Πρόγραμμα «Πολιτισμός 2000»

    Στο άρθρο 1 της απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος «Πολιτισμός 2000» αναφέρεται ως στόχος του προγράμματος η βελτιωμένη πρόσβαση και συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή στην Ευρωπαϊκή Ένωση για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό πολιτών. Το πρόγραμμα «Πολιτισμός 2000» περιλαμβάνει τον συντονισμό μεταξύ του τομέα του πολιτισμού και άλλων τομέων που έχουν κοινά και συγκλίνοντα ενδιαφέροντα, όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και η νεότητα (ιδίως, παρουσίαση οπτικοακουστικών προϊόντων και πολυμέσων για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό σε σχολεία και κολέγια, με σχολιασμό από δημιουργούς και καλλιτέχνες).

    Οι δραστηριότητες στο πλαίσιο του προγράμματος «Πολιτισμός 2000» πρέπει να επικεντρώνονται περισσότερο σε σχέδια που αφορούν την πολιτιστική πολυμορφία της Ευρώπης, που προωθούν την καλύτερη αμοιβαία γνώση των ευρωπαίων πολιτών και βελτιώνουν την κατανόηση της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας.

    ΤΕΛΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

    Σε όλες τις δηλώσεις πολιτικής σχετικά με την εθνική εκπαίδευση τονίζεται η σημασία της πολιτιστικής διάστασης και της προώθησης της δημιουργικότητας. Τονίζεται επίσης η ανάγκη συμμετοχής των παιδιών στην πρακτική και τη θεωρητική προσέγγιση των καλών τεχνών και του πολιτισμού. Ωστόσο, όπως καταδεικνύει μελέτη του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τα κράτη μέλη που εκπονήθηκε το 1999, η πραγματική θέση του πολιτισμού και των καλών τεχνών δεν είναι τόσο επιφανής, έστω και αν ενισχύεται. Συνεπώς, φαίνεται ότι είναι αναγκαία η ενθάρρυνση του διαλόγου σχετικά με τα ζητήματα αυτά τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ.

    • [1] Ανακοίνωση της Επιτροπής - Αποδοτικές επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση: επιτακτική ανάγκη για την Ευρώπη, COM (2002) 779 της 10.1.2003.
    • [2] Έγγραφο εργασίας της σειράς εκπαίδευσης και πολιτισμού αριθ. EDUC 113, 2003, της Γενικής Διεύθυνσης Έρευνας, η εκπόνηση του οποίου ανατέθηκε από την Επιτροπή Πολιτισμού, Νεότητας, Παιδείας, Μέσων Ενημέρωσης και Αθλητισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με θέμα τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πρόγραμμα σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης των κρατών μελών και των υποψηφίων προς ένταξη χωρών.
    • [3] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, Στρατηγικοί στόχοι 2000-2005, «Η διαμόρφωση της νέας Ευρώπης», ΕΕ C 81/01, σ. 2.
    • [4] Το RIAC είναι ένα από τα δίκτυα του προγράμματος Socrates Comenius 3 που υλοποιείται από τον Οκτώβριο του 2002 έως τον Σεπτέμβριο του 2005 σε 12 χώρες·
      http://www.riac.net· http://europa.eu.int/comm/education/programmes/socrates/comenius/activities/network2002_en.pdf 5
    • [5] http://www.coe.int/T/E/Cultural%5FCo%2Doperation/Heritage/Heritage%5Feducation/Classes.asp#TopOfPage.
    • [6] Αποτελέσματα συνεδρίου «A must or a-Muse», Ρότερνταμ, Κάτω Χώρες, 26-29 Σεπτεμβρίου 2001
    • [7] http://www.creative-partnerships.org/creativity/.
    • [8] Απόφαση αριθ. 819/95/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 1995 για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης «Σωκράτης», ΕΕ L 087.
    • [9] Σωκράτης: πρόγραμμα κοινοτικής δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης - Γενική πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2004 EAC/41/03, ΕΕ C177/3.