SPRAWOZDANIE w sprawie poprawy sytuacji ekonomicznej w sektorze rybołówstwa
12.9.2006 - (2006/2110(INI))
Komisja Rybołówstwa
Sprawozdawca: Pedro Guerreiro
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
w sprawie poprawy sytuacji ekonomicznej w sektorze rybołówstwa
Parlament Europejski,
- uwzględniając przegląd Wspólnej Polityki Rybołówstwa z grudnia 2002 r., a w szczególności rezolucję z dnia 17 stycznia 2002 r. w sprawie Zielonej Księgi Komisji dotyczącej przyszłości Wspólnej Polityki Rybołówstwa[1],
- uwzględniając rezolucję legislacyjną z dnia 6 lipca 2005 r. dotyczącą projektu rozporządzenia Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rybołówstwa[2],
– uwzględniając komunikat Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie poprawy sytuacji ekonomicznej w sektorze rybołówstwa (COM(2006)0103),
– uwzględniając zorganizowane przez Komisję Rybołówstwa w dniu 3 maja 2006 r. publiczne przesłuchanie na temat wpływu wzrostu cen paliw na europejski przemysł rybny,
– uwzględniając art. 45 Regulaminu,
– uwzględniając sprawozdanie Komisji Rybołówstwa (A6‑0266/2006),
A. mając na uwadze strategiczne znaczenie sektora rybołówstwa dla sytuacji społeczno-gospodarczej, zaopatrzenia ludności w produkty rybołówstwa oraz prawidłowego bilansu żywnościowego w poszczególnych państwach członkowskich i w samej Unii Europejskiej, a także jego istotny wkład w dobrobyt społeczno-gospodarczy społeczności zamieszkujących wybrzeża, rozwój lokalny, zatrudnienie, utrzymywanie i/lub tworzenie działalności gospodarczej i miejsc pracy na wszystkich poziomach sektora rybnego, zaopatrzenie w świeże ryby oraz utrzymywanie lokalnych tradycji kulturowych,
B. mając na uwadze istnienie Wspólnej Polityki Rybołówstwa, która powinna zawierać element odpowiedzialności za finansowanie kosztów, a szczególnie decyzji i kroków podejmowanych w jej ramach,
C. mając na uwadze konieczność przestrzegania pułapów określonych w perspektywie finansowej na lata 2007-2013, choć zarazem byłoby pożądane zapewnienie bardziej odpowiednich środków dla sektora rybołówstwa,
D. mając na uwadze, że w 2004 r. poszczególne floty państw członkowskich liczyły łącznie około 90 000 statków i zatrudniały bezpośrednio około 190 000 rybaków,
E. mając na uwadze, że Wspólna Polityka Rybołówstwa musi brać pod uwagę widoczne różnice między flotami, ich segmentami, odławianymi gatunkami, narzędziami połowowymi, wydajnością, preferencjami konsumentów i ilością ryb spożywanych przez statystycznego mieszkańca w poszczególnych państwach członkowskich, a także specyfikę działalności rybackiej, wynikającą z jej struktury społecznej oraz z różnic strukturalnych i przyrodniczych między poszczególnymi regionami rybackimi,
F. mając na uwadze, że trwałość zasobów rybołówstwa jest kwestią kluczową dla zagwarantowania kontynuacji działalności rybackiej i przetrwania sektora rybołówstwa w perspektywie długoterminowej,
G. mając na uwadze, że działalność sektora rybołówstwa koncentruje się przede wszystkim w regionach słabych gospodarczo, które w większości objęte są Celem 1, oraz że sytuacja kryzysowa w sektorze ma poważny wpływ na poziom spójności gospodarczej i społecznej w tych regionach,
H. mając na uwadze, że Wspólna Polityka Rybołówstwa powinna wspierać trwały rozwój przemysłu rybnego,
I. mając na uwadze, że w niektórych regionach rybackich dochody osób żyjących z rybołówstwa są wyraźnie niższe od dochodów innych grup ludności, że sytuację tę pogarsza uzależnienie od niepewności połowów, zmiennej wartości ryb i kosztów niektórych środków produkcji; mając na uwadze, że w związku z tym polityka wspólnotowa musi zagwarantować sprawiedliwy standard życia osobom, dla których rybołówstwo jest źródłem utrzymania, w szczególności poprzez poprawę równowagi między dochodami a wydatkami przedsiębiorstw,
J. mając na uwadze, że dochody i zarobki osób pracujących w sektorze rybołówstwa są niepewne ze względu na sposób wprowadzania ryb na rynek i kształtowania cen pierwszej sprzedaży oraz nieregularny charakter działalności, co powoduje konieczność utrzymania określonych form pomocy publicznej na szczeblu krajowym i wspólnotowym,
K. mając na uwadze, że wzrost cen paliw ma bezpośredni negatywny wpływ na dochody załóg statków rybackich z racji związku istniejącego między płacami a wpływami z pierwszej sprzedaży połowów, co prowadzi do spadku zarobków nawet o 25%,
L. mając na uwadze, że sytuacja ekonomiczna dużej liczby przedsiębiorstw rybackich pogorszyła się w ostatnich latach, prowadząc nawet do zamknięcia wielu z nich z powodu obniżenia się dochodów, co przyniosło negatywne skutki społeczno-gospodarcze,
M. mając na uwadze, że do przyczyn wyraźnego spadku dochodów należą z jednej strony ograniczenia nałożone na działalność rybacką (obniżenie zdolności połowowej, ODP – ogólna dopuszczalna wielkość połowów, kwoty połowowe, obszary zakazu połowów, plany odtworzenia zasobów i skrócenie okresów połowów), z drugiej zaś strony utrzymywanie się niskich cen pierwszej sprzedaży, co wynika ze struktury sektora (niska koncentracja podaży, zwiększająca się koncentracja popytu, niewłaściwy rozkład wartości dodanej, stopniowy wzrost importu produktów rybołówstwa, wzrost produkcji akwakultury),
N. mając na uwadze, że kryzys gospodarczy i społeczny, jaki przeżywa sektor rybołówstwa, dotyka wszystkie floty rybackie, ale w różnym stopniu,
O. mając na uwadze, że tylko w ostatnich dziesięciu latach w sektorze rybołówstwa nastąpiła likwidacja 35% miejsc pracy, zmniejszenie o 20% liczby statków i o 28% wielkości połowów, pomimo prób odwrócenia tej tendencji podjętych podczas przeglądu Wspólnej Polityki Rybołówstwa w 2002 r.,
P. mając na uwadze, że aby zapewnić przetrwanie sektora rybołówstwa, jego adaptacji powinny towarzyszyć działania społeczno-gospodarcze zmierzające szczególnie do osiągnięcia jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa poprzez modernizację floty, do uzyskania wyższego poziomu wyszkolenia osób pracujących w przemyśle oraz do poprawy warunków życia i zatrudnienia ludności utrzymującej się z pracy na morzu,
Q. mając na uwadze, że deficyt bilansu handlowego z krajami trzecimi w zakresie produktów rybołówstwa pogłębia się od kilku lat oraz że Unia Europejska importuje obecnie już ponad 40% spożywanych na jej obszarze produktów rybołówstwa,
R. mając na uwadze, że dynamika sprzedaży nie pozwala na przeniesienie fluktuacji czynników kosztowych na ceny ryb oraz że średnie ceny pierwszej sprzedaży nie zmieniły się lub też obniżyły od 2000 r., co jednak do dziś nie przejawiło się obniżką cen płaconych przez końcowych konsumentów świeżych ryb,
S. mając na uwadze, że w pewnych przypadkach obecna wspólna organizacja rynku produktów rybołówstwa nie zdołała w dostatecznym stopniu przyczynić się do podwyższenia cen pierwszej sprzedaży i lepszego rozłożenia wartości dodanej w łańcuchu wartości sektora,
T. mając na uwadze, że działania na rzecz niezróżnicowanego obniżania kategorii statków bez uwzględniania specyfiki flot, zasobów rybołówstwa i potrzeb konsumentów produktów rybnych w poszczególnych krajach doprowadziły do dostosowania rozmiarów floty do istniejących zasobów rybnych, co przyniosło ogromne konsekwencje społeczno-gospodarcze,
U. mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie dotkliwiej niż inne odczuły skutki zmniejszenia nakładów połowowych, ponieważ w niektórych flotach ogólne redukcje nakładów połowowych przewyższyły średnią wspólnotową, a w innych flotach nakłady połowowe nawet wzrosły,
V. mając na uwadze, że zniesienie niektórych metod połowów automatycznie doprowadzi do zniknięcia niektórych nieprzemysłowych przedsiębiorstw rybackich, co pociągnie za sobą znaczne konsekwencje społeczno-gospodarcze,
W. mając na uwadze, że podwyżki ceny paliw w ostatnich trzech latach dotknęły w szczególnie negatywny sposób sektor rybołówstwa, znacznie pogłębiając już istniejący kryzys, obniżając marże operacyjne w sektorze i jego zdolność przetrwania, i bardzo wyraźnie obniżając dochody rybaków,
X. mając na uwadze, że w latach 2004-2006 ceny paliw wzrosły o prawie 100% i stanowią w niektórych segmentach sektora około 50% łącznych kosztów operacyjnych przedsiębiorstw rybackich,
Y. mając na uwadze, że niektóre analizy wskazują, iż zwyżka cen paliw może spowodować zamknięcie tysięcy przedsiębiorstw rybackich i likwidację tysięcy miejsc pracy,
Z. mając na uwadze, że niektóre państwa członkowskie wprowadziły szczególne środki na rzecz zrekompensowania swoim flotom podwyżki cen paliw, szczególnie poprzez tworzenie funduszy gwarancyjnych i preferencyjnych linii kredytowych,
AA. mając na uwadze, że tendencja zwyżkowa cen paliw ma charakter strukturalny,
AB. mając na uwadze, że w odniesieniu do zwolnień od powiadamiania o pomocy państwa Komisja proponuje w sektorze rybołówstwa podniesienie kwoty objętej zasadą de minimis do poziomu 30 000 euro na beneficjenta w okresie trzech lat, co jest kwotą niższą niż stosowana w innych sektorach,
AC. mając na uwadze, że podczas obrad w dniach 15-16 grudnia 2005 r. Rada Europejska zmniejszyła w stosunku do wniosku Komisji wysokość środków dla Europejskiego Funduszu Rybołówstwa na lata 2007-2013, obniżając ich poziom z około 4,9 miliarda euro do około 3,8 miliarda euro, przez co jeszcze bardziej zwiększyła niedobór wspólnotowych środków finansowych dla sektora rybołówstwa,
AD. mając na uwadze, że porozumienie polityczne dotyczące Europejskiego Funduszu Rybołówstwa, osiągnięte w dniu 19 czerwca 2006 r., nie uwzględnia kluczowych aspektów ww. rezolucji z dnia 6 lipca 2005 r. i zawiera wnioski Komisji przedstawione w ww. komunikacie,
Komunikat Komisji
1. wyraża ubolewanie z powodu opóźnienia komunikatu Komisji, a także z powodu widocznego braku ambicji, zważywszy że przedstawione propozycje są niewystarczające, a niektóre z nich nawet niewłaściwe wobec rozmiarów i powagi kryzysu, z jakim boryka się sektor, skądinąd stwierdzonego i opisanego przez Komisję;
2. ubolewa nad faktem, że proponowana polityka, korzystając z pogorszenia sytuacji społeczno-gospodarczej sektora, wynikającego z zawrotnej podwyżki cen paliw, promuje obniżanie kategorii i definitywne zaprzestanie działalności statków;
3. ubolewa nad faktem, że zaproponowane środki nie mają autentycznego wymiaru społeczno-gospodarczego, a wręcz przeciwnie – nie uwzględniają konsekwencji ich wdrożenia dla załóg statków;
4. zwraca uwagę na brak w komunikacie Komisji spójnej analizy aktualnej sytuacji w przemyśle rybackim, a zwłaszcza nakładów połowowych;
5. podkreśla, że wiele z przedstawionych propozycji wywrze co najwyżej średnio- i długoterminowy wpływ na sytuację ekonomiczną w sektorze rybołówstwa;
Środki natychmiastowe
6. wyraża ubolewanie, że w odniesieniu do pomocy nadzwyczajnej i restrukturyzacyjnej Komisja wciąż blokuje możliwość przyznania kompensat i pomocy na działalność, i dlatego podkreśla potrzebę przyjęcia natychmiastowych, konkretnych środków w celu zaradzenia wysokiej niestabilności cen paliw w tym sektorze, w szczególności poprzez tworzenie środków pomocowych odnoszących się do kosztów paliw; w tym kontekście zwraca się o utworzenie funduszu gwarancyjnego współfinansowanego na szczeblu wspólnotowym, który zagwarantuje stabilność cen paliw i pozwoli na przyznanie przejściowych kompensat przedsiębiorstwom rybackim znajdującym się w trudnej sytuacji;
7. uważa za konieczne wykorzystanie wszystkich możliwości i rezerw finansowych w budżecie wspólnotowym na rok 2006, aby sfinansować wyjątkowe środki pomocowe dla sektora i w ten sposób umożliwić mu przezwyciężenie trudności spowodowanych wzrostem cen paliw, dopóki nie zostaną wprowadzone środki innego rodzaju;
8. zwraca się do Komisji o przeanalizowanie propozycji sektora dotyczących wprowadzenia ram pozwalających na przyznanie preferencji podatkowych w celu zapewnienia konkurencyjności floty UE działającej poza wodami wspólnotowymi i zmuszonej konkurować na tych samym rynkach z flotami państw trzecich, których koszty mogą być nawet o ponad 300% niższe od kosztów statków wspólnotowych;
9. nawołuje do utworzenia gwarantowanego na szczeblu krajowym i wspólnotowym systemu ubezpieczeń publicznych od nieprzewidzianych okoliczności w sektorze rybołówstwa;
10. nalega, aby Komisja uznała obecny kryzys cen paliw za nieprzewidzianą okoliczność, zgodnie z przepisami art. 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 2792/1999 z dnia 17 grudnia 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady i uzgodnienia dotyczące pomocy strukturalnej Wspólnoty w sektorze rybołówstwa[3], które wprowadza zasady dotyczące Instrumentu Finansowego Orientacji Rybołówstwa (IFOR), co umożliwi przyznanie takich samych krótkoterminowych środków pomocowych, jak w przypadku tymczasowego zaprzestania działalności, bez względu na to, czy zostało ono spowodowane czynnikami biologicznymi lub ograniczeniem zdolności produkcyjnych; przypomina o zobowiązaniach już dawno podjętych w tym zakresie;
11. wzywa Komisję do wydłużenia do 12 miesięcy okresu przyznawania pomocy nadzwyczajnej;
12. podkreśla, że pomoc publiczna powinna mieć również na celu zabezpieczenie interesów załóg statków, spełnianie ich potrzeb i rozwiązywanie problemów, z jakimi się borykają;
13. wyraża rozczarowanie zapowiedzianymi ostatnio przez Komisję środkami legislacyjnymi podnoszącymi tylko do 30 000 euro w ciągu trzech lat pułap pomocy de minimis w sektorze rybołówstwa; przypomina usilne prośby sektora i władz wielu państw członkowskich o podwyższenie tej kwoty do 100 000 euro, a także porównuje tę kwotę z pułapem przyznanym ostatnio innym sektorom produkcji, w których sięga on 200 000 euro; podkreśla zobowiązania do zwiększenia kwoty objętej zasadą de minimis i wzywa Komisję, aby w trybie pilnym podniosła kwotę ustaloną w ostatnio przyjętym porozumieniu;
14. nalega, aby Komisja umożliwiła wcześniejsze przyznawanie środków pomocowych w ramach Instrumentu Finansowego Orientacji Rybołówstwa i Europejskiego Funduszu Rybołówstwa w celu tworzenia linii finansowania umożliwiających ograniczenie wzrostu kosztów operacyjnych;
Środki przynoszące skutki średnio- i długoterminowe
Odnowienie i modernizacja floty
15. odnotowuje propozycję Komisji dotyczącą rozważenia w przyszłych planach restrukturyzacyjnych inwestycji związanych z wymianą sprzętu rybackiego, zakupem wyposażenia i wymianą silników, aby przyczynić się do restrukturyzacji sektora, zwiększenia wydajności energetycznej i oszczędności energii;
16. wyraża przekonanie, że istotnym elementem restrukturyzacji przemysłu rybnego powinny być plany restrukturyzacyjne niektórych państw członkowskich Unii Europejskiej;
17. wyraża ubolewanie z powodu braku wizji w sposobie, w jaki Europejski Fundusz Rybołówstwa przyznaje pomoc na wymianę silników; uważa, że środki takie jak połączenie pomocy na wymianę silników w statkach dłuższych niż 12 metrów z 20% redukcją mocy uczynią niektóre metody połowowe praktycznie niewykonalnymi, mogą wpłynąć na bezpieczeństwo oraz sprzyjać coraz większym nadużyciom w postaci zaniżania rzeczywistej mocy silników;
18. nalega na konieczność dalszego przyznawania przez Europejski Fundusz Rybołówstwa środków pomocowych na renowację i modernizację floty rybackiej – szczególnie na wymianę silników ze względów bezpieczeństwa, ochrony środowiska czy oszczędności paliwa – przede wszystkim dla prowadzonego na niewielką skalę rybołówstwa przybrzeżnego i nieprzemysłowego oraz na wymianę statków ponad dwudziestoletnich, niespełniających już wymogów bezpieczeństwa;
Rybołówstwo przybrzeżne
19. zwraca się do Komisji o uznanie we Wspólnej Polityce Rybołówstwa specyfiki prowadzonego na niewielką skalę rybołówstwa przybrzeżnego i nieprzemysłowego oraz o zbadanie, w jakim stopniu obecne instrumenty we właściwy sposób odpowiadają na potrzeby omawianego sektora, a następnie o ich dostosowanie;
20. zwraca się do Komisji o przedstawienie projektu utworzenia wspólnotowego programu pomocowego dla prowadzonego na niewielką skalę rybołówstwa przybrzeżnego i nieprzemysłowego, który byłby pomocny w koordynowaniu działań i kanalizowałby finansowanie z innych istniejących instrumentów w celu rozwiązywania specyficznych problemów tego segmentu sektora;
Wprowadzanie na rynek
21. wyraża zadowolenie z faktu, że Komisja zamierza dokonać pogłębionej oceny obecnej wspólnej organizacji rynku produktów rybołówstwa; kładzie nacisk na konieczność dokonania ambitnego przeglądu tej organizacji, aby ulepszyć wprowadzanie na rynek ryb i produktów rybołówstwa oraz aby podnieść wartość dodaną;
22. uważa za kluczowe bardziej bezpośrednie zaangażowanie rybaków w przetwórstwo i wprowadzanie produktów na rynek, aby poszerzyć podstawę ich dochodów i poprawić ich poziom życia; zwraca się do Komisji o przedstawienie w tym celu projektu przeglądu wspólnej organizacji rynku produktów rybołówstwa ,przede wszystkim poprzez wprowadzenie mechanizmów, które pozwolą na podniesienie cen pierwszej sprzedaży i na promowanie sprawiedliwego i właściwego rozdziału wartości dodanej w łańcuchu wartości;
23. wyraża rozczarowanie faktem, że w wielu przypadkach sektor nie wykorzystał w wystarczający sposób możliwości polepszenia konkurencyjności, jakie daje wspólna organizacja rynku; wzywa Komisję, aby we współpracy z krajowymi władzami jak najszerzej nagłaśniała wspomniane możliwości oraz inne możliwości, które mogą pojawić się po przyszłej rewizji wspólnej organizacji rynku;
24. uznaje za istotne rozważenie przyjęcia innych form interwencji, podobnych do cen gwarantowanych lub maksymalnych stawek podatku dochodowego, jako sposobu na zapewnienie lepszego rozdziału wartości dodanej przy ograniczeniu marż pośredników;
25. podkreśla konieczność wkładu Funduszy Strukturalnych w modernizację i tworzenie infrastruktury związanej z wprowadzaniem produktów na rynek w sektorze rybołówstwa;
26. popiera inicjatywę wprowadzenia kodeksu postępowania w odniesieniu do handlu produktami rybołówstwa pochodzącymi z Unii Europejskiej;
27. zgadza się, że etykietowanie ekologiczne mogłoby sprzyjać różnicowaniu produktów i zachęcać do trwałego handlu produktami rybołówstwa;
28. nalega, aby Komisja przeanalizowała mechanizmy, takie jak na przykład dofinansowanie spożycia, w celu wspierania wprowadzania na rynek przetworzonych produktów rybołówstwa o wyższej wartości dodanej, szczególnie konserw, podobnie jak to ma miejsce w przypadku niektórych produktów rolnych;
29. wzywa Komisję do zapewnienia zewnętrznej promocji wspólnotowych produktów rybołówstwa, takich jak konserwy, szczególnie poprzez finansowanie ich prezentowania na międzynarodowych wystawach i targach;
30. uważa za istotne, aby Komisja przedstawiła analizę wpływu wspólnotowej i importowanej produkcji akwakultury na ceny ryb, przede wszystkim na ceny pierwszej sprzedaży;
31. zwraca się do Komisji o podjęcie kroków, dzięki którym do importowanych produktów rybołówstwa wprowadzanych na rynek wewnętrzny stosowane będą takie same wymagania, jak do wspólnotowych produktów rybołówstwa;
32. wyraża przekonanie, że inwestowanie w ulepszenie przetwarzania ryb na pokładzie, zwłaszcza poprzez wspieranie inwestycji w systemy chłodzenia, mogłoby przyczynić się do poprawy cen pierwszej sprzedaży;
Kwestie finansowe
33. wyraża zaniepokojenie niedostatecznym poziomem środków finansowych przyznanych sektorowi rybołówstwa, a szczególnie Europejskiemu Funduszowi Rybołówstwa w perspektywie finansowej na lata 2007-2013, oraz uważa, ze środki te należy zwiększyć, aby przezwyciężyć kryzys, z jakim boryka się sektor;
Trwałość zasobów
34. ponownie zwraca się do Komisji o bardziej kompleksowe podejście do środków na rzecz ochrony środowiska morskiego i odnowy zasobów rybnych, ze szczególnym uwzględnieniem i po analizie innych czynników mających istotny wpływ na środowisko morskie i stan zasobów rybołówstwa (takich jak zanieczyszczenie wybrzeży i otwartego morza, ścieki przemysłowe i rolnicze, pogłębianie dna czy transport morski), w uzupełnieniu istniejących metod zarządzania; zwraca się do Komisji o wystąpienie z inicjatywą wspólnotową w tym zakresie;
35. wskazuje na zasadniczą sprawę, jaką jest osiągnięcie równowagi między sytuacją społeczno-gospodarczą a przetrwaniem środowiska, podkreślając zarazem konieczność wprowadzenia mechanizmu przyznawania subwencji lub kompensat dla rybaków, którzy odczują negatywne gospodarcze i społeczne skutki planów zachowania zasobów rybnych lub innych środków zwiększających ochronę ekosystemów, szczególnie w regionach najsłabiej rozwiniętych;
36. zauważa konieczność wprowadzenia unormowań prawnych w zakresie działań na rzecz przystosowania nakładów połowowych do dostępnych zasobów, szczególnie w odniesieniu do problemu prowadzenia działalności na małych akwenach przez duże statki wyposażone w sprzęt połowowy o dużych rozmiarach;
37. podkreśla, że celem obniżania nakładów połowowych oraz zdolności połowowych powinna być długoterminowa ochrona przemysłu rybnego;
38. wyraża przekonanie, że problemów społeczno-gospodarczych, z którymi boryka się europejski przemysł rybny, nie można rozwiązać bez lepszego zarządzania działalnością połowową, prowadzącego do odnowy zasobów rybołówstwa, ponieważ rybołówstwo nie może istnieć bez ryb;
39. podkreśla, że dostosowanie flot krajowych do istniejących zasobów musi uwzględniać już dokonane redukcje nakładów połowowych;
40. przypomina, że wszystkie kroki mające na celu odtworzenie zasobów rybołówstwa muszą być podejmowane z udziałem rybaków i opierać się na badaniach naukowych z dziedziny rybołówstwa;
41. wzywa Komisję do wprowadzenia rozróżnienia między metodami połowowymi i sposobami ich stosowania; podkreśla, że niektóre metody połowów uważane za szkodliwe na skalę przemysłową mogą być zgodne z trwałym rybołówstwem, jeżeli są stosowane na skalę nieprzemysłową, umożliwiając tym samym utrzymanie zanikających społeczności rybackich;
42. wzywa Komisję do uznania, że działania połowowe nie są od siebie niezależne, ale są częścią kompleksowego systemu eksploatacji określonych zasobów w danym regionie; podkreśla, że środki restrykcyjne (zakazy lub limity) nałożone na dany typ działalności powodują zachwianie równowagi i prowadzą do przenoszenia nakładów połowowych na inne gatunki, co pociąga za sobą poważne konsekwencje społeczno-gospodarcze dla społeczności rybackich oraz nadmierną eksploatację gatunków już i tak maksymalnie eksploatowanych;
Nielegalne połowy
43. uważa za kluczowe podjęcie kroków na rzecz nasilenia walki z nielegalnymi, nierejestrowanymi i nieregulowanymi połowami; nalega, aby państwa członkowskie wzmocniły mechanizmy kontroli; wyraża przekonanie, że lepsza kontrola na granicach Unii jest konieczna, aby zapobiegać wwozowi do Unii nielegalnie złowionych ryb;
44. zwraca się do Komisji o weryfikację istniejących przepisów Wspólnej Polityki Rybołówstwa w sprawie nielegalnych, niezgłaszanych i nieuregulowanych połowów; uważa za szczególnie pilną potrzebę wprowadzenia uregulowań zapobiegających wyrzucaniu za burtę znacznego odsetka złowionych ryb;
Badania naukowe
45. podkreśla, że Europejski Fundusz Rybołówstwa i siódmy program ramowy badań naukowych, rozwoju technologicznego i demonstracji powinny sprzyjać inwestycjom, które mogą przyczynić się do obniżenia energochłonności sektora rybołówstwa oraz do zwiększenia jego wydajności energetycznej;
46. uważa za istotne dokonanie oceny możliwości zmiany rodzaju używanych paliw oraz rozważenie możliwej synergii energetycznej z sektorem rolnictwa;
Zarządzanie Wspólną Polityką Rybołówstwa
47. odnotowuje projekty Komisji dotyczące oszczędnego zarządzania połowami, przypomina jednak, że rozdział kwot i zezwoleń na połowy należy do wyłącznej kompetencji państw członkowskich;
Udział w zarządzaniu Wspólną Polityką Rybołówstwa
48. zauważa, że regionalne rady konsultacyjne mogą odgrywać ważną rolę w zwiększaniu uczestnictwa rybaków w procesie decyzyjnym w ramach Wspólnej Polityki Rybołówstwa; podkreśla znaczenie przyznawania tym radom wspólnotowej pomocy na działalność, którą to pomoc za pięć lat należy poddać ponownej ocenie;
49. podkreśla konieczność wspierania grup rybaków i organizacji branżowych chcących przyjąć część odpowiedzialności za wdrażanie Wspólnej Polityki Rybołówstwa (współzarządzanie);
50. zwraca się o większą decentralizację Wspólnej Polityki Rybołówstwa, aby zagwarantować większy udział rybaków, reprezentujących ich organizacji i wspólnot rybackich we Wspólnej Polityce Rybołówstwa i w lepszym zarządzaniu połowami;
51. stwierdza potrzebę lepszeej organizacji rynków rybnych poprzez skuteczny system kontroli, system etykietowania ekologicznego oraz stworzenie kodeksu prawnego dla przemysłu rybnego;
***
52. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.
UZASADNIENIE
Sektor rybołówstwa
Sektor rybołówstwa ma strategiczne znaczenie dla sytuacji społeczno-gospodarczej, zaopatrzenia ludności w produkty rybołówstwa oraz prawidłowego bilansu żywnościowego w poszczególnych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Sektor ten znacznie przyczynił się do rozwoju lokalnych społeczności zamieszkujących wybrzeża, do wzrostu zatrudnienia, utrzymania i/lub tworzenia działalności gospodarczej i miejsc pracy, zaopatrzenia w świeże ryby oraz utrzymania lokalnych tradycji kulturowych.
W 2004 r. poszczególne floty UE liczyły łącznie około 90 000 statków i zatrudniały bezpośrednio około 190 000 rybaków. Istnieją jednak znaczne różnice między flotami, ich segmentami, odławianymi gatunkami, narzędziami połowowymi, wydajnością, preferencjami konsumentów oraz ilością ryb spożywanych przez statystycznego mieszkańca w poszczególnych państwach członkowskich.
Ponadto działalność rybacka skupia się przede wszystkim w regionach słabych gospodarczo, silnie uzależnionych od sektora rybołówstwa, a ponadto należących w większości do obszarów najmniej uprzywilejowanych (objętych Celem 1). W 2003 r. prawie 63% rybaków pracowało na obszarach najmniej uprzywilejowanych, uzależnionych od rybołówstwa, gdzie znajdowało się również 25% miejsc pracy związanych z przemysłem przetwórczym i 45% miejsc pracy związanych z akwakulturą.
Sektor ten cechują również niepewne dochody i płace, co wynika z nieregularnego charakteru działalności i sposobu wprowadzania towaru na rynek w tym sektorze, a w szczególności ze sposobu ustalania cen pierwszej sprzedaży.
W ostatnich latach sytuacja gospodarcza dużej liczby przedsiębiorstw sektora rybołówstwa uległa pogorszeniu ze względu na spadek dochodów, co miało negatywne skutki społeczne.
Do przyczyn wyraźnego spadku dochodów należą z jednej strony ograniczenia nałożone na działalność rybacką, z drugiej zaś strony stagnacja i/lub obniżka cen pierwszej sprzedaży, wynikające ze struktury sektora i niekorzystnych uwarunkowań rynkowych. Ponadto dynamika sprzedaży nie pozwala na przeniesienie fluktuacji kosztów (w szczególności cen paliw) na ceny ryb.
Od 2000 r. obserwuje się zastój, a wręcz spadek średnich cen pierwszej sprzedaży, co jednak nie przejawia się obniżką cen płaconych przez końcowych konsumentów świeżych ryb.
Obecna organizacja wspólnego rynku produktów rybołówstwa nie przyczynia się do lepszego rozłożenia wartości dodanej w łańcuchu wartości sektora.
W ostatnim dziesięcioleciu w sektorze rybołówstwa nastąpiła 35% redukcja miejsc pracy, liczba statków zmniejszyła się o 20%, a wielkość połowów o 28%. Zrewidowana w 2002 r. Wspólna Polityka Rybołówstwa nie tylko nie odwróciła tej tendencji, lecz przyczyniła się do jej pogłębienia.
W tej sytuacji UE importuje obecnie już ponad 40% spożywanych na jej obszarze produktów rybołówstwa, a deficyt bilansu handlowego z krajami trzecimi w zakresie produktów rybołówstwa w ostatnich latach stopniowo się pogłębia.
Działania na rzecz obniżania kategorii statków bez uwzględniania specyfiki flot i potrzeb konsumentów w poszczególnych państwach członkowskich doprowadziły do dostosowania rozmiarów floty do istniejących zasobów rybnych, co pociągnęło za sobą poważne konsekwencje społeczno-gospodarcze.
Niemniej jednak zmniejszenie tonażu brutto i mocy wyrażonej w kW nie było tak wyraźne, jak zmniejszenie liczby jednostek; wręcz przeciwnie, w ostatnich latach obserwujemy wzrost tonażu brutto i średniej mocy w przeliczeniu na jednostkę.
Niektóre państwa członkowskie dotkliwiej niż inne odczuły skutki zmniejszenia nakładów połowowych, ponieważ w niektórych flotach ogólne redukcje nakładów połowowych przewyższyły średnią wspólnotową, a w innych flotach nakłady połowowe nawet wzrosły.
Kryzys, jaki przechodzi obecnie sektor, zaostrzył się wraz z podwyżką cen paliw w ostatnich trzech latach; sytuacja ta jest natury strukturalnej i w szczególny sposób dotyka sektor rybołówstwa, pogłębiając obecny kryzys, wpływając na marże operacyjne i rentowność gospodarczą sektora.
W latach 2004-2006 ceny paliw wzrosły o 100% i stanowią obecnie około 40% łącznych kosztów operacyjnych przedsiębiorstw rybackich.
Komisja uważa, że spadek dochodów członków załóg statków rybackich może wynosić nawet 25%, jeżeli wziąć pod uwagę fakt, że ich płace ustala się jako procent wartości połowów. Z badań wynika, że prawie 30% przedsiębiorstw rybackich grozi zamknięcie oraz że podwyżka cen paliw może spowodować likwidację 16 000 miejsc pracy.
Uwagi sprawozdawcy
Komunikat Komisji Europejskiej w sprawie „poprawy sytuacji gospodarczej w sektorze rybołówstwa” zawiera co prawda względnie poprawną diagnozę sytuacji gospodarczej sektora, lecz zaproponowane rozwiązania są co najmniej niewystarczające, można nawet uznać je za nieodpowiednie, jeśli wziąć pod uwagę konieczność przyjęcia środków nadzwyczajnych w celu wsparcia sektora w poważnej sytuacji społeczno-gospodarczej, w jakiej się on znajduje. Sytuację tę stwierdziła i opisała zresztą sama Komisja.
Chociaż niektóre zaproponowane przez Komisję środki mogą wydawać się rozsądne, nie są one w żadnym wypadku środkami nadzwyczajnymi i z pewnością nie przyniosą natychmiastowych ani krótkoterminowych wyników. W związku z tym nie odpowiadają one obecnym potrzebom sektora.
Środki te przychodzą późno i nie są zgodne ze zobowiązaniami podjętymi przez Komisję na spotkaniu z przedstawicielami sektora, które odbyło się w dniu 29 lipca 2005 r.
Ponadto nie przewidują one zwiększenia środków finansowych dla sektora w budżecie wspólnotowym i nie proponują żadnego nowego instrumentu, co rodzi wątpliwości nie tylko co do ich skuteczności, lecz również co do poziomu ambicji i rzeczywistego wpływu tych środków na „poprawę sytuacji gospodarczej sektora”.
Trudności, jakie napotyka obecnie sektor rybołówstwa, mają zasadniczy związek ze strukturą kosztów, przesadnie wysokich w stosunku do uzyskiwanych dochodów. Koszty te zwiększyły się gwałtownie z powodu zawrotnego wzrostu cen paliw.
Z tego powodu rozwiązanie polegające na „zmniejszeniu nakładów połowowych” i „dostosowaniu floty” – innymi słowy na zachęcaniu do ostatecznego zaprzestania działalności statków – jest zasłoną dymną, a nie prawdziwym rozwiązaniem problemu, zwłaszcza gdy mówimy o „poprawie sytuacji gospodarczej sektora”. Chyba że należy przez to rozumieć zmniejszenie podaży ryb do tego stopnia (zakładając, że produktów rybołówstwa nie zastąpią produkty pochodzące z importu lub akwakultury), że rynek będzie mógł zareagować tylko gwałtowną podwyżką cen ryb.
Sprawozdawca ubolewa nad tym, że proponowana polityka, korzystając z pogorszenia sytuacji społeczno-gospodarczej sektora, pogłębionego zawrotną podwyżką cen paliw, promuje obniżanie kategorii jednostek rybackich i definitywne zaprzestanie działalności. Zdaniem sprawozdawcy zupełnie niestosowne jest mówienie o „dostosowaniu floty”, gdy chodzi o poprawę sytuacji gospodarczej w sektorze, związanej przede wszystkim z równowagą między dochodami (malejącymi) a kosztami operacyjnymi (rosnącymi) w sektorze.
Dlatego też wniosek Komisji, zgodnie z którym „szczególnie ważna jest likwidacja nadwyżki możliwości połowowych”, nie rozwiązuje problemu.
Podobnie jeśli wyjdziemy z założenia, że kolejne ograniczenia połowów (chociaż nie tylko one) przyczyniły się do pogorszenia sytuacji gospodarczej w sektorze, to nie jest zrozumiałe, dlaczego środki te akceptuje się i uznaje za umożliwiające „poprawę sytuacji gospodarczej” sektora.
Rzeczywista „poprawa sytuacji gospodarczej w sektorze rybołówstwa” wymaga przyjęcia nadzwyczajnych środków mających na celu natychmiastowe i rzeczywiste zaspokojenie potrzeb społeczno-gospodarczych sektora, a nie tylko przyjęcia środków, których wdrożenie przyniesie skutki średnio- i długoterminowe. Tym bardziej, że chodzi tu o wspólną politykę wspólnotową – Wspólną Politykę Rybołówstwa – która powinna zapewnić spójne finansowanie wydatków.
Wynika z tego jasno, że rewizja WPR przeprowadzona w 2002 r. nie tylko nie zapewniła rentowności poszczególnych flot UE, lecz pogorszyła sytuację społeczno-gospodarczą sektora, o czym świadczy między innymi zmniejszenie liczby miejsc pracy i wielkości połowów.
Propozycje sprawozdawcy
W świetle projektów Komisji sprawozdawca pragnie włączyć do sprawozdania propozycje złożone przez organizacje reprezentujące sektor rybołówstwa i przywrócić stanowisko Parlamentu Europejskiego w odniesieniu do Europejskiego Funduszu Rybołówstwa.
Sprawozdawca uważa jednak, że przedstawione propozycje nie mogą ograniczać się jedynie do obecnych ram sensu stricto, jak w przypadku projektu Komisji. Jeśli za cel stawiamy sobie znalezienie rozwiązań, które przyniosą „poprawę sytuacji gospodarczej sektora”, to powinniśmy przedstawić wszelkie propozycje, które mogą się do tego przyczynić zarówno w średniej, jak i w długiej perspektywie czasowej.
W odniesieniu do środków natychmiastowych sprawozdawca ubolewa nad faktem, że Komisja nadal sprzeciwia się możliwości wypłacania pomocy na działalność i przyjęciu konkretnych środków mających na celu zaradzenia niestabilności cen paliw w sektorze. Z tego względu sprawozdawca zwraca się o utworzenie funduszu gwarancyjnego współfinansowanego na szczeblu wspólnotowym w celu zapewnienia stabilności cen paliw oraz o przyznanie przejściowej kompensaty przedsiębiorstwom rybackim dotkniętym tym problemem. Sprawozdawca uważa za niezbędne utworzenie gwarantowanego na szczeblu krajowym i wspólnotowym systemu ubezpieczeń publicznych od nieprzewidzianych okoliczności w sektorze rybołówstwa, na wzór środków wdrożonych w innych sektorach.
W odniesieniu do budżetu wspólnotowego na bieżący rok sprawozdawca uważa, że należy wykorzystać wszystkie możliwości i rezerwy na finansowanie nadzwyczajnych środków wsparcia dla sektora. W odniesieniu do Instrumentu Finansowego Orientacji Rybołówstwa (IFOR) należy przeanalizować wszystkie możliwości niesienia pomocy, w szczególności poprzez uprzedzanie tych możliwości (w celu tworzenia linii budżetowych mających zminimalizować wzrost kosztów operacyjnych) i/lub poprzez uznanie obecnego kryzysu związanego z podwyżką cen paliw za nieprzewidzianą okoliczność, zgodnie z przepisami art. 16 rozporządzenia (WE) nr 2792/1999. Niemniej jednak sprawozdawca pragnie przypomnieć, że swoboda działania IFOR może być ograniczona, jeśli wziąć pod uwagę informacje, zgodnie z którymi niektóre państwa członkowskie już wyczerpały przyznane środki finansowe.
W odniesieniu zaś do pomocy nadzwyczajnej zaproponowanej przez Komisję sprawozdawca uważa, że okres jej przyznawania należy wydłużyć do 12 miesięcy. Sprawozdawca proponuje również podwyższenie w sektorze rybołówstwa kwoty objętej zasadą de minimis i podkreśla, że pomoc taką należy wprowadzić bezzwłocznie, zwiększając jej wysokość do poziomu stosowanego w innych sektorach produkcyjnych, to znaczy do wysokości 100 000 euro.
Poza wspomnianymi środkami należy również przewidzieć środki przynoszące skutki średnio- długoterminowe. Biorąc pod uwagę, że zasadnicze znaczenie ma zapewnienie odpowiednich środków finansowych, sprawozdawca uważa, że niezbędne jest zwiększenie środków przeznaczonych na Europejski Fundusz Rybołówstwa.
W odniesieniu do badań konieczne jest zapewnienie wystarczających inwestycji w sektorze rybołówstwa w ramach siódmego wspólnotowego ramowego programu badań, szczególnie w celu zwiększenia wydajności energetycznej.
W zakresie modernizacji i odnowienia floty sprawozdawca wyraża zadowolenie z inwestycji w modyfikacje sprzętu rybackiego, zakup wyposażenia i wymianę silników, co przyczyni się do przekształceń w sektorze, poprawy wydajności energetycznej i oszczędności energii. Należy jednak przypomnieć propozycję Parlamentu Europejskiego, zgodnie z którą Europejski Fundusz Rybołówstwa powinien nadal udzielać pomocy na odnowienie i modernizację floty rybackiej, w szczególności na wymianę silników ze względów bezpieczeństwa, ochrony środowiska lub oszczędności paliwa.
Zgodnie ze sprawozdaniem Komisji Rybołówstwa w sprawie rybołówstwa przybrzeżnego sprawozdawca podkreśla konieczność uznania w WPR specyfiki prowadzonego na niewielką skalę rybołówstwa przybrzeżnego i nieprzemysłowego oraz dostosowania obecnych instrumentów, aby odpowiadały one potrzebom sektora. Sprawozdawca proponuje również wystąpić z inicjatywą wspólnotową dla tego segmentu floty, w szczególności poprzez utworzenie wspólnotowego programu wsparcia dla prowadzonego na niewielką skalę rybołówstwa przybrzeżnego i nieprzemysłowego.
W odniesieniu do trwałości zasobów sprawozdawca zwraca się o wystąpienie z inicjatywą wspólnotową w celu przeprowadzenia analizy wszystkich zjawisk mających znaczny wpływ na środowisko morskie i zasoby rybołówstwa (zanieczyszczenie wybrzeży i otwartego morza, ścieki przemysłowe i rolnicze, pogłębianie dna i transport morski) w uzupełnieniu obecnych metod zarządzania.
Należy w związku z tym przypomnieć propozycję Parlamentu Europejskiego zawartą w rezolucji w sprawie metod przyjaznych dla środowiska w sektorze rybołówstwa, potwierdzającą potrzebę osiągnięcia równowagi między sytuacją społeczno-gospodarczą a przetrwaniem środowiska, co oznacza konieczność wprowadzenia mechanizmu przyznawania subwencji lub kompensat dla rybaków, którzy odczują negatywne ekonomiczne skutki rybołówstwa przyjaznego dla środowiska, a w szczególności dla osób prowadzących działalność w regionach słabiej rozwiniętych.
Sprawozdawca uważa, że ważne jest również, aby przy dostosowaniu flot krajowych do istniejących zasobów uwzględnić już dokonane redukcje nakładów połowowych oraz zapotrzebowanie konsumentów w danym państwie członkowskim, i przypomina, że wszystkie środki powinny być przyjmowane z udziałem rybaków i opierać się na badaniach naukowych z dziedziny rybołówstwa.
W odniesieniu do wprowadzania produktów na rynek sprawozdawca uważa, że należy dokonać pogłębionej oceny obecnej wspólnej organizacji rynku produktów rybołówstwa w celu ulepszenia sposobu wprowadzania na rynek ryb i produktów rybołówstwa, podniesienia cen pierwszej sprzedaży i zwiększenia wartości dodanej.
Sprawozdawca przypomina propozycję Parlamentu Europejskiego w sprawie utworzenia mechanizmów ukierunkowanych na promowanie skupiania podaży, w szczególności poprzez wspieranie tworzenia i funkcjonowania uznanych organizacji producentów zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 3759/1992.
Mając na uwadze zmniejszenie marż pośredników i podniesienie cen pierwszej sprzedaży, sprawozdawca uważa za konieczne przeprowadzenie oceny innych sposobów interwencji rynkowej (np. cen gwarantowanych lub maksymalnej stawki podatku dochodowego).
Sprawozdawca podkreśla, że niezbędne jest tworzenie organizacji skupiających różne kategorie zawodowe sektora, zrzeszających właścicieli statków i pracowników sektora rybołówstwa, w celu promowania dialogu między poszczególnymi podmiotami sektora rybołówstwa występującymi na wszystkich etapach procesu, popierając tym samym inicjatywę sektora w sprawie opracowania kodeksu postępowania w dziedzinie handlu produktami rybołówstwa pochodzącymi z UE.
Ważne jest również poddanie analizie mechanizmów – takich jak dofinansowanie spożycia – mających na celu promowanie wprowadzania na rynek przetworzonych produktów rybołówstwa o większej wartości dodanej, a także środków, które zapewnią zewnętrzną promocję wspólnotowych produktów rybołówstwa, takich jak konserwy, w szczególności poprzez finansowanie prezentowania tych produktów na wystawach i targach międzynarodowych.
Jeśli chodzi o ceny, Komisja powinna przedstawić analizę wpływu wspólnotowych i importowanych produktów akwakultury na ceny ryb, a w szczególności na ceny pierwszej sprzedaży. Sprawozdawca podkreśla, że aby zapobiec wszelkiej nieuczciwej konkurencji, importowane produkty rybołówstwa powinny spełniać takie same wymogi, jak wspólnotowe produkty rybołówstwa wprowadzane na rynek wewnętrzny.
W odniesieniu do zarządzania sprawozdawca przypomina, że regionalne rady konsultacyjne mogą odgrywać istotną rolę we włączaniu rybaków w proces decyzyjny w ramach WPR, w związku z czym należy przyznać tym radom stałą wspólnotową pomoc na działalność. Sprawozdawca przypomina również o konieczności wspierania grup rybaków i rybackich organizacji branżowych chcących przyjąć część odpowiedzialności za wdrażanie WPR (współzarządzanie), co podkreślił Parlament Europejski w odniesieniu do Europejskiego Funduszu Rybołówstwa. Na zakończenie sprawozdawca zauważa, że jedynie większa decentralizacja WPR umożliwi zapewnienie większego udziału rybaków, reprezentujących ich organizacji i wspólnot rybackich we Wspólnej Polityce Rybołówstwa i ulepszaniu zarządzania połowami.
PROCEDURA
|
Tytuł |
Poprawa sytuacji ekonomicznej w sektorze rybołówstwa |
|||||||||||
|
Numer procedury |
||||||||||||
|
Komisja przedmiotowo właściwa |
PECH |
|||||||||||
|
Komisja(e) wyznaczona(e) do wydania opinii |
ENVI 14.6.2006 |
|
|
|
|
|||||||
|
Opinia niewydana |
ENVI |
|
|
|
|
|||||||
|
Ściślejsza współpraca |
|
|
|
|
|
|||||||
|
Sprawozdawca(y) |
Pedro Guerreiro |
|
||||||||||
|
Poprzedni sprawozdawca(y) |
|
|
||||||||||
|
Rozpatrzenie w komisji |
2.5.2006 |
21.6.2006 |
|
|
|
|||||||
|
Data przyjęcia |
28.8.2006 |
|||||||||||
|
Wynik głosowania końcowego |
+: –: 0: |
19 0 0 |
||||||||||
|
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego |
Iles Braghetto, Luis Manuel Capoulas Santos, Paulo Casaca, Zdzisław Kazimierz Chmielewski, Carmen Fraga Estévez, Alfred Gomolka, Pedro Guerreiro, Heinz Kindermann, Henrik Dam Kristensen, Albert Jan Maat, Philippe Morillon, Willi Piecyk, Dirk Sterckx, Struan Stevenson, Margie Sudre |
|||||||||||
|
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego |
Dorette Corbey, Carl Schlyter |
|||||||||||
|
Zastępca(y) (art. 178 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego |
Alfonso Andria, Kyriacos Triantaphyllides |
|||||||||||
|
Data złożenia |
12.9.2006 |
|||||||||||
|
Uwagi (dane dostępne tylko w jednym języku) |
... |
|||||||||||