SPRAWOZDANIE w sprawie dawstwa i przeszczepiania narządów: działania polityczne na szczeblu UE

1.4.2008 - (2007/2210(INI))

Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności
Sprawozdawca: Adamos Adamou

Procedura : 2007/2210(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury :  
A6-0090/2008

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie dawstwa i przeszczepiania narządów: działania polityczne na szczeblu UE

(2007/2210(INI))

Parlament Europejski,

–    uwzględniając artykuł 152 ust. 4 lit. a) traktatu WE,

–    uwzględniając komunikat Komisji w sprawie dawstwa i przeszczepiania narządów: działania polityczne na poziomie UE (COM (2007)0275), a także towarzyszący komunikatowi dokument roboczy Komisji: Ocena wpływu (SEC(2007) 0705),

–    uwzględniając dyrektywę 2004/23/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 31 marca 2004 r. w sprawie ustalenia norm jakości i bezpiecznego oddawania, pobierania, testowania, przetwarzania, konserwowania, przechowywania i dystrybucji tkanek i komórek ludzkich[1],

–    uwzględniając dyrektywę 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych[2],

-     uwzględniając dyrektywę 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotyczącą przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej[3],

-     uwzględniając dyrektywę 2001/20/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do wdrożenia zasady dobrej praktyki klinicznej w prowadzeniu badań klinicznych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania przez człowieka[4],

–    uwzględniając wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w sprawie przeszczepiania narządów ludzkich,

–    uwzględniając Konwencję w sprawie praw człowieka i biomedycyny Rady Europy wraz z protokołem dodatkowym dotyczącym przeszczepiania narządów i tkanek pochodzenia ludzkiego,

–    mając na uwadze sprawozdanie Rady Europy z 1999 r. zatytułowane "Meeting the organ shortage - Current status and strategies for improvement of organ donation" (Niedobór narządów. Aktualna sytuacja i strategie poprawy dawstwa narządów)

    mając na uwadze sprawozdanie Rady Europy "Guide to the safety and quality assurance for organs, tissues and cells"[5], (Zapewnienie bezpieczeństwa i jakości narządów, tkanek i komórek)

–    uwzględniając dokument z pierwszego posiedzenia ekspertów krajowych na temat dawstwa i przeszczepiania narządów na szczeblu Wspólnoty, SANCO C6 EFZ/gsc D (2007) 360346, 13 września 2007 r.,

–    uwzględniając art. 45 Regulaminu,

–    uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności oraz opinie Komisji Prawnej i Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (A6-0090/2008),

A.  mając na uwadze, że zapotrzebowanie na przeszczepy narządów w Europie nieprzerwanie wzrasta, szybciej niż liczba oddawanych organów, że ponad 60 000 pacjentów wymagających przeszczepów znajduje się na listach oczekujących w całej Europie, że znaczna liczba pacjentów umiera w wyniku chronicznego niedoboru narządów oraz że zwiększenie liczby dawców nie prowadzi do skrócenia list oczekujących,

B.   mając na uwadze, że handel narządami, komercjalizacja i turystyka przeszczepowa rozwijają się w szybkim tempie, co jest niezgodne z poszanowaniem ludzkiej godności; mając na uwadze, że istnieje związek pomiędzy brakiem narządów i handlem nimi oraz że potrzeba więcej danych na temat handlu narządami,

C.  mając na uwadze, że kwestie bezpieczeństwa są często pomijane w przypadku dokonywania nielegalnego komercyjnego przeszczepu narządów, co może spowodować zagrożenie dla życia dawcy lub biorcy,

D.  mając na uwadze, że cztery państwa członkowskie nadal nie ratyfikowały Konwencji ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, pięć państw członkowskich nie ratyfikowało uzupełniającego ją Protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi („protokołu z Palermo”), a dziewięć państw członkowskich nie ratyfikowało Protokołu fakultatywnego do Konwencji ONZ o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii,

E.   mając na uwadze, że pomimo iż według aktualnych danych szacunkowych skala handlu narządami jest niewielka w stosunku do innych form nielegalnego handlu, handel narządami i tkankami staje się coraz poważniejszym globalnym problemem, występującym w obrębie granic państwowych i ponad nimi oraz wynikającym z popytu (szacunkowo 150-250 przypadków rocznie w Europie),

F.   mając na uwadze, że handel narządami i tkankami jest formą handlu ludźmi, co stanowi poważne naruszenie podstawowych praw człowieka, a w szczególności godności ludzkiej i nietykalności cielesnej, oraz może podważyć zaufanie obywateli do legalnego systemu transplantacji, co może prowadzić do dalszego niedoboru dobrowolnie oddawanych narządów i tkanek,

G.  mając na uwadze, że jakość, bezpieczeństwo, skuteczność i przejrzystość mają zasadnicze znaczenie, jeżeli społeczeństwo ma odczuć korzyści, jakie może zaoferować przeszczepianie jako terapia,

H.  mając na uwadze, że transplantacja organów jest jedynym dostępnym sposobem leczenia krańcowej niewydolności organów, takich jak wątroba, płuca i serce oraz najbardziej skuteczną pod względem kosztów metodą leczenia krańcowej niewydolności nerek; mając na uwadze, że transplantacja organów umożliwia ratowanie życia i oferuje lepszą jakość życia,

I.    mając na uwadze, że między państwami członkowskimi i na ich obszarze istnieją poważne różnice w zakresie wskaźników dotyczących przeszczepów, źródeł (żywy lub zmarły dawca) narządów, a nawet rozbieżności w zakresie wymogów jakościowych i minimalnych wymogów bezpieczeństwa dawstwa i przeszczepiania narządów, natomiast podejście organizacyjne do przeszczepiania jest różne w różnych krajach, prowadząc do niejednakowych norm w obrębie UE;

J.    mając na uwadze, że państwa członkowskie mają różne ramy prawne (wymagające wyrażenia zgody lub sprzeciwu) oraz że doświadczenia poszczególnych państw członkowskich wykazują, że wpływ systemu prawnego na ilość dawców jest raczej ograniczony,

K.  mając na uwadze, że alternatywą transplantacji pozostaje często intensywna terapia, która jest nieprzyjemna dla pacjenta i stanowi obciążenie dla systemu zdrowia oraz dla rodziny i opiekunów pacjentów;

L.   mając na uwadze, że dawstwo i przeszczepianie narządów to kwestie delikatne i złożone, obejmujące nie tylko medyczne, ale także prawne i etyczne aspekty, które, aby mogły zostać rozwinięte, wymagają pełnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego,

M.  mając na uwadze, że przeszczepianie narządów do celów leczniczych stwarza ryzyko przenoszenia chorób zakaźnych i innych,

N.  mając na uwadze, że pewna liczba narządów jest już wymieniana między państwami członkowskimi i istnieją już różne europejskie organizacje wymiany organów (np. Scandiatransplant, Eurotransplant),

O.  mając na uwadze, że istniejące doświadczenia wykazują pozytywne wyniki (np. model hiszpański, belgijski projekt GIFT, DOPKI, Alliance-O) oraz że należy je uwzględnić,

P.   mając na uwadze, że uświadomienie społeczne, konkretne i pozytywne informowanie oraz specjalistyczne szkolenia i zaawansowane zdolności komunikacyjne profesjonalistów odgrywają ważną rolę w zwiększaniu chęci do dawstwa narządów,

1.   z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji „Dawstwo i przeszczepianie narządów: działania polityczne na poziomie UE”, proponujący bardzo doceniane zintegrowane, podejście trójstronne;

NARZĘDZIE PRAWNE

2.   oczekuje na wniosek Komisji w sprawie dyrektywy ustanawiającej wymogi w zakresie jakości i bezpieczeństwa w dziedzinie oddawania, pobierania, testowania, konserwowania, transportu i przydziału narządów w obrębie UE, jak również środków, które powinny zostać uruchomione, by wdrożyć te wymogi; podkreśla jednakże, że przyszłe ramy legislacyjne nie powinny stanowić dodatkowego nadmiernego obciążenia administracyjnego dla państw członkowskich lub usługodawców ani też zagrażać stosowaniu istniejących dobrych praktyk lub praktyk dostosowanych do uwarunkowań i sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich lub zawierać takich wymogów, które prowadziłyby do ograniczenia liczby potencjalnych i rzeczywistych dawców;

3.   podkreśla, że nowy dokument legislacyjny powinien uzupełniać i umacniać wysiłki państw członkowskich skierowane na opracowanie czynnej i skutecznej metody koordynacji, nie uniemożliwiając wprowadzania lub utrzymania bardziej restrykcyjnych środków;

4.   podkreśla, że dyrektywa powinna obejmować postępy poczynione przez nauki medyczne;

WSPÓŁPRACA MIĘDZY PAŃSTWAMI CZŁONKOWSKIMI

5.   wyraża zaniepokojenie spowodowane niedostateczną z punktu widzenia zapotrzebowania pacjentów ilością narządów ludzkich nadających się do przeszczepienia; uważa, że zmniejszenie niedoboru organów (i dawców) jest podstawowym wyzwaniem, z którym mierzą się państwa członkowskie w odniesieniu do przeszczepów narządów; przypomina, że wiele tysięcy pacjentów w Europie wpisanych jest na listy oczekujących, wśród których występuje znaczny wskaźnik śmiertelności;

6.   zauważa, że przyznawanie organów powinno opierać się na medycznej zdolności pacjenta do przyjęcia organu; jest zdania, że nie można tolerować dyskryminacji w oparciu o niepełnosprawności niemające wpływu na szanse przyjęcia organu przez pacjenta;

7.   podkreśla, że oddanie organów jest darem; dlatego też zwraca uwagę, że przy poszukiwaniu odpowiedzi na poważny niedobór organów w Europie, wyjątkowo ważne jest poszanowanie i ochrona wolnego wyboru oddania organów bądź nie;

8.   odnotowuje, że w obrębie UE istnieją znaczne rozbieżności w zakresie źródeł (żywy lub zmarły dawca) narządów, występują duże różnice między podejmowanymi przez państwa członkowskie pomyślnymi próbami zwiększania liczby dawców, a także rozbieżności w dziedzinie wymogów dotyczących jakości i bezpieczeństwa dawstwa oraz różnice w edukacji i szkoleniu personelu medycznego i paramedycznego; jest zdania, że różnice te mogą być częściowo uzasadnione połączeniem czynników natury gospodarczej, strukturalnej, administracyjnej, kulturowej, etycznej, religijnej, historycznej, społecznej i prawnej, mimo że czynnikiem krytycznym wydaje się być sposób przebiegu całego procesu prowadzącego do dawstwa i przeszczepu;

9.   wyraża głębokie przekonanie, że istnieje znaczny potencjał dzielenia doświadczeń pomiędzy państwami członkowskimi UE, co może zwiększyć liczbę dawców i wyrównać dostęp do przeszczepów w UE; oczekuje zatem na program działań Komisji w zakresie wzmocnienia współpracy pomiędzy państwami członkowskimi w celu:

· zwiększenia dostępności organów,

· zwiększenia skuteczności i dostępności systemów przeszczepów,

· podniesienia świadomości społecznej,

· jakość i bezpieczeństwo żywności;

10. podkreśla w związku z tym, że sprawą najwyższej wagi jest ustanowienie odpowiednio ustrukturyzowanych systemów działania oraz promowanie udanych wzorców w państwach członkowskich i pomiędzy nimi, a stosownych przypadkach na poziomie międzynarodowym; sugeruje, że systemy działania powinny obejmować właściwe ramy legislacyjne, infrastrukturę techniczną i logistyczną, pomoc psychologiczna i organizacyjną oraz odpowiednią strukturę organizacyjną w szpitalu i na poziomie ponadszpitalnym z wysoko wykwalifikowanym personelem, połączoną z jasnymi przepisami dotyczącymi systemu monitorowania, skutecznym i sprawiedliwym przydziałem oraz dostępem do systemu transplantacji;

ZWIĘKSZENIE DOSTĘPNOŚCI NARZĄDÓW

11. podkreśla, że państwa członkowskie są odpowiedzialne za swój własny model prawny; zauważa, że w UE istnieją dwa modele z różnymi wariantami; uważa, że dostosowywanie lub harmonizowanie systemów prawnych nie jest konieczne; wzywa państwa członkowskie do wprowadzenia do ich przepisów możliwości wyznaczenia pełnomocnika prawnego, który decydowałaby o pobraniu narządów od zmarłej osoby;

12. wzywa państwa członkowskie do realizacji pełni potencjału dawstwa post mortem; w związku z tym wzywa państwa członkowskie do dołożenia jak największych starań w celu poprawy ich systemów organizacyjnych poprzez:

· uwrażliwianie, edukację i szkolenie personelu medycznego i paramedycznego,

· wspieranie finansowe szpitali celem powołania szpitalnych koordynatorów (lekarzy pracujących na oddziałach intensywnej terapii wspieranych przez zespół medyczny). Ich zadaniem byłoby aktywne identyfikowanie potencjalnych dawców i kontaktowanie się z ich rodzinami,

· wdrożenie programu poprawy jakości we wszystkich szpitalach lub zespołach szpitali w Europie, posiadających potencjał dawstwa narządów;

13. wzywa państwa członkowskie, by w celu zwiększenia dostępności organów dokonały oceny wykorzystania dawców zakwalifikowanych na podstawie rozszerzonych kryteriów (osób starszych, dawców cierpiących na niektóre choroby) uwzględniając aspekt jakości i bezpieczeństwa;

14. jest zdania, że przeszczepy mogą być dokonywane z wykorzystaniem nieoptymalnych narządów; w takich przypadkach zespół dokonujący przeszczepu w porozumieniu z pacjentem i/lub jego rodziną podejmuje decyzję w sprawie wykorzystania organów dla konkretnych pacjentów w oparciu o analizę ryzyka i korzyści;

15. zauważa również, że dla zapewnienia szybkiej identyfikacji organów, należy zachęcić osoby nie będące odpowiednim dawcą do noszenia przy sobie odpowiedniej adnotacji;

16. wzywa państwa członkowskie zezwalające na pobieranie organów od żywych dawców o uwzględnienie aspektów jakości i bezpieczeństwa; podkreśla jednakże, że pobieranie organów od żywych dawców powinno być uznawane za uzupełniające względem pobierania organów u zmarłych;

17. uznaje, że jeżeli liczba dawców zostaje rozszerzona, lekarze mogą obawiać się zwiększonego prawdopodobieństwa odrzucenia organów i stopniowego pogarszania się pracy przeszczepionego organu; dlatego też wzywa Komisję i państwa członkowskie do wsparcia metod mających na celu zapobieganie i postępowanie w przypadku odrzucenia organu, tak by lekarze mogli z zaufaniem korzystać z rozszerzonej puli organów;

18. przyznaje, że biotechnologia oferuje już rozwiązania problemu odrzucenia organów, takie jak leczenie zmniejszające wskaźnik odrzucania, co z kolei wspomoże dostępność większej liczby narządów, umożliwiając lekarzom leczenie czy nawet zapobieganie odrzutom; uważa, że pomoże to wspierać rozszerzoną pulę dawców, poprzez zmniejszenie ryzyka związanego z rozszerzonymi programami dawstwa narządów;

19. wzywa państwa członkowskie do zniesienia przed styczniem 2010 r. przepisów ograniczających wykorzystanie organów jedynie w danym kraju;

20. wzywa państwa członkowskie do podjęcia koniecznych działań w obszarze edukacji i szkoleń, pracy zespołowej i wynagradzania chirurgów transplantologów;

21. podkreśla znaczenie finansowania pobierania i przeszczepiania narządów w ramach celowej pozycji budżetowej, aby nie zniechęcić szpitali do przeszczepiania;

22.  podkreśla konieczność zapewnienia, że dawstwo organów pozostaje ściśle niekomercyjne;

23. popiera środki, których celem jest ochrona żywych dawców zarówno z punktu widzenia medycznego, jak i psychologicznego i społecznego i zagwarantowanie, że dawstwo narządów jest dokonywane bezinteresownie i dobrowolnie, wykluczone są płatności pomiędzy dawcami i biorcami, wszelkie płatności są ograniczone wyłącznie do rekompensaty ograniczającej się ściśle do pokrycia wydatków i niedogodności związanych z dawstwem; zwraca się do państw członkowskich o zapewnienie anonimowości dawców zmarłych i żywych niespokrewnionych genetycznie ani niezwiązanych emocjonalnie, o ile prawo krajowe pozwala na takie przeszczepy; wzywa państwa członkowskie do określenia warunków, na których podstawie można przyznać rekompensatę;

24. wzywa państwa członkowskie do przyjęcia lub utrzymania surowych przepisów prawa związanych z przeszczepianiem narządów od żywych niespokrewnionych dawców, aby zapewnić przejrzystość systemu i wykluczyć możliwość nielegalnej sprzedaży narządów lub wywierania przymusu na dawców; w ten sposób oddawanie narządów przez żywych niespokrewnionych dawców będzie mogło mieć miejsce wyłącznie na warunkach określonych przez prawo krajowe i po uzyskaniu zezwolenia od właściwego niezależnego organu;

25. wzywa państwa członkowskie do zapewnienia niedyskryminacji żywych dawców, w szczególności przez systemy ubezpieczeń;

26. wzywa państwa członkowskie do zapewnienia zwrotu kosztów ubezpieczenia społecznego żyjącym dawcom;

27. jest zdania, że w przyszłości, pod warunkiem zagwarantowania identyfikowalności, biotechnologia może zaoferować naukowcom możliwość hodowania narządów w oparciu o istniejące tkanki i komórki, pochodzące zarówno od samych pacjentów, jak i od innych dawców tkanek; wzywa Komisję do wspierania tego rodzaju badań, prowadzonych często przez powstające w Europie małe i średnie przedsiębiorstwa biotechnologiczne, działające w ramach kulturowych i etycznych określonych w państwach członkowskich oraz w Karcie Praw Podstawowych i Konwencji Biomedycyny Rady Europy,

SKUTECZNOŚĆ I DOSTĘPNOŚĆ SYSTEMÓW TRANSPLANTACJI

28. przyjmuje do wiadomości, że pomimo wprowadzenia przez niektóre państwa członkowskie obowiązkowej rejestracji działań przeszczepowych oraz istnienia kilku rejestrów dobrowolnych nie istnieje całościowy system zbierania danych na temat różnych rodzajów przeszczepów i ich wyników; zdecydowanie zaleca utworzenie krajowych rejestrów kontrolnych żywych dawców, pacjentów z przeszczepami i procedur przeszczepowych; podkreśla, że rejestry te muszą być regularnie aktualizowane; podkreśla, że ważne jest porównanie danych pomiędzy państwami członkowskimi UE;

29. wzywa Komisję, by zaleciła państwom członkowskim pewne wytyczne w zakresie rejestracji dla zapewnienia, że zarejestrowane osoby podają pewne informacje na temat ich historii chorób i dla zapewnienia jakości i bezpieczeństwa organów dawcy, ponieważ rejestracja jest nie tylko wpisem nazwiska na listę, ale niesie konsekwencje zarówno dla dawcy jak i odbiorcy organu;

30. zachęca Komisję do ułatwiania rozwoju zestawu technicznych i etycznych norm zarządzania bezpieczeństwem, jakością i skutecznością dawstwa organów w ramach dawstwa i przeszczepiania narządów, który może posłużyć jako model dla państw członkowskich; wzywa Komisję do ustanowienia mechanizmu UE wspierającego działania koordynacyjne państw członkowskich w zakresie dawstwa i przeszczepiania narządów;

31. jest zdania, że dodatkową korzyścią ze współpracy między państwami członkowskimi, niewystarczająco podkreśloną w komunikacie Komisji, jest potencjalna wartość wymiany narządów między państwami członkowskimi UE pod kątem możliwości medycznych i technicznych, przy uwzględnieniu ograniczeń geograficznych takiej wymiany i potencjalnych konsekwencji dla stanu organów; podkreśla dobre wyniki osiągnięte przez międzynarodowe systemy; wyraża przekonanie, że dzielenie się narządami może być bardzo pomocne szczególnie w przypadkach trudnych procedur przeszczepiania (np. w przypadku wyjątkowo wrażliwych pacjentów lub pilnych przeszczepów oraz w przypadkach pacjentów o specyficznych warunkach, dla których trudno jest znaleźć odpowiednich dawców);

32. wzywa Komisję i państwa członkowskie do przeprowadzenia badania na temat wszystkich kwestii dotyczących przeszczepów organów dla osób nie będących rezydentami UE w państwach członkowskich oraz do opracowania kodeksu postępowania zawierającego zasady i warunki, na jakich organy pobrane od zmarłych dawców UE mogą być przyznane osobom niebędącym rezydentami UE;

33. podkreśla, że dobrze układająca się współpraca między profesjonalistami sektora zdrowia i odpowiedzialnymi władzami krajowymi ma podstawowe znaczenie i przynosi wartość dodaną; wzywa Komisję do ułatwiania zawierania przez krajowe organizacje zajmujące się przeszczepami w państwach członkowskich umów obejmujących współpracę na szczeblach prawnym, etycznym i technicznym; przyznaje, że w medycynie przeszczepowej zdarzają się sytuacje, które nie mogą być odpowiednio traktowane w państwach członkowskich posiadających ograniczoną liczbę dawców; wyraża przekonanie, że szczególnie małe państwa członkowskie mogłyby niewątpliwie odnieść korzyści ze współpracy europejskiej;

34. wzywa do stworzenia europejskiej karty dawcy, uzupełniającej istniejące systemy krajowe;

35. jest zdania, że pożądana jest współpraca międzynarodowa w zakresie promowania dostępności i bezpieczeństwa narządów; podkreśla, że pomocne byłby w tym ogólne przepisy regulujące najlepsze praktyki medyczne, techniki diagnostyczne i przechowywania; wzywa państwa członkowskie do czynnego promowania tego rodzaju współpracy i do stosowania tego systemu ogólnych przepisów;

ZWIĘKSZANIE ŚWIADOMOŚCI SPOŁECZNEJ

36. podkreśla znaczenie zwiększenia stanu świadomości publicznej na temat dawstwa i przeszczepiania narządów, gdyż może to ułatwić identyfikację dawców narządów, zwiększając w ten sposób dostępność tych ostatnich; wzywa Komisję, państwa członkowskie i społeczeństwo obywatelskie do strukturalnego wzmocnienia propagowania idei dawstwa organów, między innymi wśród młodzieży szkolnej; w związku z tym sugeruje zaproszenie znanych osobistości (np. osobistości z dziedziny sportu) i wykorzystanie pakietów szkoleniowych;

37. zaznacza, że informacje na temat dawstwa organów i przeszczepów powinny być podawane w sposób przejrzysty, bezstronny i nienarzucający, poruszając zakres dawstwa organów tj. że. dawstwo może obejmować oddanie wielu organów czy tkanek;

38. podkreśla, że należy uszanować wolny wybór w zakresie oddawania organów oraz że dawstwo musi być postrzegane jako dar jednej osoby dla innej; zaznacza, że musi to znaleźć odzwierciedlenie w używanym języku, z zaleceniem unikania terminologii ekonomicznej sugerującej, że organy mogłyby być traktowane jako towary na rynku wewnętrznym;

39. wzywa Komisję do wzięcia pod uwagę dalszej rozbudowy istniejącej już europejskiej strony internetowej dotyczącej dawstwa narządów www.eurodonor.org (i/lub www.eurocet.org) oraz strony internetowej WHO (www.transplant-observatory.org) i uwzględnienia w nich wszystkich państw członkowskich UE i wszystkich języków urzędowych UE w celu przekazywania właściwych informacji i danych o dawstwie narządów i przeszczepianiu;

40. wzywa Komisję i państwa członkowskie do promowania światowego dnia dawcy i zaleca działania podkreślające dobre wyniki i znaczenie transplantacji;

41. wyraża przekonanie, że bardzo skutecznym sposobem zwiększenia dostępności narządów jest dostarczenie społeczeństwu większej ilości informacji także na szczeblach lokalnym i regionalnym; wzywa Komisję, państwa członkowskie i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, kościoły oraz wspólnoty religijne i humanistyczne do wzięcia udziału w tych wysiłkach na rzecz zwiększenia społecznego stanu świadomości na temat dawstwa narządów z jednoczesnym uwzględnieniem kulturowych różnic w poszczególnych państwach członkowskich; podkreśla ważną rolę, jaką odgrywają zarejestrowani dawcy w promowaniu dawstwa narządów wśród członków swoich rodzin i przyjaciół oraz w zachęcaniu ich do stania się dawcami;

42. przyjmuje do wiadomości, że ważne jest polepszenie możliwości komunikacyjnych profesjonalistów sektora zdrowia poprzez rozwijanie np. informacyjnych wytycznych; podkreśla potrzebę profesjonalnego podejścia do komunikacji i wsparcia ekspertów w tej dziedzinie; powinno się zwrócić szczególną uwagę zarówno na treść przekazu, jak i na najlepsze sposoby traktowania tematów kontrowersyjnych; podkreśla wagę regularnych spotkań z przedstawicielami mediów dla promowania dobrych wyników i znaczenia przeszczepów;

43. popiera utworzenie linii informacyjnej na temat przeszczepów z jednym numerem telefonu, zarządzanej przez krajową organizację zajmującą się przeszczepami, jeśli taka istnieje i działającej 24 godziny na dobę, z odpowiednio przeszkolonymi doświadczonymi pracownikami, mogącymi szybko udzielić właściwych i dokładnych informacji (natury medycznej, prawnej) wszystkim zainteresowanym osobom;

44. wzywa Komisję do popierania przekraczających narodowe granice badań w dziedzinie dawstwa i przeszczepiania narządów w celu zajęcia się wpływem, jaki mają na decyzje o dawstwie narządów kwestie etniczne, kraju pochodzenia, religijne, poziomu wykształcenia i klasy socjoekonomicznej; wzywa Komisję i państwa członkowskie do szybkiego rozpowszechnienia wyników badań w celu poinformowani społeczeństwa i odmiany mylnych przekonań;

POPRAWA JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA

45. przyznaje, że witalne znaczenie ma zapewnienie jakości i bezpieczeństwa dawstwa i przeszczepiania narządów; podkreśla, że będzie to miało wpływ na zmniejszenie ryzyka związanego z przeszczepem i w konsekwencji zmniejszy niekorzystne skutki; jest zdania, że działania związane z jakością i bezpieczeństwem mogłyby mieć wpływ na dostępność narządów i vice versa; wzywa Komisję do udzielenia państwom członkowskim pomocy w dziedzinie budowania potencjału tworzenia i rozwijania krajowego ustawodawstwa związanego z jakością i bezpieczeństwem, bez negatywnego wpływu na dostępność narządów do przeszczepu;

46. przyznaje, że rezultaty przeszczepów i pobrania narządów powinny być monitorowane i oceniane; podkreśla, że powinno się popierać powstanie wspólnych metod analizy danych w oparciu o najlepsze praktyki aktualnie obowiązujące w państwach członkowskich w celu osiągnięcia optymalnego porównania wyników pomiędzy państwami;

47. wzywa państwa członkowskie do zwiększenia okresu nadzoru nad pacjentami z przeszczepami (obecnie 9-12 miesięcy) do kilku lat, a nawet do końca życia pacjenta i/lub tak długo jak funkcjonuje przeszczep;

48. wzywa Komisję do przeznaczenia funduszy w ramach Siódmego programu ramowego na promowanie badań w zakresie lepszych i bardziej wrażliwych technik diagnostycznych pozwalających na wczesne i skuteczne wykrycie szkodliwych warunków, takich jak HIV/AIDS, żółtaczka i inne, ponieważ ważnym aspektem transplantacji organów jest zapewnienia bezpieczeństwa pod kątem różnych czynników szkodliwych i elementów obecnych w narządach dawców;

HANDEL NARZĄDAMI

49. podkreśla, że istnieje związek między brakiem narządów i handlem nimi oraz że handel narządami podważa wiarygodność systemów w oczach potencjalnych dobrowolnych i bezinteresownych dawców; podkreśla, że wszelkie komercyjne wykorzystanie narządów jest nieetyczne i niezgodne z najbardziej podstawowymi wartościami człowieka; podkreśla, że oddanie organów motywowane finansowo sprowadza dar organu do zwykłego towaru, co stanowi pogwałcenie godności ludzkiej i narusza art. 21 Konwencji w sprawie praw człowieka i biomedycyny oraz jest zabronione na mocy art. 3 ust. 2 Karty Praw Podstawowych UE;

50. w odniesieniu do państw trzecich zwraca się do Komisji o zwalczanie handlu narządami i tkankami, w tym przeszczepiania narządów i tkanek pobranych od osób nieletnich, upośledzonych umysłowo i więźniów, na których wykonano karę śmierci, co powinno być powszechnie zakazane; wzywa Komisję i państwa członkowskie do uwrażliwienia międzynarodowej społeczności na tę kwestię;

51. jest zdania, że aby zwalczyć handel narządami ludzkimi w najuboższych regionach świata, konieczna jest długoterminowa strategia znosząca nierówności społeczne stanowiące podłoże tych praktyk; podkreśla, że aby zwalczyć sprzedaż narządów za pieniądze (szczególnie w krajach rozwijających się), należy wprowadzić w życie mechanizmy identyfikacji organów dla uniknięcia przywożenia tych narządów do Unii Europejskiej;

52. wzywa Komisję i państwa członkowskie do podjęcia środków zapobiegających „turystyce przeszczepowej”, obejmujących wytyczne służące ochronie najuboższych i najbardziej wrażliwych dawców przed staniem się ofiarami handlu narządami, przyjęcie środków umożliwiających zwiększenie dostępności legalnie uzyskanych narządów oraz wymianę list oczekujących pomiędzy istniejącymi organizacjami wymiany narządów dla uniknięcia powielania się list; wzywa Komisję do promowania za pośrednictwem obszaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa wspólnego podejścia mającego na celu gromadzenie informacji na temat krajowych przepisów dotyczących handlu narządami oraz do zidentyfikowania głównych problemów i ewentualnych rozwiązań; podkreśla w związku z tym, że należy ustanowić system monitorowania i odpowiedzialności w zakresie tkanek ludzkich;

53. wzywa państwa członkowskie do zmiany, w miarę potrzeby, swoich kodeksów karnych w celu zapewnienia odpowiedniego ścigania osób odpowiedzialnych za handel narządami, wraz z karami dla personelu medycznego zamieszanego w przeszczepianie narządów pozyskanych z handlu, przy jednoczesnym podejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniechęcenia potencjalnych biorców do poszukiwania narządów i tkanek do sprzedaży; powinno to łączyć się z pociąganiem do odpowiedzialności karnej obywateli europejskich, którzy dokonali nabycia narządu wewnątrz Unii Europejskiej lub poza jej granicami;

54. wzywa państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych kroków w celu powstrzymania pracowników służby zdrowia od ułatwiania handlu narządami i tkankami (np. odsyłanie pacjentów do oddziałów transplantacji zagranicą, które mogą być zamieszane w handel narządami) oraz zakazania towarzystwom ubezpieczeń zdrowotnych ułatwiania działań, które bezpośrednio lub pośrednio wspierają handel narządami. np. refundowania kosztów związanych z nielegalnym przeszczepem narządów;

55. uważa, że państwa członkowskie powinny zapewniać szkolenie funkcjonariuszy organów egzekwowania prawa oraz personelu medycznego w zakresie handlu narządami, aby zgłaszali policji każdy taki rozpoznany przypadek;

56. zwraca się do państw członkowskich, które jeszcze tego nie uczyniły, o podpisanie, ratyfikację i wdrożenie Konwencji Rady Europy o zwalczaniu handlu ludźmi oraz protokołu z Palermo;

57. wzywa Komisję i Europol do lepszego monitorowania przypadków handlu organami ludzkimi;

58. zwraca się do Komisji i Rady o uaktualnienie planu działania w sprawie handlu ludźmi oraz o włączenie do niego planu działania na rzecz zwalczania handlu narządami, aby umożliwić zacieśnienie współpracy między właściwymi władzami krajowymi;

59. domaga się ponadto, by plan działania odwoływał się do pewnych i sprawdzonych danych dotyczących liczby, rodzajów i miejsca pochodzenia narządów z nielegalnego handlu;

0

0 0

60. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji, Światowej Organizacji Zdrowia, Radzie Europy, jak również parlamentom i rządom państw członkowskich.

  • [1]  Dz.U. L 102 z 7.4.2004, s. 48.
  • [2]  Dz.U. L 281 z 23.11.1995, s. 31.
  • [3]  Dz.U. L 201 z 31.7.2002, s. 37.
  • [4]  Dz.U. L 121 z 1.5.2001, s. 34.
  • [5] Wydanie 2 , 2004 r.

UZASADNIENIE

Przeszczepianie narządów oznacza terapeutyczne wykorzystanie narządów ludzkich zakładające zastąpienie niefunkcjonującego organu innym, pochodzącym od dawcy. Udany przeszczep, pod warunkiem zastosowania właściwej procedury nadzoru, może na wiele lat przywrócić pełne i zdrowe życie ludziom, którzy w przeciwnym razie często wymagają intensywnego leczenia, nieprzyjemnego dla pacjentów, ale także stanowiącego często ciężar nie tylko dla systemów zdrowotnych państw członkowskich, lecz również dla rodzin i opiekunów pacjentów.

W ciągu ostatnich dziesięcioleci wykorzystanie narządów ludzkich do przeszczepów stale rosło w UE, ale pomimo tego liczba ludzi wymagających przeszczepu przewyższa liczbę dostępnych narządów. Prawie 40 000 pacjentów znajduje się obecnie na listach osób oczekujących w Europie Zachodniej. Współczynnik śmiertelności wśród osób oczekujących na przeszczep serca, wątroby czy płuca waha się od 15 do 30%.

Jakość i bezpieczeństwo

Wykorzystanie narządów ludzkich w leczeniu stwarza ryzyko przenoszenia chorób na biorcę. Ryzyko obejmuje nie tylko przeniesienie chorób zakaźnych (infekcji wirusowych, bakteryjnych i powodowanych przez grzyby, ludzkiej formy wirusa niedoboru odpornościowego (HIV), wirusa żółtaczki typu B (HBV) i typu C (HCV)), ale także przeniesienie chorób złośliwych, jak np. różnych rodzajów nowotworów.

Sprawdzanie dawcy jest ważne dla zmniejszenia ryzyka dla biorcy; podstawowe znaczenie ma poddawanie dawców badaniom umożliwiającym stwierdzenie obecności lub braku ryzyka przeniesienia choroby. W celu określenia standardowego poziomu bezpieczeństwa dawcy należy wykonać minimalną ilość badań. Wśród państw członkowskich nie istnieje jednakże obecnie zgoda co do tych testów.

Niezbędnym etapem właściwego, dobrze przeprowadzonego przeszczepu narządu jest poddanie potencjalnego dawcy wstępnej ocenie. Innymi słowy odpowiedniość dawcy to zasadniczy warunek wstępny dla przeszczepu. Główne cele obejmują: określenie warunków dyskwalifikujących dawcę; identyfikację możliwych infekcji przedprzeszczepowych i ustalenie stopnia ryzyka w celu określenia strategii zapobiegających skutkom poprzeszczepowym. Różnice w badaniach między żywymi i zmarłymi dawcami w znacznej mierze wynikają z czasu, w jakim badania te mają miejsce. W przypadku żywego dawcy możliwe jest wyleczenie infekcji i odłożenie przeszczepu do momentu jej zniknięcia. Z założenia ilość czasu na ocenę zmarłego dawcy to zazwyczaj godziny. Kryteria odpowiedniości dawcy powinny być określone zgodnie z istniejącymi przyjętymi normami medycznymi. Monitorowanie i ocena wyników poprzeszczepowych mają zasadnicze znaczenie i powinny być dokonywane w oparciu o wspólne metody, gwarantujące maksymalne normy zdrowia i bezpieczeństwa we wszystkich państwach członkowskich.

Obecnie nadzór po przeszczepie jest prowadzony jedynie przez 9 do 12 miesięcy po operacji. Ocena wyników przeszczepu powinna być rozciągnięta na wiele lat, aby dostarczyć lepszej oceny rezultatów, zarówno z klinicznego, jak i ekonomicznego punktu widzenia.

Niedobór narządów

Znaczny niedobór dawców narządów pozostaje głównym problemem, z którym mierzą się państwa członkowskie w odniesieniu do przeszczepów narządów. Poważny problem stanowią wydłużające się listy oczekujących na przeszczep. W Europie Zachodniej na przeszczep nerki czeka obecnie ponad 40 000 pacjentów. Listy osób oczekujących wydłużają się we wszystkich państwach UE, a także na świecie. Nawet w przypadkach, w których zaobserwowano stały wzrost liczby dawców, niezmiernie trudno jest zredukować liczbę pacjentów i czas oczekiwania na przeszczep.

Kluczowym czynnikiem walki z niedoborem narządów jest stworzenie skutecznego systemu identyfikacji osób, które po śmierci mogłyby zostać dawcami narządów po spełnieniu wszystkich obowiązujących w państwach członkowskich wymagań dotyczących wyrażenia zgody. Proces oceny przydatności narządów ma wiele etapów, polegających na: a) określeniu możliwego lub niemożliwego do przyjęcia ryzyka przeniesienia chorób zakaźnych lub nowotworowych oraz b) opracowaniu praktycznych kroków składających się na proces oceny ryzyka, rozważających w danym przypadku przenoszoną chorobę, szczególne uwarunkowania biorcy w odniesieniu do tej choroby, dostępne środki zapobiegawcze i leczenie choroby.

Inną istotną możliwością zwiększenia liczby dawców jest rozważenie promocji bezinteresownego oddawania narządów przez żywych dawców. Zachorowalność i umieralność pacjentów oczekujących na przeszczep wymaga ostrożnego rozważenia kandydatur potencjalnych dawców, którzy normalnie nie zostaliby uznani za idealnych kandydatów; chodzi o tzw. dawców zakwalifikowanych na podstawie rozszerzonych kryteriów (np. zezwolenia na przeszczep organu pochodzącego od pacjenta zarażonego wirusem HIV innemu pacjentowi zarażonemu wirusem HIV). Takie rozszerzenie liczby dawców powoduje wzrost obaw lekarzy ze względu na zwiększone prawdopodobieństwo odrzucenia organów i stopniowe pogarszanie się działania przeszczepionego organu. Zasadnicze jest wspieranie metod służących zapobieganiu i postępowaniu w przypadku odrzucenia organu, tak by lekarze mogli z zaufaniem korzystać z rozszerzonej puli. 07) 360346, 13 Szkolenie i zatrudnianie personelu medycznego odpowiedzialnego za identyfikację potencjalnych dawców również okazało się przydatne i musi być popierane wszędzie, gdzie pozwalają na to dostępne środki. Biotechnologia już oferuje rozwiązania, takie jak leczenie zmniejszające wskaźnik odrzucania, co z kolei wspomoże dostępność większej liczby narządów, umożliwiając lekarzom leczenie czy nawet zapobieganie odrzutom. Pomaga to zatem wspierać rozszerzoną pulę dawców, zmniejszając ryzyko związane z rozszerzonymi programami dawstwa narządów. Warto wspomnieć, że w przyszłości biotechnologia może zaoferować naukowcom możliwość hodowania narządów w oparciu o istniejące tkanki, pochodzące albo od samych pacjentów (przeszczepy autologiczne), albo od innych dawców tkanek (przeszczepy alogeniczne). Gdzie tylko jest to możliwe, powinno się pobudzać do prac nad wspieraniem tego rodzaju badań, prowadzonych często przez powstające w Europie MiŚP biotechnologiczne, działające w ramach kulturowych i etycznych istniejących w państwach członkowskich.

Aspekty organizacyjne

Systemy organizacyjne mają wpływ nie tylko na jakość i bezpieczeństwo narządów, ale również na ich dostępność. Istnieją poważne różnice, jeżeli chodzi o dawstwo i przeszczepy narządów w państwach członkowskich i między nimi. Różnice w systemach organizacyjnych w Europie wynikają z ich pochodzenia i historii. Zestawienie różnych krajów pokazuje, iż krajowe współczynniki dawstwa nie zawsze korelują z odsetkiem osób, które uprzednio zadeklarowały chęć oddania narządów. Wskazuje to jasno na znaczenie funkcjonowania skutecznego systemu przeszczepów, zapewniającego dostępność narządów osób, które chcą je oddać.

Wstępnym warunkiem jakiegokolwiek działania w tym obszarze jest stworzenie odpowiedniego systemu przeszczepiania na szczeblu krajowym. Taki system wymaga odpowiednich ram prawnych, które nie są nastawione na rynek, dobrego podejścia technicznego, a także wsparcia organizacyjnego. Rola właściwych organów w tym systemie organizacyjnym jest kluczowa. Organy te muszą zapewnić zgodność podejmowanych działań z podstawowymi normami i organizować działania związane z dawstwem i przeszczepianiem. Powinno się wykorzystywać i promować najbardziej skuteczne systemy organizacyjne.

Jak wspomniano powyżej, przeszczepy narządów przeprowadzane są pod presją czasu. Proces od pobrania do przeszczepienia powinien być zakończony w przeciągu kilku godzin (w celu zachowania żywotności narządu). Ponadto dawca narządów przeznaczonych do przeszczepienia powinien być odpowiednio dopasowany do biorcy. Dlatego też struktura organizacyjna powinna być kluczowym elementem systemu dawstwa/przeszczepiania narządów. Zasadniczą częścią tej organizacji jest skuteczny system alokacji, który musi uwzględniać krótki czas, w którym narządy mogą być przechowywane, i konieczność zadbania, by narząd został przeznaczony dla najbardziej odpowiedniego biorcy, zgodnie z wcześniej określonymi kryteriami.

Świadomość społeczna

Świadomość i opinia społeczna także odgrywają istotną rolę w zwiększaniu dawstwa narządów. Dawstwo i przeszczepianie narządów są sposobami leczenia, które dla swojego rozwoju wymagają pełnego zaangażowania społeczeństwa. Wiele skomplikowanych i delikatnych kwestii etycznych jest związanych z tym obszarem, i stało się jasne, że część z nich jest ujmowana w różny sposób w różnych państwach w zależności od ich wartości kulturowych. Te różne wartości i obawy powinny zostać zachowane i być rozpatrywane na poziomie krajowym. Zwiększanie zainteresowania społeczeństwa dawstwem narządów może być wspierane dzięki doskonaleniu wiedzy pracowników służby zdrowia i mediów na temat przeszczepów. Ważnym składnikiem każdej strategii komunikacyjnej powinno być ustawiczne kształcenie. Obywatele powinni być zachęcani do wyrażania swojej opinii na temat dawstwa narządów i oznajmiania swoich życzeń krewnym. Istnieje silny związek pomiędzy omówieniem tej kwestii z rodziną i chęcią oddania swoich narządów.

Innymi słowy świadomość społeczeństwa musi być zwiększana w jak największym stopniu, zarówno poprzez dostarczanie odpowiednich informacji na życzenie, jak również ich rozpowszechnianie wśród społeczności lokalnych, regionalnych i centralnych w państwach członkowskich, w tym (ale nie ograniczając się do nich) w szkołach, klinikach, ośrodkach socjalnych i kulturalnych oraz kościołach. Ponadto w świetle faktu, że ludzie są bardziej skłonni do oddania narządów, jeżeli omówili wcześniej tę kwestię z rodziną, rodzina dawcy lub potencjalnego dawcy powinna otrzymywać kompleksowe informacje.

Inne kwestie

* Koordynacja i inne działania

Z uwagi na fakt, że nie istnieje koordynacja wymiany narządów w wymiarze europejskim, kluczową kwestię stanowi wzmocnienie istniejących porozumień dotyczących wymiany narządów między państwami członkowskimi, a także jej koordynowanie w bardziej szczególny sposób w celu pokrycia potrzeb krajowych i zwiększenia skuteczności takich wymian. Istniejące praktyki nie powinny być zagrożone, ani też nie powinno się zwiększyć obciążenie administracyjne.

* Bezinteresowność

Bezinteresowność musi stanowić główny element systemu dawstwa/przeszczepiania narządów. Terminologia ekonomiczna użyta w komunikacie Komisji nie jest zatem odpowiednia, szczególnie w kontekście zakazu komercjalizacji ciała ludzkiego. W związku z tym użyty język nie może pod żadnym pozorem sugerować, że narządy mogą być traktowane jako towar na wewnętrznym rynku.

Zakaz komercjalizacji ciała ludzkiego i jego części jest wyraźnie zapisany w art. 3 ust. 2 Karty Praw Podstawowych UE. Komunikat Komisji wspomina o tym zakazie jedynie w kontekście handlu organami. Dlatego uważamy za kluczowe podkreślenie, że ta podstawowa zasada ma również zastosowanie w przypadku dawstwa własnych narządów.

Ogólnie rzecz ujmując aspekty etyczne związane z dawstwem narządów powinny pozostać w gestii państw członkowskich zgodnie z zasadą pomocniczości.

* Handel

W obliczu dostępnych danych na temat handlu narządami ludzkimi oraz szybko postępującej komercjalizacji i turystyki przeszczepowej istotne jest, by nie traktować handlu narządami jako drugorzędnego obszaru zainteresowania. Konieczne jest uznanie, że handel narządami jest spowodowany połączeniem ubóstwa i braku nadziei, chęcią zarobku, jak również zepsuciem i brakiem skrupułów ze strony przestępców, globalizacją gospodarki i eksploatacją istot ludzkich. Niestety w wielu przypadkach ludzie ze Wschodu stają się magazynem części zamiennych dla chorych na Zachodzie.

Należy kontynuować współpracę z organizacjami międzynarodowymi (takimi jak EUROPOL i INTERPOL) w celu zwalczania handlu narządami zarówno w UE, jak i poza jej granicami. Zmiany polityczne nie powinny stwarzać dalszych przeszkód dla współpracy wewnątrz UE i współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi i europejskimi.

OPINIA Komisji Prawnej (28.2.2008)

dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

w sprawie dawstwa i przeszczepiania narządów: działania polityczne na poziomie UE
(2007/2210(INI))

Sprawozdawca komisji opiniodawczej: Giuseppe Gargani

WSKAZÓWKI

Komisja Prawna zwraca się do Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

A. mając na uwadze, że dawstwo i przeszczepianie narządów stanowią skomplikowany i szczególnie delikatny temat, zwłaszcza z uwagi na swe względy etyczne,

B.  mając na uwadze, że krajowe strategie polityczne i ramy prawne ustanowione w dziedzinie dawstwa i przeszczepiania znacząco różnią się w poszczególnych państwach członkowskich ze względu na odmienne czynniki prawne, kulturowe, administracyjne i organizacyjne,

C.  mając na uwadze, że art. 152, ust. 4 Traktatu WE pozwala na przyjmowanie środków wspólnotowych w celu zwiększenia skuteczności i dostępności systemów przeszczepiania przy jednoczesnym pełnym i ścisłym przestrzeganiu zasady pomocniczości, a zatem krajowych przepisów każdego z państw członkowskich dotyczących dawstwa lub wykorzystania narządów ludzkich do celów medycznych,

1.   jest zdania, że należy rozważyć przydatność inicjatywy legislacyjnej zapewniającej wysokie normy bezpieczeństwa i jakości na poziomie wspólnotowym w zakresie dawstwa i przeszczepiania organów w połączeniu ze ścisłą współpracą pomiędzy państwami członkowskimi i z uwzględnieniem obowiązujących już w różnych państwach Unii Europejskiej ram prawnych oraz działalności innych organizacji międzynarodowych;

2.   wyraża poparcie dla przyjęcia odpowiedniego wspólnotowego instrumentu prawnego w zakresie dawstwa i przeszczepiania narządów, po uprzednim przeprowadzeniu analizy korzyści i kosztów oraz wszechstronnej oceny wpływu, z uwzględnieniem szczególnych właściwości przeszczepu narządów oraz prac prowadzonych przez Radę Europy w połączeniu ze wzmocnioną współpracą między państwami członkowskimi przy poszanowaniu obecnych przepisów krajowych; podkreśla, że przepisy nie powinny zwiększać obciążenia administracyjnego pochłaniającego środki przeznaczone na leczenie oraz, ze względu na niedobór narządów do przeszczepów, muszą umożliwiać klinicystom utrzymanie podejścia opartego na ryzyku przy ocenianiu potencjalnych dawców narządów;

3.   podkreśla, że celu, jakim jest zwiększenie skuteczności i dostępności systemów przeszczepiania, poprzez polepszenie ich bezpieczeństwa i jakości oraz poprzez zapewnienie większej dostępności narządów, przy poszanowaniu zasady samookreślenia potencjalnego dawcy, nie można osiągnąć kosztem skomplikowanych zagadnień etycznych związanych z przeszczepianiem narządów;

4.   podkreśla zasadnicze znaczenie współpracy między państwami członkowskimi; sugeruje przyspieszenie wymiany najlepszych praktyk w dziedzinie dawstwa i przeszczepiania narządów i wzywa do utworzenia banku danych na poziomie Wspólnoty do celów dawstwa i przeszczepiania narządów; wzywa państwa członkowskie do rozważenia likwidacji ograniczeń w zakresie przewozu narządów przez granice, szczególnie w przypadkach gdy wskaźniki biologiczne narządu w jednym państwie odpowiadają wymaganiom odnośnie do narządu potrzebnego w innym państwie. Elastyczny system przeszczepu, wymiany, wwozu i wywozu organów między państwami członkowskimi może ocalić życie wielu ludzi umożliwiając znalezienie odpowiednich dawców;

5.   uznaje za stosowne ustalenie wysokich standardów, mających na celu zapobieganie problemom natury medycznej, chirurgicznej, psychologicznej, społecznej oraz etycznej, które mogą napotkać żyjący dawcy na skutek badań niezbędnych do potwierdzenia czy są odpowiednimi dawcami, jak i na skutek zabiegów chirurgicznych związanych z przeszczepianiem narządów, celem zminimalizowania ryzyka dla dawcy;

6.   uznaje, że niezbędne jest zagwarantowanie właściwego zarządzania zmarłymi dawcami, ustalając odpowiednie normy bezpieczeństwa i jakości oddanych narządów - w tym celu należy przyjąć system, w którym istnieje domniemana zgoda na dawstwo, za wyjątkiem wyraźnej odmowy dawcy; nikt nie może zmienić wyrażonej w ten sposób woli dawcy, nie jest to możliwe nawet ze strony małżonka lub krewnego pierwszego stopnia;

7.   wzywa państwa członkowskie do przeprowadzenia analizy korzyści wynikających z wdrożenia systemu dawstwa opartego na „domniemanej zgodzie” jako środka umożliwiającego zwiększenie liczby dokonywanych przeszczepów narządów. Uważa, że system ten zachowuje w pełni zgodę dawcy, gdyż obywatele mogą zdecydować o przystąpieniu bądź nie do tego systemu;

8.  uznaje za konieczne, aby zapewnić właściwą równowagę pomiędzy ochroną dawcy pod względem anonimowości, poufności i monitorowaniem dawstwa, w celu zapobieżenia odpłatności za organy, handlowi nimi i przemytowi.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

26.2.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

22

0

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Titus Corlățean, Monica Frassoni, Giuseppe Gargani, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Neena Gill, Piia-Noora Kauppi, Klaus-Heiner Lehne, Katalin Lévai, Antonio López-Istúriz White, Hans-Peter Mayer, Manuel Medina Ortega, Hartmut Nassauer, Aloyzas Sakalas, Francesco Enrico Speroni, Diana Wallis, Rainer Wieland

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Vicente Miguel Garcés Ramón, Sajjad Karim, Georgios Papastamkos, Gabriele Stauner, József Szájer, Jacques Toubon

OPINIA Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (28.2.2008)

dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

w sprawie dawstwa i przeszczepiania narządów: działania polityczne na poziomie UE
(2007/2210(INI))

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej: Edit Bauer

WSKAZÓWKI

Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych zwraca się do Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

A.  mając na uwadze, że ponad 60 000 pacjentów wymagających przeszczepów znajduje się na listach oczekujących w całej Europie, oraz mając na uwadze, że znaczna liczba pacjentów umiera w wyniku chronicznego niedoboru narządów;

B.   mając na uwadze, że nie istnieje obecnie kompletna baza danych UE gromadząca wszystkie niezbędne dane o narządach przeznaczonych do oddania i przeszczepienia lub o żywych i zmarłych dawcach pochodzące z krajowych baz danych/rejestrów i od międzynarodowych organizacji państw członkowskich;

C.  mając na uwadze, że cztery państwa członkowskie nadal nie ratyfikowały Konwencji ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, pięć państw członkowskich nie ratyfikowało uzupełniającego ją Protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi („protokołu z Palermo”), a dziewięć państw członkowskich nie ratyfikowało Protokołu fakultatywnego do Konwencji ONZ o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii;

D.  mając na uwadze, że pomimo, iż według aktualnych danych szacunkowych skala handlu narządami jest niewielka w stosunku do innych form nielegalnego handlu, handel narządami i tkankami staje się coraz poważniejszym globalnym problemem, występującym w obrębie granic państwowych i poza nimi oraz wynikającym z popytu (szacunkowo 150-250 przypadków rocznie w Europie);

E.   mając na uwadze, że handel narządami i tkankami jest formą handlu ludźmi, co stanowi poważne naruszenie podstawowych praw człowieka, a w szczególności godności ludzkiej i nietykalności cielesnej, i może podważyć zaufanie obywateli do legalnego systemu transplantacji, co może prowadzić do dalszego niedoboru dobrowolnie oddawanych narządów i tkanek;

F.   mając na uwadze, że doświadczenie pokazuje, iż systemy prawne wymagające wyrażenia zgody lub sprzeciwu („opt-in” lub „opt-out”) nie osiągają znacząco różnych wyników pod względem pobierania i transplantacji narządów;

1.   z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji mającą na celu przygotowanie ram prawnych dotyczących bezpieczeństwa i jakości dawstwa i przeszczepiania organów oraz domaga się elastycznego określenia minimalnych wymogów z uwagi na fakt, że przeszczepienie może być dla pacjenta zabiegiem ratującym życie, a w takim przypadku nawet wyższe niż dopuszczalne ryzyko dla tkanek i komórek jest do przyjęcia;

2.   zwraca się do państw członkowskich, które jeszcze tego nie uczyniły, o podpisanie, ratyfikację i wdrożenie Konwencji Rady Europy o zwalczaniu handlu ludźmi oraz protokołu z Palermo;

3.   zwraca się do Komisji i Rady o uaktualnienie planu działania w sprawie handlu ludźmi oraz o włączenie do niego planu działania na rzecz zwalczania handlu narządami, aby umożliwić zacieśnienie współpracy między właściwymi władzami krajowymi;

4.   domaga się ponadto, by plan działania odwoływał się do pewnych i sprawdzonych danych dotyczących liczby, rodzajów i miejsca pochodzenia narządów z nielegalnego handlu;

5.   wzywa państwa członkowskie do wymiany najlepszych praktyk oraz informacji w zakresie dawstwa i przeszczepiania narządów, podkreślając w szczególności pozytywne doświadczenia i osiągnięcia w zakresie pobierania i przeszczepiania narządów w Hiszpanii;

6.   wzywa państwa członkowskie do zachowania i zwiększenia przejrzystości i bezpieczeństwa w zarządzaniu listami oczekujących poprzez narzucenie wyraźnego wymogu tropienia nieprawidłowości oraz poprzez utrzymanie systemu monitorowania narządów przy jednoczesnym zachowaniu anonimowości zarówno dawców, jak i biorców;

7.   wzywa państwa członkowskie do przyznania aktywnej roli lekarzom chorób ogólnych w rozmowach ze swoimi pacjentami, które miałyby na celu umożliwienie im dokonania świadomego wyboru dotyczącego zarejestrowania się jako dawcy oraz rozwianie ich nieuzasadnionych obaw i zwiększenie w ten sposób liczby dawców;

8.   wzywa państwa członkowskie do przyjęcia lub utrzymania surowych przepisów prawa związanych z przeszczepianiem narządów od żywych niespokrewnionych dawców, aby zapewnić przejrzystość systemu i wykluczyć możliwość nielegalnej sprzedaży narządów lub wywierania przymusu na dawców; w ten sposób oddawanie narządów przez żywych niespokrewnionych dawców będzie mogło mieć miejsce wyłącznie na warunkach określonych przez prawo krajowe i po uzyskaniu zezwolenia od właściwego niezależnego organu;

9.   w odniesieniu do państw trzecich zwraca się do Komisji o zwalczanie handlu narządami i tkankami, w tym przeszczepiania narządów i tkanek pobranych od osób nieletnich, upośledzonych umysłowo i więźniów, na których wykonano karę śmierci, co powinno być powszechnie zakazane; wzywa Komisję i państwa członkowskie do uwrażliwienia międzynarodowej społeczności na tę kwestię;

10. wzywa państwa członkowskie do zmiany, w miarę potrzeby, swoich kodeksów karnych w celu zapewnienia odpowiedniego ścigania osób odpowiedzialnych za handel narządami, wraz z karami dla personelu medycznego zamieszanego w przeszczepianie narządów pozyskanych z handlu, przy jednoczesnym podejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniechęcenia potencjalnych biorców do poszukiwania narządów i tkanek do sprzedaży; powinno to łączyć się z pociąganiem do odpowiedzialności karnej obywateli europejskich, którzy dokonali nabycia narządu wewnątrz Unii Europejskiej lub poza jej granicami;

11  zachęca Komisje i państwa członkowskie do współpracy, przy wsparciu Europolu i Interpolu, z państwami-„dawcami” w celu przeprowadzenia niezbędnego wywiadu zmierzającego do wykrycia przypadków handlu narządami i rozbijania siatek handlarzy narządami;

12. wzywa państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych kroków w celu powstrzymania pracowników służby zdrowia od ułatwiania handlu narządami i tkankami (np. odsyłanie pacjentów do oddziałów transplantacji zagranicą, które mogą być zamieszane w handel narządami) oraz zakazania towarzystwom ubezpieczeń zdrowotnych ułatwiania – finansowo lub w inny sposób – działań, które bezpośrednio lub pośrednio wspierają handel narządami;

13. wzywa państwa członkowskie do dopilnowania, by wszystkie akty pozyskania tkanek i organów od żywych dawców były dokonywane za ich wyraźną, pełną i prawnie skuteczną zgodą;

14. wzywa państwa członkowskie do zapewnienia niedyskryminacji żywych dawców, w szczególności przez systemy ubezpieczeń;

15. wzywa państwa członkowskie do zapewnienia zwrotu kosztów ubezpieczenia społecznego żyjącym dawcom;

16. podkreśla znaczenie finansowania pobierania i przeszczepiania narządów w ramach celowej pozycji budżetowej, aby nie zniechęcić szpitali do przeszczepiania;

17. wzywa Komisję i państwa członkowskie do zachęcania do prowadzenia badań naukowych w dziedzinie przeszczepiania narządów i tkanek oraz do ich wspierania;

18. wzywa Komisję i państwa członkowskie do zwiększenia społecznej świadomości na temat potrzeby dawstwa narządów poprzez przeprowadzenie na szczeblu europejskim odpowiedniej kampanii uświadamiającej; z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji zmierzającą do stworzenia europejskiej karty dawcy, która mogłaby również posłużyć jako jedno z narzędzi zwiększenia społecznej świadomości; apeluje do państw członkowskich o wsparcie tej inicjatywy;

19. wzywa Komisję do wzięcia pod uwagę dalszej rozbudowy istniejącej już europejskiej strony internetowej dotyczącej dawstwa narządów www.eurodonor.org (i/lub www.eurocet.org) oraz strony internetowej WHO (www.transplant-observatory.org) i uwzględnienia w nich wszystkich państw członkowskich UE i wszystkich języków urzędowych UE w celu przekazywania właściwych informacji i danych o dawstwie narządów i przeszczepianiu;

20. wzywa Komisję i państwa członkowskie do uruchomienia ogólnoeuropejskiej sieci baz danych i łączności lub do wsparcia już istniejącej w celu połączenia krajowych baz danych i stworzenia wspólnej platformy służącej szybkiej wymianie kompletnych danych o dawstwie i przeszczepianiu narządów oraz o żywych i zmarłych dawcach;

21. uważa, że państwa członkowskie powinny zapewniać szkolenie funkcjonariuszy organów egzekwowania prawa oraz personelu medycznego w zakresie handlu narządami, aby zgłaszali policji każdy taki rozpoznany przypadek.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

27.2.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

48

0

1

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Philip Bradbourn, Mihael Brejc, Kathalijne Maria Buitenweg, Giusto Catania, Jean-Marie Cavada, Carlos Coelho, Esther De Lange, Panayiotis Demetriou, Gérard Deprez, Bárbara Dührkop Dührkop, Claudio Fava, Armando França, Urszula Gacek, Kinga Gál, Roland Gewalt, Lilli Gruber, Jeanine Hennis-Plasschaert, Lívia Járóka, Ewa Klamt, Magda Kósáné Kovács, Wolfgang Kreissl-Dörfler, Stavros Lambrinidis, Roselyne Lefrançois, Sarah Ludford, Viktória Mohácsi, Claude Moraes, Javier Moreno Sánchez, Rareș-Lucian Niculescu, Luciana Sbarbati, Inger Segelström, Csaba Sógor, Søren Bo Søndergaard, Vladimir Urutchev, Ioannis Varvitsiotis, Renate Weber, Manfred Weber, Tatjana Ždanoka

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Edit Bauer, Maria da Assunção Esteves, Anne Ferreira, Genowefa Grabowska, Sophia in ‘t Veld, Metin Kazak, Marian-Jean Marinescu, Marianne Mikko, Bill Newton Dunn, Hubert Pirker, Nicolae Vlad Popa, Eva-Britt Svensson

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

26.3.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

60

0

1

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Adamos Adamou, Georgs Andrejevs, Kader Arif, Margrete Auken, Liam Aylward, Pilar Ayuso, Irena Belohorská, Johannes Blokland, John Bowis, Frieda Brepoels, Hiltrud Breyer, Martin Callanan, Dorette Corbey, Magor Imre Csibi, Avril Doyle, Mojca Drčar Murko, Edite Estrela, Jill Evans, Anne Ferreira, Karl-Heinz Florenz, Alessandro Foglietta, Matthias Groote, Françoise Grossetête, Satu Hassi, Gyula Hegyi, Marie Anne Isler Béguin, Caroline Jackson, Christa Klaß, Eija-Riitta Korhola, Holger Krahmer, Urszula Krupa, Aldis Kušķis, Peter Liese, Marios Matsakis, Roberto Musacchio, Riitta Myller, Péter Olajos, Miroslav Ouzký, Vladko Todorov Panayotov, Dimitrios Papadimoulis, Dagmar Roth-Behrendt, Guido Sacconi, Karin Scheele, Richard Seeber, Kathy Sinnott, María Sornosa Martínez, Antonios Trakatellis, Evangelia Tzampazi, Marcello Vernola, Anja Weisgerber, Åsa Westlund, Anders Wijkman, Glenis Willmott

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Iles Braghetto, Bairbre de Brún, Milan Gaľa, Jutta Haug, Erna Hennicot-Schoepges, Justas Vincas Paleckis, Lambert van Nistelrooij

Zastępca(y) (art. 178 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Miguel Angel Martínez Martínez