SPRAWOZDANIE w sprawie wniosku o uchylenie immunitetu Witolda Tomczaka

27.6.2008 - (2008/2078(IMM))

Komisja Prawna
Sprawozdawca: Diana Wallis

Procedura : 2008/2078(IMM)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury :  
A6-0277/2008
Teksty złożone :
A6-0277/2008
Debaty :
Teksty przyjęte :

PROJEKT DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wniosku o uchylenie immunitetu Witolda Tomczaka

(2008/2078(IMM))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając wniosek Zastępcy Prokuratora Okręgowego w Warszawie o uchylenie immunitetu posła Witolda Tomczaka w związku z postępowaniem karnym prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w Warszawie (Warszawa Śródmieście Północ), Polska, z dnia 14 grudnia 2007 r., przekazany przez Prokuratora Generalnego RP w dniu 31 stycznia 2008 r. i ogłoszony na posiedzeniu plenarnym w dniu 10 marca 2008 r.,

–   po wysłuchaniu wyjaśnień Witolda Tomczaka w dniu 28 maja 2008 r., zgodnie z art. 7 ust. 3 Regulaminu,

–   uwzględniając art. 9 i 10 Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich z dnia 8 kwietnia 1965 r. oraz art. 6 ust. 2 Aktu dotyczącego wyboru członków Parlamentu Europejskiego w powszechnych wyborach bezpośrednich z dnia 20 września 1976 r.,

–   uwzględniając orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 12 maja 1964 r. i 10 lipca 1986 r.[1],

–   uwzględniając art. 105 Konstytucji RP,

–   uwzględniając art. 6 ust. 2 oraz art. 7 Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Prawnej (A6‑0277/2008),

A. mając na uwadze, że poseł Witold Tomczak został wybrany do Sejmu RP (niższej izby Parlamentu RP) w dniu 21 września 1997 r. oraz w dniu 23 września 2001 r.; mając na uwadze, że w następstwie podpisania w dniu 16 kwietnia 2003 r. traktatu akcesyjnego uzyskał on status obserwatora; mając na uwadze, że był on posłem do Parlamentu Europejskiego w dniach 1 maja - 19 lipca 2004 r.; mając na uwadze, że został on wybrany do Parlamentu Europejskiego w dniu 13 czerwca 2004 r. oraz że jego mandat do Sejmu RP wygasł w dniu 16 czerwca 2004 r.,

B.  mając na uwadze, że Witoldowi Tomczakowi zarzuca się, iż wyrządził szkodę o wartości szacowanej na 39 669 złotych (około 11 500 euro), uszkadzając rzeźbę „Dziewiąta godzina” – przedstawiającą papieża Jana Pawła II przygniecionego głazem – w Galerii Zachęta w Warszawie w dniu 21 grudnia 2000 r., z naruszeniem art. 288 ust. 1 polskiego kodeksu karnego[2],

C. mając na uwadze, że Prokuratura Rejonowa w Warszawie zebrała dowody obciążające Witolda Tomczaka, jednak ten ostatni odmówił odpowiedzi na pytania dotyczące zdarzenia, do którego doszło w Galerii Zachęta,

D. mając na uwadze, że Witold Tomczak twierdzi, iż poprzez swoje działanie względem rzeźby zamierzał chronić uczucia religijne własne oraz innych osób, a także bronić godności papieża; mając na uwadze, że kwestionuje on wartość szkody, której wyrządzenie jest mu zarzucane, a w każdym razie twierdzi, że jego zachowanie miało na celu ochronę wyższej wartości – honoru papieża w oczach polskich katolików,

E.  mając na uwadze, że zgodnie z uzyskanymi informacjami Witold Tomczak nie jest chroniony immunitetem parlamentarnym przed żadnym z zarzutów, jakie podano do wiadomości przewodniczącego Parlamentu Europejskiego,

1.  podejmuje decyzję o uchyleniu immunitetu Witolda Tomczaka;

2.  zobowiązuje przewodniczącego do przekazania niniejszej decyzji oraz sprawozdania sporządzonego przez komisję przedmiotowo właściwą właściwemu organowi Rzeczypospolitej Polskiej.

  • [1]  Sprawa 101/63, Wagner/Fohrmann i Krier, Zbiór Orzeczeń [1964], str. 383 i sprawa 149/85, Wybot/Faure i inni, Zbiór Orzeczeń [1986], str. 2391.
  • [2]  Artykuł ten brzmi:„Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

UZASADNIENIE

I. Okoliczności

1.        Witold Tomczak został wybrany do Sejmu RP w dniu 21 września 1997 r. z listy Akcji Wyborczej Solidarność (AWS) oraz w dniu 23 września 2001 r. z listy Ligi Polskich Rodzin (LPR). Wydelegowany przez Sejm jako obserwator w Parlamencie Europejskim, w następstwie podpisania w dniu 16 kwietnia 2003 r. traktatu akcesyjnego został posłem do PE na okres 1 maja - 19 lipca 2004 r., w którym to czasie odbyło się pierwsze posiedzenie Parlamentu powołanego w czerwcu 2004 r. W wyniku sukcesu wyborach do Parlamentu Europejskiego, które odbyły się w Polsce w dniu 13 czerwca 2004 r., uzyskał mandat do PE, a jego mandat sejmowy wygasł z dniem 16 czerwca 2004 r., kiedy ogłoszono wyniki wyborów.

2.1.     W grudniu 2000 r. rzeźba autorstwa Maurizia Cattelana zatytułowana „Dziewiąta godzina”, przedstawiająca papieża Jana Pawła II przygniecionego głazem, będąca własnością Emanuel Perrotion Gallery w Paryżu, była wystawiana w Galerii Zachęta w Warszawie. Rzeźba ta stała się przedmiotem protestów Witolda Tomczaka i innych osób twierdzących, że obraża ona ich uczucia religijne oraz godność papieża.

2.2.     W dniu 21 grudnia 2000 r. gazetę „Super Express” poinformowano, że w Galerii Zachęta ma się odbyć protest przeciwko wystawieniu tej rzeźby. Dwaj dziennikarze, którzy udali się do Galerii, byli świadkami przybycia Witolda Tomczaka oraz Haliny Nowiny-Konopki – również posłanki na Sejm. Halina Nowina-Konopka usiadła na miejscu zarezerwowanym dla pracowników galerii, w pobliżu rzeźby, zaś Witold Tomczak przekroczył linię oddzielającą rzeźbę od publiczności i popychając element rzeźby (przedstawiający kamień), spowodował jej upadek. W rezultacie uszkodzeniu uległy niektóre części składowe rzeźby.

2.3.     Ze względu na zaistniałe szkody rzeźba wymagała naprawy, którą przeprowadzono w Paryżu i której koszt wyniósł około 70 000 franków francuskich, czyli 39 669 złotych według kursu z 20 marca 2001 r., w którym to dniu towarzystwo ubezpieczeniowe będące ubezpieczycielem rzeźby (Gerling Polska) wypłaciło odszkodowanie. Następnie towarzystwo Gerling Polska wystąpiło do Prokuratury Rejonowej w Warszawie o wszczęcie postępowania karnego przeciw Witoldowi Tomczakowi zgodnie z art. 288 ust. 4 polskiego kodeksu karnego[1].

W związku z powyższym Prokurator Okręgowy w Warszawie zwraca się o uchylenie immunitetu posła Witolda Tomczaka, co umożliwi postawienie mu zarzutów w wyżej wspomnianym postępowaniu i przesłuchanie go jako podejrzanego.

II. Procedura

1.      Właściwymi przepisami Regulaminu są art. 6 i 7, w szczególności art. 6 ust. 1 i ust. 2:

„1. Wykonując swoje uprawnienia związane z przywilejami oraz immunitetami Parlament dąży przede wszystkim do utrzymania swojej integralności jako demokratycznego zgromadzenia prawodawczego oraz do zagwarantowania niezależności posłów w sprawowaniu ich funkcji.

2. Każdy wniosek w sprawie uchylenia immunitetu posła skierowany do Przewodniczącego przez właściwy organ państwa członkowskiego jest przedstawiany na posiedzeniu plenarnym oraz przekazywany właściwej komisji.”

2.      Przewodniczący Parlamentu uznał, że Prokurator Okręgowy w Warszawie wszczął procedurę uchylenia immunitetu Witoldowi Tomczakowi zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami, zatem wniosek został ogłoszony na posiedzeniu plenarnym.

3.      Spełnione zostały zatem wymogi formalne niezbędne do przekazania sprawy Komisji Prawnej.

III. Przepisy mające zastosowanie

1.        Art. 9 i 10 Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich (PPI)[2]

Artykuły te brzmią, jak następuje:

Artykuł 9

Wobec członków Parlamentu Europejskiego nie można prowadzić dochodzenia, postępowania sądowego, ani też ich zatrzymywać z powodu ich opinii lub stanowiska zajętego przez nich w głosowaniu w czasie wykonywania przez nich obowiązków służbowych.

Artykuł 10

Podczas sesji Parlamentu Europejskiego jego członkowie korzystają:

a) na terytorium swojego państwa – z immunitetów przyznawanych członkom parlamentu ich państwa;

b) na terytorium innego Państwa Członkowskiego – z immunitetu chroniącego przed zatrzymaniem oraz immunitetu jurysdykcyjnego.

Immunitet chroni także członków podczas ich podróży do i z miejsca, gdzie odbywa się posiedzenie Parlamentu Europejskiego.

Nie można powoływać się na immunitet w przypadku, gdy członek został schwytany na gorącym uczynku i nie może on stanowić przeszkody w wykonywaniu przez Parlament Europejski prawa uchylenia immunitetu w odniesieniu do któregokolwiek ze swoich członków.

2.        Aby ocenić, czy doszło do naruszenia PPI, warto przywołać następujące istotne fakty:

a) Oskarżenie wniesione przeciw Witoldowi Tomczakowi nie ma związku z wyrażanymi opiniami ani z głosami oddawanymi w ramach sprawowania funkcji posła do PE, ponieważ w momencie zdarzenia nie był on posłem do PE.

b) Witold Tomczak jest obecnie posłem do Parlamentu Europejskiego, natomiast wydarzenie stanowiące podstawę postępowania sądowego przeciw niemu miało miejsce w Polsce, jego państwie ojczystym.

3.        Należy rozpatrzyć związek przedstawionych wyżej faktów i zarzutów z przywilejami i immunitetami przysługującymi na mocy rozdziału III art. 9 i 10 lit. a) PPI:

1) Art. 9 wyłącza dochodzenie odpowiedzialności posłów z powodu ich opinii lub stanowiska zajętego przez nich w głosowaniu w czasie wykonywania przez nich obowiązków służbowych. Ochrona ta wykracza poza okres wykonywania mandatu, lecz jej zakres jest ograniczony jednoznaczną treścią artykułu. Posłowie podlegają ochronie ze względu na swoje opinie lub stanowiska zajmowane w głosowaniach w Parlamencie nawet wówczas, gdy nie znajdują się fizycznie na terenie Parlamentu, jednak zawsze, gdy działają wyłącznie jako parlamentarzyści. W grudniu 2000 r. Witold Tomczak nie był posłem do Parlamentu Europejskiego, zatem art. 9 nie ma zastosowania.

3) Art. 10 stanowi, że [p]odczas sesji Parlamentu Europejskiego, jego posłowie korzystają: a) na terytorium swojego państwa – z immunitetów przyznawanych członkom parlamentu ich państwa [...];

Zakres immunitetu poselskiego w Polsce jest bardzo podobny do zakresu immunitetu przysługującego na mocy Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów. Art. 105 Konstytucji RP brzmi, jak następuje:

Art. 105.

1. Poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania mandatu poselskiego ani w czasie jego trwania, ani po jego wygaśnięciu. Za taką działalność poseł odpowiada wyłącznie przed Sejmem, a w przypadku naruszenia praw osób trzecich może być pociągnięty do odpowiedzialności sądowej tylko za zgodą Sejmu.

2. Od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia mandatu poseł nie może być pociągnięty bez zgody Sejmu do odpowiedzialności karnej.

3. Postępowanie karne wszczęte wobec osoby przed dniem wyboru jej na posła ulega na żądanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu. W takim przypadku ulega również zawieszeniu na ten czas bieg przedawnienia w postępowaniu karnym.

4. Poseł może wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej. W takim przypadku nie stosuje się przepisów ust. 2 i 3.

5. Poseł nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

6. Szczegółowe zasady pociągania posłów do odpowiedzialności karnej oraz tryb postępowania określa ustawa.

W związku z powyższym wniosek Prokuratora Okręgowego w Warszawie powinien być traktowany jako wniosek o podjęcie przez Parlament Europejski decyzji o uchyleniu immunitetu Witolda Tomczaka, tak aby podlegał on odpowiedzialności karnej, co jest możliwe zgodnie z art. 105 ust. 2 Konstytucji RP. Parlament Europejski ma zatem prawo do uchylenia bądź nieuchylenia immunitetu Witolda Tomczaka.

Zgodnie z ustaloną praktyką Parlament Europejski może podjąć decyzję o nieuchylaniu immunitetu któregoś z posłów w przypadku zaistnienia podejrzeń, że oskarżenie jest oparte na zamiarze szkodzenia działalności politycznej posła (fumus persecutionis). Brakuje wyraźnych dowodów, że ma to miejsce w tym przypadku.

Podstawowy fakt, czyli uszkodzenie przez Witolda Tomczaka rzeźby „Dziewiąta godzina”, przedstawiającej papieża Jana Pawła II przygniecionego głazem, nie jest negowany. Niezależnie od motywów Witolda Tomczaka uszkodzenie cudzej własności jest przestępstwem ściganym z oskarżenia prywatnego, a strona poszkodowana w tym przypadku, czyli Towarzystwo Ubezpieczeń Gerling Polska, złożyła wniosek o wszczęcie postępowania karnego zgodnie z polskim prawem. Wartość szkody spowodowanej przez Witolda Tomczaka, a także inne wątpliwości proceduralne i materialne zachodzące w tym przypadku, powinny zostać obiektywnie rozstrzygnięte przez polski wymiar sprawiedliwości, z uwzględnieniem wszystkich odpowiednich okoliczności.

IV. Podsumowanie

Z wyżej przedstawionych względów oraz zgodnie z art. 6 ust. 2 Regulaminu, po rozważeniu argumentów za uchyleniem i przeciw uchyleniu immunitetu, Komisja Prawna zaleca, aby Parlament Europejski uchylił immunitet parlamentarny posła Witolda Tomczaka.

  • [1]  Artykuł ten brzmi: Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.
  • [2]  Protokoły dołączone do oryginalnych traktatów są częścią prawa pierwotnego Wspólnoty i mają ten sam status prawny jak same traktaty. Orzeczenie w sprawie dotyczącej podlegania urzędników Wspólnoty podatkowi od nieruchomości wyjaśniło, że złamanie przepisów PPI stanowi złamanie zobowiązań wynikających z traktatów (orzeczenie z dnia 24 lutego 1988 r., w sprawie Komisja Europejska przeciwko Belgii, sprawa 260/86, Zbiór Orzeczeń [1988], str. 966).

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

25.6.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

12

0

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Carlo Casini, Titus Corlăţean, Marek Aleksander Czarnecki, Giuseppe Gargani, Klaus-Heiner Lehne, Manuel Medina Ortega, Hartmut Nassauer, Aloyzas Sakalas, Francesco Enrico Speroni, Diana Wallis, Jaroslav Zvěřina

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Mario Borghezio