Procedura : 2007/2288(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A6-0393/2008

Teksty złożone :

A6-0393/2008

Debaty :

Głosowanie :

PV 18/11/2008 - 7.12
Wyjaśnienia do głosowania
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P6_TA(2008)0539

SPRAWOZDANIE     
PDF 160kWORD 125k
14.10.2008
PE 407.783v02-00 A6-0393/2008

w sprawie ochrony konsumenta: poprawa edukacji konsumenckiej i wiedzy na temat kredytów i finansów

(2007/2288(INI))

Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

Sprawozdawczyni: Iliana Malinova Iotova

Sprawozdawca komisji opiniodawczej (*):

Jean Paul Gauzès, Komisja Gospodarcza i Monetarna

(*) Procedura obejmująca zaangażowane komisje - art. 47 Regulaminu

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE
 OPINIA Komisji Gospodarczej i Monetarnej
 WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie ochrony konsumenta: poprawa edukacji konsumenckiej i wiedzy na temat kredytów i finansów

(2007/2288(INI))

Parlament Europejski,

–    uwzględniając komunikat Komisji z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie edukacji finansowej (COM(2007)0808),

–    uwzględniając zieloną księgę Komisji w sprawie detalicznych usług finansowych na jednolitym rynku (COM(2007)0226),

–    uwzględniając stanowisko Parlamentu w drugim czytaniu w dniu 16 stycznia 2008 r. wobec wspólnego stanowiska Rady w odniesieniu do przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG(1),

–    uwzględniając rezolucję z dnia 11 lipca 2007 r. w sprawie białej księgi na temat polityki w dziedzinie usług finansowych na lata 2005-2010(2),

–    uwzględniając art. 45 Regulaminu,

–    uwzględniając sprawozdanie Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów oraz opinię Komisji Gospodarczej i Monetarnej (A6-0393/2008),

A.  mając na uwadze, że rynki finansowe podlegają szybkim przemianom, że stały się one bardzo dynamiczne i w coraz większym stopniu skomplikowane, tymczasem zmiany społeczne oraz zmiany stylu życia powodują konieczność rozsądnego zarządzania finansami prywatnymi oraz konieczność regularnego dostosowywania finansów prywatnych do nowych okoliczności rodzinnych i zawodowych,

B.  mając na uwadze, że podnoszenie poziomu świadomości konsumentów w zakresie finansów powinno stanowić kwestię o priorytetowym znaczeniu dla decydentów zarówno na szczeblu państw członkowskich, jak i europejskim, nie tylko ze względu na korzyści indywidualne, ale również ze względu na korzyści społeczne i gospodarcze, takie jak zmniejszanie poziomu złych długów, zwiększanie oszczędności, zwiększanie konkurencji, odpowiednie wykorzystanie produktów ubezpieczeniowych oraz odpowiednie zabezpieczenie emerytalno-rentowe,

C. mając na uwadze, że konsumenci skłonni są do przeceniania swojej wiedzy na temat usług finansowych i należy ich poinformować o tym, że ich poziom znajomości tematyki finansowej nie jest tak wysoki, jak im się wydaje, oraz o konsekwencjach związanych z tym faktem,

D.  mając na uwadze, że wysokiej jakości programy edukacji w dziedzinie finansów ukierunkowane i, w odpowiednich przypadkach, w najwyższym stopniu spersonalizowane, mogą się przyczynić do podnoszenia poziomu wiedzy w dziedzinie finansów, pozwalając konsumentom na dokonywanie świadomego wyboru, a w konsekwencji do skutecznego funkcjonowania rynków finansowych,

E.  mając na uwadze, że znaczenie ponadgranicznych usług finansowych stale rośnie, a Komisja powinna podejmować inicjatywy na szczeblu unijnym na rzecz promowania ponadgranicznych i w razie konieczności porównywalnych informacji dotyczących edukacji w dziedzinie finansów,

F.  mając na uwadze, że ze szczególną uwagą należy traktować potrzeby edukacyjne konsumentów znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji oraz młodych konsumentów stojących przed decyzjami, które mogą zaważyć na ich sytuacji ekonomicznej w ciągu całego życia,

G.  mając na uwadze wyniki badań wskazujące, że osoby, które w bardzo wczesnym wieku opanowały podstawowe wiadomości z zakresu finansów prywatnych są lepiej zorientowane w tej dziedzinie; mając na uwadze, że edukacja w dziedzinie finansów jest ściśle powiązana z nauczaniem podstawowych umiejętności (matematyka i czytanie),

1.  z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy Komisji w dziedzinie edukacji finansowej konsumentów, a w szczególności powołaną ostatnio grupę ekspertów z dziedziny edukacji finansowej oraz zamiar opublikowania internetowej bazy danych dotyczącej systemów edukacji finansowej oraz badań naukowych w UE; jest zdania, że taka grupa ekspertów z dziedziny edukacji finansowej powinna mieć jasno wyznaczony zakres uprawnień i obowiązków; sugeruje zwrócenie się do tej grupy w szczególności o zbadanie wartości dodanej edukacji finansowej UE i ponadgranicznych usług finansowych oraz analizę najlepszych praktyk w tych dziedzinach;

2.  podkreśla, że celem zwiększania wiedzy i podnoszenia świadomości konsumentów w zakresie finansów i kredytów jest większe uświadomienie im realiów ekonomicznych i finansowych, aby rozumieli oni zobowiązania ekonomiczne i unikali niepotrzebnego ryzyka, nadmiernego zadłużenia i wykluczenia finansowego; uważa, że działania szkoleniowe i informacyjne powinny umożliwić konsumentom przyjęcie niezależnej, opartej na własnej ocenie postawy wobec produktów finansowych, które są im oferowane lub z których zamierzają skorzystać;

3.  stwierdza, że kryzys na rynku ryzykownych kredytów hipotecznych ilustruje nie tylko niebezpieczeństwa wynikające z nieodpowiedniego informowania kredytobiorców, lecz również brak zrozumienia i znajomości tego rodzaju informacji, prowadzący konsumentów do niedostatecznej świadomości ryzyka niewypłacalności i do nadmiernego zadłużenia;

4.  podkreśla, że upodmiotowienie i wykształcenie konsumentów pomaga podnosić konkurencyjność, jakość i innowacyjność branży usług bankowych i finansowych, i przypomina, że wykształceni i pewni siebie inwestorzy mogą zwiększać płynność rynków kapitałowych z korzyścią dla inwestycji i wzrostu;

5.  podkreśla znaczenie ustalenia poziomu wiedzy na temat finansów w państwach członkowskich oraz zrozumienia wartości dodanej, jaką może zaoferować UE, a także sprecyzowania potrzeb edukacyjnych dla poszczególnych społecznych grup docelowych w zależności od zestawu kryteriów takich jak wiek, dochody oraz poziom wykształcenia;

6.  uznaje rolę inicjatyw prywatnych, branż usług finansowych oraz organizacji konsumenckich, zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i krajowym, w określaniu konkretnych potrzeb grup docelowych w zakresie edukacji finansowej, ustalaniu słabości i niedociągnięć obecnych programów edukacyjnych oraz informowaniu konsumentów na tematy finansowe, w tym poprzez wykorzystanie służących planowaniu finansowemu narzędzi internetowych, kampanii medialnych i edukacyjnych itp.;

7.  jest zdania, że programy edukacji finansowej są najskuteczniejsze wówczas, gdy są dostosowane do potrzeb konkretnych grup docelowych oraz, w odpowiednich przypadkach, spersonalizowane; jest ponadto zdania, że wszystkie programy edukacji finansowej powinny przyczyniać się do polepszenia świadomego i realistycznego wykorzystania indywidualnych możliwości finansowych każdej osoby; zwrócić należy szczególną uwagę na rozwój programów polepszających zdolności finansowe dorosłych;

8.  wzywa Komisję do opracowania na szczeblu UE, we współpracy z państwami członkowskimi, wyznaczających wzorce i promujących wymianę najlepszych praktyk programów edukacyjnych w dziedzinie finansów osobistych w oparciu o wspólne zasady, które mogłyby zostać dostosowane do potrzeb wszystkich państw członkowskich i stosowane we wszystkich z nich;

9.  podkreśla, że edukacja finansowa może mieć charakter uzupełniający, a nie zastępujący spójne przepisy w dziedzinie ochrony konsumenta w ramach regulacji dotyczących usług finansowych oraz przepisy dotyczące instytucji finansowych i ścisły nadzór nad nimi;

10. uznaje, że sektor prywatny, a w szczególności instytucje finansowe, odgrywają ważną rolę w zapewnianiu konsumentom informacji dotyczących usług finansowych; podkreśla jednak, że edukacja finansowa powinna być oferowana w uczciwy, bezstronny i przejrzysty sposób, tak by służyła interesom konsumenta, oraz jasno oddzielona od porad komercyjnych lub reklamy; zachęca instytucje finansowe, aby w tym celu sporządziły kodeks postępowania dla swojego personelu;

11. uznaje konieczność osiągnięcia trudnej równowagi między dostarczaniem konsumentom informacji niezbędnych do podejmowania świadomych decyzji finansowych, a zalewaniem konsumenta potokiem informacji; opowiada się za przedkładaniem jakości nad ilość, na przykład za informacjami wysokiej jakości, które byłyby dostępne, konkretne i łatwo zrozumiałe oraz miałyby na celu poprawę zdolności konsumenta do podejmowania odpowiedzialnych i świadomych decyzji;

12. uważa, że konieczne jest skuteczne, jasne i zrozumiałe podawanie informacji, zwłaszcza w reklamach produktów finansowych, oraz że instytucje finansowe powinny przedstawiać dostateczne informacje przed zawarciem umowy, a w szczególności ściśle stosować przepisy dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych(3) (MiFID) oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki(4); wzywa Komisję do przedstawienia spójnych szczególnych wniosków legislacyjnych dotyczących ujednoliconego systemu informowania i ochrony konsumentów, zwłaszcza w przypadku kredytów hipotecznych (np. ujednolicone, proste i porównywalne europejskie znormalizowane ulotki informacyjne obejmujące jednakowe wskazanie rocznej stopy naliczanego oprocentowania itp.);

13. zaleca, aby systemy edukacji finansowej koncentrowały się na istotnych dla życia aspektach związanych z planowaniem, takich jak podstawowe oszczędzanie, pożyczki, ubezpieczenia i emerytura;

14. wzywa Komisję do nieustannego podejmowania wysiłków mających na celu promowanie dialogu między zainteresowanymi stronami;

15. sugeruje zwiększenie linii budżetowej 17 02 02 przeznaczonej na finansowanie działań na szczeblu UE, mających na celu poprawę edukacji i wiedzy konsumentów w dziedzinie finansów; wzywa Komisję aby przyczyniła się do podnoszenia świadomości na szczeblu UE poprzez wspieranie organizowania krajowych bądź regionalnych konferencji, seminariów, kampanii medialnych i uświadamiających jak również programów edukacyjnych adresowanych do ponadgranicznych uczestników, w szczególności z zakresu detalicznych usług bankowych oraz zarządzania kredytami i długami gospodarstw domowych;

16. wzywa Komisję do dalszego tworzenia i rozwijania portalu internetowego „Dolceta” oraz do zapewnienia jego dostępności we wszystkich językach urzędowych; proponuje, aby Komisja zamieściła na stronie „Dolceta” link do internetowej bazy danych, którą zamierza utworzyć, obejmującą stosowane obecnie na szczeblu krajowym i regionalnym systemy edukacji finansowej; sugeruje, że strona „Dolceta” powinna zawierać linki do stron publicznych i prywatnych podmiotów działających w dziedzinie edukacji finansowej w poszczególnych państwach;

17.  wzywa Komisję do uwzględnienia w tablicy wyników dla rynków konsumenckich dostępności i jakości edukacji finansowej;

18. wzywa Komisję do zorganizowania kampanii informacyjnych celem podniesienia świadomości konsumentów w zakresie przysługujących im na mocy prawodawstwa UE praw w zakresie świadczenia usług finansowych;

19. podkreśla potrzebę przeprowadzania przez państwa członkowskie przy wsparciu Komisji, we współpracy z różnymi grupami społecznymi i grupami ludności w państwach członkowskich, regularnych badań dotyczących obecnego poziomu wiedzy w dziedzinie finansów w społeczeństwie, tak aby móc określić priorytetowe obszary działania, a tym samym zapewnić odpowiednią, szybką i skuteczną realizację programów edukacji finansowej z myślą o wsparciu dla społeczeństwa;

20. zachęca państwa członkowskie do włączenia edukacji finansowej do opracowanych przez właściwe instytucje programów nauczania w szkołach podstawowych i średnich celem rozwijania umiejętności niezbędnych w życiu codziennym oraz do systematycznego organizowania szkoleń dla nauczycieli w tej kwestii;

21. podkreśla, że konieczny jest ciągły dwustronny proces edukacyjny dla obydwu grup, to znaczy doradców finansowych i konsumentów, tak aby zapewnić dostarczanie rzetelnych informacji uwzględniających najnowsze postępy w sektorze usług finansowych;

22. jest zdania, że efekt synergii między różnymi instytucjami edukacyjnymi nie jest wystarczająco wykorzystywany; wzywa w związku z tym państwa członkowskie do utworzenia sieci na rzecz edukacji finansowej z udziałem zarówno sektora publicznego jak i prywatnego oraz do zachęcania do współpracy i dialogu między wszystkimi podmiotami;

23. zachęca państwa członkowskie do traktowania ze szczególną uwagą potrzeb edukacyjnych emerytów oraz osób pod koniec ich aktywności zawodowej, które mogą być narażone na finansowe wykluczenie, a także ludzi młodych zaczynających karierę zawodową, stojących przed wyzwaniem, jakim jest podjęcie decyzji o odpowiednim wykorzystaniu nowych dochodów;

24.  wzywa państwa członkowskie do utworzenia programów szkoleniowych z zakresu ekonomii i usług finansowych dla pracowników socjalnych, ponieważ są oni w kontakcie z osobami zagrożonymi ubóstwem lub nadmiernym zadłużeniem;

25. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji i rządom państw członkowskich.

(1)

Teksty przyjęte, P6_TA(2008)0011.

(2)

Dz.U. 175 E z 10.7.2008, s. 392.

(3)

Dz.U. L 145 z 30.04.04, s. 1.

(4)

Dz.U. L 133 z 22.5.2008, s. 66.


UZASADNIENIE

I          Znaczenie edukacji finansowej

Edukacja finansowa zajmuje wysokie miejsce wśród priorytetów zarówno w Stanach Zjednoczonych jak i w UE. Jest to spowodowane dwoma przyczynami. Po pierwsze konsumenci stoją przed stale rosnącą dostępnością i złożonością towarów i usług. Po drugie informowanie i doradztwo dla konsumentów nie nadążają za rosnącym stopniem skomplikowania produktów finansowych. Taka sytuacja powoduje rosnącą bezbronność konsumentów wobec kwestii finansowych.

Konsumentom niezbędne jest opanowanie podstawowych umiejętności pomagających w wyborze oraz pełnym zrozumieniu informacji i sugestii. Zmniejszenie rozbieżności posiadanych informacji i wiedzy fachowej w dziedzinie finansów między doradcami finansowymi a konsumentami zmniejszyłoby ryzyko nadmiernego zadłużania, niewywiązywania się ze zobowiązań finansowych lub upadłości. Doprowadziłoby również do zwiększenia konkurencji między podmiotami udzielającymi pożyczek, zwiększając w ten sposób ogólną skuteczność rynku, ponieważ lepiej poinformowani konsumenci potrafią ocenić różne propozycje finansowania i wybrać ofertę najlepiej dostosowaną do ich potrzeb.

II        Koncepcja zdolności do zrozumienia mechanizmów finansowych

Koncepcja zdolności do zrozumienia mechanizmów finansowych, według definicji sformułowanej przez naukowców, obejmuje trzy najważniejsze elementy:

· wiedzę z zakresu finansów i zrozumienie mechanizmów finansowych

Należy osiągnąć podstawowy poziom zdolności do zrozumienia mechanizmów finansowych. Konsumenci powinni rozumieć podstawową terminologię finansową, jak również w pewnym stopniu związane z finansami procesy techniczne, prawnicze i matematyczne. Taka wiedza powinna zostać nabyta w drodze edukacji i szkoleń, ale również poprzez pasywne nabywanie informacji z różnych źródeł lub z doświadczenia.

· umiejętności i kompetencje w dziedzinie finansów

Po osiągnięciu pewnego poziomu wiedzy konsumenci powinni nabyć umiejętność wykorzystywania tej wiedzy w praktyce. Wiąże się z tym szereg konkretnych umiejętności, takich jak gromadzenie informacji finansowych (wyciągi bankowe, rachunki itp) oraz prowadzenie dokumentacji, odpowiednia ocena zgromadzonych informacji, porównywanie różnych produktów i inne umiejętności ułatwiające zarządzanie finansami (oszczędności, wydatki, sporządzanie budżetu, inwestowanie).

· odpowiedzialność finansowa

Wiedza i umiejętności nie wystarczą konsumentom do zapewnienia odpowiedniego zarządzania finansami. Muszą oni jeszcze wyrażać chęć i gotowość do wykorzystywania tej wiedzy i umiejętności. To w dużym stopniu zależy od nastawienia. Zdolność do rozumienia mechanizmów finansowych to więcej niż świadomość tego, jak należy postąpić. Ludzie o tym samym poziomie wiedzy mogą różnie się zachowywać w zależności od swojego podejścia do wydawania i inwestowania. Nawet osoby posiadające wiedzę i umiejętności mogą podejmować nieodpowiedzialne z makroekonomicznego punktu widzenia decyzje.

III.      Problemy wynikające z braku zdolności do zrozumienia mechanizmów finansowych

Konsumentom o niskim poziomie wiedzy finansowej trudno jest wybierać produkty i usługi najlepiej dostosowane do ich potrzeb. Trudno im dokonać oceny uzyskanej porady i mogą oni zostać wprowadzeni w błąd lub paść ofiarą nieuczciwych praktyk handlowych.

W takim przypadku występuje ogólny brak zrozumienia produktów finansowych, szczególnie tych o większym stopniu złożoności. Może to powodować dwojakie skutki: albo ludzie nie angażują się w ogóle w sprawy finansowe (wykluczenie finansowe) albo angażują się, ale nie są w stanie wybrać odpowiedniego produktu; również tacy klienci mogą nie sprawdzić wystarczającej liczby produktów w celu znalezienia produktu najlepiej dopasowanego do ich potrzeb, ze względu na problemy z porównywaniem kilku produktów. Różne badania pokazują, że klienci decydują się albo na najtańsze produkty, albo na produkty dużych firm, które są postrzegane jako bardziej wiarygodne. Kolejnym problemem jest to, że konsumenci nie monitorują produktów po ich nabyciu, co mogłoby im pozwolić na zmianę oferty na bardziej korzystną. Z badania przeprowadzonego przez Financial Services Authority wynika, że wskaźnik poszukiwania odpowiedniego produktu finansowego w Wielkiej Brytanii jest bardzo niski, w przeciwieństwie do zachowania konsumentów przy kupnie ubrania lub telefonu komórkowego.

Inny problem polega na tym, że konsumenci nie wiedzą do kogo się zwrócić. Badania pokazują, że ludzie potrzebujący porady zwracają się najpierw do rodziny i przyjaciół. Motywem takiego postępowania jest przekonanie, że członkowie rodziny udzielą wiarygodnej porady, a także przekonanie, że zwrócenie się do banku o poradę spowoduje nacisk na zakup produktów finansowych. Konsumentom należy zapewnić niezależne, najlepiej służące ich interesom doradztwo. Jednak tylko nieliczni konsumenci mogą sobie pozwolić na korzystanie z usług zawodowych doradców finansowych.

Brak myślenia perspektywicznego wynika również z braku wiedzy i umiejętności w dziedzinie finansów. Pracownicy powinni zdać sobie sprawę, że o emeryturze trzeba pomyśleć w początkowych latach kariery zawodowej.

Na koniec trzeba wspomnieć, że na skutek reklam konsumenci są obecnie nieustannie poddawani presji i pokusie pożyczania pieniędzy. Jeżeli nie zrozumieją oni konsekwencji zaciągania kredytów, a w szczególności niemożności ich spłaty, może to mieć negatywny wpływ na ich kondycję, jak również na stan społeczeństwa.

IV       Zwiększanie świadomości społeczeństwa

Chociaż z badań wynika, że brak zdolności do zrozumienia mechanizmów finansowych jest powszechny wśród konsumentów w Europie, ludzie najczęściej nie zdają sobie z tego sprawy lub odrzucają ten fakt. Musimy podnieść świadomość konsumentów co do ich stopnia znajomości spraw finansowych oraz pomóc im w zrozumieniu konieczności edukacji finansowej oraz zasięgania niezależnych porad w dziedzinie finansów.

Jednocześnie konsumenci powinni być świadomi konsekwencji swoich działań oraz przyjmowanych zobowiązań umownych, przykładowo skutków wcześniejszej spłaty rat kredytu lub ich niezapłacenia. Taka świadomość pozwoli im podejmować uzasadnione i odpowiedzialne decyzje.

Istnieje potrzeba prowadzenia kampanii informacyjnej mającej na celu zwiększenie zainteresowania publicznego mechanizmami finansowymi. Należy również rozwijać zdolność konsumentów do oceny ich własnych zdolności finansowych.

Należy wywrzeć wpływ na stosunek konsumentów do edukacji finansowej. Nawet w przypadku udostępnienia wysokiej jakości programów edukacji finansowej oraz profesjonalnego doradztwa ludzie mogą uznać, że nie są im one potrzebne.

V        Edukacja finansowa i informacja finansowa - zróżnicowane podejście

Zdolności konsumenta do zrozumienia mechanizmów finansowych zmieniają się z biegiem życia. Zależą one od momentu życia konsumenta, jak również od jego poziomu wykształcenia, dochodów itp. Wiedza w dziedzinie finansów, zrozumienie, zdolności, umiejętności i kompetencje w tym zakresie oraz odpowiedzialność za finanse są bez wartości, jeżeli konsumencie nie mogą ich wykorzystywać w praktyce. W związku z tym edukacja finansowa powinna mieć charakter praktyczny, a nie czysto teoretyczny, w szczególności w przypadku konsumentów w starszym wieku. Programy edukacji finansowej muszą uwzględniać potrzeby konsumentów. Potrzeby te związane są z wiekiem, poziomem dochodów, stanem cywilnym, wykształceniem, postawą, zainteresowaniami, sektorem zatrudnienia itp.

Kwestie te pozwalają zidentyfikować podstawowe zasady programów edukacji finansowej. Programy te:

- powinny być skierowane do konkretnych odbiorców,

- muszą uwzględniać różne potrzeby i interesy zróżnicowanych grup konsumentów i powinny być sporządzone w ich własnym języku - informacje dla konsumentów powinny być konkretne i zrozumiałe,

- powinny być odpowiednie dla szerokiego kręgu odbiorców – dzieci, młodzieży, dorosłych, osób w wieku przedemerytalnym, emerytów – powinny wchodzić w zakres oficjalnego systemu edukacji, a następnie należy opracować konkretne programy szkoleniowe skierowane do określonych grup społecznych i ekonomicznych,

- powinny uwzględniać prawo klienta do składania reklamacji i ubiegania się o odszkodowanie.

Inna ważna kwestia polega na tym, że informacja konsumencka jest warunkiem niezbędnym lecz nie wystarczającym do podejmowania skutecznych decyzji. Udostępnienie konsumentom większej ilości informacji nie zawsze automatycznie oznacza wzrost posiadanych przez nich informacji. Konsumenci potrzebują informacji, ale muszą również być w stanie je zrozumieć i porównać z innymi informacjami. Konsumencie zasypywani są często zbyt dużą ilością informacji i mają problemy z ich filtrowaniem. Może to spowodować zmniejszenie poziomu zrozumienia i zdolności do podejmowania właściwych decyzji. Informacji nie należy mylić z edukowaniem i poradnictwem.

Zazwyczaj konsumenci o niskim poziomie dochodów mają mniejszy dostęp do informacji, ponieważ nie korzystają regularnie z produktów finansowych. Z usług niezależnych doradców finansowych korzysta wielu klientów, za wyjątkiem klientów o niskich dochodach. Ze szczególną uwagą należy potraktować kwestię dostępności niezależnych porad wysokiej jakości dla konsumentów o niskim poziomie dochodów.

VI       Opracowanie i wdrożenie programów edukacji finansowej

W proces edukacji finansowej należy włączyć wszystkie podmioty: państwo, organizacje pozarządowe, organizacje konsumenckie oraz instytucje finansowe. Konieczny jest jasny podział kompetencji. Instytucje finansowe dysponują wiedzą fachową niezbędną do opracowania konkretnych i praktycznych programów edukacji, jednak nie mogą same zapewnić edukacji i poradnictwa w dziedzinie finansów. Inne wiarygodne podmioty zajmujące się edukacją finansową to niezależne instytucje takie jak organizacje konsumenckie i państwo. Najlepszym rozwiązaniem jest wspólne prowadzenie edukacji finansowej przez instytucje finansowe i organizacje konsumenckie, co zapewni ochronę praw konsumenta i powstrzyma przed skłanianiem konsumentów do kupowania produktów finansowych.

VII.    Edukacja finansowa na szczeblu UE

Edukacja finansowa jest udostępniana przez różne instytucje i organizacje: organy nadzoru finansowego, instytucje finansowe, agencje zajmujące się kształceniem dorosłych, organizacje konsumenckie itp. Władze krajowe w 11 państwach członkowskich są najważniejszymi promotorami edukacji finansowej. Główny temat to teoria pieniądza oraz sposób korzystania z konta bankowego. Do programów edukacji finansowej włączane jest także zarządzanie kredytami i pożyczkami, a także kwestie takie jak inwestycje, oszczędności, ubezpieczenia i zarządzanie ryzykiem. W dziedzinie edukacji finansowej Komisja podjęła następujące inicjatywy:

· Komisja utworzyła stronę internetową „Dolceta” zapewniającą edukację wśród dorosłych konsumentów – strona ta jest tłumaczona na wszystkie języki urzędowe Unii (z wyjątkiem rumuńskiego i bułgarskiego) i jest dostosowana do potrzeb rynków krajowych.

· Komisja zdecydowała o rozszerzeniu strony Dolceta o dział przeznaczony dla szkoły podstawowej i średniej - ten nowy projekt skierowany jest do młodzieży oraz do nauczycieli. Celem jest wsparcie nauczycieli we włączaniu do lekcji zagadnień finansowych i oceniania uczniów pod kątem znajomości tego przedmiotu.

· „Europe Diary” – folder rozdawany uczniom szkół średnich w celu poinformowania o ich prawach jako konsumentów. Zawiera ona rozdział poświęcony kwestiom pieniądza oraz zadłużenia, w którym wyjaśniono zasady działania instytucji finansowych i cechy produktów i który zawiera również ostrzeżenie przed ryzykiem wynikającym z nadmiernego zapożyczania się.

· W marcu 2007 r. Komisja zorganizowała konferencję „Increasing Financial Capability” (poprawa stanu wiedzy na temat finansów), aby podkreślić znaczenie świadczenia edukacji finansowej wysokiej jakości oraz zapewnić forum wymiany sprawdzonych rozwiązań.

· zielonej księdze w sprawie detalicznych usług finansowych na jednolitym rynku stwierdzono, że możliwe są aktywniejsze działania w celu wspierania edukacji finansowej.

· Komunikat Komisji w sprawie edukacji finansowej (COM(2007)226)

VIII.   Działania

- Państwa członkowskie powinny odgrywać kluczową rolę w zapewnianiu edukacji finansowej. Na szczeblu unijnym należy jednak opracować podstawowy program edukacji w dziedzinie finansów. Program ten powinien obejmować wspólne zasady stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

- Najlepszym sposobem poprawienia stanu wiedzy na temat finansów jest włączenie przedmiotu dotyczącego kwestii finansowych do programu szkolnego. Najlepsze wyniki przyniosłoby wprowadzenie obowiązkowej edukacji finansowej w szkole. Komisja powinna zalecić państwom członkowskim włączenie edukacji finansowej do krajowych programów szkolnych.

- Należy przyjąć specjalną strategię poprawy świadomości finansowej różnych grup społecznych: dzieci w szkole podstawowej i średniej, studentów na uniwersytetach, dorosłych, osób o niskich dochodach oraz osób pobierających świadczenia emerytalno-rentowe.

- Państwa członkowskie powinny utworzyć sieć edukacji finansowej, w której uczestniczyłby zarówno sektor rządowy, jak i pozarządowy, a także nauczyciele specjalnie przeszkoleni w tym celu.

- Komisja Europejska powinna zachęcać państwa członkowskie do wprowadzenia edukacji finansowej przeznaczonej dla konsumentów zbliżających się do końca kariery zawodowej lub pobierających świadczenia emerytalno-rentowe. Kwestia ta ma duże znaczenie, ponieważ obecnie systemy zabezpieczenia społecznego są tworzone w taki sposób, by ryzyko ponosili obywatele, a nie państwo.

- Komisja powinna utworzyć linię budżetową przeznaczoną na programy edukacji finansowej na szczeblu UE. Należy przeznaczyć środki na kampanie medialne, zwiększanie poziomu świadomości konsumentów co do problemów powodowanych przez niski poziom orientacji w dziedzinie finansów.


OPINIA Komisji Gospodarczej i Monetarnej (17.9.2008)

dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

w sprawie ochrony konsumentów: poprawa edukacji konsumenckiej i wiedzy na temat kredytów i finansów

(2007/2288(INI))

Sprawozdawca komisji opiniodawczej(*): Jean-Paul Gauzès

(*) Komisja zaangażowana – art. 47 Regulaminu

WSKAZÓWKI

Komisja Gospodarcza i Monetarna zwraca się do Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  podkreśla, że celem zwiększania wiedzy i podnoszenia świadomości konsumentów w zakresie finansów i kredytów jest większe uświadomienie im realiów ekonomicznych i finansowych, aby rozumieli oni zobowiązania ekonomiczne i unikali niepotrzebnego ryzyka, nadmiernego zadłużenia i wykluczenia finansowego; uważa, że działania szkoleniowe i informacyjne powinny umożliwić konsumentom przyjęcie niezależnej, opartej na własnej ocenie postawy wobec produktów finansowych, które są im oferowane lub z których zamierzają skorzystać; wzywa rządy państw członkowskich i władze lokalne do przyjęcia i koordynowania środków i inicjatyw mających na celu podnoszenie świadomości finansowej obywateli, przy udziale instytucji finansowych, innych zainteresowanych stron, mediów, pracowników systemu edukacji i doradców oraz organizacji konsumentów; wzywa Komisję do przedstawienia europejskiego programu edukacji finansowej;

2.  stwierdza, że kryzys na rynku ryzykownych kredytów hipotecznych ilustruje nie tylko niebezpieczeństwa wynikające z nieodpowiedniego informowania kredytobiorców, lecz również brak zrozumienia i znajomości tego rodzaju informacji, prowadzący konsumentów do niedostatecznej świadomości ryzyka niewypłacalności i do nadmiernego zadłużenia;

3.  uważa, że konieczne jest skuteczne, jasne i zrozumiałe podawanie informacji, zwłaszcza w reklamach produktów finansowych, oraz że instytucje finansowe powinny przedstawiać dostateczne informacje przed zawarciem umowy, a w szczególności ściśle stosować przepisy dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych(1) (MiFID) oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki(2); wzywa Komisję do przedstawienia spójnych szczególnych wniosków legislacyjnych dotyczących ujednoliconego systemu informowania i ochrony konsumentów, zwłaszcza w przypadku kredytów hipotecznych (np. ujednolicone, proste i porównywalne europejskie znormalizowane ulotki informacyjne obejmujące jednakowe wskazanie rocznej stopy naliczanego oprocentowania itp.);

4.  sugeruje, że podstawy ekonomii i finansów powinny zostać wprowadzone do programów szkolnych i dostosowane do różnych poziomów kształcenia oraz że przedmiot ten powinien kłaść nacisk na prawidłowe zarządzanie budżetem rodzinnym i właściwe korzystanie z najpowszechniejszych produktów finansowych; przypomina, że wiedzę finansową można propagować wśród szerokich rzesz konsumentów i obywateli za pośrednictwem mediów i wszystkich dostępnych technologii informacyjnych;

5.  jest zdania, że należy przeszkolić w zakresie finansów gospodarstwa domowego i świadomości kredytowej pracowników socjalnych, którzy są w kontakcie z rodzinami zagrożonymi nadmiernym zadłużeniem i wykluczeniem finansowym, aby mogli oni w przydatny sposób doradzać im lub ostrzegać je przed ryzykiem; wzywa do opracowania specjalnych programów dotyczących produktów systemu bankowego, przeznaczonych dla młodzieży przybywającej do Unii Europejskiej w celu wykształcenia przyszłych konsumentów i podniesienia ich świadomości w zakresie europejskich praktyk finansowych, a także dla emerytów, aby potrafili wyszukać lepsze, tańsze i odpowiedniejsze produkty i usługi;

6.  uważa, że władze publiczne powinny wzmacniać i wspierać działania organizacji zaangażowanych w edukację i podnoszenie świadomości konsumentów w zakresie finansów i kredytów;

7.  podkreśla, że upodmiotowienie i wykształcenie konsumentów pomaga podnosić konkurencyjność, jakość i innowacyjność branży usług bankowych i finansowych, i przypomina, że wykształceni i pewni siebie inwestorzy mogą zwiększać płynność rynków kapitałowych z korzyścią dla inwestycji i wzrostu; podkreśla, że edukacja i ochrona konsumentów nie zastąpi nigdy skutecznego nadzoru, ale faktycznie podnosi jego skuteczność, jeżeli zachowano odpowiednią równowagę tych elementów.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

9.9.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

33

0

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Mariela Velichkova Baeva, Paolo Bartolozzi, Zsolt László Becsey, Pervenche Berès, Sebastian Valentin Bodu, Sharon Bowles, Udo Bullmann, Manuel António dos Santos, Christian Ehler, Elisa Ferreira, José Manuel García-Margallo y Marfil, Jean-Paul Gauzès, Robert Goebbels, Donata Gottardi, Gunnar Hökmark, Karsten Friedrich Hoppenstedt, Othmar Karas, Christoph Konrad, Guntars Krasts, Kurt Joachim Lauk, Andrea Losco, Astrid Lulling, Gay Mitchell, Sirpa Pietikäinen, John Purvis, Alexander Radwan, Bernhard Rapkay, Heide Rühle, Eoin Ryan, Antolín Sánchez Presedo, Salvador Domingo Sanz Palacio, Olle Schmidt, Peter Skinner, Margarita Starkevičiūtė, Ieke van den Burg

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Harald Ettl, Piia-Noora Kauppi, Vladimír Maňka, Bilyana Ilieva Raeva, Margaritis Schinas

(1)

Dz.U. L 145 z 30.4.2004, s. 1.

(2)

Dz.U. L 133 z 22.5.2008, s. 66.


WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

7.10.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

35

0

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Cristian Silviu Buşoi, Charlotte Cederschiöld, Gabriela Creţu, Mia De Vits, Janelly Fourtou, Evelyne Gebhardt, Hélène Goudin, Małgorzata Handzlik, Christopher Heaton-Harris, Anna Hedh, Iliana Malinova Iotova, Pierre Jonckheer, Kurt Lechner, Toine Manders, Catiuscia Marini, Arlene McCarthy, Nickolay Mladenov, Catherine Neris, Zita Pleštinská, Karin Riis-Jørgensen, Zuzana Roithová, Heide Rühle, Leopold Józef Rutowicz, Christel Schaldemose, Andreas Schwab, Marianne Thyssen, Jacques Toubon, Barbara Weiler, Marian Zlotea

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Emmanouil Angelakas, Wolfgang Bulfon, Colm Burke, Giovanna Corda, Othmar Karas, José Ribeiro e Castro, Olle Schmidt

Informacja prawna - Polityka ochrony prywatności