Procedura : 2008/2039(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A6-0491/2008

Teksty złożone :

A6-0491/2008

Debaty :

PV 12/01/2009 - 23
CRE 12/01/2009 - 23

Głosowanie :

PV 15/01/2009 - 6.2
Wyjaśnienia do głosowania
Wyjaśnienia do głosowania
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P6_TA(2009)0024

SPRAWOZDANIE     
PDF 182kWORD 147k
9.12.2008
PE 412.284v02-00 A6-0491/2008

w sprawie transpozycji i stosowania dyrektywy 2002/73/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy

(2008/2039(INI))

Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia

Sprawozdawczyni: Teresa Riera Madurell

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE
 OPINIA KOMISJI ZATRUDNIENIA I SPRAW SOCJALNYCH
 WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie transpozycji i stosowania dyrektywy 2002/73/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy

(2008/2039(INI))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając porozumienie międzyinstytucjonalne z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa(1) zawarte przez Parlament, Radę i Komisję,

–   uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/73/WE z dnia 23 września 2002 r. zmieniającą dyrektywę Rady 76/207/EWG w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy(2),

–   uwzględniając art. 45 Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia oraz opinię Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych (A6-0491/2008),

A. mając na uwadze, że zasady demokracji i rządów prawa zapisane w Traktacie WE upoważniają prawodawcę do monitorowania przyjętych przez siebie przepisów,

B.  mając na uwadze, że zadanie Parlamentu jako współprawodawcy w zakresie monitorowania wdrażania dyrektywy 2002/73/WE jest skomplikowane z uwagi na niewielką ilość informacji udostępnianych przez Komisję; mając na uwadze, że w związku z tym przesłano pisma z prośbą o informacje do właściwych komisji narodowych parlamentów i organów ds. równości, spośród których odpowiedziało 27 narodowych parlamentów i 16 organów ds. równości,

C. mając na uwadze, że dyrektywa 2002/73/WE jest kamieniem milowym w procesie dążenia do osiągnięcia równości kobiet i mężczyzn oraz przeciwdziała dyskryminacji ze względu na płeć w całym społeczeństwie,

D. mając na uwadze, że definicję „molestowania seksualnego” ustanowiono po raz pierwszy na szczeblu UE w dyrektywie 2002/73/WE oraz że w dyrektywie tej określono również dyskryminację bezpośrednią, dyskryminację pośrednią i molestowanie, zabroniono dyskryminacji kobiet związanej z ciążą lub urlopem macierzyńskim i określono prawo powrotu na to samo lub równoważne stanowisko po urlopie macierzyńskim, ojcowskim lub adopcyjnym, jeżeli państwa członkowskie uznają takie prawa,

E.  mając na uwadze, że państwa członkowskie podjęły szereg zobowiązań z tytułu wdrażania dyrektywy 2002/73/WE do dnia 5 października 2005 r., takich jak:

Ø wskazanie organu lub organów właściwych do spraw promowania, analizowania, nadzorowania i wspierania równego traktowania mężczyzn i kobiet,

Ø promowanie dialogu społecznego między przedstawicielami pracodawców i pracowników w celu wspierania równego traktowania, włącznie z nadzorowaniem praktyk w miejscu pracy, poprzez układy zbiorowe itp.,

Ø wspieranie dialogu z właściwymi organizacjami pozarządowymi w celu promocji zasady równego traktowania,

Ø zaplanowane i systematyczne promowanie równego traktowania w miejscu pracy, np. poprzez sprawozdania na temat równości w przedsiębiorstwie prezentujące regularnie informacje o równym traktowaniu mężczyzn i kobiet,

Ø skuteczne środki zapewniające faktyczne sankcje w wypadku naruszenia dyrektywy, przy czym rekompensata dla ofiar nie może być ograniczona poprzez wcześniejsze ustalenie górnego limitu, z wyjątkiem bardzo nielicznych przypadków,

Ø zapewnienie osobom, które wspierają ofiary dyskryminacji ze względu na płeć i molestowania, takiej samej ochrony przed niekorzystnym traktowaniem,

Ø składanie Komisji co cztery lata sprawozdań dotyczących środków przyjętych w celu zapewnienia szczególnych korzyści osobom płci niedostatecznie reprezentowanej w działalności zawodowej, a także wdrażanie tych środków,

Ø zapewnienie, że przepisy umów lub porozumień naruszających dyrektywę podlegają zmianie lub są uznane za nieważne,

F.  mając na uwadze, że powolne lub niskiej jakości wdrażanie dyrektywy 2002/73/WE zagraża realizacji strategii lizbońskiej i wykorzystaniu pełnego potencjału zdolności społecznych i gospodarczych UE,

G. mając na uwadze, że wiele państw członkowskich doświadczyło trudności w transponowaniu dyrektywy 2002/73/WE, zwłaszcza w zakresie wprowadzania do ich ustawodawstw szczegółowych i właściwych środków na rzecz poprawy równości płci oraz na rzecz zmniejszenia dyskryminacji w odniesieniu do uzyskiwania zatrudnienia, do szkolenia zawodowego i awansu oraz do warunków pracy,

H. mając na uwadze, że wskaźniki wykazują, że w latach po wejściu w życie nowego, ulepszonego prawodawstwa w sprawie równego traktowania nie osiągnięto żadnych wartych wspomnienia rezultatów w zakresie możliwości uzyskiwania zatrudnienia i awansu przez kobiety,

I.   mając na uwadze, że w wielu państwach członkowskich włączanie problematyki równości płci do głównego nurtu decyzji politycznych i administracyjnych jest niemożliwe z uwagi na brak wiedzy i świadomości w odniesieniu do tego podejścia,

J.   mając na uwadze, że dyskryminację ze względu na płeć w innych aspektach społecznych i politycznych pogłębiają utrzymujące się różnice w zakresie płac kobiet i mężczyzn, zwłaszcza pomiędzy tzw. sfeminizowanymi i zmaskulinizowanymi sektorami gospodarki,

K. mając na uwadze, że niezależność ekonomiczna kobiet ma zasadnicze znaczenie dla ich emancypacji, a zatrudnienie wraz z zapewnieniem praw jest gwarancją ich osobistego rozwoju i integracji społecznej,

1.  wzywa Komisję do uważnego monitorowania transpozycji dyrektywy 2002/73/WE oraz zgodności z prawodawstwem wynikającym z tej transpozycji oraz do dalszego wywierania presji na państwa członkowskie; podkreśla potrzebę udostępnienia odpowiednich środków dla realizacji tych celów;

2.  przypomina o ust. 34 porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie lepszego stanowienia prawa, a w szczególności o zobowiązaniu Rady do zachęcania państw członkowskich do sporządzania i publikowania tabel ilustrujących korelację między dyrektywami a krajowymi środkami transpozycji; uważa, że dostępność tabel korelacji ułatwiłaby zadanie Komisji w zakresie monitorowania transpozycji dyrektywy 2002/73/WE;

3.  zauważa, że bliska współpraca między właściwymi komisjami parlamentów krajowych a Parlamentem Europejskim w ramach monitorowania transpozycji i wdrażania przepisów w zakresie równości płci przybliżyłaby tę kwestię politykom i obywatelom;

4.  docenia liczne i szczegółowe odpowiedzi przekazane w krótkim czasie przez narodowe parlamenty i organy ds. równości na temat obecnego stanu wdrażania oraz związanych z nim problemów;

5.  ubolewa, że sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady, które ma się opierać na informacjach przekazanych przez państwa członkowskie przed końcem 2005 r., jest jeszcze niedostępne;

6.  ubolewa nad faktem, że w przepisy w szeregu państw członkowskich nie podają wystarczająco jasno i wyraźnie definicji dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, molestowania i molestowania seksualnego;

7.  jest zaniepokojony, że w szeregu państw członkowskich zakres zakazanych form dyskryminacji jest niewystarczająco szeroki z punktu widzenia zgodności z dyrektywą 2002/73/WE; przypomina, że zakazane formy dyskryminacji dotyczą zarówno sektora prywatnego jak i publicznego;

8.  ubolewa nad faktem, że niektóre przepisy krajowe naruszają zasadę skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, wprowadzając górne limity wypłacania rekompensat lub odszkodowań ofiarom dyskryminacji;

9.  zwraca uwagę na fakt, że mniej korzystne traktowanie kobiet związane z ciążą lub urlopem macierzyńskim stanowi dyskryminację; ubolewa, że niektóre państwa członkowskie nie uznały wyraźnie prawa powrotu na to samo lub równoważne stanowisko po urlopie macierzyńskim;

10. wzywa państwa członkowskie do zadbania o pełną, prawidłową i skuteczną transpozycję oraz odpowiednie wdrożenie wszystkich postanowień dyrektywy 2002/73/WE;

11. powołuje się na fakt, że zasada równego traktowania nie ma zastosowania we wszystkich systemach zabezpieczeń społecznych; wzywa państwa członkowskie i Komisję do zapewnienia, że w szczególności pracownicze systemy emerytalne nie są dyskryminujące dla kobiet oraz że nie pogłębiają istniejących wzorców, według których kobiety znajdują się w nieuprzywilejowanej sytuacji pod względem korzyści i składek;

12. przyjmuje z zadowoleniem starania tych państw członkowskich, które rozszerzyły lub wzmocniły wymogi dyrektywy 2002/73/WE, a zwłaszcza inicjatywy, które wprowadziły ochronę przed dyskryminacją w nowych grupach społecznych;

13. zwraca się do państw członkowskich o podjęcie kroków w celu zachęcenia pracodawców do sprzyjania takim warunkom pracy, które uniemożliwiają molestowanie seksualne i molestowanie na tle płci, oraz do ustanowienia szczególnych procedur zapobiegających takiemu zachowaniu;

14. wzywa państwa członkowskie do budowy zdolności i zapewnienia odpowiednich środków organom ds. równego traktowania i równych szans dla kobiet i mężczyzn określonych w dyrektywie 2002/73 i przypomina o wymogu dyrektywy w zakresie zagwarantowania niezależności tych organów;

15. odnotowuje różne podejścia do wdrażania art. 8a dyrektywy 2002/73/WE, w którym podkreśla się potrzebę współpracy i wymiany najlepszych wzorców między państwami członkowskimi; uważa, że zarówno sieć Komisji skupiająca krajowe organy ds. równości płci jak i Equinet stanowią ważne narzędzia wzmacniania tej współpracy i promowania jednolitego wdrażania prawa Wspólnoty w dziedzinie równego traktowania kobiet i mężczyzn;

16. przyjmuje z zadowoleniem zamiar Komisji dotyczący przeprowadzenia w 2009 r. badania poświęconego organizacji organów ds. równości; zachęca Komisję i państwa członkowskie do oceny poziomu wiedzy obywateli UE na temat usług oferowanych przez organy ds. równości oraz do zainicjowania kampanii informacyjnych w celu poprawy znajomości tych organów;

17. zwraca uwagę na niewystarczający poziom świadomości praw wynikających z dyrektywy 2002/73/WE wśród kobiet, jak wskazuje niewielka liczba postępowań w zakresie równości płci oraz składanych skarg; zwraca się do państw członkowskich, związków zawodowych, pracodawców i organizacji pozarządowych do zintensyfikowania starań na rzecz informowania kobiet o możliwościach dostępnych dla ofiar z tytułu krajowych przepisów obowiązujących od 2005 r.;

18. zwraca uwagę na ograniczoną wiarę w ochronę sądową wśród ofiar dyskryminacji; wzywa państwa członkowskie do zapewnienia, że udzielane wsparcie jest niezależne i bezpłatne, do zwiększenia gwarancji dla ofiar dyskryminacji oraz do zapewnienia ochrony sądowej osobom występującym w obronie osób chronionych dyrektywą 2002/73/WE lub składającym zeznania w ich imieniu;

19. wzywa Komisję do zbadania, czy państwa członkowskie dbają o to, aby ofiarom, stowarzyszeniom i organizacjom, które mają uzasadniony interes w zapewnieniu zgodności z przepisami dyrektywy 2002/73/WE, nie uniemożliwiano, poprzez przeszkody prawne lub inne, np. za krótkie terminy, wszczynania postępowania sądowego w razie naruszenia przepisów zapewniających ochronę przed dyskryminacją i naruszenia równości praw lub, w przypadku ofiar, dochodzenia pełni praw wynikających z dyrektywy 2002/73/WE w innych postępowaniach administracyjnych;

20. uznaje pozytywne skutki dla zapobiegania występowaniu praktyk dyskryminacyjnych i dla ich oceny, których źródeł można upatrywać w bliskiej współpracy organów ds. równości i inspektorów pracy; wzywa państwa członkowskie, aby kładły nacisk na szkolenie inspektorów pracy w świetle nowych obowiązków wynikających z transpozycji dyrektywy 2002/73/WE oraz na nowotworzone narzędzia, takie jak przesunięcie ciężaru dowodu;

21. podkreśla kluczową rolę organizacji pozarządowych w udzielaniu wsparcia ofiarom dyskryminacji; zwraca się do władz publicznych o przeznaczenie środków na projekty w zakresie mediacji i wsparcia, które są trudniejsze do przeprowadzenia od kampanii informacyjnych;

22. podkreśla znaczenie wiarygodnych, porównywalnych i dostępnych wskaźników ilościowych i jakościowych oraz statystyk uwzględniających płeć dla zapewnienia wdrażania i monitorowania dyrektywy; wzywa organy ds. równości do zwiększenia wysiłków na rzecz prowadzenia niezależnych badań, publikowania niezależnych sprawozdań i przestawiania zaleceń dotyczących wszelkich kwestii związanych z dyskryminacją; przypomina o roli Europejskiego Instytutu ds. Równości Mężczyzn i Kobiet, któremu powierzono zadanie gromadzenia i analizowania informacji dotyczących równości płci, podnoszenia świadomości obywateli UE w dziedzinie równości płci oraz opracowywania narzędzi metodologicznych wspierających uwzględnianie problematyki płci;

23. wskazuje na potrzebę wzmacniania dialogu społecznego między partnerami społecznymi w celu stosowania zasady równego traktowania poprzez monitorowanie praktyk w miejscu pracy, układy zbiorowe, kodeksy postępowania, badania i wymianę doświadczeń oraz dobrych wzorców;

24. zachęca państwa członkowskie do włączenia do przepisów krajowych wymogu, aby przedsiębiorstwa sporządzały i wdrażały roczne plany na rzecz równości płci oraz praw kobiet i mężczyzn mających członków ich rodzin na utrzymaniu oraz gwarantowały zrównoważoną pod względem płci reprezentację w ich organach zarządzających;

25. zwraca się do państw członkowskich, aby zachęcały pracodawców do dostarczania pracownikom i ich przedstawicielom regularnych informacji związanych z poszanowaniem zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn;

26. zwraca się do państw członkowskich, aby zachęcały pracodawców do dostarczania pracownikom i ich przedstawicielom regularnych informacji związanych z kwestiami płci i ich prawem do urlopów;

27. podkreśla potrzebę opracowywania krajowych mechanizmów celem monitorowania wdrażania zasady równości wynagrodzenia i powrotu do pracy po urlopie macierzyńskim, ojcowskim lub opiekuńczym nad członkiem rodziny;

28. zauważa, że różnica w zakresie płac nadal istnieje, a kobiety zarabiają średnio o 15% mniej niż mężczyźni, co oznacza, że różnica ta zmniejszyła się tylko o 1% w latach 2000-2006 i że odsetek kobiet na stanowiskach kierowniczych wciąż jest znacznie niższy niż w przypadku mężczyzn; podkreśla potrzebę opracowania krajowych mechanizmów monitorowania i wdrażania zasady równości wynagrodzenia i wzywa Komisję, aby odnowiła w tym celu planowanie środków wsparcia, zapewniając przy tym stosowne poszanowanie zasady pomocniczości;

29.      podkreśla konieczność zachęcania do podejmowania inicjatyw przyczyniających się do rozwijania i wdrażania w przedsiębiorstwach polityki personalnej i pozytywnych działań, które promują równouprawnienie kobiet i mężczyzn; zachęca państwa członkowskie do włączenia do przepisów krajowych wymogu, aby przedsiębiorstwa sporządzały i wdrażały roczne plany na rzecz równości płci oraz gwarantowały zrównoważoną pod względem płci reprezentację w ich organach zarządzających;

30. przypomina państwom członkowskim o znaczeniu czynnego uwzględniania problematyki płci i godzenia życia rodzinnego z zawodowym podczas opracowywania i wdrażania przepisów prawnych;

31. kładzie nacisk na konieczność walki ze szczególnymi przeszkodami, jakie napotykają kobiety i dziewczęta niepełnosprawne oraz rodzice dzieci niepełnosprawnych, w odniesieniu do równego dostępu do edukacji i rynku pracy, oraz na konieczność dostosowania środków w celu włączenia wymiaru równości płci do wszystkich polityk, a także dostosowania środków do szczególnych potrzeb takich grup.

32. podkreśla konieczność zapewnienia większej elastyczności w odniesieniu do urlopu rodzicielskiego, w szczególności w przypadku rodziców dzieci niepełnosprawnych;

33. wzywa państwa członkowskie do przyjęcia ukierunkowanych środków w celu walki z dyskryminacją dziewcząt i młodych kobiet w okresie przejściowym pomiędzy szkołą a szkoleniem zawodowym, a także pomiędzy szkoleniem zawodowych a życiem zawodowym, a także podczas powrotu na rynek pracy po urlopie macierzyńskim lub opiekuńczym; podkreśla konieczność tworzenia publicznych placówek opieki nad dziećmi, opieki pielęgniarskiej i pomocy osobom starszym; przypomina państwom członkowskim o zobowiązaniu, jakie podjęły w tej sprawie na szczycie w Barcelonie w 2002 r.

34. wzywa Komisję do zbadania, do jakiego stopnia państwa członkowskie skorzystały z możliwości przyjęcia szczególnych pozytywnych środków tam, gdzie niedogodności napotykane przez kobiety w karierze zawodowej są szczególnie poważne i oczywiste; wzywa Komisję do opracowania sprawozdania na ten temat;

35. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, parlamentom narodowym oraz krajowym organom ds. równości.

(1)

Dz.U. C 321 z 31.12.2003, s. 1.

(2)

Dz.U. L 269 z 5.10.2002, s. 15.


UZASADNIENIE

Równość kobiet i mężczyzn jest prawem podstawowym, mającym uprzywilejowany status w prawie UE, jednakże jak pokazuje różnica 28,4 punktów procentowych w stopie zatrudnienia mężczyzn i kobiet w roku 2007 dla UE27(1), nierówność płci na rynku pracy jest nadal problemem strukturalnym, który należy rozwiązać. Rozwiązanie tego problemu ma ogromne znaczenie nie tylko z oczywistej przyczyny, że równość stanowi prawo podstawowe, ale i dlatego, że Rada Europejska w Lizbonie w marcu 2000 r. powierzyła Unii Europejskiej zadanie podniesienia stopy zatrudnienia kobiet do ponad 60% do 2010 r.

Ponadto, jak pokazują dane liczbowe dotyczące różnicy płac, brak równości kobiet i mężczyzn należy zlikwidować nie tylko w kontekście stopy zatrudnienia, ale także pod względem jego jakości. W sprawozdaniu Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych z 2008 r. w sprawie globalnych różnic w płacy kobiet i mężczyzn stwierdza się, że wyższy poziom wykształcenia kobiet nie zawsze powoduje mniejszą różnicę w płacy, bowiem w niektórych przypadkach różnica ta faktycznie rośnie wraz z poziomem wykształcenia.

Przyjmując dyrektywę 2002/73/WE z dnia 23 września 2002 r. zmieniającą dyrektywę Rady 76/207/EWG, Parlament Europejski i Rada dały państwom członkowskim skuteczne narzędzie ulepszania krajowych przepisów dotyczących równego traktowania kobiet i mężczyzn na rynku pracy.

Niemniej jednak powolne lub niskiej jakości wdrażanie przedmiotowej dyrektywy zagraża realizacji strategii lizbońskiej i wykorzystaniu pełnego potencjału zdolności społecznych i gospodarczych UE.

Zgodność – stan obecny

Postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom w związku z niedopełnieniem obowiązku zgłaszania środków transpozycji:

Po upływie terminu transpozycji dyrektywy (5 października 2005 r.) dziewięć państw członkowskich nie dopełniło obowiązku zgłoszenia środków transpozycji dyrektywy. W związku z tym Komisja wszczęła wobec tych wszystkich państw członkowskich postępowanie w sprawie naruszenia prawa wspólnotowego, którego wynikiem były dwa postępowania – wobec Belgii i Luksemburga – w sprawie uchybienia zobowiązaniom w związku z niedopełnieniem obowiązku zgłaszania środków transpozycji.

Postępowania w sprawie niezgodności:

Z uwagi na złożony i nowatorski charakter postanowień dyrektywy Komisja wykryła wiele problemów z transpozycją. W związku z tym w pierwszej połowie 2007 r. wysłano wezwania do usunięcia uchybień do 22 państw członkowskich. Wśród 23 ustawodawstw monitorowanych pod kątem zgodności, jedynym państwem członkowskim, które nie otrzymało wezwania do usunięcia uchybienia, jest Hiszpania.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie 22 państwa członkowskie mają poważne problemy dotyczące niezgodności. Doświadczenie pokazuje, że liczne zastrzeżenia zgłaszane przez Komisję w postępowaniu w sprawie naruszenia prawa wspólnotowego znajdują rozwiązanie w następstwie wezwania do usunięcia uchybienia, a zwłaszcza uzasadnionej opinii.

Według Komisji wszystkie państwa członkowskie odpowiedziały na wezwania do usunięcia uchybień, zaś w chwili obecnej Komisja kończy analizę odpowiedzi. Komisja FEMM została poinformowana, że Estonia i Finlandia otrzymały już uzasadnioną opinię i że do końca 2008 r. spodziewana jest decyzja Komisji co do dalszych działań w zakresie pozostałych otwartych postępowań, tj. doręczenia uzasadnionych opinii albo zamknięcia spraw.

Sprawy sądowe

Trybunał Sprawiedliwości orzekł niedawno, że Belgia i Luksemburg naruszyły obowiązek powiadomienia, chociaż od tego czasu Luksemburg dokonał transpozycji dyrektywy.

W dniu 27 maja 2008 r. na posiedzeniu komisji FEMM odbyła się wymiana poglądów w tej sprawie; Komisja poinformowała wówczas, że pierwsze sprawozdanie dotyczące transpozycji przedmiotowej dyrektywy będzie przedstawione w pierwszej połowie 2009 r., po przeanalizowaniu wyniku postępowań w sprawie naruszenia prawa wspólnotowego.

Definicje

W 15 państwach nastąpiła nieprawidłowa pod różnymi względami transpozycja definicji.

Wiele państw członkowskich opowiedziało się za ogólną definicją dyskryminacji, w której nie wspomina się o dyskryminacji na tle płci, jednakże posługiwanie się ogólnymi pojęciami – np. brak odniesień do ciąży lub brak wymogów w zakresie statystyk sądowych w podziale na płeć dotyczących pozwów związanych z dyskryminacją na tle płci – może wywołać skutki uboczne sprzeczne z duchem dyrektywy.

Innym najczęściej powracającym problemem w transpozycji omawianej dyrektywy jest brak odniesienia do definicji „molestowania seksualnego” lub włączenie tego pojęcia do ogólnej definicji molestowania, co utrudnia ochronę ofiar molestowania seksualnego, zwłaszcza pod względem dowodów.

Brak definicji dyskryminacji pośredniej również stanowi powszechny problem pomimo faktu, że obecnie jest to jedna z najbardziej podstępnych form dyskryminacji. Jak już wspomniano, utrzymujące się różnice w zakresie płac kobiet i mężczyzn pokazują, w jakiej mierze kobiety i mężczyźni wykonujący tę samą pracę plasują się w różnych kategoriach zawodowych oraz do jakiego stopnia sektory o wysokim wskaźniku zatrudnienia kobiet pokrywają się nieustannie z sektorami o niskich wynagrodzeniach.

Z drugiej strony niektóre państwa członkowskie rozszerzyły lub wzmocniły definicje, umieszczając w nich np. wyraźną wzmiankę o „tożsamości transseksualnej i jej wyrażaniu” lub określając dyskryminację związaną z rodzicielstwem jako formę dyskryminacji ze względu na płeć.

Zakres stosowania

Zakres stosowania dyrektywy nie został prawidłowo wdrożony w 18 państwach członkowskich, przy czym najpowszechniejsze było pominięcie działalności na własny rachunek oraz przynależności i zaangażowania w stowarzyszeniach pracowników lub pracodawców.

W niektórych jednak państwach członkowskich zakres stosowania został rozszerzony ponad wymogi dyrektywy, tak aby objąć również:

- zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczną, opiekę zdrowotną, edukację oraz wymianę towarów i usług;

- nie tylko pojedyncze osoby, lecz także grupy osób, osoby prawne i organizacje;

- nie tylko płace, lecz wszelkie inne korzyści zapewniane przez pracodawcę pod pojęciem wynagrodzenia;

- pracowników krajowych organizacji poza państwem członkowskim.

Na Węgrzech ochrona obejmująca kobiety ciężarne została również zapewniona kobietom biorącym udział w programach sztucznego zapłodnienia.

Krajowe organy ds. równości

Art. 8a dyrektywy wymaga wskazania organu ds. równości: we wszystkich odpowiedziach, z wyjątkiem dwóch, które komisja FEMM otrzymała od organów ds. równości i parlamentów krajowych państw członkowskich, potwierdzono istnienie takiego organu.

Komisja odnotowała jednak, że 16 państw członkowskich nie dokonało prawidłowego wdrożenia przepisów, jako że istniejące organy ds. równości nie posiadały wszystkich uprawnień przewidzianych w dyrektywie lub ponieważ Komisja miała wątpliwości co do ich zdolności wykonywania zadań w niezależny sposób.

Doświadczenia porównawcze wskazują na istnienie znacznych różnic pod względem sposobu działania organów ds. równości, podstaw ich działania, nadzoru, personelu, zasobów finansowych itd., chociaż w większości odpowiedzi wskazuje się, że istnieje tendencja ukierunkowana na horyzontalne organy ds. równości, mające za zadanie walkę ze wszystkimi rodzajami dyskryminacji.

Jeżeli chodzi o zasoby ludzkie i środki finansowe, tutaj również występują znaczne różnice między państwami członkowskimi. Ilustracją tego problemu są dwie bardzo podobne odpowiedzi organów ds. równości przekazane komisji FEMM: z uwagi na brak środków nie można wystarczająco szybko reagować na przypadki dyskryminacji, ponieważ bardzo trudne staje się prowadzenie odpowiednich dochodzeń; nie zawsze możliwe jest świadczenie pomocy sądowej osobom, które w swoim mniemaniu padły ofiarą dyskryminacji, chociaż jest to przewidziane na mocy prawa; ponadto brak środków utrudnia monitorowanie planowania w dziedzinie równości, a z własnej inicjatywy organ ds. równości może prowadzić raczej tylko badania na małą skalę.

Struktura organizacyjna i uprawnienia

O ile w niektórych państwach członkowskich powołano zupełnie nowe organy ds. równości, w wielu z nich poszerzono i doprecyzowano uprawnienia organów już istniejących.

Zasadniczo istnieją trzy modele organizacji: państwa członkowskie oparte na systemie common law, państwa członkowskie mające system rzecznika praw obywatelskich oraz państwa członkowskie oparte na rzymskiej tradycji prawnej.

W systemach prawnych opartych na common law organ ds. równości jest uprawniony do prowadzenia dochodzeń i odgrywania roli w alternatywnych metodach rozwiązywania sporów, podczas gdy rzecznik praw obywatelskich, mający za zadanie walkę z dyskryminacją, może uczestniczyć w postępowaniach karnych. W systemach prawnych tradycji rzymskiej do udziału w postępowaniach cywilnych, społecznych i administracyjnych uprawnione są generalnie osoby fizyczne i prawne, zaś zadanie prowadzenia dochodzeń należy do uprawnień inspektorów pracy.

Stopień uprawnień przyznanych organom ds. równości różni się znacznie pomiędzy państwami członkowskimi, obejmując zwykłą pomoc pozasądową, uprawnienia mediacyjne, prawo dochodzenia z urzędu oraz uprawnienia do występowania w sprawach sądowych.

Decyzje i zalecenia wydawane przez organy ds. równości zwykle nie są prawnie wiążące, chociaż większość organów przyznaje, że wiąże się z nimi silne zobowiązanie moralne oraz że generalnie sąd lub pracodawcy przychylają się do nich. Rzecznik praw obywatelskich na Cyprze jest jedynym organem ds. równości i dyskryminacji mającym uprawnienia do nakładania sankcji i wydawania wiążących decyzji.

Innym przykładem jest holenderska Komisja ds. Równego Traktowania, będąca organem quasi-sądowym (niezależne dochodzenie, przesłuchanie i orzeczenie) działającym oddzielnie od sądownictwa. Jednakże prawne egzekwowanie orzeczenia tej komisji oraz roszczenia o odszkodowanie możliwe są jedynie za pośrednictwem sądu.

Szereg organów ds. równości ściśle współpracuje z inspektorami pracy. Dla przykładu, portugalska Agencja ds. Równości wizytuje miejsca pracy lub zwraca się do Głównego Inspektoratu Pracy o ocenę istnienia praktyk dyskryminacyjnych.

Rola pracodawców

Dyrektywa zachęca pracodawców do wspierania równego traktowania mężczyzn i kobiet w miejscu pracy w planowany i systematyczny sposób. W Holandii istnieje obowiązek sporządzania planów na rzecz równości płci w przedsiębiorstwach zatrudniających powyżej 30 osób, natomiast w Hiszpanii plany na rzecz równości są obowiązkowe w przypadku przedsiębiorstw zatrudniających ponad 250 osób lub jeżeli jest to określone w układzie zbiorowym. Z drugiej strony w estońskiej ustawie o równości płci wyraźnie wzywa się pracodawców do gromadzenia zróżnicowanych pod kątem płci danych statystycznych dotyczących zatrudnienia.

Rola społeczeństwa obywatelskiego

Odpowiedzi wskazują, że kobiety niechętnie walczą o swoje prawa, a organy ds. równości zgadzają się, że brak wnoszonych skarg jest oznaką ograniczonego zaufania do mechanizmu ochrony. Jak przyznaje grecki rzecznik praw obywatelskich, brakowi kontaktu na linii między mechanizmami instytucjonalnymi a indywidualnymi ofiarami dyskryminacji można zaradzić jedynie poprzez społeczne organizacje utrzymujące aktywność w terenie.

Istotne jest podejmowanie inicjatyw na rzecz wzmocnienia udziału społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza na szczeblu regionalnym i lokalnym, abstrahując od ogólnych kampanii informacyjnych i podnoszących świadomość, które zwykle pochłaniają większość funduszy dostępnych organizacjom pozarządowym. Stowarzyszeniom należy zapewnić środki na rzecz świadczenia niezależnej pomocy ofiarom dyskryminacji oraz dać uprawnienia do występowania jako strony w procesie, o czym wspomniano w art. 6 ust. 3 dyrektywy.

Faktem jest, że organizacje pozarządowe redagują szereg stron internetowych dostarczających poradnictwa w zakresie dyskryminacji, a w niewielu państwach członkowskich mogą one reprezentować ofiary dyskryminacji.

Wspieranie równouprawnienia płci

Krajowe ustawodawstwa nie wnoszą dużego wkładu w ogólniejsze aspekty wspierania równego traktowania, jak środki zapobiegawcze lub systematyczne strategie walki z dyskryminacją.

W regularnych sprawozdaniach Komisji na temat równości kobiet i mężczyzn podkreśla się co roku potrzebę wzmożonego uwzględniania problematyki płci, a utworzone niedawno w Hiszpanii nowe Ministerstwo Równości odzwierciedla starania na rzecz wcielenia tej idei w życie, jednak w państwach członkowskich poczyniono niewiele faktycznych zobowiązań politycznych i instytucjonalnych na rzecz realizacji strategii uwzględniania problematyki płci.

W art. 8b ust. 1 i 2 dyrektywy zachęca się państwa członkowskie do wspierania dialogu społecznego między partnerami społecznymi i o ile szereg państw członkowskich sygnalizuje rolę związków zawodowych w opracowaniu wzorcowego układu zbiorowego zawierającego ustępy na temat równości płci, to niektórzy partnerzy społeczni zgłaszają ogólny brak informacji dotyczący np. włączenia klauzul na temat dyskryminacji pośredniej. Państwa członkowskie potwierdzają też bliską współpracę rządów z partnerami społecznymi w ramach sporządzania projektów aktów transpozycji dyrektywy.

(1)

http://ec.europa.eu/employment_social/employment_strategy/pdf/2008compendium_en.pdf


OPINIA KOMISJI ZATRUDNIENIA I SPRAW SOCJALNYCH (26.6.2008)

dla Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia

w sprawie transpozycji i stosowania dyrektywy 2002/73/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy

(2008/2039(INI))

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej: Ilda Figueiredo

WSKAZÓWKI

Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych zwraca się do Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

A. mając na uwadze, że wiele państw członkowskich doświadczyło trudności w transponowaniu dyrektywy 2002/73/WE, zwłaszcza w zakresie wprowadzania do ich ustawodawstw szczegółowych i właściwych środków na rzecz poprawy równości płci oraz na rzecz zmniejszenia dyskryminacji w odniesieniu do uzyskiwania zatrudnienia, do szkolenia zawodowego i awansu oraz do warunków pracy,

B.  mając na uwadze, że wskaźniki wykazują, że w latach po wejściu w życie nowego, ulepszonego prawodawstwa w sprawie równego traktowania nie osiągnięto żadnych wartych wspomnienia rezultatów w zakresie możliwości uzyskiwania zatrudnienia i awansu przez kobiety,

C. mając na uwadze, że w wielu państwach członkowskich włączanie problematyki równości płci do głównego nurtu decyzji politycznych i administracyjnych jest niemożliwe z uwagi na brak wiedzy i świadomości w odniesieniu do tego podejścia,

D. mając na uwadze, że w każdym państwie członkowskim została ustanowiona przynajmniej jedna instytucja odpowiedzialna za promowanie, analizowanie, monitorowanie i wspieranie równości płci,

E.  mając na uwadze, że dyskryminację ze względu na płeć w innych aspektach społecznych i politycznych pogłębiają utrzymujące się różnice w zakresie płac kobiet i mężczyzn, zwłaszcza pomiędzy tzw. sfeminizowanymi i zmaskulinizowanymi sektorami gospodarki,

1.  wyraża ubolewanie, że pomimo pewnego postępu zakresie dostępu do zatrudnienia i do rynku pracy oraz w zakresie warunków pracy kobiety wciąż są dyskryminowane, i wyraża w związku z tym pogląd, że niezbędna jest także pełna transpozycja dyrektywy 2002/73/WE do prawa krajowego we wszystkich państwach członkowskich oraz że niezbędne jest jej praktyczne stosowanie w odniesieniu do dyskryminacji pośredniej; podkreśla, że wdrożeniu nie może towarzyszyć obniżenie istniejącego poziomu ochrony kobiet;

2.  kładzie nacisk na konieczność walki ze szczególnymi przeszkodami, jakie napotykają kobiety i dziewczęta niepełnosprawne oraz rodzice dzieci niepełnosprawnych, w odniesieniu do równego dostępu do edukacji i rynku pracy, oraz na konieczność dostosowania środków w celu włączenia wymiaru równości płci do wszystkich polityk, a także dostosowania środków do szczególnych potrzeb takich grup.

3.  uważa za niepokojące, iż sytuację w zakresie zatrudnienia kobiet w dalszym ciągu cechuje wyższy poziom bezrobocia, gorsze miejsca pracy, niższe pensje, wyższe ryzyko ubóstwa i wypadków przy pracy, większe trudności z rozwojem kariery oraz bardzo niskie emerytury, które to problemy nasilają się w przypadku kobiet niepełnosprawnych lub imigrantek;

4.  podkreśla, że chociaż różnica w stopach bezrobocia w przypadku kobiet i mężczyzn nieznacznie się zmniejszyła, to w 2006 r. wciąż wynosiła ponad 14%, a zatrudnienie jest mniej pewne, przy czym wzrasta liczba kobiet zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy lub na podstawie umów na czas określony;

5.  zauważa, że różnica w zakresie płac nadal istnieje, a kobiety zarabiają średnio o 15% mniej niż mężczyźni, co oznacza, że różnica ta zmniejszyła się tylko o 1% w latach 2000-2006 i że odsetek kobiet na stanowiskach kierowniczych wciąż jest znacznie niższy niż w przypadku mężczyzn;

6.  wzywa państwa członkowskie do zwiększenia wysiłków i do nadania priorytetowego znaczenia walce z przejawami dyskryminacji pomiędzy kobietami a mężczyznami, w szczególności w odniesieniu do równych płac oraz wejścia lub powrotu na rynek pracy, i wzywa Komisję, aby odnowiła w tym celu planowanie środków wsparcia, zapewniając przy tym stosowne poszanowanie zasady pomocniczości;

7.  podkreśla, że niezależność ekonomiczna kobiet ma zasadnicze znaczenie dla ich emancypacji, a zatrudnienie wraz z zapewnieniem praw jest gwarancją ich osobistego rozwoju i integracji społecznej;

8.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do przyjrzenia się działaniom krajowych instytucji zajmujących się równością płci oraz do zaproponowania środków mających na celu wzmocnienie ich roli i poprawienie skuteczności stosowania właściwego prawodawstwa;

9.  wzywa ustanowione w dyrektywie 2002/73/WE instytucje promujące równe traktowanie, aby zapewniły niezależność pomocy przyznawanej ofiarom dyskryminacji oraz niezależność swoich działań w zakresie udzielania wsparcia i ścigania naruszeń; wzywa także państwa członkowskie do zapewnienia odpowiedniego finansowania struktur i ich działań;

10. wzywa Komisję do zbadania, czy kobiety są prawidłowo informowane o ich prawach wynikających z dyrektywy 2002/73/WE, czy mają łatwy i nieograniczony dostęp do urzędu rzecznika praw obywatelskich, wspierającego je w korzystaniu z przysługujących im praw, i czy państwa członkowskie, poza transpozycją prawodawstwa, przyjmują dodatkowe środki w celu wsparcia ochrony przed dyskryminacją kobiet w zakresie zatrudnienia i szkolenia oraz dalej rozwijają taką ochronę poprzez ukierunkowane środki zapobiegawcze;

11. wzywa Komisję do zbadania, czy urzędy rzeczników praw obywatelskich ds. ochrony ofiar w państwach członkowskich są wystarczająco dobrze finansowane i obsadzone personelem, aby w pełni wykonywać swe obowiązki zgodnie z art. 8a dyrektywy 76/207/EWG w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy, zmienionej dyrektywą 2002/73/WE;

12. wzywa Komisję do zbadania, czy państwa członkowskie dbają o to, aby ofiarom, stowarzyszeniom i organizacjom, które mają uzasadniony interes w zapewnieniu zgodności z przepisami dyrektywy 2002/73/WE, nie uniemożliwiano, poprzez przeszkody prawne lub inne, np. za krótkie terminy, wszczynania postępowania sądowego w razie naruszenia przepisów zapewniających ochronę przed dyskryminacją i naruszenia równości praw lub, w przypadku ofiar, dochodzenia pełni praw wynikających z dyrektywy 2002/73/WE w innych postępowaniach administracyjnych;

13. wzywa Komisję, państwa członkowskie, związki zawodowe, pracodawców oraz wszystkie podmioty rządowe i pozarządowe do intensyfikacji wspólnych działań mających na celu podniesienie świadomości istniejących gwarancji prawnych, do prawidłowego i skutecznego stosowania prawodawstwa w zakresie równego traktowania oraz do poprawy udzielanych przez siebie informacji na temat możliwości dochodzenia zadośćuczynienia w przypadku dyskryminacji;

14. nalega na konieczność pilnego wprowadzenia środków służących pełnemu i skutecznemu stosowaniu dyrektywy 2002/73/WE w celu zwalczania dyskryminacji; wzywa państwa członkowskie do przyznania większego znaczenia negocjacjom zbiorowym zgodnie z ich odnośnymi tradycjami, do przywrócenia godności osobom pracującym, do skuteczniejszego nadzorowania warunków pracy, higieny i bezpieczeństwa oraz do zwalczania bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji płacowej;

15. podkreśla znaczenie negocjacji i umów zbiorowych w walce z dyskryminacją kobiet, szczególnie w zakresie dostępu do miejsc pracy, wynagrodzenia, warunków pracy, rozwoju kariery i szkoleń zawodowych; zaznacza, że normą pozostają umowy na czas nieokreślony;

16. podkreśla konieczność opracowania strategii politycznych i konkretnych celów zorientowanych na osiągnięcie rzeczywistego równouprawnienia kobiet i mężczyzn (jednakowe wynagrodzenie, urlopy rodzicielskie, dostęp do dobrej jakości miejsc pracy wraz z przysługującymi prawami, równy dostęp do nauki przez całe życie, jednakowa reprezentacja w podejmowaniu decyzji i wyeliminowanie przemocy opartej na płci w miejscu pracy) oraz konieczność organizowania pracy i czasu pracy w sposób pozwalający na lepsze godzenie przez kobiety i mężczyzn życia zawodowego z życiem prywatnym i rodzinnym;

17. podkreśla konieczność zapewnienia większej elastyczności w odniesieniu do urlopu rodzicielskiego, w szczególności w przypadku rodziców dzieci niepełnosprawnych;

18. podkreśla konieczność stworzenia nowej i lepszej infrastruktury szkolnej i socjalnej zarówno dla dzieci i młodzieży, jak i dla osób starszych, w tym więcej (i lepszych) możliwości kształcenia; wzywa państwa członkowskie do przyjęcia ukierunkowanych środków w celu walki z dyskryminacją dziewcząt i młodych kobiet w okresie przejściowym pomiędzy szkołą a szkoleniem zawodowym, a także pomiędzy szkoleniem zawodowych a życiem zawodowym, a także podczas powrotu na rynek pracy po urlopie macierzyńskim lub opiekuńczym; podkreśla konieczność tworzenia publicznych placówek opieki nad dziećmi, opieki pielęgniarskiej i pomocy osobom starszym; przypomina państwom członkowskim o zobowiązaniu, jakie podjęły w tej sprawie na szczycie w Barcelonie w 2002 r.

19. podkreśla konieczność zagwarantowania pełnych praw, w tym praw do urlopu macierzyńskiego i w zakresie zabezpieczenia społecznego, wszystkim pracującym kobietom, także tym, które prowadzą działalność na własny rachunek lub pracują w gospodarstwach rodzinnych;

20. wzywa Komisję do zbadania, do jakiego stopnia państwa członkowskie skorzystały z możliwości przyjęcia szczególnych pozytywnych środków tam, gdzie niedogodności napotykane przez kobiety w karierze zawodowej są szczególnie poważne i oczywiste; wzywa Komisję do opracowania sprawozdania na ten temat;

21. jest zdania, że istotne jest zbadanie kwestii ustanowienia metodologii dokładnego badania, co obejmuje praca, a to będzie gwarancją prawa do jednakowych płac dla kobiet i mężczyzn, zapewni właściwe uznanie jednostek i zawodów, a jednocześnie nada stosowną godność pracy jako czynnikowi strukturyzującemu, w celu podniesienia wydajności, konkurencyjności i jakości przedsiębiorstw oraz poprawy warunków życia pracowników, zarówno kobiet, jak i mężczyzn; jest zdania, że analizy naukowe w tej dziedzinie mają zasadnicze znaczenie dla zmiany obecnych metod mierzenia wartości społecznej pracy w oparciu o tradycyjne wyobrażenia dotyczące znaczenia poszczególnych rodzajów działalności, charakteryzujące się dyskryminacją ze względu na płeć, co w konsekwencji prowadzi do utrzymania strukturalnych różnic w zakresie wynagrodzeń pomiędzy sektorami;

22. wzywa Komisję i państwa członkowskie do ustanowienia wyraźnych, szczegółowych i mierzalnych wskaźników i standardów równego traktowania dotyczących oceny relacji między płciami i przestrzegania praw kobiet w przedsiębiorstwach; uważa, że konieczne jest promowanie pozytywnych przykładów i że jednym z kryteriów uniemożliwiających udzielenie zamówienia publicznego przedsiębiorstwu mogłoby być naruszanie prawodawstwa w zakresie równego traktowania;

23. wzywa Komisję do zaoferowania państwom członkowskim w razie konieczności specjalistycznej wiedzy oraz do przyjęcia zdecydowanych środków w celu wsparcia wymiany dobrych praktyk w odniesieniu do równego traktowania kobiet i mężczyzn na rynku pracy;

24. podkreśla konieczność wspierania inicjatyw, które przyczyniają się do ustanowienia i wdrożenia w przedsiębiorstwach polityki w zakresie zasobów ludzkich i pozytywnych środków promujących równość płci oraz wspierania środków w zakresie informowania i szkolenia, umożliwiających promowanie, przekazywanie i włączanie praktyk, które przyniosły efekty w organizacjach lub spółkach;

25. wzywa Komisję do uważnego monitorowania transpozycji dyrektywy 2002/73/WE oraz zgodności z prawodawstwem wynikającym z tej transpozycji oraz do dalszego wywierania presji na państwa członkowskie;

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

25.6.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

41

1

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Jan Andersson, Edit Bauer, Iles Braghetto, Philip Bushill-Matthews, Alejandro Cercas, Ole Christensen, Derek Roland Clark, Luigi Cocilovo, Jean Louis Cottigny, Jan Cremers, Proinsias De Rossa, Richard Falbr, Carlo Fatuzzo, Ilda Figueiredo, Karin Jöns, Ona Juknevičienė, Jean Lambert, Raymond Langendries, Bernard Lehideux, Elizabeth Lynne, Thomas Mann, Maria Matsouka, Elisabeth Morin, Juan Andrés Naranjo Escobar, Csaba Őry, Marie Panayotopoulos-Cassiotou, Pier Antonio Panzeri, Elisabeth Schroedter, Jean Spautz, Gabriele Stauner, Ewa Tomaszewska, Gabriele Zimmer

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Jean Marie Beaupuy, Petru Filip, Donata Gottardi, Marian Harkin, Rumiana Jeleva, Sepp Kusstatscher, Roberto Musacchio, Csaba Sógor, Patrizia Toia, Glenis Willmott


WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

2.12.2008

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

11

0

5

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Edit Bauer, Ilda Figueiredo, Věra Flasarová, Lissy Gröner, Pia Elda Locatelli, Astrid Lulling, Siiri Oviir, Marie Panayotopoulos-Cassiotou, Anni Podimata, Teresa Riera Madurell, Raül Romeva i Rueda, Anne Van Lancker, Anna Záborská

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Donata Gottardi, Marusya Ivanova Lyubcheva

Zastępca(y) (art. 178 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Juan Andrés Naranjo Escobar

Informacja prawna - Polityka ochrony prywatności