Procedura : 2008/2174(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A6-0083/2009

Teksty złożone :

A6-0083/2009

Debaty :

PV 24/03/2009 - 3
CRE 24/03/2009 - 3

Głosowanie :

PV 24/03/2009 - 4.18
Wyjaśnienia do głosowania
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P6_TA(2009)0163

SPRAWOZDANIE     
20.2.2009
PE 415.290v02-00 A6-0083/2009

w sprawie zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej oraz stanowiska w debacie na temat przyszłej reformy polityki spójności

(2008/2174(INI))

Komisja Rozwoju Regionalnego

Sprawozdawca: Lambert van Nistelrooij

ERRATY/ADDENDA
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE
 WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej oraz stanowiska w debacie na temat przyszłej reformy polityki spójności

(2008/2174(INI))

Parlament Europejski,

 uwzględniając piąte sprawozdanie Komisji z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie postępów w dziedzinie spójności gospodarczej i społecznej − rozwijające się regiony, wzrost gospodarczy w Europie (COM(2008)0371) (piąte sprawozdanie z postępów),

 uwzględniając zieloną księgę Komisji z dnia 6 października 2008 r. w sprawie spójności terytorialnej − przekształcenie różnorodności terytorialnej w siłę (COM(2008)0616) (zieloną księgę),

 uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z dnia 14 listopada 2008 r. w sprawie regionów 2020 – ocenę przyszłych wyzwań dla regionów UE (SEC(2008)2868) (sprawozdanie Komisji w sprawie regionów 2020),

- uwzględniając art. 158 i 159 oraz art. 299 ust. 2 traktatu WE,

- uwzględniając czwarte sprawozdanie Komisji z dnia 30 maja 2007 r. w sprawie spójności gospodarczej i społecznej (COM(2007)0273),

 uwzględniając agendę terytorialną UE, kartę lipską na rzecz zrównoważonego rozwoju miast europejskich oraz realizację programu działania związanego z agendą terytorialną,

 uwzględniając swoje rezolucje z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie czwartego sprawozdania w sprawie spójności gospodarczej i społecznej(1) (rezolucję w sprawie czwartego sprawozdania z postępów) oraz z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie dalszych działań dotyczących agendy terytorialnej i karty lipskiej: w kierunku europejskiego programu działania na rzecz rozwoju przestrzennego i spójności terytorialnej(2) i z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zarządzania i partnerstwa(3),

 uwzględniając sprawozdanie Europejskiej Sieci Obserwacyjnej Planowania Przestrzennego (ESPON) zatytułowane „Kierunki rozwoju terytorialnego scenariusze terytorialne dla Europy” i sprawozdanie Parlamentu Europejskiego zatytułowane „Spójność a dysproporcje regionalne: strategie na przyszłość”,

 uwzględniając konkluzje z konferencji na temat spójności terytorialnej i przyszłości polityki spójności, która odbyła się w Paryżu w dniach 30-31 października 2008 r.,

 uwzględniając swoją rezolucję z dnia 28 września 2005 r. w sprawie znaczenia spójności terytorialnej w rozwoju regionalnym(4),

 uwzględniając art. 45 Regulaminu,

 uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju Regionalnego (A6-0083/2009),

A. mając na uwadze, że traktat lizboński, w którym umieszcza się spójność terytorialną pośród podstawowych celów Unii Europejskiej obok spójności gospodarczej i społecznej, nie został jeszcze ratyfikowany przez wszystkie państwa członkowskie UE,

B.  mając na uwadze, że koncepcja spójności terytorialnej jest implicite obecna w polityce spójności od jej początków i stanowiła kluczowy punkt w rozwoju tej polityki; mając na uwadze, że traktat lizboński i zielona księga uczyniła tę koncepcję bardziej widoczną i wyraźną,

C.  mając na uwadze, że polityka spójności UE wciąż stanowi jeden z głównych filarów procesu integracji europejskiej i jedną z gałęzi polityki UE, która odnosi największy sukces, poprzez ułatwianie realizacji koncepcji konwergencji pomiędzy coraz bardziej zróżnicowanymi regionami i stymulowanie wzrostu i zatrudnienia; mając na uwadze, że polityka spójności UE najbardziej widocznym, odczuwalnym i mierzalnym wyrazem solidarności i równości europejskiej i mając na uwadze, że jako nieodłączna część polityki spójności UE, spójność terytorialna opiera się na tych samych zasadach,

D.  mając na uwadze, że pomimo znacznych postępów w zakresie zasady konwergencji w Unii Europejskiej, najświeższe sprawozdania w sprawie spójności pokazują tendencję do pogłębiania rozbieżności terytorialnych pomiędzy regionami UE, na przykład w odniesieniu do dostępności, zwłaszcza w przypadku regionów UE o problemach strukturalnych, ale także na poziomie wewnątrzregionalnym oraz w obrębie terytoriów UE, co może doprowadzić do segregacji przestrzennej i pogłębić różnice w poziomach dobrobytu regionów UE,

E.  mając na uwadze, że polityka spójności UE w sposób skuteczny przyczyniła się do stworzenia pewnych ważnych powiązań z innymi obszarami polityki wspólnotowej w celu zwiększenia ich wpływu w tym obszarze oraz na korzyść obywateli Unii i mając na uwadze, na przykład, że synergia powstała pomiędzy polityką spójności a badaniami i innowacjami lub strategią lizbońską, a także synergia na poziomie transgranicznym, przyniosła namacalne pozytywne rezultaty, które należy potwierdzić i poprawić,

Stan debaty na temat przyszłości polityki spójności UE

1.  zatwierdza płynące z konsultacji publicznych główne wnioski dotyczące przyszłości polityki spójności UE, przedstawione w piątym sprawozdaniu w sprawie postępów; wyraża zadowolenie z powodu ogromnego zainteresowania tą debatą różnych stron, zwłaszcza samorządów lokalnych i regionalnych, zaangażowanych w kwestie dotyczące polityki regionalnej;

2.  z zadowoleniem przyjmuje fakt, że konkluzje te odpowiadają w dużej mierze stanowisku wyrażonemu w rezolucji Parlamentu w sprawie czwartego sprawozdania w sprawie spójności gospodarczej i społecznej; przypomina, że rezolucja ta stanowiła pierwszy wkład Parlamentu we wspomnianą debatę publiczną;

3.  zauważa, że stanowisko wyrażone w rezolucji w sprawie czwartego sprawozdania z postępów obejmuje następujące zalecenia: po pierwsze, należy odrzucić wszelkie próby ponownego upaństwowienia oraz powinno istnieć zobowiązanie do przyjęcia w tym zakresie jednolitej, elastycznej polityki wspólnotowej, dającej się dostosować do najodpowiedniejszej skali interwencji, która powinna równocześnie umożliwiać sprostanie takim wspólnym wyzwaniom jak globalizacja, zmiany klimatyczne i demograficzne (w tym starzenie się, migracje i wyludnianie), ubóstwo i dostawy energii; po drugie wyraża głębokie przekonanie, że polityka spójności UE powinna obejmować wszystkie regiony UE, w tym regiony o specjalnych cechach geograficznych, przynosząc wartość dodaną dla wszystkich; po trzecie istnieje potrzeba ustalenia priorytetów w wydatkach na rzecz polityki strukturalnej i działań UE oraz, z zastrzeżeniem, zatwierdzania działań dotyczących przeznaczania środków; po czwarte zauważono potrzebę synergii pomiędzy różnymi obszarami polityki sektorowej oraz zintegrowanego podejścia w tym zakresie w celu osiągnięcia optymalnych rezultatów w odniesieniu do realnego wzrostu i rozwoju;

4.  uważa, że spójność terytorialna jest najważniejszym filarem służącym realizacji celów polityki spójności UE poprzez wzmacnianie zarówno spójności gospodarczej, jak i społecznej; podkreśla, że spójność terytorialna przyczynia się skutecznie do zatarcia różnic rozwojowych pomiędzy państwami członkowskimi i regionami, ale również w ich obrębie; uważa zatem, że przyszła reforma polityki regionalnej UE powinna uwzględniać wnioski wynikające z debaty na temat zielonej księgi;

Ocena zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej

5.  z zadowoleniem przyjmuje przyjęcie przez Komisję zielonej księgi w odpowiedzi na długotrwałe wnioski Parlamentu; w pełni popiera decyzję o przeprowadzeniu analiz w dziedzinie „spójności terytorialnej”, które przez długi czas stanowiły najważniejszą kwestię w debatach na temat polityki regionalnej, mimo że nie ratyfikowano jeszcze traktatu lizbońskiego;

6.  uważa jednak, że w zielonej księdze zabrakło ambicji w takim stopniu, że nie proponuje ona ani jasnej definicji spójności terytorialnej, ani takiego celu, i nie wpływa na znaczny postęp w rozumieniu tej nowej koncepcji, tak aby mogła ona skutecznie przyczynić się do wyrównania różnic między regionami; wyraża ponadto ubolewanie, że zielona księga nie wyjaśnia, w jaki sposób spójność terytorialna zostanie włączona w istniejące już ramy polityki spójności, bądź przy pomocy jakich narzędzi czy zasobów metodologicznych zostanie ona przemieniona z ram obejmujących zasady w operacyjny mechanizm, który będzie stosowany w tym zakresie w kolejnym okresie programowania;

7.  z zadowoleniem przyjmuje zawartą w zielonej księdze analizę, w ramach której definiuje się trzy kluczowe pojęcia, mające stanowić najważniejszy element w rozwoju spójności terytorialnej: koncentrację, połączenie i współpracę; uważa, że pojęcia te mogą przynieść rozwiązanie w odniesieniu do pewnych podstawowych przeszkód stojących na drodze do harmonijnego, zrównoważonego i trwałego rozwoju Unii Europejskiej, takich jak negatywne skutki związane z koncentracją działalności gospodarczej, zwłaszcza w niektórych stolicach państw i regionów, nierówności w zakresie dostępu do rynków i usług wynikające z odległości lub koncentracji, braki w infrastrukturze, a także podziały zdeterminowane istnieniem granic pomiędzy państwami członkowskimi, ale również regionami;

8.   uważa, że zielona księga nie uwzględnia w sposób należyty zobowiązań podjętych w agendzie terytorialnej i karcie lipskiej, które nadają spójności terytorialnej wizję strategiczną i operacyjną, w szczególności jeżeli chodzi o zasadę policentryzmu lub nowe partnerstwo miejsko-wiejskie; uważa, że cele te powinny stanowić kluczową kwestię w dyskusji na temat spójności terytorialnej;

9.   z zadowoleniem przyjmuje rozpoczęcie konsultacji publicznych dotyczących spójności terytorialnej, zgodnie z wymogami zawartymi w zielonej księdze; uważa, że pomyślne przeprowadzenie wszelkich konsultacji publicznych jest bezpośrednio związane z największym możliwym udziałem różnych zainteresowanych stron i społeczeństwa obywatelskiego; wzywa właściwe organy krajowe, regionalne i lokalne do bezzwłocznego rozpowszechnienia stosownych informacji w celu rozbudzenia świadomości w odniesieniu do znaczenia tej nowej koncepcji;

10. uważa, że koordynacja wszystkich obszarów wspólnotowej polityki sektorowej, które mają silne oddziaływanie terytorialne, jest kluczowa dla rozwoju spójności terytorialnej oraz wzmacniania spójności gospodarczej i społecznej; wyraża zatem żal z powodu faktu, że odpowiednie analizy zawarte w zielonej księdze ograniczają się do wyszczególnienia tych obszarów polityki UE bez zaproponowania sposobów na wzmocnienie synergii pomiędzy nimi, ani nawet metod, które faktycznie umożliwiłyby zmierzenie poziomu wpływu terytorialnego tych obszarów polityki;

11. zgadza się z podejściem, zgodnie z którym nie powinno się włączać w treść zielonej księgi ani w debatę publiczną jakichkolwiek odniesień do potencjalnych budżetowych i finansowych konsekwencji spójności terytorialnej; uważa, że taka analiza byłaby przedwczesna, o ile samo omawiane pojęcie nie zostanie jasno zdefiniowane i zrozumiane przez wszystkie zainteresowane strony; uważa jednak, że wszelkie dyskusje na ten temat stanowią nieodłączną część procesu negocjowania i planowania przyszłej spójności politycznej UE; domaga się, by wynik tych dyskusji posłużył za podstawę dla kolejnych perspektyw finansowych;

12. uważa, że istnienie solidnej i dobrze finansowanej polityki regionalnej UE jest warunkiem stopniowego rozszerzania i osiągania spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej w rozszerzonej Unii Europejskiej;

Analiza pojęcia spójności terytorialnej                          

13. popiera wyrażone w zielonej księdze stanowisko, zgodnie z którym spójność terytorialna ma na celu, na podstawie zasady równości szans, zapewnienie policentrycznego rozwoju całej Unii Europejskiej, jak również zrównoważony i trwały rozwój obszarów o różnych cechach charakterystycznych i różnej specyfice przy jednoczesnym zachowaniu ich odrębności; popiera także pogląd, że spójność terytorialna winna zapewnić, by obywatele mogli w pełni wykorzystywać i rozwijać zalety i potencjał swoich regionów; podkreśla fakt, że spójność terytorialna jest pojęciem przekrojowym leżącym u podstaw rozwoju Unii Europejskiej; wyraża głębokie przekonanie, że spójność terytorialna winna skutecznie przyczyniać się do likwidowania różnic pomiędzy regionami Unii Europejskiej oraz w ich obrębie i tym samym zapobiegać perspektywie asymetrii; przyznaje, że spójność terytorialna ma zarówno wymiar lądowy, jak i morski;

14. jest zdania, że spójność terytorialna to odrębne pojęcie, które zapewnia wyraźną wartość dodaną dla spójności gospodarczej i społecznej, stanowiącą odpowiedź na rosnące wyzwania dla regionów UE; podkreśla, że trzy elementy składowe spójności (gospodarczy, społeczny i terytorialny) powinny wzajemnie się uzupełniać i wzmacniać swój wpływ, zachowując jednak odrębne zadania w ramach jednego, zintegrowanego pojęcia; uważa zatem, że cele te nie mogą być postrzegane w ramach określonej hierarchii ani wymiany; podkreśla, że spójność terytorialna powinna zostać wprowadzona w istniejące ramy bez powodowania sektorowego rozdrobnienia polityki spójności UE;

15. z zadowoleniem przyjmuje wyniki badań przeprowadzonych przez Europejską Sieć Obserwacyjną Planowania Przestrzennego (ESPON) na temat przyszłych scenariuszy z zakresu rozwoju terytorium europejskiego do roku 2030, które dostarczają konkretnych danych wspierających debatę związaną z tą polityką, na temat kształtu polityki UE i polityki krajowej, celem stworzenia właściwego instrumentu służącego stawianiu czoła nowym wyzwaniom mającym silny wpływ terytorialny o charakterze lokalnym lub regionalnym, na przykład zmianom demograficznym, koncentracji miejskiej, ruchom migracyjnym, zmianom klimatu, oraz rozwinięciu optymalnych warunków, oraz celem umożliwienia obywatelom życia na odpowiednim poziomie;

16. podkreśla, że jednym z głównych celów spójności terytorialnej jest zapewnienie, by postęp i wzrost, które nastąpią na jednym konkretnym obszarze, przyniosły korzyści dla całego regionu i całego terytorium Unii Europejskiej; w związku z tym uważa, że ośrodki doskonałości i centra zajmujące się badaniami i innowacjami mogą stanowić jeden ze sposobów na sukces gospodarczy, dokonanie odkryć naukowych, innowacje technologiczne, zatrudnienie i rozwój regionalny, i wzywa do poprawy interakcji i przekazywania wiedzy między tymi ośrodkami, uniwersytetami, organizacjami reprezentującymi przedsiębiorstwa i przedsiębiorstwami, również tymi najmniejszymi; wzywa Komisję do przedstawienia oceny wpływu zawierającej analizę oddziaływania klastrów i ośrodków doskonałości na otaczające je obszary;

17. podkreśla, że koncepcja spójności terytorialnej obejmuje również spójność w obrębie terytoriów i wzywa do priorytetowego traktowania wszelkich działań promujących rzeczywisty rozwój policentryczny terytoriów w celu zmniejszenia obciążeń, którym podlegają miasta stołeczne, i tworzenia sprzyjających warunków dla powstawania ośrodków o mniejszym znaczeniu; zauważa, że powinien to być również sposób na przeciwdziałanie negatywnym skutkom koncentracji w miastach (np. przeludnieniu, zanieczyszczeniu, wykluczeniu społecznemu i ubóstwu) lub późniejszej niekontrolowanej urbanizacji, która negatywnie działa na jakość życia mieszkańców tych miast; w tym kontekście uważa, że nie należy zapominać o wspieraniu obszarów wiejskich ani ważnej roli, jaką odgrywają małe i średnie miasta mieszczące się w tych strefach;

18. podkreśla kluczowy wkład rynku wewnętrznego w spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną; podkreśla znaczenie usług publicznych w związku ze zrównoważonym rozwojem gospodarczym i społecznym, jak również potrzebę sprawiedliwego pod względem społecznym i regionalnym dostępu do usług świadczonych w interesie ogólnym, a zwłaszcza edukacji i służby zdrowia; podkreśla w związku z tym, że zapewnienie „sprawiedliwego dostępu” jest kwestią nie tylko odległości geograficznej, lecz także dostępności tych usług, i stoi na stanowisku, że w świetle zasady pomocniczości oraz prawa UE w zakresie konkurencji, odpowiedzialność za definiowanie, organizowanie, finansowanie i monitorowanie usług świadczonych w interesie ogólnym powinna spoczywać na organach krajowych, regionalnych i lokalnych; uważa jednak, że rozważania na temat równego dostępu obywateli do usług powinny zostać uwzględnione w debacie na temat spójności terytorialnej;

19. zauważa, że w zielonej księdze dostrzega się duże trudności w rozwoju trzech konkretnych rodzajów regionów o szczególnym charakterze geograficznym: regionów górskich, wyspiarskich i słabo zaludnionych; nie pomniejszając znaczącej roli, jaką spójność terytorialna może odgrywać w rozwiązywaniu problemów tych regionów, wyraża pogląd, że spójność terytorialna nie powinna stanowić obszaru polityki skierowanego wyłącznie na regiony o cechach niekorzystnych pod względem geograficznym; uważa jednak, że szczególnym rozważaniom należy poddać sposób, w jaki można zrekompensować te ułomności i umożliwić przekształcanie potencjałów regionalnych w zalety i realne możliwości oraz stymulować rozwój tych regionów, co jest ważne z punktu widzenia całej Unii Europejskiej;

20. zauważa także, że przed innymi regionami stoją specyficzne wyzwania natury politycznej dotyczące rozwoju gospodarczego i społecznego, dostępności i konkurencyjności; wyzwania te obejmują najbardziej oddalone regiony określone w art. 299 ust. 2 traktatu WE, regiony graniczne, peryferyjne, nadmorskie, jak również regiony wyludniające się; uważa w szczególności, że konkretna cecha, jaką jest duża odległość, powinna zostać uznana za szczególną cechę geograficzną, która wymaga specjalnych rozważań politycznych w odniesieniu do tych regionów; odnotowuje również konkretne wyzwania, stojące również przed małymi wyspiarskimi państwami członkowskimi, Cyprem i Maltą, w zakresie ich rozwoju;

21. sądzi, że spójność terytorialna nie powinna ograniczać się do wpływu polityki regionalnej UE na terytorium Unii Europejskiej, ale także powinna koncentrować się na  terytorialnym wymiarze innych obszarów wspólnotowej polityki sektorowej, które mają silne oddziaływanie terytorialne; w kontekście spójności terytorialnej podkreśla znaczenie poprawienia synergii pomiędzy różnymi obszarami polityki wspólnotowej w celu skoordynowania i zmaksymalizowania ich realnego wpływu terytorialnego; odnotowuje jednak, że wszystkie obszary polityki wspólnotowej zawsze zachowają swoją autonomię, a omawiany proces nie pociąga za sobą koniecznie podporządkowania jednego obszaru polityki innemu obszarowi;

Zalecenia dotyczące przyszłej spójności terytorialnej

22. oczekuje, że jasna i dostatecznie elastyczna definicja spójności terytorialnej powinna wyniknąć z konsultacji publicznej, co do której nastąpi powszechne porozumienie pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi tą dziedziną stronami, która będzie dla nich wspólna i zrozumiała i zapewni jasność i przejrzystość w odniesieniu do tej koncepcji; w związku z tym przyjmuje do wiadomości propozycję definicji francuskiej prezydencji Rady; sądzi jednak, że spójność terytorialna musi podlegać zasadzie pomocniczości we wszystkich obszarach; uważa również, że celem lepszego zdefiniowania i zrozumienia spójności terytorialnej, należy również ustalić wspólne definicje takich koncepcji, jak „terytorium”, „obszar wiejski” i „obszar górski”;

23. uważa, że pewne elementy powinny stanowić trzon przyszłej definicji spójności terytorialnej: dotyczy to rozszerzenia pojęcia spójności terytorialnej poza spójność gospodarczą i społeczną oraz faktu, że horyzontalny charakter i zintegrowane podejście zachęcają do działania ponad terytoriami i granicami; sądzi, że spójność terytorialna ma na celu zmniejszenie rozbieżności pomiędzy państwami członkowskimi oraz regionami i powinna zapewnić harmonijny i zrównoważony rozwój obszarów geograficznych o różnych cechach i o różnej specyfice poprzez ocenę tego, w jaki sposób można dostosować politykę spójności UE i inne gałęzie polityki sektorowej do ich sytuacji; podkreśla, że z jakiejkolwiek przyszłej definicji powinno również jasno wynikać, że spójność terytorialna powinna zdecydowanie skupiać się na dobrym sprawowaniu rządów, również w odniesieniu do partnerstwa pomiędzy podmiotami publicznymi, prywatnymi i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, dając obywatelom Unii sprawiedliwe możliwości w zakresie warunków i jakości życia;

24. mocno nalega, aby Komisja przystąpiła do publikacji białej księgi w sprawie spójności terytorialnej po zakończeniu procesu konsultacji; sądzi, że biała księga walnie przyczyniłaby się do jednoznacznego zdefiniowania i skonsolidowania pojęcia spójności terytorialnej oraz jej wartości dodanej w stosunku do polityki spójności, jak również zaproponowałaby konkretne przepisy i działania polityczne, aby przyczyniły się do rozwiązania narosłych problemów stojących przed regionami UE, które powinny zostać następnie wprowadzone w pakiecie legislacyjnym dotyczącym funduszy strukturalnych i związanych z tym ramach finansowych na okres po roku 2013; sądzi, że w treść takiej zielonej księgi należy również włączyć początkowe zdanie na temat potencjalnych budżetowych i finansowych konsekwencji spójności terytorialnej;

25. z zadowoleniem przyjmuje publikację sprawozdania Komisji w sprawie regionów 2020; wzywa Komisję do umieszczenia w białej księdze w sprawie spójności terytorialnej, zwłaszcza w odniesieniu do opisu spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, spostrzeżeń i analiz zawartych w tym dokumencie roboczym;

26. uważa, że trzy pojęcia koncentracji, połączenia i współpracy, na których opierały się zawarte w zielonej księdze analizy dotyczące spójności terytorialnej, powinny być dalej rozwijane i winny przełożyć się na konkretne możliwości polityczne; nalega, by Komisja wyjaśniła, w jaki sposób pojęcia te zostaną włączone w ramy legislacyjne na okres po roku 2013;

27. wzywa do znacznego wzmocnienia dążenia do europejskiej współpracy terytorialnej na następny okres programowania; jest przekonany o europejskiej wartości dodanej tego celu, zwłaszcza ze względu na bezpośredni udział władz lokalnych i regionalnych w planowaniu i wdrażaniu dotyczących ich programów współpracy transgranicznej, ponadnarodowej i międzyregionalnej; sądzi jednak, że nie należy tego osiągnąć ze szkodą dla dwóch pozostałych celów; w związku z tym podkreśla także znaczenie zintegrowanego rozwoju obszarów nadmorskich, jak również ponadgranicznego wymiaru oraz odpowiednich programów operacyjnych europejskiej polityki sąsiedztwa, mającej szczególną wagę dla przyszłych rozszerzeń Unii;

28. uważa, że spójność terytorialna powinna zostać rozwinięta jako zasada o charakterze przekrojowym, która powinna leżeć u podstaw wszystkich wspólnotowych obszarów polityki i działań; sądzi, że rozwijanie zasad zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska powinno służyć za przykład dotyczący tego, w jaki sposób należy włączyć spójność terytorialną w przyszły rozwój wszystkich odpowiednich obszarów polityki wspólnotowej, ponieważ musi ona występować we wszystkich obszarach polityki powiązanych ze spójnością; uważa jednak, że ten przekrojowy wymiar spójności terytorialnej nie powinien skutkować ograniczaniem jej do ogólnych, abstrakcyjnych ram wartości; wzywa Komisję do podjęcia wszelkich koniecznych inicjatyw w celu przełożenia spójności terytorialnej na wnioski legislacyjne i polityczne;

29. przypomina o tym, jak ważny jest fakt włączenia perspektywy równości płci, równych możliwości oraz szczególnych wymagań osób niepełnosprawnych oraz osób starszych we wszystkich fazach realizacji i oceny polityki spójności;

30. podkreśla potrzebę opracowania, w kontekście spójności terytorialnej, dodatkowych wskaźników jakościowych w celu lepszego zaprojektowania i wdrożenia odpowiedniej polityki w tej dziedzinie biorąc pod uwagę różne charakterystyki terytorialne; wzywa zatem Komisję do bezzwłocznego przeprowadzenia niezbędnych analiz i do opracowania możliwości zdefiniowania nowych, wiarygodnych czynników oraz sposobu, w jaki mogą one zostać włączone do systemu oceny różnic regionalnych;

31. odnotowuje, że PKB stanowił jedyne kryterium służące określeniu kwalifikowalności regionów zgodnie z celem 1 (konwergencja), podczas gdy inne wskaźniki stosowano już w odniesieniu do regionów kwalifikujących się w ramach celu konkurencyjności regionalnej i zatrudnienia; podkreśla swą troskę w związku z faktem, iż za niezaprzeczalnymi postępami w konwergencji pomiędzy krajami kryją się często coraz szybciej rosnące różnice pomiędzy regionami i w ramach regionów, w związku z czym kładzie nacisk na potrzebę głębokiej refleksji nad odpowiedniością PKB jako głównego kryterium kwalifikowalności do otrzymywania pomocy z funduszy strukturalnych;

32. uważa, że problem rozbieżności wewnątrzregionalnych w obrębie regionów NUTS II może być lepiej zaobserwowany na szczeblu NUTS III; wzywa zatem Komisję do zbadania, w jakim stopniu przyszłe wydzielenie obszarów objętych wsparciem na szczeblu NUTS III może pomóc w konfrontacji z problemem wewnętrznych różnic na obszarach NUTS II; w kontekście spójności terytorialnej podkreśla znaczenie określenia przez państwa członkowskie, która jednostka terytorialna odpowiada właściwemu stopniowi interwencji podczas opracowywania i wdrażania programów dotyczących funduszy strukturalnych; w tym celu zaleca przeprowadzanie na początku każdego okresu programowania analiz przestrzennych całego terytorium UE;

33. sądzi, że w celu lepszego koordynowania wpływu terytorialnego wspólnotowych obszarów polityki sektorowej, oddziaływania te winny być lepiej rozumiane i mierzone; nalega zatem, by Komisja zajęła się oceną wpływu terytorialnego tych obszarów polityki, jak również by rozszerzyła bieżące mechanizmy oceny wpływu, takie jak strategiczna ocena oddziaływania na środowisko, na aspekty terytorialne; wzywa również Komisję do przedstawienia konkretnych sposobów na stworzenie synergii pomiędzy tymi obszarami polityki terytorialnej i sektorowej oraz do dokonania oceny wpływu strategii lizbońskiej i strategii z Göteborga na spójność terytorialną;

34. przypomina od dawna stawiany wniosek dotyczący rozwoju wielostronnej strategii UE na rzecz regionów o szczególnych właściwościach geograficznych, co umożliwi im sprawniejsze rozwiązywanie problemów oraz podejmowanie wyzwań, które przed nimi stoją; sądzi, ze strategia UE powinna podkreślać wymiar terytorialny polityki spójności oraz powinna dotyczyć sposobu, w jaki polityka wspólnotowa ma być dostosowywana do szczególnych potrzeb oraz atutów tych terenów; podkreśla, że wdrożenie takiej strategii stanowi warunek kluczowy dla gospodarczego i społecznego rozwoju tych terytoriów; sądzi, że opracowanie nowych wskaźników w celu lepszego opisu realnej sytuacji i problemów jest bardzo istotne dla pomyślnego wdrożenia strategii UE w tej dziedzinie;

35. zaznacza jednak, że opracowanie dodatkowych wskaźników oraz przeprowadzenie ocen o charakterze terytorialnym nie powinno prowadzić do zwiększenia biurokracji bądź dalszych opóźnień we wdrażaniu nowej polityki oraz realizowaniu działań wspierających spójność terytorialną; podkreśla potrzebę bezpośrednich rezultatów wynikających z włączenia spójności terytorialnej w następny zestaw programów w zakresie funduszy strukturalnych;

36. przypomina o ważnej roli, jaką odgrywają małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) i mikroprzedsiębiorstwa, jak również przedsiębiorstwa rzemieślnicze, w spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej i wskazuje na ich ważny przyczynek do zwiększania konkurencyjności i zatrudnienia w regionach; zwraca się zatem do Komisji o przeprowadzenie specjalnej analizy wpływu i skuteczności funduszy strukturalnych oraz strategii UE skierowanych do MŚP w regionach, a także trudności administracyjnych i finansowych przez nie napotykanych;

37. wzywa ponadto Komisję, państwa członkowskie i regiony do prowadzenia aktywnych działań politycznych wspierających innowacyjność i konkurencyjność przedsiębiorstw oraz umożliwiających współpracę przedsiębiorców, sektora publicznego, szkół i uniwersytetów, a także do zapewnienia, by organizacje reprezentujące MŚP mogły bezpośrednio uczestniczyć w definiowaniu polityki terytorialnej;

38. nalega, by państwa członkowskie zintensyfikowały wysiłki na rzecz realizacji dążeń wyrażonych w pozycji 4 pierwszego programu działania na rzecz wdrożenia agendy terytorialnej Unii Europejskiej, związanych z rozpowszechnianiem wiedzy na temat spójności terytorialnej i zrównoważonego planowania przestrzennego, tworzeniem perspektyw i analizowaniem wpływu, a także potwierdza centralną rolę, jaką w tym procesie odgrywa ESPON;

39. podkreśla, że zmiany klimatyczne będą miały ważne reperkusje, jeśli chodzi o spójność terytorialną; domaga się, by Komisja przeprowadziła analizę negatywnych skutków zmian klimatycznych w różnych regionach, biorąc pod uwagę, że przewiduje się, iż wpływ ten nie jest jednolity w całej Unii Europejskiej; sądzi, że spójność terytorialna powinna w należyty sposób uwzględniać cele związane ze zmianami klimatu i stymulować wzorce zrównoważonego rozwoju na terytoriach UE; uznaje jednak, że walkę ze skutkami zmian klimatycznych należy również w znacznej mierze prowadzić w ramach innych obszarów polityki wspólnotowej;

40. ze szczególnym zainteresowaniem odnotowuje, że piąte sprawozdanie w sprawie postępów po raz pierwszy odwołuje się szczególnie do regionów znajdujących się w okresie przejściowym, które sytuują się pomiędzy „regionami konwergencji” a „regionami konkurencyjności regionalnej i zatrudnienia”; uznaje potrzebę odrębnego potraktowania tych regionów, które obecnie są zawieszone pomiędzy wspomnianymi dwoma celami jako regiony „stopniowego wprowadzania” i „stopniowego wycofywania”; wzywa Komisję, by w kontekście spójności terytorialnej stworzyła bardziej kompleksowy system stopniowego przekazywania w okresie przejściowym pomocy regionom, które wkrótce przekroczą próg 75% PKB, w celu zapewnienia im jaśniej określonego statusu oraz większego bezpieczeństwa odnoszącego się do rozwoju; sądzi, że system przejściowy powinien być również ustanowiony dla państw porzucających fundusz spójności;

41. uważa, że przyjęcie zintegrowanego podejścia da większą szansę na sukces, jeżeli organy regionalne i lokalne, jak również zainteresowane strony, w tym partnerzy gospodarczy, społeczni i inni, zgodnie z art. 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności(5), które mogą zapewnić ogólne spojrzenie na potrzeby i cechy charakterystyczne danego terytorium oraz ich zrozumienie, od początku będą uczestniczyć w projektowaniu oraz wdrażaniu strategii rozwojowych każdego terytorium; wzywa Komisję do opracowania wytycznych, które pomogą państwom członkowskim, jak również władzom regionalnym i lokalnym, we wdrożeniu w najskuteczniejszy sposób zintegrowanego podejścia, a także stworzeniu skutecznych partnerstw w rozwoju przyszłych strategii dla terytoriów, których dotyczy kwestia;

42. uznaje, że koncepcja spójności terytorialnej powinna prowadzić do poprawy zarządzania w odniesieniu do polityki spójności; zgadza się z opinią, że do rozwiązania różnych problemów potrzebne są różne szczeble terytorialne, i że w związku z tym ustanowienie prawdziwych partnerstw pomiędzy wszystkimi stronami uczestniczącymi w rozwoju regionalnym i lokalnym, zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym, regionalnym i lokalnym, stanowi warunek wstępny w procesie tworzenia spójności terytorialnej i wzywa Komisję oraz państwa członkowskie do poczynienia wszelkich starań na rzecz rozwinięcia takiego zarządzania terytorialnego na wielu poziomach; uważa, że spójność terytorialna powinna skupiać się na określaniu właściwego poziomu terytorialnego dla odniesienia się do każdego obszaru polityki lub środka w sposób jak najbliższy obywateli;

43. podkreśla, że działania w różnych obszarach polityki UE, w szczególności w zakresie polityki spójności, zapoczątkowały proces zmiany zarządzania z systemu często scentralizowanego w kierunku coraz bardziej zintegrowanego systemu wielopoziomowego; wzywa zainteresowane strony, organy publiczne i obywateli do ustanowienia sformalizowanego systemu zarządzania terytorialnego, opartego na wielosektorowym, terytorialnym, zintegrowanym podejściu typu dół-góra, w celu spójnej i skutecznej odpowiedzi na poszczególne potrzeby mieszkańców czy użytkowników, na obszarze odpowiadającym tej potrzebie; w związku z tym przypomina o pozytywnych doświadczeniach dotyczących inicjatyw wspólnotowych, takich jak programy Urban I i Urban II prowadzone na obszarach miejskich i program Leader prowadzony na obszarach wiejskich;

44. przypomina, że trudności w realizacji polityki strukturalnej są spowodowane, między innymi, brakiem elastyczności i skomplikowanym charakterem procedur, a w związku z tym niezbędne jest uproszczenie tych procedur i ustalenie jasnego podziału obowiązków i kompetencji pomiędzy UE, państwami członkowskimi oraz władzami regionalnymi i lokalnymi; uważa, że zarządzanie terytorialne w dużej mierze zależne będzie od ustanowienia takich jasnych zasad; ponownie wzywa Komisję do bezzwłocznego przedłożenia zestawu konkretnych propozycji z myślą o tym celu;

45. zaleca, aby w świetle rosnącego znaczenia spójności terytorialnej, jakiego nabrała ona w kontekście nie tylko regionalnym, lecz także w ramach sektorowej polityki wspólnotowej, nieformalne struktury, które długo kierowały spójnością terytorialną i planowaniem przestrzennym w Radzie, zostały zastąpione formalnymi spotkaniami ministerialnymi, które powinny być zwoływane przez ministrów odpowiedzialnych za politykę regionalną w Unii Europejskiej; sądzi, iż taki rozwój instytucjonalny w Radzie zapewniłby sprawniejszy przepływ informacji, jak również szybki rozwój polityki spójności terytorialnej;

46. apeluje do państw członkowskich o rozpoczęcie rozważań na temat tego, w jaki sposób lepiej skonsolidować pojęcie spójności terytorialnej oraz uwzględnić je w krajowych programach i obszarach polityki; w tym kontekście uważa, że podstawowe zasady rozwoju policentrycznego oraz partnerstwa miast i wsi, jak również pełne wdrożenie programu Natura 2000, powinny być już włączone w ich planowanie regionalne;

* *

*

47. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

(1)

     Teksty przyjęte, P6_TA(2008)0068.

(2)

     Teksty przyjęte, P6_TA(2008)0069.

(3)

     Teksty przyjęte, P6_TA(2008)0492.

(4)

      Dz.U. C 227 E z 21.9.2006, s. 509.

(5)

     Dz.U. L 210 z 30.7.2006.


UZASADNIENIE

To sprawozdanie z inicjatywy własnej stanowi odpowiedź na zieloną księgę w sprawie spójności terytorialnej i zawiera również niektóre ogólne rozważania na temat stanu debaty dotyczącej przyszłej polityki spójności UE przedstawionej w piątym sprawozdaniu z postępów w dziedzinie spójności gospodarczej i społecznej. Dostarcza ono analizy zielonej księgi i wysuwa się w nim pewne wstępne koncepcje w odpowiedzi na ten ważny dokument dotyczący polityki. Komisja Rozwoju Regionalnego uważa, że ważne jest, by Parlament Europejski przyjął jasne stanowisko nie tylko w sprawie sposobu, w jaki rozumiana jest spójność terytorialna oraz jej roli, ale także w sprawie przyszłości polityki regionalnej UE.

Kontekst

W sprawozdaniu z inicjatywy własnej w sprawie znaczenia spójności terytorialnej w rozwoju regionalnym (sprawozdawczyni: Ambroise Guellec), przyjętym w dniu 28 września 2005 r., Parlament Europejski wezwał Komisję Europejską do bezzwłocznego opublikowania białej księgi na temat spójności terytorialnej. Był to wówczas wyraźny sygnał ze strony Parlamentu, że kwestia spójności terytorialnej będzie kluczowym czynnikiem przyszłego rozwoju unijnej polityki regionalnej. Z tego względu wymaga ona odpowiedniej definicji. Włączenie spójności terytorialnej, obok spójności gospodarczej i społecznej do traktatu lizbońskiego (art. 3 TUE i art. 174 TUE) wzmocniło rangę tej kwestii, mimo że jej definicja, metodologia i strategia pozostały stosunkowo niejasne.

Od początku lat 90. trwa jednak ogólna debata na temat spójności terytorialnej. W 1999 r. Europejska perspektywa rozwoju przestrzennego zapoczątkowała proces, który doprowadził w 2007 r. do przyjęcia Agendy terytorialnej Unii Europejskiej przez ministrów UE odpowiedzialnych za planowanie przestrzenne i rozwój obszarów miejskich. W wymienionych dokumentach politycznych położono ogromny nacisk na rolę, jaką spójność terytorialna miałaby odgrywać w zapewnieniu harmonijnego i zrównoważonego rozwoju w całej Unii. W sprawozdaniu w sprawie dalszych działań dotyczących agendy terytorialnej i karty lipskiej (sprawozdawczyni: Gisela Kallenbach) Parlament Europejski pozytywnie odniósł się do przedstawionego wyżej stanowiska i powtórzył apel o jasne zdefiniowanie spójności terytorialnej w przygotowywanej zielonej księdze w sprawie spójności terytorialnej.

Stan debaty dotyczącej przyszłości polityki spójności

Wyniki konsultacji publicznej dotyczącej przyszłości polityki spójności UE przedstawiono w piątym sprawozdaniu z postępów w dziedzinie spójności gospodarczej i społecznej. Sprawozdanie w sprawie postępów składa się z dwóch części. Parlament może poprzeć najważniejsze wnioski z procesu konsultacji (w ramach którego otrzymano ponad 100 wypowiedzi). Są one w pełni zgodne ze stanowiskiem, które Parlament zajął w sprawozdaniu dotyczącym czwartego sprawozdania w sprawie spójności (sprawozdawczyni: Ambroise Guellec). Wymieniono wśród nich: odrzucenie wszelkich prób ponownego upaństwowienia oraz zobowiązanie do przyjęcia w tym zakresie jednolitej polityki wspólnotowej, która powinna równocześnie umożliwiać sprostanie takim wyzwaniom jak globalizacja, zmiany klimatyczne i demograficzne. W sprawozdaniu wyrażono także głębokie przekonanie, że omawiana polityka powinna być skierowana do wszystkich regionów Unii, przynosząc wartość dodaną dla wszystkich, nie tylko dla najuboższych regionów objętych celem konwergencji. Podkreślono również potrzebę synergii pomiędzy różnymi obszarami polityki sektorowej oraz zintegrowanego podejścia w tym zakresie w celu osiągnięcia optymalnych rezultatów w odniesieniu do realnego wzrostu i rozwoju.

Treść zielonej księgi Komisji

Komisja Europejska przyjęła w dniu 6 października 2008 r. zieloną księgę w sprawie spójności terytorialnej, opatrując ją tytułem: „Przekształcenie różnorodności terytorialnej w siłę”. Zielona księga nie zawiera definicji spójności terytorialnej, daje natomiast sygnał do szeroko zakrojonych konsultacji z władzami regionalnymi i lokalnymi, stowarzyszeniami, organizacjami pozarządowymi i społeczeństwem obywatelskim służących pogłębieniu zrozumienia tego nowego pojęcia oraz jego skutków dla przyszłej polityki regionalnej UE. W tym celu zawarto w księdze listę konkretnych pytań dotyczących różnych aspektów, w tym definicji. Konsultacje społeczne w tej sprawie będą prowadzone do końca lutego 2009 r.

Zgodnie z zieloną księgą spójność terytorialna polega na zapewnieniu harmonijnego rozwoju wszystkich obszarów UE oraz zagwarantowaniu ich mieszkańcom możliwości wykorzystania cech charakterystycznych tych obszarów. W zielonej księdze Komisja twierdzi, że różnorodność powinna zostać przekształcona w atut i czynnik przewagi konkurencyjnej przyczyniający się do zrównoważonego rozwoju całej Unii. Największe wyzwanie polega zatem na tym, by pomóc poszczególnym obszarom jak najlepiej wykorzystać ich atuty. W związku z tym uznano w zielonej księdze, że skuteczne rozwiązania wymagają często zintegrowanego podejścia i współpracy różnych władz i zainteresowanych stron. W szczególny sposób podkreślono w niej też konieczność lepszego zarządzania polityką spójności, tak aby była bardziej elastyczna i aby można ją było dostosować do skali wymaganych działań.

Głównym tematem zielonej księgi jest konieczność zapewnienia zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich i wiejskich oraz propozycje działań, które pozwoliłyby uniknąć wyludnienia i rozrostu aglomeracji. Omówiono w niej szerzej trzy pojęcia, na podstawie których należy opracować konkretne działania polityczne, a mianowicie: koncentrację, połączenia i współpracę.

v Koncentracja wiąże się z takimi korzyściami jak wyższa wydajność i kreatywność, lecz ma też pewne skutki negatywne, zwłaszcza w postaci szkód w środowisku naturalnym, zatłoczenia dróg, wysokich cen gruntu i wykluczenia społecznego. A zatem spójność terytorialna polega na budowaniu w oparciu o zyski pochodzące z koncentracji, ale także na unikaniu nadmiernej koncentracji w odniesieniu do wzrostu oraz ułatwianiu dostępu do rosnących zysków dla aglomeracji na wszystkich terytoriach.

v   Połączenia wiążą się przede wszystkim z potrzebą dążenia do integracji wspólnotowej zapewniającej szybki i skuteczny dostęp do rynku, usług i innych ludzi. Dotyczy to transportu, a także infrastruktury koniecznej do sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku, na przykład zapewniającej dostęp do opieki zdrowotnej i edukacji, szerokopasmowego Internetu i sieci energetycznych. Połączenia te są obecnie rozmieszczone nierównomiernie na obszarze Unii.

v Współpraca była zawsze ważnym elementem polityki spójności. Z zielonej księgi wynika, że do rozwiązania problemów o charakterze transgranicznym – od dojeżdżania do pracy po ochronę środowiska naturalnego – potrzeba znacznie więcej działań w tej dziedzinie. Współpraca ta powinna odbywać się na wielu szczeblach z udziałem nowych partnerów.

Komisja dostrzega także szczególne trudności w rozwoju trzech rodzajów regionów o szczególnym charakterze geograficznym (regionów górskich, wyspiarskich, słabo zaludnionych) oraz próbuje ustalić, czy potrzebne są szczególne rozwiązania polityczne jako przeciwwaga dla tego rodzaju trudności. Komisja zwraca także uwagę na szereg dziedzin polityki UE, które mają istotne skutki terytorialne (np. transport, energetykę, pierwszy filar WPR, zatrudnienie, ochronę środowiska naturalnego), podkreślając znaczenie stworzenia synergii między nimi.

Ogólne uwagi sprawozdawcy

A. ZIELONA KSIĘGA

· Przyjęcie zielonej księgi: Sprawozdawca z zadowoleniem przyjmuje przyjęcie zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej, gdyż jest ona odpowiedzią na wyrażany od dawna postulat Parlamentu. Mimo że traktat lizboński nie został jeszcze ratyfikowany, a zatem spójność terytorialna w chwili obecnej nie ma formalnej podstawy traktatowej, omawiana zielona księga zawiera pierwszą analizę pojęcia, które wraz ze spójnością gospodarczą i społeczną stanie się priorytetem Unii.

· Definicja: Zielona księga jest jednak niedostatecznie ambitna, gdyż nie zawiera konkretnej definicji tego nowego pojęcia, mimo że takie było pierwotne założenie. W praktyce oznacza to dalsze opóźnienie we wprowadzeniu w życie pojęcia spójności terytorialnej. Należy podkreślić, że Parlament Europejski oczekuje, iż konsultacje społeczne zaowocują jasną definicją spójności terytorialnej, która zostanie uzgodniona wspólnie, przyjęta i zrozumiana przez wszystkie zainteresowane strony działające w dziedzinie polityki regionalnej.

· Konsultacje społeczne: W tym kontekście sprawozdawca z zadowoleniem przyjmuje rozpoczęcie konsultacji społecznych na temat spójności terytorialnej. Powodzenie tego procesu jest bezpośrednio związane z jak najszerszym uczestnictwem w debacie różnych zainteresowanych stron i społeczeństwa obywatelskiego, a posłowie do Parlamentu Europejskiego mają również do odegrania aktywną rolę w przyczynianiu się do propagowania zielonej księgi w sprawie spójności terytorialnej wśród obywateli europejskich.

· W oczekiwaniu na publikację białej księgi: Sprawozdawca sądzi, iż Parlament Europejski powinien zdecydowanie domagać się opublikowania białej księgi w sprawie spójności terytorialnej po zakończeniu procesu konsultacji. Sprawozdawca jest również zdania, że jej opublikowanie mogłoby jedynie stanowić pierwszy krok w kierunku przełożenia spójności terytorialnej na konkretne przepisy, które powinny zostać wprowadzone w ramach następnego pakietu legislacyjnego dotyczącego funduszy strukturalnych na okres programowania po 2013 r.

· Aspekty finansowe: Sprawozdawca popiera wyłączenie z omawianej debaty aspektów budżetowych i finansowych spójności terytorialnej. Uważa on, że stanowisko Parlamentu Europejskiego powinno się raczej ograniczać do aspektów politycznych nowego celu i dopiero na późniejszym etapie należałoby rozważyć, w jaki sposób i w jakim stopniu nowa koncepcja może wywrzeć wpływ na budżet Unii po 2013 r.

B. POJĘCIE SPÓJNOŚCI TERYTORIALNEJ

Analiza nowego pojęcia: Sprawozdawca jest zdania, że spójność terytorialna to odrębne pojęcie, które powinno zapewnić wyraźną wartość dodaną dla spójności gospodarczej i społecznej. Trzy elementy składowe spójności (gospodarczy, społeczny i terytorialny) powinny wzajemnie się uzupełniać i wzmacniać swój wpływ, zachowując jednak odrębne zadania w ramach jednego, zintegrowanego pojęcia. Cele te nie powinny być zatem postrzegane w ramach określonej hierarchii. Omawiana debata powinna służyć nie tylko określeniu wartości dodanej spójności terytorialnej oraz konkretnych korzyści, jakie obywatele europejscy powinni móc czerpać z wprowadzenia jej w życie, lecz również rozważeniu, w jaki sposób pojęcie to zostanie włączone w nurt przyszłej polityki regionalnej UE.

Odrzucenie perspektywy Europy asymetrycznej: Sprawozdawca jest zdania, że harmonijny rozwój Unii w widoczny sposób przyczyni się do zwiększenia przewagi konkurencyjnej unijnej gospodarki. Dlatego też spójność terytorialna nie może być interpretowana inaczej niż jako pojęcie przekrojowe leżące u podstaw całej Unii. Wyzwanie polega na skoncentrowaniu się na skuteczniejszych narzędziach, które pozwoliłyby osiągnąć ten cel. Prace Europejskiej Sieci Obserwacyjnej Planowania Przestrzennego (ESPON) są szczególnie istotne w tym zakresie, ponieważ służą przedstawieniu konsekwencji poszczególnych modeli rozwoju dla rozwoju terytorialnego UE. Prace te powinny także doprowadzić do opracowania dodatkowych wskaźników jakościowych w celu odniesienia się do specyficznych cech terytorialnych oraz realnego wsparcia opracowania i wdrożenia odpowiedniej polityki.

Zapewnienie korzyści w całej Unii: Sugestia ta jest szczególnie istotna w związku z tworzeniem w całej Unii ośrodków doskonałości, które są niezbędne dla sukcesu gospodarczego, odkryć naukowych, innowacji technologicznych i miejsc pracy. Należy zachęcać do szerszych interakcji i transferu wiedzy pomiędzy ośrodkami i klastrami badań i innowacji a otaczającymi je regionami. Prężnie rozwijające się ośrodki powinny zapewnić korzyści rozłożone jednakowo na całym obszarze UE, tak aby zmaksymalizować skutki poczynionych inwestycji.

Wykorzystanie potencjału każdego regionu: Nie istnieje jednolity model rozwoju dla całej Unii Europejskiej, który sprawdziłby się tak samo dobrze we wszystkich regionach. Różnorodność Unii jest jednak jej mocną stroną. Należy wskazać atuty każdego z europejskich regionów i wykorzystać je w celu zwiększenia jego konkurencyjności oraz zagwarantowania wzrostu gospodarczego i dobrobytu. W tym kontekście za szczególnie ważne sprawozdawca uważa stanowisko byłego premiera Finlandii Esko Aho, wyrażone w artykule opublikowanym niedawno w „Financial Times” (w dniu 16 lipca 2008 r.). Esko Aho twierdzi w nim, że Unia Europejska powinna skoncentrować się na utworzeniu na całym swym obszarze klastrów wzorowanych na Dolinie Krzemowej. Należy koniecznie przekazać środki nielicznym istniejącym klastrom, zamiast rozdawać je w wielu miejscach z niewielkimi szansami na powodzenie. Innymi słowy, nie każdy region dysponuje potencjałem czy też środkami, aby stać się ośrodkiem doskonałości; nie jest to cel, do którego powinniśmy dążyć. UE powinna ograniczyć swe dążenia w tym względzie.

Wspieranie dążenia do europejskiej współpracy terytorialnej: Niezaprzeczalna wartość dodana tego projektu w skali europejskiej została już udowodniona ponad wszelką wątpliwość. Bezpośredni udział władz lokalnych i regionalnych w planowaniu i wdrażaniu dotyczących ich programów współpracy transgranicznej, ponadnarodowej i międzyregionalnej stanowi kolejny pozytywny sygnał dla przyszłego rozwoju tego kierunku polityki. W tym względzie należy również podkreślić znaczenie wymiaru transgranicznego oraz odpowiednich programów operacyjnych w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Jest to niewątpliwy sukces unijnej polityki regionalnej, powinien więc uzyskać znaczne wsparcie w nadchodzącym okresie programowania.

Regiony o szczególnych cechach geograficznych: W zielonej księdze w sprawie spójności terytorialnej uwzględniono szczególne trudności rozwojowe trzech rodzajów regionów: górskich, wyspiarskich i słabo zaludnionych. Parlament Europejski od dawna wzywał do opracowania kompleksowej strategii, dzięki której regiony te mogłyby zrównoważyć poważne i trwałe niedostatki przyrodnicze i demograficzne. Należy zatem poświęcić szczególnie dużo uwagi rozwojowi tych regionów, aby zapewnić harmonijny rozwój Unii i osiągnąć spójność terytorialną. Sprawozdawca podkreśla jednak, że spójność terytorialna pozostaje pojęciem horyzontalnym, obejmującym wszystkie regiony UE; nie może być ona interpretowana jako nowa polityka skierowana do regionów o szczególnych cechach geograficznych.

Wpływ terytorialny wspólnotowej polityki sektorowej: Sprawozdawca jest rozczarowany faktem, że w odpowiednim rozdziale zielonej księgi ograniczono się jedynie do przedstawienia wykazu sektorów unijnej polityki, które wywierają silny wpływ terytorialny, nie wymieniając jednak spójności terytorialnej jako priorytetowego celu czy też warunku wstępnego rozwoju tych dziedzin. Parlament Europejski wielokrotnie popierał potrzebę przyjęcia zintegrowanego podejścia w ramach wszystkich działań i dziedzin polityki Unii. Z politycznego punktu widzenia można uznać, że koncepcja ta jest w pełni równoważna z koniecznością skoordynowania skutków terytorialnych wszystkich sektorów polityki wspólnotowej na określonym obszarze. Równocześnie należy jednak zwrócić uwagę na następującą kwestię: kładąc nacisk na wymiar terytorialny innych sektorów polityki UE, Parlament Europejski nie próbuje umniejszyć znaczenia i niezależności unijnej polityki regionalnej. Wręcz przeciwnie, zintegrowane podejście służy zmaksymalizowaniu skutków działań strukturalnych w terenie oraz płynących z nich korzyści dla obywateli europejskich.

Zarządzanie terytorialne: W zielonej księdze uznano lepsze zarządzanie terytorialne za klucz do pomyślnego wdrożenia polityki spójności w przyszłości. Na podstawie wniosków zawartych w sprawozdaniu PE w sprawie zarządzania i partnerstwa na szczeblu krajowym i regionalnym, i podstawy dla projektów w dziedzinie polityki regionalnej (sprawozdawca: Jean Marie Beaupuy), przyjętym przez Parlament Europejski w dniu 18 września 2008 r., sprawozdawca podnosi kwestię potrzeby wspierania systemu wieloszczeblowego zarządzania oraz wskazania odpowiedniego szczebla władz terytorialnych, na którym działania byłyby najskuteczniejsze na poszczególnych etapach planowania i wdrażania programów. Ze szczególną uwagą traktuje się również potrzebę nawiązania nowych partnerstw terytorialnych, które powinny być kluczowym elementem wszelkich istotnych analiz odnoszących się do zielonej księgi.

Regiony w okresie przejściowym: Sprawozdawca odnotowuje, że 5. sprawozdanie w sprawie postępów po raz pierwszy odwołuje się szczególnie do „regionów w okresie przejściowym”, które sytuują się pomiędzy „regionami konwergencji” a „regionami konkurencyjności i zatrudnienia”. Wydaje się, że jest to pierwsza próba odrębnego potraktowania regionów, które obecnie są zawieszone pomiędzy wspomnianymi dwoma celami jako regiony stopniowego wprowadzania i stopniowego wycofywania. Sprawozdawca w pełni popiera podejście zawarte w sprawozdaniu, w kontekście spójności terytorialnej, nie tylko dlatego, że pozwala ono sprecyzować status tych regionów, lecz przede wszystkim dlatego, że uwzględniono w nim potrzebę opracowania i wdrożenia bardziej kompleksowego systemu stopniowego przekazywania w okresie przejściowym pomocy regionom, które wkrótce przekroczą próg 75% PKB.

Zielona księga na temat spójności terytorialnej nawiązuje do pewnej liczby kwestii, które należy wziąć pod uwagę, jak dostęp do usług świadczonych w interesie publicznym czy stworzenie dodatkowych wskaźników w celu lepszego monitorowania cech charakterystycznych spójności terytorialnej i trendów w tej dziedzinie. W sprawozdaniu przedstawiono poglądy sprawozdawcy na wszystkie te kwestie.

Podsumowanie

W niniejszym sprawozdaniu sformułowano szereg rozważań na temat komunikatów Komisji dotyczących omawianych kwestii i zawarto w nim sugestie dla Komisji, państw członkowskich i organów regionalnych i lokalnych, aby przygotować bazę dla lepszego zrozumienia pojęcia spójności terytorialnej oraz tego, jakie byłyby konsekwencje włączenia wymiaru terytorialnego w politykę spójności dla wszystkich zaangażowanych stron.

Co jednak ważniejsze, oczekuje się, że sprawozdanie przyczyni się do skonsolidowania stanowiska Parlamentu Europejskiego podczas zakrojonej na skalę europejską debaty na temat spójności terytorialnej, a te rozważania zdecydowanie wpłyną na szerszą dyskusję dotyczącą przyszłości polityki regionalnej i polityki spójności w okresie po roku 2013 oraz na kształt funduszy strukturalnych w następnym okresie programowania.


WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

12.2.2009

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

50

1

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Emmanouil Angelakas, Stavros Arnaoutakis, Elspeth Attwooll, Rolf Berend, Jana Bobošíková, Victor Boştinaru, Wolfgang Bulfon, Giorgio Carollo, Bairbre de Brún, Gerardo Galeote, Iratxe García Pérez, Monica Giuntini, Ambroise Guellec, Pedro Guerreiro, Gábor Harangozó, Filiz Hakaeva Hyusmenova, Mieczysław Edmund Janowski, Gisela Kallenbach, Evgeni Kirilov, Miloš Koterec, Constanze Angela Krehl, Florencio Luque Aguilar, Jamila Madeira, Miguel Angel Martínez Martínez, Iosif Matula, Miroslav Mikolášik, Jan Olbrycht, Maria Petre, Markus Pieper, Giovanni Robusti, Wojciech Roszkowski, Bernard Soulage, Catherine Stihler, Margie Sudre, Oldřich Vlasák

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Domenico Antonio Basile, Den Dover, Emanuel Jardim Fernandes, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Stanisław Jałowiecki, Zita Pleštinská, Samuli Pohjamo, Christa Prets, Miloslav Ransdorf, Flaviu Călin Rus, Richard Seeber, László Surján, Iuliu Winkler

Zastępca(y) (art. 178 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Wolf Klinz, Sepp Kusstatscher, Toine Manders

Informacja prawna - Polityka ochrony prywatności