SPRAWOZDANIE w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Parlamentu Europejskiego dla Rady w sprawie utworzenia unijnych sił szybkiego reagowania

1.12.2010 - (2010/2096 (INI))

Komisja Rozwoju
Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej: Iva Zanicchi

Procedura : 2010/2096(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury :  
A7-0332/2010
Teksty złożone :
A7-0332/2010
Debaty :
Teksty przyjęte :

PROJEKT ZALECENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO DLA RADY

w sprawie utworzenia unijnych sił szybkiego reagowania

(2010/2096(INI))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając art. 196 Traktatu z Lizbony, który przewiduje, że „Unia zachęca do współpracy między państwami członkowskimi w celu zwiększenia skuteczności systemów zapobiegania klęskom żywiołowym i katastrofom spowodowanymi przez człowieka i ochrony przed nimi” oraz że „Działania Unii zmierzają do: wspierania spójności międzynarodowych działań w zakresie obrony cywilnej”,

–   uwzględniając art. 214 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który stanowi, że działania Unii w dziedzinie pomocy humanitarnej mają „na celu niesienie doraźnej pomocy i opieki dla ludności w państwach trzecich, która stała się ofiarą klęsk żywiołowych lub katastrof spowodowanych przez człowieka” oraz że działania te „prowadzone są zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego oraz zasadami bezstronności, neutralności i niedyskryminacji”,

–   uwzględniając Konsensus europejski w sprawie pomocy humanitarnej podpisany w grudniu 2007 r. przez przewodniczącego Rady Unii Europejskiej, Parlament Europejski i Komisję Europejską oraz przedstawiony przez Komisję w maju 2008 r. plan działania w zakresie wdrażania tego konsensusu,

–   uwzględniając wnioski Rady Europejskiej z grudnia 2007 r., w których poproszono Komisję o jak najlepsze wykorzystanie mechanizmu Wspólnoty w dziedzinie ochrony cywilnej i dalszego wzmacniania współpracy państw członkowskich,

–   uwzględniając wytyczne dotyczące wykorzystania zasobów wojska i służb ochrony cywilnej w akcjach ratowniczych w razie wystąpienia katastrofy (wytyczne z Oslo), zmienione w dniu 27 listopada 2006 r.,

–   uwzględniając komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 23 lutego 2009 r. zatytułowany „Strategia UE na rzecz wspierania działań zmniejszających ryzyko związane z klęskami żywiołowymi w krajach rozwijających się”,

–   uwzględniając komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady z marca 2008 r. w sprawie wzmocnienia zdolności Unii do reagowania w przypadku katastrof (COM(2008)0130 ) oraz rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 19 czerwca 2008 r. pt. „Zwiększenie zdolności Unii Europejskiej do reagowania w przypadku katastrof”[1],

–   uwzględniając sprawozdanie Michela Barniera z dnia 9 maja 2006 r. zatytułowane „Europejskie siły ochrony ludności: pomoc Europy”,

–   uwzględniając rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lutego 2010 r. w sprawie niedawnego trzęsienia ziemi na Haiti[2],

–   uwzględniając rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 21 września 2010 r. w sprawie zapobiegania klęskom żywiołowym oraz katastrofom spowodowanym przez człowieka,

–   uwzględniając projekt zalecenia dla Rady przyjęty zgodnie z art. 121 ust. 1 Regulaminu dnia 23 marca 2010 r. w sprawie utworzenia unijnych sił szybkiego reagowania złożony przez Anneli Jäätteenmäki, Charlesa Goerensa, Louisa Michela, Marielle De Sarnez i Frédérique Ries w imieniu grupy politycznej ALDE (B7-0228/2010),

–   uwzględniając art. 121 ust. 3 Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju oraz opinię Komisji Spraw Zagranicznych (A7-0332/2010),

A. mając na uwadze, że klęski i katastrofy przyczyniające się do ogromnych szkód społecznych, gospodarczych i negatywnie wpływające na środowisko naturalne występują na świecie coraz częściej, mając na uwadze, że przede wszystkim wskutek zmian klimatu kryzysy te występują z coraz większą intensywnością i częstotliwością, powodując coraz większe szkody, a także obejmując inne regiony świata, mając także na uwadze, że Unia Europejska dokłada wszelkich starań, by odpowiednio reagować na te kryzysy,

B.  mając na uwadze, że na coraz liczniejsze i coraz częstsze interwencje, zarówno w obrębie Unii Europejskiej, jak i poza jej granicami wpływa także sytuacja finansowa na świecie oraz ograniczenia budżetowe, które uwypuklają potrzebę prowadzenia bardziej rentownych działań,

C. mając na uwadze, że wzajemne wykorzystanie środków przez 31 państw uczestniczących we wspólnotowym mechanizmie ochrony ludności (UE-27, Norwegia, Lichtenstein, Chorwacja, Islandia) lub w ramach wzmocnionej współpracy między państwami członkowskimi może być atutem zarówno operacyjnym, jak i finansowym,

D. mając na uwadze, że budżet Komisji przeznaczony na katastrofy humanitarne, a konkretnie budżet DG ECHO, nie tylko został zamrożony, ale w ciągu ostatnich pięciu lat nastąpił wręcz jego lekki realny spadek,

E.  mając na uwadze poczynione w ostatnich latach postępy w zakresie bardziej spójnego reagowania UE na katastrofy, a mianowicie poprzez stopniowe wzmacnianie mechanizmów ochrony cywilnej, lepszą współpracę/ koordynację pomiędzy jednostkami odpowiedzialnymi za ochronę cywilną a pomocą humanitarną oraz uznanie, że spójne podejście do zarządzania na wypadek katastrof wymaga nie tylko reagowania na nie, lecz także przeciwdziałania im i przygotowania się do nich,

F.  mając na uwadze, że reakcja Unii Europejskiej na trzęsienie ziemi na Haiti pociągnęła za sobą nie tylko szybką i znaczącą interwencję humanitarną na dużą skalę, lecz także doprowadziły do uruchomienia mechanizmów cywilnej ochrony ludności, które można było bezzwłocznie zastosować i, po raz pierwszy, dwóch jednostek (zajmującej się oczyszczaniem wody oraz wyspecjalizowanego punktu medycznego), które finansowano ze środków planu przygotowawczego europejskich sił szybkiego reagowania na 2008 r.,

G. mając na uwadze, że doświadczenia ostatnich kryzysów wciąż wskazują na potrzebę poprawy skuteczności, koordynacji i dostrzegalności reakcji, oraz że te klęski i katastrofy po raz kolejny podkreśliły konieczność utworzenia unijnych sił szybkiego reagowania (unijnych sił ochrony ludności),

H. mając na uwadze, że zdolność Unii do ochrony życia i dobytku obywateli ma zasadnicze znaczenie dla jej wiarygodności,

1.  zaleca Radzie podjęcie następujących działań:

a)  uznaje, że ujęcie ochrony cywilnej i pomocy humanitarnej w zakresie obowiązków jednego komisarza odpowiedzialnego za pomoc humanitarną i reagowanie kryzysowe uwalnia większą synergię w Komisji i pomaga poprawić spójność ogólnej reakcji UE na katastrofy;

b)  wzywa do większej integracji metodologii pracy w zakresie ochrony ludności i pomocy humanitarnej w ramach DG ECHO przy jednoczesnym zachowaniu ich specyfiki poprzez utrzymanie jasnego rozróżnienia i odgraniczenia ich ról w celu maksymalizacji efektów synergii i komplementarności oraz zwiększenia skuteczności; domaga się również, by personel wojskowy, cywilny oraz podmioty humanitarne uczestniczące w interwencjach w razie katastrof lub w operacjach humanitarnych działały zgodnie z zasadami neutralności, niezależności i bezstronności;

c)  ponownie podkreśla, że wykorzystanie zasobów ochrony cywilnej w obliczu kryzysu humanitarnego, powinno opierać się na potrzebach, uzupełniać pomoc humanitarną i być z nią spójne, zgodnie z Konsensusem europejskim w sprawie pomocy humanitarnej oraz wytycznymi Narodów Zjednoczonych (wytyczne z Oslo), w szczególności, aby zagwarantować przestrzeganie humanitarnych zasad neutralności, humanitaryzmu, bezstronności i niezależności;

d)  podkreśla, że pomoc UE w przypadku klęsk żywiołowych lub katastrof spowodowanych przez człowieka powinna być w miarę możliwości ukierunkowana na wsparcie lokalnej gospodarki na przykład poprzez zakup środków spożywczych produkcji lokalnej lub regionalnej, jak również na zapewnianie rolnikom niezbędnych artykułów z myślą o ponownym ożywieniu gospodarki wiejskiej;  

      e)   wzywa Radę i Komisję do sprecyzowania zasad współpracy i koordynacji pomiędzy Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ) a Komisją na rzecz zarządzania reakcją na katastrofy na dużą skalę poza terytorium Unii Europejskiej;

f)   sugeruje prowadzenie zlokalizowanych działań koordynacyjnych we współpracy z rządem krajowym zainteresowanego państwa oraz przy pomocy przedstawicieli UE i państw członkowskich w terenie, aby zapewnić ukierunkowane i właściwe reagowanie z korzyścią dla miejscowości dotkniętych katastrofą;

g)  wzywa Radę do priorytetowego wzmocnienia europejskich sił reagowania na katastrofy, szczególnie w obliczu dyskusji na temat utworzenia unijnych sił ochrony ludności, i do podjęcia działań w związku z ponawianymi przez Parlament Europejski wnioskami o realizację propozycji zawartych w sprawozdaniu Michela Barniera z 2006 r.);

h)  wzywa do natychmiastowego utworzenia unijnych sił ochrony ludności, które muszą być odpowiednio wyposażone w niezbędne zasoby technologiczne i techniczne;

i)   w kontekście operacji prowadzonych w następstwie katastrof lub klęsk żywiołowych popiera również lepszą koordynację między agencjami humanitarnymi i mechanizmami ochrony ludności państw członkowskich a DG ECHO oraz ewentualnymi europejskimi siłami ochrony ludności;

j)   wzywa Komisję do opracowania – wraz z rządami krajowymi, władzami lokalnymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w krajach beneficjentach – programów dotyczących zdolności społeczności lokalnych w zakresie przeciwdziałania katastrofom i zarządzania reagowaniem na nie;

k)  zachęca Radę, by na wniosek Komisji, zgodnie ze zwykła procedurą ustawodawczą, przyjęła środki na rzecz poprawy przewidywalności i planowania w ramach istniejącego europejskiego mechanizmu ochrony ludności, który obecnie opiera się na dobrowolnym, doraźnym zaangażowaniu państw członkowskich; proponuje, by środki te obejmowały sposoby postępowania testowane w ramach planu przygotowawczego UE, w tym kapitał europejski, dobrowolne przekazywanie zasobów, określanie dostępnego potencjału, tworzenie scenariuszy postępowania i tworzenie nowych działań szkoleniowych;

l)   wzywa również do opracowywania realistycznych budżetów, w ramach których przyznawanie środków przeznaczonych na klęski żywiołowe lub działania humanitarne byłoby oparte na doświadczeniu w zakresie wydatków z poprzednich lat;

m) wyraża przekonanie, że unijne siły ochrony ludności powinny opierać się na unijnym mechanizmie ochrony ludności, powinny zakładać optymalizację dostępnych narzędzi, co korzystnie wpłynęłoby na ich skuteczność i dostrzegalność oraz zakładać wspólne, dobrowolne wykorzystanie dostępnych zasobów logistycznych i kadr, czy to jeśli chodzi o szkolenia w zakresie reagowania na katastrofę, czy zarządzanie w sytuacji kryzysowej, przy jednoczesnym rozwijaniu inicjatyw podejmowanych w ramach działań przygotowawczych i które będą w stanie zapewnić pierwszą pomoc w ciągu 24 godzin po wystąpieniu katastrofy;

n)  zaleca, aby działania unijnych sił ochrony ludności opierały się na zasadzie, zgodnie z którą siły te powinny:

- opierać się na ocenie potrzeb zrealizowanej z udziałem wszystkich podmiotów w dziedzinie pomocy humanitarnej;

- mieć charakter cywilny;

- działanie pod patronatem UE

- działać w poszanowaniu międzynarodowego prawa humanitarnego;

- działać w poszanowaniu zasady dobrowolnego udziału państw członkowskich w ramach przewidzianych zadań;

- opierać się na zasadzie podziału obciążenia (ang. burden sharing);

- być gotowe na udział państw trzecich;

- uznawać ogólną rolę ONZ w koordynowaniu pomocy międzynarodowej poza terytorium Unii Europejskiej;

- być zorganizowane na zasadzie zapobiegawczości, w zależności od sytuacji;

o)  wyraża przekonanie, że zwłaszcza w odniesieniu do operacji niesienia pomocy humanitarnej, w oparciu o doświadczenie zdobyte podczas interwencji na Haiti i w Pakistanie UE powinna zawsze, gdy istnieje taka możliwość, działać w ramach akcji koordynowanych przez ONZ i skupiać się na tych dziedzinach, w których jej interwencja może przynieść największą wartość dodaną;

p)  uważa, że europejskie siły obrony ludności cywilnej mogłyby opierać się na zobowiązaniu niektórych państw członkowskich do dobrowolnego udostępnienia modułów obrony cywilnej, określonych z wyprzedzeniem i gotowych do natychmiastowej interwencji w ramach unijnych operacji koordynowanych przez MIC oraz że większość tych modułów – już dostępnych na szczeblu krajowym, co oznacza, że nie pociągną one za sobą dodatkowych wysokich kosztów –, pozostałoby pod kontrolą tych państw, a postawienie ich w pogotowiu byłoby podstawą dla reakcji unijnej obrony cywilnej w przypadku klęsk w obrębie Unii Europejskiej i poza jej granicami;

q)  uważa, że UE mogłaby finansować niektóre szczególne potrzeby dodatkowych modułów obrony cywilnej, w odniesieniu do których stwierdzono braki i których finansowanie na szczeblu europejskim przyniosłoby wartość dodaną i podkreśla znacznie, jakie ma zwiększenie finansowania transportu oraz rozwinięcie modułów transportu postawionych w pogotowiu;

r)   podkreśla konieczność wypracowania wszechstronnego i proaktywnego podejścia do reagowania w obliczu katastrof, łączącego różne środki działania, jakimi dysponuje Unia i jej państwa członkowskie, takie jak zarządzanie kryzysowe (cywilne i wojskowe), pomoc finansowa i rozwój czy polityka socjalna i polityka ochrony środowiska; uważa w tym kontekście, że należy skuteczniej zarządzać procesem przejścia między reakcją na katastrofę i odbudową po katastrofie; przypomina o propozycji utworzenia Europejskiego Ochotniczego Korpusu Pomocy Humanitarnej na mocy przepisów Traktatu z Lizbony (art. 214 ust. 5), a w obliczu Europejskiego Roku Wolontariatu w 2011 r. zachęca Komisję Europejską i Radę do jak najszybszego rozpoczęcia współpracy z Parlamentem Europejskim nad przepisami i procedurami dotyczącymi działania tego korpusu, zwłaszcza w świetle podobnych inicjatyw podejmowanych przez niektóre państwa członkowskie;

s)  przypomina Radzie, że wykorzystanie zasobów wojskowych i sił zbrojnych w reakcji na katastrofy, w szczególności aby wspirać operacje pomocy humanitarnej w zakresie logistyki, transportu i infrastruktur, może zachodzić tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko jeżeli jest to „ostatnia deska ratunku”, zawsze zgodnie z obowiązującymi porozumieniami, takimi jak Konsensus europejski w sprawie pomocy humanitarnej oraz wytyczne z Oslo dotyczące wykorzystania zasobów wojskowych i obrony cywilnej w międzynarodowym reagowaniu na katastrofy;

t)   przyznaje, że zgodnie z Konsensusem europejskim w sprawie pomocy humanitarnej oraz z wytycznymi z Oslo zasoby wojska i służb obrony cywilnej powinny być wykorzystywane podczas reagowania na katastrofy tylko w ostateczności; przypomina, że środki wojskowe, wraz z ochroną ludności i pomocą humanitarną, wnoszą często istotny wkład w reakcję na katastrofę i zauważa, że zasoby wojska mogą być niezbędne do wypełnienia krytycznych niedoborów (zwłaszcza w zakresie transportu strategicznego, sprzętu specjalistycznego, ciężkiego sprzętu i transportu); podkreśla zatem konieczność opracowania kompleksowego podejścia i poprawy synergii między zasobami cywilnymi i wojskowymi oraz potrzebę określenia obszarów, w których państwa członkowskie mogłyby połączyć wysiłki i zasoby na szczeblu UE, aby wnieść wkład w reakcje UE na katastrofy, co jest szczególnie istotne w trudnym kontekście gospodarczym;

u)  podkreśla konieczność utworzenia stale dostępnych zasobów cywilnych UE działających niezależnie od struktur wojskowych, a także wskazania dziedzin, w których państwa członkowskie mogą na szczeblu UE połączyć swe działania i zdolności w tym zakresie;

v)  wzywa Radę i Komisję do współpracy nad wdrożeniem planu działań na rzecz dostrzegalności, który powinien obejmować konkretne środki zwiększające dostrzegalność reakcji UE na katastrofy;

w) zachęca do wykorzystania systemu globalnego monitorowania środowiska naturalnego i bezpieczeństwa (GMES) jako narzędzia służącego do monitorowania potencjalnych obszarów kryzysowych, pozwalającego na większą gotowość w zakresie wysyłania pomocy humanitarnej, a także podkreśla kluczowe znaczenie ustanowienia mechanizmu monitorowania podejmowanych przez UE działań i oceny wysyłanej pomocy;

x)  zachęca do zwiększenia budżetów na badania i potencjału przemysłowego (np. systemu obrazowania satelitarnego w ramach programu GMES), aby ulepszyć fazy zarządzania katastrofami lub klęskami;

y)  zwraca się do Rady, by uwzględniła powyższe zalecenia podczas prac i przygotowywania wniosków w sprawie planowanego przez Komisję komunikatu dotyczącego wzmocnienia potencjału Unii Europejskiej w zakresie reagowania na katastrofy;

2.  zobowiązuje przewodniczącego do przekazania niniejszego zalecenia Radzie i, tytułem informacji, Komisji.

  • [1]  P6_TA (2008)0304
  • [2]  P6_TA (2010)0015

UZASADNIENIE

Wprowadzenie

Coraz liczniej występujące w ostatnich latach poza terytorium Unii Europejskiej klęski żywiołowe czy katastrofy spowodowane przez człowieka pociągają za sobą coraz bardziej stanowcze wezwania, by poprawić skuteczność unijnych sił reagowania na katastrofy. Unijne siły reagowania na katastrofy były wciąż modyfikowane od momentu utworzenia w 2001 r. wspólnotowego mechanizmu ochrony ludności, sprawozdawczyni uważa jednak, że należy zrobić więcej, by zapewnić skoordynowaną, spójną i dostrzegalną reakcję UE.

Potrzeba spójniejszej reakcji została również podkreślona w ostatnim opublikowanym na ten temat niedawno, w marcu 2008 r., komunikacie Komisji dotyczącym wzmocnienia potencjału Unii Europejskiej w zakresie reagowania na katastrofy. Powyższy komunikat miał stanowić pierwszy krok na drodze ku kompleksowej i spójnej reakcji UE. Zawierał on plan działania uwzględniający szereg konkretnych środków pozwalających na stopniowe wzmacnianie koordynacji różnorakich narzędzi służących odpowiedzi na katastrofy.

Od tamtego czasu jedną z najpoważniejszych zmian w stronę spójniejszego reagowania było objęcie ochrony ludności i pomocy humanitarnej zakresem obowiązków jednego komisarza. Jest jeszcze za wcześnie by oceniać wyniki, jednak nie ma wątpliwości, że taka zmiana zakresu obowiązków komisarza umożliwia większą spójność i lepszą koordynację reakcji UE na katastrofy. Jednakże dwa lata po opublikowaniu komunikatu Komisji z 2008 r., nie wdrożono jeszcze wielu działań przewidzianych w planie działania, zaś reakcja UE na niedawne kryzysy odzwierciedla ograniczenia obowiązującego systemu.

Sprawozdawczyni wyraża przekonanie, że nadszedł czas, by uznać polityczne znaczenie wzmocnienia unijnych sił reagowania na katastrofy oraz że należy przeznaczyć środki finansowe na ten cel. W związku z tym sprawozdawczyni ubolewa nad faktem, że konkretne propozycje zawarte w przedstawionym w 2006 r. sprawozdaniu Michela Barniera dotyczące utworzenia europejskich sił ochrony ludności zostały w dużej części zignorowane i nie osiągnięto zauważalnych postępów w tym zakresie.

Ponieważ decyzja o przygotowaniu sprawozdania z własnej inicjatywy wynikała pierwotnie z sytuacji na Haiti, sprawozdanie ogranicza się do zewnętrznego wymiaru unijnych sił reagowania na katastrofy.

Doświadczenia z poprzednich kryzysów ze specjalnym uwzględnieniem Haiti

Reakcja UE na trzęsienie ziemi na Haiti, w ramach której uruchomiono unijny mechanizm ochrony ludności oraz wykorzystano zasoby wojskowe i znaczącą pomoc humanitarną na dużą skalę, zilustrowało jasno kompleksowy charakter dostępnych narzędzi i procedur.

Sprawozdawczyni przyznaje, że reakcja państw członkowskich i instytucji UE była bezzwłoczna i zakrojona na dużą skalę, jednak zarządzanie w sytuacji kryzysowej pociągnęło za sobą szereg problemów w odniesieniu do wydajności, koordynacji i dostrzegalności.

· Wyzwanie związane z wydajnością

Jeżeli chodzi o pomoc humanitarną stwierdzono, że reakcja była bardzo szybka i skuteczna, uwzględniając bezzwłoczne skorzystanie z pomocy ekspertów Dyrekcji Generalnej ds. Pomocy Humanitarnej (ECHO) na miejscu katastrofy oraz szybkie przyznanie funduszy na pomoc humanitarną (3 miliony EUR) w ciągu 24 godzin. W późniejszym terminie w ramach reakcji na katastrofę przeznaczono jeszcze kwotę 120 milionów EUR.

Unijny mechanizm ochrony ludności uruchomiono w tym samym dniu, w którym miało miejsce trzęsienie ziemi, znacząca była także pomoc centrum monitorowania informacji (MIC) – w której ramach wykorzystano zespoły zajmujące się poszukiwaniem ofiar trzęsień ziemi w miastach i ratowaniem ich, zespoły ratownictwa medycznego oraz usługi aprowizacyjne w zakresie schronienia i oczyszczania wody.

Choć w przypadku Haiti system funkcjonował dość dobrze, unijna interwencja na rzecz wspierania ochrony ludności jest niestety spowalniana przez funkcjonujący w ramach obowiązującego systemu mechanizm, który opiera się na dobrowolnym, doraźnym zaangażowaniu zależącym od krajowych procesów decyzyjnych. Jedną z największych niedoskonałości systemu, jest fakt, że nie można z góry zagwarantować dostępności kluczowych zasobów oraz że nie można wcześniej przewidzieć „wąskich gardeł”.

Klęska żywiołowa na Haiti niesie z sobą również pozytywne doświadczenia: po raz pierwszy Komisja Europejska była w stanie bezpośrednio wykorzystać jednostkę oczyszczania wody (z Francji) oraz wyspecjalizowany zespół medyczny mogący przeprowadzać operacje (z Włoch). Te pozostające w gotowości zespoły były finansowane w ramach działania przygotowawczego w związku z unijnymi siłami szybkiego reagowania (budżet na 2008 r.).

Sprawozdawczyni wyraża przekonanie, że należy dokonać oceny zachęcających wyników działania przygotowawczego 2008 oraz że należy dalej rozwijać koncepcję dobrowolnego utrzymywania przez państwa członkowskie ich jednostek w gotowości do bezzwłocznego wysłania w obszar działania UE. W tym kontekście sprawozdawczyni pragnie przypomnieć Radzie i Komisji następujące zalecenie zawarte w sprawozdaniu Michela Barniera: „Tylko środki prewencyjne i przekazanie dostępnych zasobów może doprowadzić do utworzenia europejskich sił ochrony ludności”.

Kryzys na Haiti pokazał także, że wykorzystanie zasobów wojskowych może być szczególnie przydatne jako uzupełnienie reakcji na katastrofy. Należy zbadać sposoby zwiększenia skuteczności prawidłowego wykorzystania zasobów wojskowych podczas katastrof.

W związku z tym sprawozdawczyni wyraża przekonanie, że wykorzystanie zasobów wojskowych i sił zbrojnych w reakcji sił cywilnych na klęski żywiołowe powinno zawsze następować w oparciu o obowiązujące wytyczne, takie jak Konsensus europejski w sprawie pomocy humanitarnej oraz wytyczne z Oslo dotyczące wykorzystania zasobów wojskowych i obrony cywilnej w międzynarodowym reagowaniu na katastrofy (ze zmianami wprowadzonymi w listopadzie 2006 r.).

· Wyzwanie związane z koordynacją

Biorąc pod uwagę skalę kryzysu i liczbę zaangażowanych podmiotów, koordynacja działań na rzecz ofiar trzęsienia ziemi okazała się dość dużym wyzwaniem, zarówno na poziomie operacyjnym jak i strategicznym/ politycznym.

Jak wspomniano powyżej prowadzona przez MIC koordynacja działań była dość skuteczna na Haiti, były jednak (i nadal są) wypadki świadczenia pomocy przez konkretne państwa bez żadnej wstępnej koordynacji.

ECHO i MIC na Haiti szybko przeprowadziły wspólną ocenę potrzeb, jednak problemem okazała się wymiana informacji i organizacja na etapie natychmiastowej reakcji oceny wspólnych potrzeb z udziałem państw członkowskich UE. Doprowadziło to do powstania zazębiających się sprawozdań komplikujących odpowiednie wykorzystanie dostępnych zasobów w ramach reakcji. Jak już wspomniano powyżej, na poziomie Komisji zadanie ułatwiło niedawne przekazanie zadań z zakresu ochrony ludności i pomocy humanitarnej jednej dyrekcji generalnej. Nowy podział obowiązków przyczynił się do zintensyfikowania procesu bieżących konsultacji i umożliwił wspólną ocenę i lepszą wymianę informacji.

W tym kontekście należy przypomnieć, że wykorzystanie zasobów ochrony ludności cywilnej, w obliczu kryzysu humanitarnego, powinno opierać się na potrzebach, uzupełniać pomoc humanitarną i być z nią spójne zgodnie z postanowieniami Konsensusu Europejskiego w sprawie pomocy humanitarnej.

Kryzys na Haiti wystąpił w okresie zmian instytucjonalnych wynikających z wejścia w życie Traktatu z Lizbony i dyskusji na temat utworzenia Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ). Odnośnie do zarządzania sytuacją kryzysową na Haiti, odnotowano, że podjęto wysiłki zastosowania idei Traktatu z Lizbony w praktyce poprzez zwiększenie powiązań pomiędzy służbami Komisji i Rady.

Jednakże po trzęsieniu ziemi natychmiast nastąpił okres niejasności co do organu, który winien objąć przewodnictwo nad działaniami zewnętrznymi UE. Uwzględniając skalę kryzysu za koordynację unijnej pomocy ostatecznie odpowiadała wysoka przedstawiciel/ wiceprzewodnicząca Komisji Catherine Ashton w ścisłej współpracy z komisarz Antonetą Georgievą odpowiedzialną za pomoc humanitarną, ochronę ludności i współpracę międzynarodową.

W przyszłości oczekuje się, że ESDZ utworzy pojedynczą jednostkę reagowania na kryzys, co będzie wymagać racjonalizacji istniejących mechanizmów kryzysowych. Konieczne będzie stworzenie jasnego mechanizmu koordynacji prac służb Komisji i sekretariatu Rady, również w odniesieniu do koordynacji i wykorzystania zasobów wojskowych w reakcji na kryzys.

· Wyzwanie związane z dostrzegalnością

Wskazano również na brak dostrzegalności reakcji UE, jako jedno z głównych niedociągnięć europejskiej interwencji na Haiti. Skrytykowano także reakcję UE na powodzie w Pakistanie na przełomie lipca i sierpnia 2010 r.

Sprawozdawczyni wyraża przekonanie, że należy wypracować jasne porozumienia i procedury, aby zagwarantować podwójną dostrzegalność (zarówno dla państw członkowskich, jak i Unii Europejskiej) wykorzystywanych przez państwa członkowskie w ramach unijnego mechanizmu ochrony ludności zasobów ochrony ludności. Najważniejszym warunkiem umożliwienia takiej podwójnej dostrzegalności będzie jednak wola polityczna państw członkowskich do przekazania informacji i zasobów na rzecz Wspólnoty.

W kontekście dostrzegalności sprawozdawczyni uważa również, że należy zwrócić większą uwagę na poprawę nadzoru, jak również ogólnej komunikacji w ramach unijnej odpowiedzi na katastrofy. Należy kontynuować wymianę informacji zawierających dane również w okresie po wystąpieniu sytuacji nadzwyczajnej.

Należy umożliwić nadzór nad wykorzystaniem budżetu oraz udostępnić informacje o wynikach, aby poinformować europejską opinię publiczną, że rzeczywiście niesiono konkretną, prawidłowo zarządzaną pomoc.

Podsumowanie

Krótka/zwięzła analiza doświadczeń z kryzysu na Haiti jasno wskazuje na potrzebę dalszych reform unijnych sił reagowania na katastrofy. W tym kontekście należy również podkreślić, że nowa, skuteczna i szybka odpowiedź na nagłe sytuacje będzie wymagała stanowczej woli politycznej różnych zaangażowanych podmiotów.

Poczyniono ostatnio wysiłki na rzecz większej spójności i poprawy koordynacji ochrony ludności i pomocy humanitarnej w ramach reakcji UE, podjęto jednak jedynie minimalne działania na rzecz utworzenia unijnych sił ochrony ludności. Sprawozdawczyni, wyraża głębokie przekonanie, że najwyższy czas poczynić kolejne postępy w tej dziedzinie, w szczególności poprzez wykorzystanie w praktyce szeregu konkretnych propozycji, które przedstawiono w opublikowanym w 2006 r. sprawozdaniu Michela Barniera („Ku europejskim siłom ochrony ludności”). .

23.3.2010

PROJEKT ZALECENIA DLA RADY B7‑0228/2010

zgodnie z art. 121 ust. 1 Regulaminu

w sprawie utworzenia unijnych sił szybkiego reagowania

Anneli Jäätteenmäki, Charles Goerens, Louis Michel, Marielle De Sarnez, Frédérique Ries

w imieniu grupy politycznej ALDE

Parlament Europejski,

–   uwzględniając globalną odpowiedzialność Unii Europejskiej za szybkie dostarczanie pomocy i wsparcia humanitarnego oraz znaczące wysiłki jakie UE podejmuje na całym świecie,

–   uwzględniając konieczność lepszej koordynacji i mobilizacji dostępnej obecnie pomocy humanitarnej w ciągu 24 godzin od wystąpienia katastrofy,

–   uwzględniając fakt, że po niedawnym trzęsieniu ziemi na Haiti Komisja po raz pierwszy z powodzeniem wysłała dwa oddziały udostępnione w ramach działania przygotowawczego w związku z siłami szybkiego reagowania UE, które ustanowiono przy poparciu Parlamentu,

–   uwzględniając propozycje zawarte w sprawozdaniu zatytułowanym „Europejskie siły ochrony ludności: Europe Aid” przygotowanym przez Michela Barnier w 2006 r.,

–   uwzględniając art. 121 ust. 1 Regulaminu,

1.  kieruje do Rady następujące zalecenie:

     aby wezwała Komisję do niezwłocznego przedstawienia Parlamentowi wniosków w sprawie ustanowienia sił ochrony ludności UE w oparciu o mechanizm ochrony ludności UE, co pozwoli Unii zgromadzić w ciągu 24 godzin po katastrofie odpowiednie środki na zorganizowanie pierwszej doraźnej pomocy humanitarnej;

     pożądane cechy charakterystyczne europejskiego systemu szybkiego reagowania:

•   interwencje mają charakter pokojowy i/lub humanitarny

•   możliwość mobilizacji w każdej chwili i w jak najkrótszym czasie

•   działać pod patronatem UE;

•   działać w poszanowaniu międzynarodowego prawa humanitarnego;

•   gotowość do współpracy z innymi podmiotami udzielającymi pomocy humanitarnej

•   gotowość do współpracy w ramach systemu Narodów Zjednoczonych

•   gotowość do przyjęcia udziału państw trzecich

•   poszanowanie zasady dobrowolnego udziału państw członkowskich w opracowanym systemie

•   troska o stałe odnawianie zarówno potencjału ludzkiego, jak i materialnego, który może zostać wykorzystany w każdej chwili

•   działanie zgodnie z zasadą podziału obciążenia (ang. burden sharing);

     aby wezwała Wysoką Przedstawiciel Unii Europejskiej ds. Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa i komisarz ds. współpracy międzynarodowej, pomocy humanitarnej i reagowania kryzysowego do odegrania głównej roli w koordynacji reakcji Unii Europejskiej na sytuacje kryzysowe, z wykorzystaniem uprawnień przyznanych w Traktacie z Lizbony do skuteczniejszego koordynowania reakcji Unii Europejskiej na przyszłe sytuacje kryzysowe i w oparciu o dotychczasowe osiągnięcia.

2.  zobowiązuje przewodniczącego do przekazania niniejszego zalecenia Radzie i, tytułem informacji, Komisji.

OPINIA Komisji Spraw Zagranicznych (28.10.2010)

dla Komisji Rozwoju

w sprawie utworzenia unijnych sił szybkiego reagowania
(2010/2096 (INI))

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej: Renate Weber

WSKAZÓWKI

Komisja Spraw Zagranicznych zwraca się do Komisji Rozwoju, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

1.  przypomina decydującą rolę Wysokiego Przedstawiciela/Wiceprzewodniczącego w koordynowaniu operacji UE w regionach i krajach trzecich; podkreśla, że struktura i metody pracy Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) powinny mieć na celu zapewnienie spójności i zgodności działań UE w sytuacjach kryzysowych; apeluje zatem do Rady, aby udzieliła wysokiej przedstawiciel/wiceprzewodniczącej Komisji stałego mandatu umożliwiającego jej uruchomienie jednostki kryzysowej składającej się z przedstawicieli wszystkich odpowiednich służb Komisji i Rady oraz wszystkich organów UE zajmujących się planowaniem (MIC, CMPD, EUMS, CPCC), która koordynowałaby działania UE w przypadku katastrofy, tak aby mogła ona szybo rozpocząć pracę, nie musząc stale zwracać się do Rady; uważa, że jednostka ta mogłaby otrzymywać wsparcie zespołu powoływanego w pierwszych godzinach sytuacji kryzysowej i składającego się z ekspertów cywilnych (CRT, MIC), wojskowych i cywilno-wojskowych (EUMS, CPCC), a także korzystać z pomocy wywiadu SITCEN i SATCEN;

2.  podkreśla potrzebę optymalnej koordynacji między mechanizmem reagowania UE na katastrofy a innymi instrumentami UE – w szczególności misjami i instrumentami cywilnymi lub wojskowymi (np. grupami bojowymi) w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) – które już istnieją lub które mogą zostać stworzone w następstwie katastrofy; podkreśla również, że UE mogłaby reagować, korzystając z dostępnych sił wielonarodowych takich jak europejskie dowództwo transportu lotniczego z siedzibą w Eindhoven, które mogłoby na przykład uczestniczyć w koordynacji strategicznych zasobów transportowych państw członkowskich;

3.  przyznaje, że zgodnie z Konsensusem europejskim w sprawie pomocy humanitarnej oraz z wytycznymi z Oslo zasoby wojska i służb obrony cywilnej powinny być wykorzystywane podczas reagowania na katastrofy tylko w ostateczności; przypomina, że środki wojskowe, wraz z ochroną ludności i pomocą humanitarną, wnoszą często istotny wkład w reakcję na katastrofę i zauważa, że zasoby wojska mogą być niezbędne do wypełnienia krytycznych niedoborów (zwłaszcza w zakresie transportu strategicznego, sprzętu specjalistycznego, ciężkiego sprzętu i transportu); podkreśla zatem konieczność opracowania kompleksowego podejścia i poprawy synergii między zasobami cywilnymi i wojskowymi oraz potrzebę określenia obszarów, w których państwa członkowskie mogłyby połączyć wysiłki i zasoby na szczeblu UE, aby wnieść wkład w reakcje UE na katastrofy, co jest szczególnie istotne w trudnym kontekście gospodarczym;

4.  apeluje zatem do wysokiej przedstawiciel/wiceprzewodniczącej i do państw członkowskich o wzmożone działania na rzecz zbadania synergii dwutorowego, tj. cywilno-wojskowego, korzystania ze strategicznych środków transportu lotniczego; z zadowoleniem odnosi się do współpracy prowadzonej w tym zakresie przez centrum monitorowania i informacji (MIC) i komórkę UE ds. planowania przemieszczeń (EUMPC) podczas reakcji UE na klęskę żywiołową w Pakistanie; wzywa państwa członkowskie do znacznego zwiększenia zasobów transportu powietrznego w ramach europejskiego dowództwa transportu lotniczego (EATC) przy jednoczesnym dwutorowym, tj. cywilno-wojskowym, korzystaniu z tych zasobów; w tym kontekście pozytywnie ocenia przedstawioną przez belgijską prezydencję propozycję utworzenia w ramach EATC wielonarodowego korpusu śmigłowców wykorzystywanego do zadań cywilnych i wojskowych;

5.  zachęca Radę, by kontynuowała toczące się dyskusje nad poprawą przewidywalności unijnego mechanizmu ochrony ludności, i wzywa do niezwłocznego utworzenia europejskich sił ochrony ludności, co zaproponowano w sprawozdaniu Barniera już w 2006 r.;

6.  podkreśla konieczność wypracowania wszechstronnego i proaktywnego podejścia do reagowania w obliczu katastrof, łączącego różne środki działania, jakimi dysponuje Unia i jej państwa członkowskie, takie jak zarządzanie kryzysowe (cywilne i wojskowe), pomoc finansowa i rozwój czy polityka socjalna i polityka ochrony środowiska; uważa w tym kontekście, że należy skuteczniej zarządzać procesem przejścia między reakcją na katastrofę i odbudową po katastrofie; przypomina o propozycji utworzenia Europejskiego Ochotniczego Korpusu Pomocy Humanitarnej na mocy przepisów Traktatu z Lizbony (art. 214 ust. 5), a w obliczu Europejskiego Roku Wolontariatu w 2011 r. zachęca Komisję Europejską i Radę do jak najszybszego rozpoczęcia współpracy z Parlamentem Europejskim nad przepisami i procedurami dotyczącymi działania tego korpusu, zwłaszcza w świetle podobnych inicjatyw podejmowanych przez niektóre państwa członkowskie;

7.  przypomina o istniejących strukturach, zasobach i instrumentach stworzonych w ramach WPBiO od czasu posiedzeń Rady Europejskiej w Helsinkach i w Feirze oraz podkreśla, że cywilne zarządzanie kryzysowe (w tym cywilne zespoły reagowania) może być finansowane z budżetu wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB); popiera zatem utworzenie sił szybkiego reagowania, które nie powielają struktur i zasobów istniejących w ramach WPZiB, lecz je uzupełniają;

8.  przypomina potrzebę uszanowania roli Organizacji Narodów Zjednoczonych jako koordynatora oraz uznania wkładu innych podmiotów międzynarodowych.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

28.10.2010

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

39

8

2

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Gabriele Albertini, Pino Arlacchi, Franziska Katharina Brantner, Frieda Brepoels, Elmar Brok, Arnaud Danjean, Mário David, Marietta Giannakou, Ana Gomes, Andrzej Grzyb, Takis Hadjigeorgiou, Anneli Jäätteenmäki, Tunne Kelam, Andrey Kovatchev, Eduard Kukan, Vytautas Landsbergis, Sabine Lösing, Ulrike Lunacek, Kyriakos Mavronikolas, Alexander Mirsky, Annemie Neyts-Uyttebroeck, Raimon Obiols, Kristiina Ojuland, Ria Oomen-Ruijten, Pier Antonio Panzeri, Vincent Peillon, Alojz Peterle, Hans-Gert Pöttering, José Ignacio Salafranca Sánchez-Neyra, Nikolaos Salavrakos, Jacek Saryusz-Wolski, Werner Schulz, Adrian Severin, Charles Tannock, Zoran Thaler, Geoffrey Van Orden, Kristian Vigenin, Graham Watson

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Christian Ehler, Kinga Gál, Georgios Koumoutsakos, Barbara Lochbihler, Norbert Neuser, Vittorio Prodi, Potito Salatto, Judith Sargentini, Marietje Schaake, Traian Ungureanu, Renate Weber

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

9.11.2010

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

20

0

0

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Thijs Berman, Corina Creţu, Nirj Deva, Charles Goerens, Catherine Grèze, András Gyürk, Eva Joly, Filip Kaczmarek, Gay Mitchell, Norbert Neuser, Bill Newton Dunn, Maurice Ponga, Birgit Schnieber-Jastram, Michèle Striffler, Alf Svensson, Eleni Theocharous, Ivo Vajgl, Anna Záborská, Iva Zanicchi

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Judith Sargentini