Procedure : 2009/2214(INI)
Stadium plenaire behandeling
Documentencyclus : A7-0377/2010

Ingediende teksten :

A7-0377/2010

Debatten :

PV 20/01/2011 - 4
CRE 20/01/2011 - 4

Stemmingen :

PV 20/01/2011 - 7.5
Stemverklaringen
Stemverklaringen

Aangenomen teksten :

P7_TA(2011)0024

VERSLAG     
PDF 404kWORD 351k
16.12.2010
PE 452.510v03-00 A7-0377/2010

over een duurzaam EU-beleid voor het hoge noorden

(2009/2214(INI))

Commissie buitenlandse zaken

Rapporteur: Michael Gahler

AMENDEMENTEN
ONTWERPRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT
 TOELICHTING
 UITSLAG VAN DE EINDSTEMMING IN DE COMMISSIE

ONTWERPRESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT

over een duurzaam EU-beleid voor het hoge noorden

(2009/2214(INI))

Het Europees Parlement,

–   gezien het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee (UNCLOS), gesloten op 10 december 1982 en van kracht sinds 16 november 1994,

–   gezien de VN-commissie inzake de grenzen van het continentaal plat,

–   gezien het Raamverdrag van de Verenigde Naties over klimaatverandering (UNFCCC) en het Verdrag inzake biologische diversiteit (VBD),

–   gezien de Verklaring van de VN inzake de rechten van inheemse volkeren van 13 september 2007,

–   gezien de Verklaring over de oprichting van de Arctische raad (AR) van 19 september 1996,

–   gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en in het bijzonder het Vierde deel daarvan alsmede de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER),

–   gezien de Verklaring over samenwerking in het Europees-Arctische Barentszzeegebied, die op 11 januari 1993 in Kirkenes is ondertekend,

–   gezien de mededeling van de Commissie van 20 november 2008 "De Europese Unie en het Noordpoolgebied" (COM(2008)0763),

–   onder verwijzing naar zijn resolutie van 9 oktober 2008 over het beheer van het Noordpoolgebied(1),

–   gezien de conclusies van de Raad over kwesties met betrekking tot de Noordpool van 8 december 2009(2) en over de Europese Unie en het Noordpoolgebied van 8 december 2008(3),

–   gezien de Verklaring van Ilulissat die op 29 mei 2008 is aangenomen op de Conferentie over de Noordelijke IJszee,

–   gezien het Verdrag van 9 februari 1920 tussen Noorwegen, de Verenigde Staten van Amerika, Denemarken, Frankrijk, Italië, Japan, Nederland, Groot-Brittannië, Ierland, de Britse overzeese gebieden en Zweden over Spitsbergen/Svalbard,

–   gezien het beleid inzake de noordelijke dimensie en de bijhorende partnerschappen, alsook de gemeenschappelijke ruimten van de EU en Rusland,

–   gezien de partnerschapsovereenkomst EU-Groenland, 2007-2012,

–   gezien het Vijfde, Zesde en Zevende EU-Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling,

–   gezien Verdrag 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie dat op 27 juni 1989 is aangenomen,

–   gezien het Noordse Saami verdrag van november 2005,

–   gezien Verklaring 61/295 van de VN van 13 september 2007 inzake de rechten van inheemse volkeren,

–   gezien resoluties van de Raad 6/12 van 28 september 2007, 6/36 van 14 december 2007, 9/7 van 24 september 2008, 12/13 van 1 oktober 2009 en 15/7 van 5 oktober 2010,

–   gezien de Finse strategie voor het Noordpoolgebied, goedgekeurd op 4 juni 2010,

–   gezien het advies van de Commissie buitenlandse zaken van het Zweedse parlement over de Mededeling van de Commissie (COM(2008)0763) (4),

–   gezien de gezamenlijke Deense en Groenlandse strategie voor het Noordpoolgebied in een overgangstijd van mei 2008,

–   gezien de strategie van de Noorse regering voor het hoge noorden van 2007, en het vervolg hierop van maart 2009,

–   gezien het "Nordregio Report 2009:2 Strong, Specific and Promising – Towards a Vision for the Northern Sparsely Populated Areas in 2020",

–   gezien het samenwerkingsprogramma inzake de Noordpool 2009-2011 van de Noordse Raad van Ministers, het programma van de Raad voor het Europees-Arctische Barentszzeegebied (BEAC) en het programma van het voorzitterschap van de AR,

–   gezien de Canadese Northern Strategy van augustus 2009 en de follow-up verklaring over het Canadese buitenlands beleid inzake het Noordpoolgebied van 20 augustus 2010,

–   gezien de Canadese wet tot wijziging van de Arctic Waters Pollution Prevention Act van augustus 2009,

–   gezien de Russische nationale veiligheidsstrategie tot 2020 van mei 2009,

–   gezien de Amerikaanse presidentiële richtlijn inzake de nationale veiligheid en de presidentiële richtlijn inzake de binnenlandse veiligheid van 9 januari 2009,

–   gezien de Amerikaanse Responsible Arctic Energy Development Act van 2010,

–   gezien de Amerikaanse Arctic Oil Spill Research and Prevention Act van 2009,

–   gezien de Amerikaanse Arctic Marine Shipping Assessment Implementation Act van 2009,

–   gezien de Verklaring van Monaco van november 2008,

–   gezien de slotverklaring die is aangenomen op het eerste parlementaire forum over de noordelijke dimensie in Brussel op 26 september 2009,

–   gezien de Verklaring van de Negende Conferentie van parlementariërs van het Noordpoolgebied van 15 september 2010,

–   gezien het nieuwe Strategisch Concept van de NAVO, dat in november 2010 op de top van Lissabon door de staatshoofden en regeringsleiders wordt goedgekeurd, en de consequenties daarvan voor de veiligheid in het Noordpoolgebied, in het bijzonder de militaire aspecten van het hoge noorden,

–   gelet op artikel 48 van zijn Reglement,

–   gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken (A7-0377/2010),

A. overwegende dat de mededeling van de Commissie een eerste formele bijdrage vormt aan de ontwikkeling van een EU-beleid inzake het Noordpoolgebied in antwoord op het verzoek daartoe van het Europees Parlement; overwegende dat de conclusies van de Raad over kwesties met betrekking tot de Noordpool gezien moeten worden als een verdere stap in de formulering van een EU-beleid inzake het Noordpoolgebied,

B.  overwegende dat het Europees Parlement al circa twintig jaar via zijn Delegatie voor de betrekkingen met Zwitserland, IJsland en Noorwegen actief bijdraagt aan het werk van het Permanent Comité van Arctische parlementariërs, met als hoogtepunt de ontvangst in Brussel van het hele Congres van Parlementariërs uit het Noordpoolgebied in september 2010,

C. overwegende dat Denemarken, Finland en Zweden Arctische landen zijn en dat zowel Finland als Zweden binnen de Noordpoolcirkel liggen; overwegende dat het enige inheemse volk van de EU, de Saami, in het Noordpoolgebied van Finland en Zweden alsmede van Noorwegen en Rusland leeft,

D. overwegende dat de aanvraag van IJsland om toe te treden tot de EU het noodzakelijker maakt het Noordpoolgebied in haar geopolitieke perspectief te betrekken,

E.  overwegende dat Noorwegen, een betrouwbare partner, door middel van de EER-overeenkomst geassocieerd is met de EU,

F.  overwegende dat de EU al sinds lange tijd betrokken is bij het Noordpoolgebied via de rol die zij speelt in het gezamenlijk beleid inzake de noordelijke dimensie met Rusland, Noorwegen en IJsland, waaronder ook het hoofdstuk over de Noordpool valt, in de Barentssamenwerking en in het bijzonder de Raad voor het Europees-Arctische Barentszzeegebied, de implicaties van de strategische partnerschappen met Canada, de Verenigde Staten en Rusland, en haar deelname als actief ad-hoc waarnemer in de Arctische Raad (AR),

G. overwegende dat het EU-beleid inzake het Noordpoolgebied geleidelijk geformuleerd moet worden op basis van erkenning van de bestaande internationale, multilaterale en bilaterale rechtskaders, zoals de omvattende regelgeving in het Zeerechtverdrag (UNCLOS) en de verschillende sectorale, bilaterale en multilaterale overeenkomsten waarin al een aantal belangrijke kwesties met betrekking tot het Noordpoolgebied zijn gereguleerd,

H. overwegende dat de EU en haar lidstaten een aanzienlijke bijdrage leveren aan het onderzoek in het Noordpoolgebied en dat EU-programma’s als het huidige Zevende EU-Kaderprogramma belangrijke projecten op het gebied van onderzoek in deze regio steunen,

I.   overwegende dat naar schatting een vijfde van de onontdekte olie- en gasvoorraden in het Noordpoolgebied ligt, hoewel uitgebreider onderzoek nodig is om precies vast te stellen om hoeveel olie en gas het precies gaat en in welke mate de exploitatie van deze voorraden economisch haalbaar is,

J.   overwegende dat er wereldwijd ook veel belangstelling bestaat voor andere al dan niet hernieuwbare hulpbronnen in het Noordpoolgebied, zoals mineralen, bossen, vis en ongerept landschap voor toerisme,

K. overwegende dat de groeiende belangstelling voor het Noordpoolgebied van de kant van niet aan de Noordpool grenzende landen zoals China – die blijkt uit de bestelling door China van een eerste ijsbreker, de gelden die deze landen uittrekken voor poolonderzoek en niet in het minst de aanvragen door Zuid-Korea, China, Italië, de EU, Japan en Singapore van de status van permanente waarnemer in de AR – wijst op een nieuwe geopolitieke waardering, op grotere schaal, van het Noordpoolgebied,

L.  overwegende dat het onlangs opgerichte zelfbestuur in Groenland met betrekking tot relevante beleidsterreinen, met inbegrip van milieuwetgeving en hulpbronnen, alsmede de recente verlenging van de partnerschapsovereenkomst van de EU met Groenland hebben geleid tot een verhoogde interesse in het onderzoek naar en de exploitatie van hulpbronnen in Groenland en op zijn continentaal plat,

M. overwegende dat de effecten van de klimaatverandering die vooral buiten het Noordpoolgebied en door de mondialisering van de wereldeconomie worden veroorzaakt, ook gevolgen hebben voor dit gebied; overwegende dat met name het smelten van het zee-ijs maar ook de potentiële hulpbronnen en het mogelijk gebruik van nieuwe technologieën waarschijnlijk onvoorspelbare gevolgen en repercussies voor het milieu zullen hebben in andere delen van de wereld, alsmede een toename van de scheepvaart in het bijzonder tussen Europa, Azië en Noord-Amerika, toename van onderzoek naar en van de exploitatie van bodemschatten, namelijk gas, olie en andere mineralen, maar ook natuurlijke hulpbronnen zoals vis, en de exploitatie van mariene genetische hulpbronnen, toename van mijn- en kapactiviteiten en van toerisme en onderzoeksactiviteiten; overwegende dat deze effecten nieuwe uitdagingen maar ook nieuwe kansen zullen bieden in het Noordpoolgebied en elders,

N. overwegende dat de klimaatverandering wordt begeleid door controle, beperking en aanpassing; overwegende dat de bevordering van duurzame ontwikkeling inzake het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en de aanleg van nieuwe infrastructuur plaatsvindt door middel van strategische planning,

I.   De EU en het Noordpoolgebied

1.  wijst erop dat drie EU-lidstaten - Denemarken, Finland en Zweden - Arctische landen zijn; erkent dat de EU tot dusver geen kustlijn heeft langs de Noordelijke IJszee; wijst nogmaals op de legitieme belangen van de EU en andere derde landen, als belanghebbenden vanwege hun rechten en verplichtingen krachtens het internationaal recht, hun inzet voor milieu-, klimaat- en ander beleid en de gelden die zij besteden, hun onderzoeksactiviteiten en economische belangen, met inbegrip van de scheepvaart en exploitatie van natuurlijke hulbronnen; wijst er bovendien op dat de EU in Finland en Zweden uitgestrekte Arctische grondgebieden heeft, die door de enige inheemse bevolkingsgroep van Europa, de Saami, bewoond worden;

2.  neemt in aanmerking dat de EU via haar noordelijke lidstaten en kandidaat-lidstaten de invloed ondergaat van Noordpoolbeleid en op dezelfde manier invloed op dit beleid heeft, en erkent het werk dat wordt verzet binnen de verschillende partnerschappen van de noordelijke dimensie, een gezamenlijk beleid van de EU, Rusland, Noorwegen en IJsland;

3.  onderstreept dat bepaalde beleidsterreinen die relevant zijn voor het Noordpoolgebied uitsluitend onder de bevoegdheid van de Unie vallen, zoals het behoud van biologische rijkdommen in zee overeenkomstig het gemeenschappelijk visserijbeleid, en dat andere terreinen deels tot de bevoegdheid van de Unie, deels tot die van de lidstaten behoren;

4.  onderstreept dat de EU zich inzet om haar beleidsmatige respons in het Noordpoolgebied te ontwerpen op basis van de best beschikbare wetenschappelijke kennis en inzicht in de processen die op het Noordpoolgebied van invloed zijn, en daarom al aanzienlijke onderzoeksinspanningen pleegt om degelijk wetenschappelijk bewijs ter ondersteuning van de beleidsvorming te genereren;

5.  wijst, vanuit het besef dat het kwetsbare milieu van het Noordpoolgebied beschermd moet worden, op het belang van algemene stabiliteit en vrede in de regio; benadrukt dat het beleid van de EU moet waarborgen dat bij maatregelen die milieuproblemen aanpakken rekening wordt gehouden met de belangen van de bewoners van het Noordpoolgebied, waaronder de inheemse bevolking, met betrekking tot de bescherming en ontwikkeling van de regio; wijst op de vergelijkbare benadering, analyse en prioriteiten tussen de mededeling van de Commissie en de beleidsnota's van de Arctische landen; wijst op de noodzaak in te zetten op beleid dat strookt met het belang van duurzaam beheer en gebruik van de natuurlijke, al dan niet hernieuwbare hulpbronnen op land en in zee van het Noordpoolgebied, die belangrijke hulpbronnen bieden aan Europa en een belangrijke bron van inkomsten voor de bewoners van de regio;

6.  onderstreept dat toekomstige toetreding van IJsland tot de EU van de Unie een gebied zou maken met een kustlijn in het Noordpoolgebied, en merkt op dat de positie van IJsland als kandidaat-lidstaat van de EU de noodzaak van een gecoördineerd Noordpoolbeleid op EU-niveau onderstreept en de EU de strategische mogelijkheid biedt om in het Noordpoolgebied een actievere rol te spelen en een bijdrage aan de multilaterale governance te leveren; meent dat de toetreding van IJsland tot de EU de Europese aanwezigheid in de AR zou consolideren;

7.  benadrukt het belang van interactie met de gemeenschappen in het Noordpoolgebied en van ondersteuning van programma’s voor de opbouw van capaciteit ter verbetering van de kwaliteit van leven van de inheemse en lokale gemeenschappen in de regio, en ter vergroting van het begrip van de leefomstandigheden en culturen van die gemeenschappen; verzoekt de EU een intensievere dialoog met de inheemse volkeren en de lokale bewoners van het Noordpoolgebied te bevorderen;

8   benadrukt de noodzaak van een gemeenschappelijk, gecoördineerd EU-beleid inzake het Noordpoolgebied, waarin de prioriteiten van de EU alsmede de potentiële uitdagingen en een strategie duidelijk zijn omschreven;

Nieuwe mondiale verkeersroutes

9.  wijst erop hoe enorm belangrijk het is dat de nieuwe mondiale handelsroutes over zee in het Noordpoolgebied veilig en zeker zijn, in het bijzonder voor de EU en de economieën van de lidstaten, aangezien deze landen 40% van de mondiale commerciële scheepvaart controleren; is ingenomen met het werk van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) aan een verplichte zeevaartcode voor het Noordpoolgebied, en het werk in werkgroepen van de AR, met name de Taskforce Opsporing en redding (SAR); onderstreept dat de EU en haar lidstaten de vrijheid van scheepvaart en het recht op vrije vaart over de internationale waterwegen actief in stand moeten houden;

10. benadrukt het belang van de ontwikkeling van nieuwe spoor- en vervoerscorridors in de Europees-Arctische vervoersruimte voor de Barentszzee (Barents Euro-Arctic Transport Area - Beata) om ruimte te bieden aan de groeiende noodzaak van internationale handel, mijnbouw en andere economische ontwikkeling, alsmede van luchtverbindingen in het hoge noorden; vestigt de aandacht op het nieuwe partnerschap van de noordelijke dimensie voor vervoer en logistiek;

11. stelt voor om belangrijke niet-Arctische scheepvaartlanden die over de Noordelijke IJszee varen te betrekken bij de resultaten van het ‘Search and Rescue Work Initiative’ van de AR; beveelt de Commissie en de Raad alsmede het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid (EMSV) derhalve aan het beleid van de EU en de lidstaten op dat specifieke terrein te coördineren in de IMO, de AR en andere organisaties;

12. wijst erop dat ondanks de inspanningen voor een verplichte zeevaartcode voor het Noordpoolgebied een snellere oplossing voor de veiligheid van de scheepvaart in het Noordpoolgebied kan liggen in de coördinatie en harmonisatie van de nationale wetgeving en verzoekt de EMSV zich zo veel mogelijk met de scheepvaart in het Noordpoolgebied bezig te houden;

13. juicht ook andere samenwerkingsinitiatieven voor een zekere en veilige scheepvaart in het Noordpoolgebied en voor een betere toegang tot de verschillende noordelijke zeeroutes toe; benadrukt echter dat dit niet uitsluitend het handelsverkeer betreft maar ook het drukke en toenemende toeristische passagiersvervoer, ook van EU-burgers; verzoekt om meer onderzoek naar de gevolgen van de klimaatverandering op de navigatie en scheepvaartroutes in het Noordpoolgebied; dringt tevens aan op een evaluatie van de impact van de toenemende scheepvaart en handelsactiviteiten, met inbegrip van offshore activiteiten, op het Arctisch milieu en de bewoners van het Noordpoolgebied;

14. verzoekt de landen in de regio te waarborgen dat alle huidige vervoersroutes – en de routes die in de toekomst kunnen ontstaan – open staan voor de internationale scheepvaart en zich te onthouden van de invoering van eenzijdige financiële of administratieve lasten, die de scheepvaart op de Noordpool kunnen belemmeren, met uitzondering van internationaal overeengekomen maatregelen ter verhoging van de veiligheid of ter bescherming van het milieu;

Natuurlijke hulpbronnen

15. beseft de behoefte aan middelen voor een groeiende wereldbevolking en onderkent de toenemende belangstelling hiervoor alsook de soevereine rechten overeenkomstig de internationale wetgeving van de Arctische landen; beveelt elke betrokken partij aan maatregelen te nemen om de hoogst mogelijke veiligheids-, milieu- en sociale normen te garanderen bij de verkenning en exploitatie van bodemschatten;

16. onderstreept dat de milieueffectbeoordeling (MEB) alsook strategische en sociale effectbeoordelingsprocessen een centraal instrument zullen zijn in het beheer van concrete projecten en programma’s in het Noordpoolgebied; vestigt de aandacht op Richtlijn 2001/42/EG(5) van de EU betreffende de strategische milieubeoordeling (SMB) en op het feit dat Finland, Zweden en Noorwegen het Verdrag inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband (Verdrag van Espoo) van de VN/ECE hebben geratificeerd, welk een goede basis vormt voor de actieve bevordering van effectbeoordelingsprocedures in het Noordpoolgebied; verwijst in dit verband ook naar de Verklaring van Bergen, afgegeven door de ministervergadering van de OSPAR-commissie van 23 en 24 september 2010;

17. verzoekt de landen in de regio alle huidige of toekomstige conflicten over de toegang tot natuurlijke hulpbronnen in het Noordpoolgebied door middel van een constructieve dialoog op te lossen, eventueel binnen de AR, dat een goed forum vormt voor dergelijk overleg; onderstreept de rol van de VN-commissie inzake de grenzen van het continentaal plat bij het vinden van oplossingen voor conflicten tussen Arctische landen over de afbakening van hun exclusieve economische zones;

18. wijst in het bijzonder op de verantwoordelijkheid van de Arctische landen om te waarborgen dat oliemaatschappijen die binnen hun respectievelijke zeegrenzen op zee willen gaan boren over de benodigde veiligheidstechnologie en expertise beschikken en financieel bereid zijn rampen met olieplatforms of olielekkages te voorkomen en bestrijden; merkt op dat de extreme weersomstandigheden en de grote ecologische kwetsbaarheid van het Noordpoolgebied het noodzakelijk maken dat de desbetreffende oliemaatschappijen speciale expertise ontwikkelen inzake het voorkomen en bestrijden van olielekkages in het gebied;

19. juicht het nieuwe poolgrensverdrag(6) toe tussen Noorwegen en Rusland, en in het bijzonder de uitgesproken wil om een nauwere samenwerking aan te gaan inzake het gezamenlijk beheer van hulpbronnen en het continue gezamenlijke beheer van visbestanden in de Barentszzee, ook met het oog op duurzaamheid; beschouwt met name de bilaterale samenwerking tussen Noorwegen en Rusland als een showcase voor de gezamenlijke toepassing van de hoogst beschikbare technische normen op het gebied van milieubescherming bij het zoeken naar olie en gas in de Barentszzee; wijst in het bijzonder op het belang van de omstreden ontwikkeling van speciale, nieuwe technologie voor de Noordpoolomgeving, zoals de technologie voor installatie onder de zeebodem;

20. is zich bewust van de uiteenlopende interpretaties van het Verdrag van Svalbard/Spitsbergen met betrekking tot zijn toepasselijkheid op het continentaal plat en de maritieme zones van Svalbard/Spitsbergen, gezien de betrekkelijk goede toegankelijkheid van hulpbronnen op het continentaal plat; zou een overeenkomst over de juridische status van het plat en erkenning van de wettelijke rechten en plichten van de kustlanden ten aanzien van het plat toejuichen; vertrouwt erop dat eventuele geschillen op een constructieve manier worden afgelost;

21. wijst op de positie van de EU als grootste consument van de natuurlijke hulpbronnen van het Noordpoolgebied, alsook op de betrokkenheid van de Europese economische actoren; verzoekt de Commissie zich verder in te zetten voor de bevordering van samenwerking en technologieoverdracht om de hoogste normen en adequate bestuursprocedures te waarborgen, een betrouwbare wetenschappelijke basis te leggen voor toekomstige ontwikkelingen en bestuurlijke behoeften voor de Arctische hulpbronnen, zoals visserij, mijnbouw, bosbouw, toerisme en de reguleringsbevoegdheden in dit opzicht van de EU volledig te benutten; verzoekt de EU, gezien het feit dat de economische activiteiten in het Noordpoolgebied zullen toenemen, de beginselen van duurzame ontwikkeling op die terreinen te bevorderen;

22. dringt erop aan dat er, voordat nieuwe commerciële visserij in het Noordpoolgebied wordt geopend, uit voorzorg betrouwbare wetenschappelijke evaluaties van visbestanden worden uitgevoerd om vangstniveaus vast te stellen waarbij de beoogde visstanden behouden blijven, andere soorten niet worden uitgeroeid en geen ernstige schade aan het mariene milieu wordt toegebracht; en dringt erop aan dat alle visvangst op volle zee door een regionale organisatie voor het visserijbeheer moet worden gereguleerd, die wetenschappelijk advies in acht neemt en beschikt over een degelijk controle- en toezichtsprogramma om naleving van de beheersmaatregelen te waarborgen, terwijl de visserij binnen Exclusieve Economische Zones (EEZ) aan dezelfde normen moet voldoen;

23. meent dat het creëren en handhaven van beschermde mariene gebieden van voldoende omvang en diversiteit een belangrijk instrument vormen bij het behoud van het mariene milieu;

Klimaatverandering en effecten van vervuiling op het Noordpoolgebied

24. erkent dat de EU net als andere ontwikkelde regio's in de wereld, in belangrijke mate bijdraagt aan de klimaatverandering en dus een speciale verantwoordelijkheid draagt en als gevolg daarvan de leiding moet nemen in de bestrijding van dit fenomeen;

25. erkent dat de beste bescherming van het Noordpoolgebied bestaat uit een ambitieuze, wereldwijde langetermijnovereenkomst over het klimaat, maar beseft dat de snelle opwarming aldaar daarnaast eventuele verdere kortetermijnmaatregelen ter beperking van de opwarming van het Noordpoolgebied noodzakelijk maakt;

26. beschouwt het Noordpoolgebied als een kwetsbaar gebied waar de effecten van de klimaatverandering bijzonder zichtbaar zijn, en ernstige repercussies hebben voor andere regio's in de wereld; steunt daarom de conclusies van de Raad over nauwere samenwerking met het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en de Sustaining Arctic Observation Networks (SAON) en de inspanningen om het Svalbard Integrated Observation System (SIOS) en de Arctische componenten van het European Multidisciplinary Seafloor Observatory (EMSO) op te zetten, aangezien deze initiatieven een unieke bijdrage leveren aan de inzichten in klimaat- en milieuverandering in het noordpoolgebied;

27. onderkent dat de uitstoot van zwarte koolstof vanuit de EU en andere regio’s op het noordelijk halfrond bijdraagt aan de onevenredig snelle opwarming van het Noordpoolgebied en onderstreept dat de emissies van zwarte koolstof moeten worden opgenomen in het desbetreffende regelgevingskader van de VN/ECE en de EU, zoals het Verdrag over grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand en de Richtlijn inzake nationale emissieplafonds;

28. juicht derhalve het verbod op het gebruik en transport van zware stookolie op schepen die in het Zuidpoolgebied opereren toe, dat is goedgekeurd door de Commissie voor de bescherming van het milieu (MEPC) van de IMO en op 1 augustus 2011 van kracht wordt; benadrukt dat een soortgelijk verbod ook voor de Noordelijke IJszee zinvol kan zijn ter vermindering van de risico’s voor het milieu in het geval van ongelukken;

29. ondersteunt een grotere samenwerking met de Arctische en niet-Arctische landen inzake de ontwikkeling van Sustaining Arctic Observing Networks (SAON) en moedigt het Europees Milieuagentschap aan zijn waardevolle werk voort te zetten en samenwerking via het Europees Milieuobservatie- en -informatienetwerk (Eionet) te bevorderen, gebruik makend van de richtsnoeren van het Gemeenschappelijk milieu-informatiesysteem (SEIS);

30. benadrukt de belangrijke rol die de EU en de landen rondom de Noordpool hebben in de vermindering van de vervuiling van het Noordpoolgebied, die wordt veroorzaakt door het vervoer over de lange afstand, zoals de scheepvaart; wijst in dit verband op het belang van de implementatie van Europese wetgeving zoals Verordening (EG) nr. 1907/2006(7); wijst erop dat de klimaatverandering in het Noordpoolgebied een grote invloed zal hebben op kustgebieden in Europa en elders en op klimaatafhankelijke sectoren in Europa, zoals de landbouw en visserij, hernieuwbare energie, rendierhouderij, jacht, toerisme en vervoer;

Duurzame sociaaleconomische ontwikkeling

31. onderkent dat de effecten van het smeltende ijs en de mildere temperaturen ook kansen creëren voor economische ontwikkeling in het Noordpoolgebied; erkent de wens van de regeringen van het Noordpoolgebied met soevereine rechten en verantwoordelijkheden om een duurzame economische ontwikkeling te blijven nastreven, en tegelijk de zeer kwetsbare Arctische ecosystemen te beschermen, rekening houdend met hun ervaring met het duurzame gebruik en de duurzame ontwikkeling van de hulpbronnen van de regio; beveelt de toepassing aan van op het ecosysteem gebaseerde managementprincipes om wetenschappelijke ecologische kennis te combineren met sociale waarden en behoeften;

32. onderstreept dat het belangrijk is dat de EU met vertegenwoordigers van de regio's in het gebied overlegt over het belang van de structuurfondsen voor de ontwikkeling en samenwerking om de toekomstige wereldwijde uitdagingen voor de vooruitgang het hoofd te kunnen bieden en het ontwikkelingspotentieel van het gebied te kunnen benutten;

33. is van mening dat er een inclusief proces met hulp op EU- en nationaal niveau nodig is om het specifieke potentieel van elke plek vast te stellen en adequate vestigingsstrategieën met betrekking tot de regionale verschillen te ontwikkelen; denkt dat partnerschappen en dialoog tussen de betreffende overheidsniveaus een zo doeltreffend mogelijke uitvoering van het beleid waarborgen;

34. wijst op de speciale positie en erkent de rechten van de inheemse bevolking van het Noordpoolgebied, en wijst in het bijzonder op de juridische en politieke situatie van de inheemse bevolking van de Arctische landen en in de Arctische Raad; dringt erop aan dat de inheemse volkeren meer betrokken worden bij de beleidsvorming; benadrukt dat bijzondere maatregelen moeten worden getroffen om de cultuur, taal en grondrechten van inheemse volkeren veilig te stellen zoals bepaald in Verdrag 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie ; dringt aan op een regelmatig overleg tussen de vertegenwoordigers van de inheemse volkeren en de EU-instellingen, en verzoekt de EU rekening te houden met de bijzondere behoeften van schaars bevolkte perifere gebieden inzake regionale ontwikkeling, bestaansmiddelen en onderwijs; onderstreept dat activiteiten ondersteund moeten worden die de cultuur, taal en gebruiken van inheemse volkeren van de regio bevorderen;

35. merkt op dat de economie van inheemse volkeren in hoge mate afhangt van een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en dat de bestrijding van de klimaatverandering en de gevolgen hiervan alsmede het recht van de inheemse bevolking op een niet-vervuilde natuurlijke omgeving derhalve ook mensenrechtenkwesties zijn;

36. juicht het werk toe van de speciale rapporteur van de VN voor de situatie van de mensenrechten en fundamentele vrijheden van inheemse volkeren en dat van het deskundigenmechanisme van de VN inzake de rechten van inheemse volkeren;

37. juicht de succesvolle afsluiting toe van het voortgangsverslag van het deskundigenmechanisme over het onderzoek naar inheemse volkeren en het recht op deelname aan de besluitvorming;

38. moedigt de lidstaten in het Noordpoolgebied aan te onderhandelen over een nieuw, geratificeerd Noords Saami verdrag;

39. dringt bij de EU aan op de actieve bevordering van het recht op een eigen cultuur en taal van het Finno-Oegrische volk in het noorden van Rusland;

40. neemt kennis van de recente juridische ontwikkelingen met betrekking tot het EU-verbod op zeehondenproducten, in het bijzonder het beroep tot nietigverklaring van de Verordening nr. 1007/2009(8) (zaak T-18/10, Inuit Tapiriit Kanatami/Parlement en Raad) dat bij het Gerecht aanhangig is gemaakt; wijst op de raadplegingsprocedure onder auspiciën van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) op verzoek van Canada en Noorwegen; spreekt de hoop uit dat geschillen tussen de partijen beslecht kunnen worden overeenkomstig de uitspraken van het EHJ en de uitkomsten van de WTO-procedures;

41. is zich bewust van de toenemende belangstelling voor de exploitatie van hulpbronnen; wijst in dat verband op de noodzaak van een brede, allesomvattende benadering gebaseerd op het ecosysteem als de benadering die hoogstwaarschijnlijk het meest geschikt is om de vele uitdagingen het hoofd te bieden waarmee het Noordpoolgebied wordt geconfronteerd met betrekking tot de klimaatverandering, de scheepvaart, de gevaren voor het milieu en verontreiniging, de visserij en andere menselijke activiteiten, overeenkomstig het geïntegreerd maritiem beleid van de EU of het Noorse geïntegreerd beheersplan voor de Barentszzee en de zeegebieden van de Lofoten; beveelt de lidstaten aan de herziene richtlijnen uit 2009 voor offshore olie- en gasboringen (Offshore Oil and Gas Guidelines) van de Arctische Raad te bekrachtigen;

II. Governance

42. erkent de instellingen en het brede kader van internationaal recht en internationale verdragen waarin belangrijke zaken met betrekking tot het Noordpoolgebied zijn geregeld, zoals UNCLOS (waarin de grondbeginselen inzake de vrije scheepvaart en onschuldige doorvaart zijn opgenomen), de IMO, het OSPAR-Verdrag(9), de Visserijcommissie voor het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan (NEAFC), CITES(10) en het Verdrag van Stockholm, alsmede de talloze bestaande bilaterale overeenkomsten en kaders, naast de nationale regelgeving van de Arctische landen; concludeert dus dat het Noordpoolgebied niet beschouwd moet worden als een juridisch vacuüm, maar als een gebied met ontwikkelde bestuursinstrumenten; wijst er niettemin op dat vanwege de uitdagingen van de klimaatverandering en de groeiende economische ontwikkeling de bestaande regelgeving verder uitgebouwd, aangescherpt en door alle betrokken partijen uitgevoerd moet worden;

43. wijst op het feit dat de lidstaten weliswaar een sleutelrol spelen in de governance van het Noordpoolgebied, maar dat andere actoren, zoals internationale organisaties, de inheemse en lokale bevolking en lokale en regionale overheden ook een belangrijke rol spelen; wijst erop dat het belangrijk is het vertrouwen te vergroten tussen de actoren met legitieme belangen in de regio, door middel van een participerende benadering en gebruikmaking van dialoog als instrument om een gemeenschappelijke visie te ontwikkelen op het Noordpoolgebied;

44. meent dat de indruk die bepaalde waarnemers wekken als zou er sprake zijn van een race om het Noordpoolgebied, niet bevorderlijk is voor het wederzijds begrip en de samenwerking in de regio; wijst erop dat de Arctische staten bij verschillende gelegenheden hebben verklaard dat zij zich ertoe verbinden eventuele belangenconflicten op te zullen lossen volgens de beginselen van het internationaal recht en daar in sommige gevallen ook aan hebben gewerkt;

45. erkent de belangrijke rol van de AR als het belangrijkste regionale forum voor samenwerking voor het hele Noordpoolgebied; bevestigt zijn toezegging dat het geen afspraken zal steunen die een van de Arctische EU-staten, kandidaat-lidstaten of Arctische EER/EVA-staten uitsluiten; onderkent het concrete werk van de werkgroepen van de AR, waarbij ook de waarnemers betrokken zijn geweest, en verzoekt de Commissie en EU-agentschappen ook in de toekomst zoveel mogelijk actief deel te nemen aan alle relevante werkgroepen; is voorstander van een stersterking van de juridische en economische basis van de AR;

46. erkent dat de uitdagingen waarmee het Noordpoolgebied wordt geconfronteerd mondiaal zijn en dat derhalve alle relevante actoren erbij betrokken moeten worden;

47. juicht de uitkomsten toe van belangrijke verslagen die de werkgroepen van de AR in de afgelopen jaren hebben opgesteld over olie en gas in het Noordpoolgebied, de gevolgen van de opwarming en de behoeften inzake rampenbestrijding;

48. is ingenomen met de mate van politieke organisatie van de inheemse belangen in de Saami-parlementen en vervolgens in de Saami-raad in Noord-Europa en met de samenwerking tussen de verschillende inheemse organisaties rond de Noordpool, en erkent de unieke rol van de AR in het erbij betrekken van inheemse volkeren; onderkent de rechten van de inheemse volkeren in het Noordpoolgebied zoals bepaald in de Verklaring van de VN inzake de rechten van inheemse volkeren en moedigt de Commissie aan voor het weerbaar maken van de Arctische inheemse bevolking gebruik te maken van het EIDHR;

49. is ingenomen met de brede samenwerking in zaken als de bescherming van het Arctische mariene milieu (PAME-Werkgroep), niet alleen regionaal maar ook bilateraal en internationaal; interpreteert in dit verband het werk van de SAR in de AR als een eerste stap naar mechanismes om ook bindende besluiten te nemen;

50. juicht de continue evaluatie van de AR van de reikwijdte en structuur van zijn werk toe en vertrouwt erop dat de raad de basis voor zijn besluitvorming zal verbreden om daar actoren die niet tot de AR behoren bij te betrekken;

51. spreekt de hoop uit dat de AR zijn belangrijke werk verder uitbreidt en de basis voor de besluitvorming verbreedt door deze uit te breiden met landen en instanties van buiten het Noordpoolgebied die hun aanwezigheid in het Noordpoolgebied vergroten, en zo gebruik te maken van hun kennis en middelen en rekening te houden met hun legitieme belangen krachtens het internationaal recht, terwijl tezelfdertijd moet worden gewezen op het aanmerkelijk grotere gewicht van de belangen van de Arctische staten; juicht de interne procedure binnen de AR toe voor de heroverweging van de status van waarnemers en van de mogelijke toekomstige reikwijdte van de taken van de AR;

52. is van mening dat een versterkte AR een voortrekkersrol moet spelen in de samenwerking rond het Noordpoolgebied en zou daarom administratieve en politieke versterking toejuichen, bijvoorbeeld door een permanent secretariaat waarover momenteel wordt gesproken, een gelijkwaardigere verdeling van de kosten tussen de leden, frequentere ministersvergaderingen en een jaarlijkse Noordpool-top op het hoogste niveau, zoals voorgesteld door de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-lidstaat Finland, dat ook lid is van de Arctische Raad; zou voorts een grotere rol van de parlementariërs van Arctische landen toejuichen om de parlementaire dimensie te accentueren, alsmede ervoor te zorgen dat relevante spelers van buiten het Noordpoolgebied hierin betrokken worden; meent bovendien dat de voortzetting van topoverleg van een exclusieve kerngroep van landen de positie en rol van de AR als geheel alleen maar ondermijnt; hoopt dat de AR zijn open en inclusieve benadering handhaaft en zo voor alle belanghebbenden open blijft staan;

53. beschouwt de noordelijke dimensie als een centraal punt voor regionale samenwerking in Noord-Europa; merkt op dat vier partners, te weten de EU, IJsland, Noorwegen en de Russische Federatie, alsmede de Arctische Raad, de Raad voor het Europees-Arctische Barentszzeegebied, de Raad van Oostzeestaten, de Noordse Raad van Ministers, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO), de Europese Investeringsbank (EIB), de Noordse Investeringsbank (NIB) en de Wereldbank (IBRD) aan de noordelijke dimensie deelnemen en dat zowel Canada als de Verenigde Staten daarin de positie van waarnemer bekleden; benadrukt de noodzaak van nauwe afstemming tussen het beleid in het kader van de noordelijke dimensie en het Arctisch beleid dat de EU ontwikkelt; wijst op het hoofdstuk over de Noordpool van de noordelijke dimensie; wijst op de belangrijke ervaring van de partnerschappen in het kader van de noordelijke dimensie, met name het nieuwe partnerschap van de noordelijke dimensie voor vervoer en logistiek en zijn voordelen voor samenwerking in het Noordpoolgebied;

54. bevestigt zijn steun voor de permanente waarnemersstatus voor de EU in de AR; erkent dat de EU-lidstaten via verscheidene internationale organisaties (zoals IMO, OSPAR, NEAFC en het Verdrag van Stockholm) bij het werk van de AR betrokken zijn en onderstreept de noodzaak van samenhang in al het EU-beleid ten aanzien van het Noordpoolgebied; verzoekt de Commissie het Parlement adequaat te informeren over vergaderingen en werkzaamheden in de AR en zijn werkgroepen; benadrukt dat de EU en haar lidstaten reeds deelnemen als leden of waarnemers in internationale organisaties die van belang zijn voor het Noordpoolgebied, zoals de IMO, OSPASR, NEAFC en het Verdrag van Stockholm, en zich op coherentere wijze moeten richten op het werk in deze organisaties; onderstreept in dit opzicht ook de noodzaak van coherentie in al het EU-beleid ten aanzien van het Noordpoolgebied; moedigt de AR aan om ook het maatschappelijk middenveld en niet-gouvernementele organisaties als ad-hoc waarnemers in te zetten;

55. beschouwt de Raad voor het Europees-Arctische Barentszzeegebied (BEAC) als een belangrijke spil voor samenwerking tussen Denemarken, Finland, Noorwegen, Rusland, Zweden en de Europese Commissie; neemt kennis van het werk van de BEAC op het vlak van de gezondheidszorg en sociale kwesties, onderwijs en onderzoek, energie, cultuur en toerisme; neemt kennis van de adviserende rol van de werkgroep inheemse volkeren (Working Group of Indigenous Peoples -WGIP) binnen de BEAC;

III. Conclusies en verzoeken

56. verzoekt de Commissie de bestaande interdepartementale werkgroep te ontwikkelen tot een permanente structuur voor samenwerking van verschillende diensten om een coherente, gecoördineerde en geïntegreerde beleidsbenadering te waarborgen ten aanzien van beleidsterreinen die van centraal belang zijn voor het Noordpoolgebied, zoals milieu, energie, vervoer en visserij; beveelt aan de gezamenlijke leiding over deze structuur toe te kennen aan de Europese Dienst voor extern optreden en DG MARE, waarbij de laatstgenoemde optreedt als sectoroverschrijdende coördinator binnen de Commissie; beveelt voorts aan een Arctische eenheid in de Europese Dienst voor extern optreden te creëren;

57. vraagt dat de Commissie er bij de onderhandelingen over bilaterale overeenkomsten rekening mee houdt dat de kwetsbare Arctische ecosystemen beschermd moeten worden, dat de belangen van de bevolking van het Noordpoolgebied, waaronder de inheemse bevolking, gewaarborgd moeten worden en dat de natuurlijke hulpbronnen van het Noordpoolgebied duurzaam moeten worden gebruikt, en verzoekt de Commissie zich bij alle activiteiten door deze richtsnoeren te laten leiden;

58. onderstreept het feit dat de EU en haar lidstaten een grote bijdrage leveren aan relevant onderzoek voor het Noordpoolgebied, regionale samenwerking en de ontwikkeling van relevante technologie, en verzoekt de Commissie de mogelijkheden te onderzoeken voor ontwikkeling van initiatieven inzake cofinanciering en coprogrammering voor het Noordpoolgebied om een soepelere en efficiëntere samenwerking tussen deskundigen van de betrokken landen te bevorderen; verzoekt de EU de samenwerking te bevorderen met de VS, Canada, Noorwegen, IJsland, Groenland en Rusland op het terrein van het multidisciplinair onderzoek van het Noordpoolgebied en daarbij gecoördineerde financieringsmechanismen op te zetten; verzoekt de Commissie voorts een methode te ontwikkelen om rechtstreeks met de Arctische lidstaten, inheemse organisaties en Arctische onderzoeksinstellingen samen te werken om de EU mede te informeren over relevante kwesties, belangrijke onderzoeksonderwerpen en zaken die iedereen aangaan die wonen en werken in het Noordpoolgebied met het doel toekomstige onderzoeksactiviteiten te helpen vaststellen;

59. is van mening dat de EU haar capaciteiten verder moet ontwikkelen en verzoekt de Commissie onderzoek te doen naar en te rapporteren over de start en de voortzetting van EU-activiteiten in het Noordpoolgebied, zoals gezamenlijke multilaterale financieringsprogramma's voor onderzoek die een gemakkelijkere en minder bureaucratische samenwerking alsmede gezamenlijke wetenschappelijke onderzoeksprojecten mogelijk maken; verzoekt de Commissie de oprichting van een Arctisch informatiecentrum van de EU in de vorm van een gezamenlijke netwerkproject als een kernprioriteit te onderzoeken, en adequate voorstellen in aanmerking te nemen; neemt in dit verband kennis van het voorstel van de universiteit van Lapland; meent dat een dergelijk centrum in staat moet zijn een permanente EU-dienstverlening te organiseren aan de belangrijkste actoren die relevant zijn voor het Noordpoolgebied, alsook tot het doorspelen van informatie en diensten over het Noordpoolgebied aan de instellingen en belanghebbenden in de EU;

60. benadrukt dat het van cruciaal belang is dat internationale teams van wetenschappers ongehinderd toegang krijgen om onderzoek te verrichten in dit bijzonder gevoelige gebied van onze planeet om de aard en de snelheid van de veranderingen in de natuurlijke omgeving van het Noordpoolgebied objectief vast te stellen; wijst erop dat de Europese Unie haar aanwezigheid en betrokkenheid versterkt, in het bijzonder in de Europese sector van het Noordpoolgebied, door een gezamenlijke onderzoeksinfrastructuur op te bouwen en het aantal wetenschappelijke programma's dat in het Noordpoolgebied wordt uitgevoerd, uit te breiden; steunt in het bijzonder onderzoeksteams van wetenschappers uit vele disciplines, die alle betrokken landen vertegenwoordigen; juicht de vaak goede en open samenwerking in onderzoek toe en meent dat dit onderzoek open moet zijn, hetgeen in het belang zou zijn van, en het beschikbaar zou stellen voor de gehele internationale gemeenschap;

61. benadrukt de bijdrage van de doelstelling van de Europese territoriale samenwerking (ETS) van de EU als een duidelijk Europese toegevoegde waarde, in het bijzonder de programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking Kolartic en Karelia alsmede het programma voor grensoverschrijdende samenwerking in het Oostzeegebied, met inbegrip van het Barentszzeegebied; verzoekt de Commissie na te gaan hoe een adequaat uitgebreid programma voor de noordelijke periferie een soortgelijk effect kan hebben op de Arctische strategie in de volgende programmeringsperiode;

62. verzoekt de Commissie inspanningen te steunen om snel en efficiënt de SIOS- en EMSO-waarnemingsposten te realiseren, als unieke bijdrage aan een beter inzicht in en betere bescherming van het Noordpoolmilieu;

63. verzoekt de Commissie voorstellen te formuleren over de ontwikkeling van het Galileo-project of projecten, zoals Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES), die een impact hebben op het Noordpoolgebied, met het oog op een veiliger en snellere scheepvaart in de Noordelijke IJszee, en zo te investeren in de veiligheid en toegankelijkheid van met name de Noordoost-route, bij te dragen aan een betere voorspelbaarheid van ijsbewegingen, de zeebodem van het Noordpoolgebied beter in kaart te brengen en bij te dragen aan het inzicht in de belangrijkste geodynamische processen in dit gebied – die van wezenlijk belang zijn voor de geodynamiek van de aarde, de waterstroming in de poolgebieden en de verdieping van de kennis over deze unieke ecosystemen;

64. verzoekt alle regeringen in het Noordpoolgebied en met name Rusland en Canada de Verklaring van de Verenigde Naties inzake de rechten van inheemse volkeren die op 13 september 2007 door de Algemene Vergadering is aangenomen goed te keuren en te bekrachtigen;

65. dringt er bij de lidstaten op aan alle kernovereenkomsten inzake de rechten van de inheemse volkeren, zoals Verdrag 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie, te ratificeren;

66. verzoekt de EU en haar lidstaten om in het kader van het huidige IMO-werk aan een verplichte zeevaartcode voor het Noordpoolgebied met een voorstel te komen inzake specifieke regelgeving voor de uitstoot van roet en zware stookolie; verzoekt de Commissie, ingeval dergelijke onderhandelingen geen vruchten afwerpen, te komen met voorstellen over de regels voor schepen die havens van de EU aandoen volgend op of voorafgaand aan reizen door de Noordelijke IJszee, om strenge regels op te legen ter beperking van de uitstoot van roet en het gebruik of vervoer van zware stookolie;

0

0 0

67. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, en de regeringen en parlementen van de landen van het Noordpoolgebied.

(1)

PB C 9 E van 15.1.2010, blz. 41.

(2)

2985ste zitting van de Raad Buitenlandse zaken.

(3)

2914ste zitting van de Raad.

(4)

2009/10:UU4.

(5)

PB L 197 van 21.7.2001, blz. 30.

(6)

Ondertekend op 15 september 2010

(7)

PB L 136 van 29.05.07, blz. 3.

(8)

PB L 286 van 31.10.09, blz. 36.

(9)

Verdrag inzake bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan

(10)

Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde soorten wilde dieren en planten.


TOELICHTING

I. Inleiding

Het Noordpoolgebied komt steeds meer in de aandacht, vanwege de gevolgen van de klimaatverandering, die de belangrijkste oorzaak van veranderingen vormt. De gevolgen hiervan zijn groter dan in andere regio's in de wereld. Tegelijkertijd hebben deze veranderingen effect op andere regio's in de wereld, door het stijgende zeeniveau enerzijds, en de gevolgen voor het naburige regionale klimaat anderzijds.

Europa draagt als een van de grootste producenten van vervuiling en broeikasgasemissies niet alleen een bepaalde verantwoordelijkheid, maar heeft ook een bijzonder belang bij het Noordpoolgebied, omdat het te maken heeft met de gevolgen van de veranderingen in dat gebied, van kwesties in verband met het milieu en de klimaatverandering, tot geopolitieke onderwerpen zoals scheepvaartroutes en de continuïteit van de voorziening van energie en grondstoffen.

II. Waarom de EU een duurzaam en coherent Noordpoolbeleid nodig heeft

Drie EU-lidstaten zijn tevens lid van de Arctische Raad, terwijl IJsland het EU-lidmaatschap heeft aangevraagd. Bovendien zijn Noorwegen en IJsland nauw betrokken bij bepaalde beleidsterreinen van de EU via de EER-overeenkomst. De EU heeft bovendien een partnerschapsovereenkomst met Groenland, dat geen deel uitmaakt van de EU.

Hoewel de EU geen kustlijn langs de Noordelijke IJszee heeft, is zij toch op bepaalde relevante terreinen betrokken bij het Noordpoolgebied(1). Een aantal regulerende bevoegdheden van de EU inzake kwesties in verband met de Noordpool zijn gedeelde of aanvullende bevoegdheden, andere zoals de visserij, zijn exclusief. Het Verdrag van Lissabon heeft verandering gebracht in de interne procedures van de EU en het Europees Parlement een sterkere positie gegeven als medewetgever. Bij een nadere beschouwing blijkt het Noordpoolgebied uiterst belangrijk is om verschillende redenen.

De klimaatverandering is de belangrijkste oorzaak van veranderingen in het Noordpoolgebied, evenals elders ter wereld. Men is het er algemeen over eens dat het Noordpoolgebied eerder en in ernstigere mate te lijden heeft van de klimaatverandering en de vervuiling afkomstig van de geïndustrialiseerde regio's en de landen in opkomst. Daarom moet dit vraagstuk op mondiaal niveau worden bekeken, aangezien de oorzaken buiten het Noordpoolgebied liggen, en de gevolgen in het Noordpoolgebied tegelijk gevolgen zullen hebben voor de hele wereld.

In internationaal verband is de EU nu al een voortrekker op het terrein van onderzoek en milieu- en klimaatsveranderingbeleid, en zal dat ook in de toekomst zijn. Ook al is bestrijding van de klimaatverandering nodig, de EU moet ook onderkennen dat onvermijdelijke veranderingen aanpassingen vergen en een rationele analyse maken van de risico's, bedreigingen, uitdagingen en mogelijkheden als gevolg van deze veranderingen.

Een groeiende wereldbevolking noopt tot een duurzaam en verantwoordelijk beheer van de beschikbare benodigde hulpbronnen. Dit geldt zowel voor de levende bronnen zoals de visbestanden die bijdragen aan de voedselvoorziening voor de wereldbevolking, als voor niet-levende hulpbronnen zoals, gas, olie en mineralen. In die optiek is het idee van de Noordpool als een zuiver en ongerept gebied dat alleen maar hoeft te worden beschermd niet juist. Het Noordpoolgebied is in tegenstelling tot de Zuidpool bewoond en de voorhanden zijnde hulpbronnen worden van oudsher gebruikt. Met name de inheemse bevolking van het noorden kent een lange geschiedenis van duurzaam gebruikt van die hulpbronnen. Zij wijzen uitdrukkelijk het idee af van "leven in een museum" en geven juist te kennen dat zij ontwikkeling wensen.

De opkomst van nieuwe economieën leidt tot een steeds grotere behoefte aan grondstoffen, energie en mineralen, en daarom is het een natuurlijk belang van de EU om de continuïteit van de voorziening van middelen en energie die nodig zijn voor de bevolking en industrieën van Europa te willen waarborgen.

Een aantal partners in het Noordpoolgebied zijn nu al belangrijke leveranciers van energie, grondstoffen en ook vis voor Europa. De grote variëteit van hulpbronnen, het potentieel voor hernieuwbare energie net gebruikmaking van wind en golven en de onschatbare biodiversiteit van het Noordpoolgebied kunnen alleen worden ontwikkeld en beschermd met een holistische aanpak, gebaseerd op een duurzaam ecosysteem, zoals geschetst in het geïntegreerde maritieme beleid van de EU of in de geïntegreerde beheerplannen van bijvoorbeeld Noorwegen in de Barentszzee.

Aangezien naar schatting ongeveer een vijfde van de resterende olie- en gasvoorraden in het Noordpoolgebied ligt, zijn deze voorraden van groot belang voor de EU totdat het doel van een koolstofarme economie is bereikt. In het bijzonder aardgas of LNG heeft de laagste CO2-emissie van alle traditionele energiebronnen, en zou een belangrijk aandeel in de energiemix kunnen leveren en zo als een brug kunnen fungeren naar een koolstofarme economie(2).

Als belangrijkste consument van die grondstoffen moet Europa duidelijk maken dat zij alleen die activiteiten steunt die worden uitgevoerd volgens de hoogste milieu-, veiligheids-, en managementsnormen en een samenwerking bevorderen die ervoor zorgt dat positieve praktijken gemakkelijk elders kunnen worden toegepast.

Het principe van een op het ecosysteem gebaseerd management kan waarborgen dat de aspecten en belangen in verband met het bestuur van een bepaalde regio waar activiteiten als visserij, scheepvaart, exploitatie van geologische hulpbronnen en andere activiteiten tegelijk plaatsvinden, worden afgestemd op de bescherming en instandhouding van het ecosysteem.

Een ander belangrijke punt voor de EU en haar lidstaten is de ontwikkeling van nieuwe wereldhandelsroutes. Bedrijven zijn reeds begonnen nieuwe mogelijke routes te verkennen. De afgelopen zomer heeft de Duitse rederij Beluga Shipping de economische mogelijkheden getest met twee vrachtschepen die van Azië naar Europa zijn gevaren. Ontwikkeling van de noordelijke zeeroutes zou de handel tussen Europa, Azië en Noord-Amerika niet alleen sneller maken, hetgeen een besparing van energie, emissie en kosten oplevert, maar ook veiliger, doordat de traditionele, door piraterij geteisterde zeeroutes, met alle economische risico's vandien, kunnen worden vermeden(3).

Van essentieel belang voor de ontwikkeling van deze zeeroutes is de voorspelbaarheid, zowel met betrekking tot de veiligheid en de zeevaart als in juridisch en politiek opzicht. Zelfs als de omstandigheden in het Noordpoolgebied ruig blijven, zou een beter gebruik van deze route mogelijk zijn door verbetering van navigatie- en scheepvaarttechnologieën. Van deze investeringen in onder meer cartografie, observatie van zee-ijs, communicatie en opsporings- en reddingsdiensten hangt af in hoeverre deze route kan worden gebruikt in de komende decennia. De belangstelling van landen als China, Zuid-Korea en Singapore illustreert het steeds grotere belang dat wordt gehecht aan deze zeeroutes.

De EU, de EU-lidstaten en Europese bedrijven moeten actief worden betrokken bij de samenwerking rond de ontwikkeling van deze zeeroutes, niet alleen omdat die van groot belang zijn voor het Europese bedrijfsleven, maar in het bijzonder omdat de EU in de unieke positie verkeert dat zij een aantal instrumenten voor deze ontwikkeling beschikbaar kan stellen, hetgeen geïllustreerd wordt door de betere dekking en betrouwbaarheid die het Galileo-systeem kan bieden in vergelijking met de bestaande GPS-systemen.

Tegen de achtergrond van bovengenoemde legitieme belangen en de positie van de EU met betrekking tot financiering, scheepvaart en consumentenmacht, en rekening houdend met het economische gewicht van de EU, heeft Europa veel te bieden voor de bescherming en de duurzame ontwikkeling van het Noordpoolgebied.

III. De positie van de EU in het Noordpoolgebied – Geopolitiek en bestuur

Alvorens voorstellen te formuleren over de manier waarop risico's en uitdagingen het beste aangepakt kunnen worden, is het van belang de huidige politieke en juridische situatie in het Noordpoolgebied te begrijpen en te analyseren.

Het Noordpoolgebied is geen juridisch of politiek vacuüm zoals soms wordt gedacht. In principe is het een zee, omringd door landen met grote exclusieve economische zones (EEZ) waarop hun recht van toepassing is. Er bestaat een groot aantal bilaterale en ook enkele multilaterale overeenkomsten op nationaal en regionaal niveau. Daarnaast worden bepaalde sectoren die relevant zijn voor het Noordpoolgebied gereguleerd door een aantal internationale verdragen, organisaties en overeenkomsten.

In het licht van deze feiten is duidelijk dat het idee van een Noordpoolverdrag, naar het voorbeeld van het verdrag voor Antarctica, dat land is en geen zee, en dat onbewoond is en waarvoor geen gebiedsaanspraken geldig zijn gemaakt, voor het bewoonde en door overheden bestuurde Noordpoolgebied niet wordt voorgestaan door de volkeren en staten in het Noordpoolgebied, noch de geëigende manier zou zijn om de uitdagingen in het Noordpoolgebied aan te pakken.

Om bij nul te beginnen, en met voorbijgaan aan het bestaande juridische kader, ook voor de bescherming en instandhouding van het gebied, een jarenlange VN-procedure aan te gaan met een onduidelijk vooruitzicht op een min of meer internationale overeenkomst over het Noordpoolgebied, zou betekenen dat praktische en urgente kwesties met betrekking tot het Noordpoolgebied niet worden aangepakt.

Alle betrokken landen hebben zich ertoe verplicht het Internationaal Privaatrecht te volgen bij het beslechten van geschillen, en hebben hun respectieve aanspraken voor de verlenging van de zone van het continentaal plat aan de relevante VN-commissie voorgelegd, of zullen dit doen. De juridische kaart van het Noordpoolgebied laat zien dat bijna elk gebied binnen een EEZ ligt of zal liggen van een van de partijen. Alleen op enkele zeer kleine gebieden wordt door verschillende landen aanspraak gemaakt, en zoals gezegd hebben alle partijen verklaard hun geschillen te zullen beslechten volgens het internationaal recht. Het grensverdrag tussen Rusland en Noorwegen van 15 september 2010 is illustratief. Dit grote gebied kan al van de kaart van concurrerende aanspraken worden geschrapt.

Kaart van de juridische situatie in de Noordelijke IJszee

De kaart geeft de indruk dat het grootste deel van het Noordpoolgebied behoort tot de kustlanden. Niettemin hebben alle landen krachtens het Zeerechtverdrag van de VN bepaalde rechten zoals het recht op vrije en ongehinderde doorgang door deze wateren. Daarnaast gelden nog andere internationale regels.

De EU is op verschillende manieren betrokken bij een aantal vormen van internationale samenwerking in de regio, in het bijzonder als lid van de Raad voor het Europees-Arctische Barentszzeegebied en als ad hoc waarnemer in de Arctische raad. Mede dankzij haar beleid inzake de noordelijke dimensie en de uitgebreide financiering van Arctisch onderzoek is de EU nu al een erkende speler met betrekking tot het Noordpoolgebied.

Het toegenomen strategische belang van het Noordpoolgebied is het gevolg van verschillende transnationale en nationale processen, zoals de opwarming van de aarde en de prognoses over een ijsvrij Noordpoolgebied in de zomer binnen 20-30 jaar, de controle over olie- en gasvoorraden in het Noordpoolgebied en andere commerciële ontwikkelingskansen als gevolg van nieuwe zeevaartroutes; en niet in het minst door symbolische politieke gebaren, zoals het Russische besluit in 2007 om een vlag op de zeebodem van de Noodpool te planten.

De acht landen in het Noordpoolgebied, die permanente leden zijn van de Arctische raad – de centrale internationale en intergouvernementele organisaties van de regio – zien het Zeerechtverdrag als de enige omvattende multilaterale regelgeving die geldt voor het Noordpoolgebied en hebben zich verzet tegen het idee van een internationaal verdrag voor het Noordpoolgebied naar het voorbeeld van het Antarcticaverdrag van 1959. De Arctische landen willen in het beheer van de regio een bevoorrechte rol spelen, die volgens hen consistent is met het Zeerechtverdrag, op grond van hun geografische ligging, soevereine rechten en economische en politieke belangen.

Denemarken, Zweden en Finland zijn de drie EU-lidstaten in de AR, terwijl Denemarken de enige staat in de Noordelijke IJszee is, die EU-lid is. Het treedt hier echter op namens Groenland, dat de EU in 1985 heeft verlaten. Het is een open vraag of Groenland zich zal afscheiden van Denemarken op grond van de onafhankelijkheidsclausule van de zelfbeschikkingswet, als zijn rijke natuurlijke bronnen in de volgende decennia worden ontwikkeld.

Het geopolitieke plaatje zou aanzienlijk veranderen als de toetredingsonderhandelingen met IJsland succesvol verlopen. Het lidmaatschap van IJsland zou ook de aanwezigheid van de EU in de regio versterken.

Momenteel bespreken de leden van de Arctische raad de status en de rechten van waarnemers en de toekomstige werkwijze van de raad. In het geval van de Task force opsporing en redding zal de AR voor het eerst bindende regels vastleggen, en neemt daarmee de stap van een besluitvormend orgaan naar een besluitnemend orgaan, zoals al is opgemerkt. Als dat zo is moet de EU de situatie nader bekijken en erop toezien dat haar belangen en die van haar lidstaten, met name in kwesties als scheepvaart en visserij adequaat vertegenwoordigd worden, en dat haar rechten krachtens internationale overeenkomsten worden geëerbiedigd.

Echter op grond van de bijdragen van de EU en de EU-lidstaten in onderzoek, financiering, de effecten via de EU-wetgeving inzake milieu, klimaat, visserij etc., alsook de mogelijkheden voor samenwerking in de toekomst op het gebied van cartografie en maritieme veiligheid, economische ontwikkeling, kan worden geconcludeerd dat de EU een grote bijdrage kan leveren aan de duurzame ontwikkeling van het Noordpoolgebied, een regio die van cruciaal belang is voor een wereld die zich moet aanpassen aan de klimaatverandering, en daarbij geconfronteerd wordt met een groeiende bevolking en schaarse middelen.

(1)

Voor een uitvoerig overzicht van de wettelijke bevoegdheden van de EU met betrekking tot het Noordpoolgebied en voor een gedetailleerde sectorale analyse, zie: Timo Koivurova et al "EU Competences affecting the Arctic", een onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van het EP.

(2)

Voor een evaluatie van de voorraden in het Noordpoolgebied, zie Valur Ingimundarson "The geopolitics of Arctic Natural Resources", een onderzoek uitgevoerd in opdracht van het EP.

(3)

Voor een analyse, zie Moe/Oystein: "Opening of new Arctic Shipping Routes", een onderzoek in opdracht van het EP.


UITSLAG VAN DE EINDSTEMMING IN DE COMMISSIE

Datum goedkeuring

9.12.2010

 

 

 

Uitslag eindstemming

+:

–:

0:

46

0

7

Bij de eindstemming aanwezige leden

Gabriele Albertini, Arnaud Danjean, Michael Gahler, Marietta Giannakou, Ana Gomes, Andrzej Grzyb, Takis Hadjigeorgiou, Richard Howitt, Anneli Jäätteenmäki, Ioannis Kasoulides, Nicole Kiil-Nielsen, Maria Eleni Koppa, Andrey Kovatchev, Wolfgang Kreissl-Dörfler, Eduard Kukan, Alexander Graf Lambsdorff, Vytautas Landsbergis, Krzysztof Lisek, Sabine Lösing, Ulrike Lunacek, Mario Mauro, Kyriakos Mavronikolas, Alexander Mirsky, María Muñiz De Urquiza, Norica Nicolai, Raimon Obiols, Ria Oomen-Ruijten, Pier Antonio Panzeri, Ioan Mircea Paşcu, Vincent Peillon, Alojz Peterle, Bernd Posselt, Hans-Gert Pöttering, Cristian Dan Preda, Fiorello Provera, Nikolaos Salavrakos, Jacek Saryusz-Wolski, Werner Schulz, Charles Tannock, Inese Vaidere, Graham Watson

Bij de eindstemming aanwezige vaste plaatsvervanger(s)

Laima Liucija Andrikienė, Elena Băsescu, Hélène Flautre, Lorenzo Fontana, Kinga Gál, Liisa Jaakonsaari, Elisabeth Jeggle, Metin Kazak, Konrad Szymański, Indrek Tarand, Traian Ungureanu, Janusz Władysław Zemke

Juridische mededeling - Privacybeleid