Procedura : 2010/2275(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury : A7-0207/2011

Teksty złożone :

A7-0207/2011

Debaty :

PV 12/09/2011 - 27
CRE 12/09/2011 - 27

Głosowanie :

PV 13/09/2011 - 5.26
Wyjaśnienia do głosowania
Wyjaśnienia do głosowania

Teksty przyjęte :

P7_TA(2011)0367

SPRAWOZDANIE     
PDF 188kWORD 149k
31.5.2011
PE 458.779v02-00 A7-0207/2011

w sprawie przedsiębiorczości kobiet w małych i średnich przedsiębiorstwach

(2010/2275(INI))

Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia

Sprawozdawczyni: Marina Yannakoudakis

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 UZASADNIENIE

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie przedsiębiorczości kobiet w małych i średnich przedsiębiorstwach

(2010/2275(INI))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych)(1),

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 3 października 2008 r. zatytułowane „Realizacja celów barcelońskich w zakresie struktur opieki nad dziećmi do osiągnięcia wieku obowiązku szkolnego” (COM(2008)0638),

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji „Wspieranie innowacyjności i przedsiębiorczości kobiet” [Promotion of Women Innovators and Entrepreneurship] z dnia 25 lipca 2008 r.,

–   uwzględniając komunikat Komisji z dnia 25 czerwca 2008 r. zatytułowany „Najpierw myśl na małą skalę” Program „Small Business Act” dla Europy (COM(2008)394),

–   uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/41/UE z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn prowadzących działalność na własny rachunek oraz uchylającą dyrektywę Rady 86/613/EWG(2),

–   uwzględniając decyzję Rady 2010/707/UE z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia państw członkowskich(3),

–   uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego(4),

–   uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie programu „Small Business Act”(5),

–   uwzględniając swoją rezolucję z dnia 30 listopada 2006 r. pt. „Czas na przyspieszenie – Tworzenie Europy przedsiębiorczości i wzrostu gospodarczego”(6),

–   uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 października 2002 r. w sprawie sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady: Inicjatywa na rzecz wzrostu i zatrudnienia – środki w zakresie pomocy finansowej dla innowacyjnych i tworzących nowe miejsca pracy małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)(7),

–   uwzględniając art. 48 Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia (A7-0207/2011),

A. mając na uwadze, że ważne jest uznanie, iż dzielenie się obowiązkami rodzinnymi i domowymi przez kobiety i mężczyzn, głównie dzięki częstszemu korzystaniu z urlopów wychowawczych i ojcowskich, jest niezbędnym warunkiem wspierania i osiągnięcia równości mężczyzn i kobiet, a w związku z tym należy kobietom zapewnić równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, która mogłaby pomóc kobietom w rozpoczęciu własnej działalności, gwarantującej im niezależność finansową i zawodową,

B.  mając na uwadze, że samozatrudnienie zwykle zapewnia większą elastyczność w zakresie godzin pracy, liczby przepracowanych godzin i miejsca pracy niż zatrudnienie, dając większe możliwości osobom dążącym do pogodzenia obowiązków służbowych z obowiązkami w zakresie opieki lub z inną działalnością lub osobom potrzebującym dostosowanego miejsca pracy,

C. mając na uwadze, że na kategorię mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) składają się przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50 milionów EUR a całkowity bilans roczny nie przekracza 43 milionów EUR,

D. mając na uwadze, że 99% nowo utworzonych przedsiębiorstw to mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, a jedna trzecia z nich to firmy zakładane przez bezrobotnych, oraz mając na uwadze, że mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 10 osób stanowią 91% przedsiębiorstw europejskich,

E.  mając na uwadze opracowany przez Komisję dokument zatytułowany „Plan działania: europejski program na rzecz przedsiębiorczości” (COM(2004)70), w którym zwrócono uwagę na potrzebę lepszych zabezpieczeń socjalnych; mając na uwadze, że Komisja planuje przedstawić komunikat w sprawie programu „Small Business Act” na początku 2011 r. oraz że szczególny nacisk należy położyć na konieczność zapewnienia kobietom-przedsiębiorcom lepszego zabezpieczenia socjalnego,

F.  mając na uwadze, że kobiety mogą napotykać przeszkody w dostępie do wsparcia informacyjnego oraz narzędzi i usług finansowych i technologicznych, co może zmniejszyć ich zdolność do rozwijania działalności gospodarczej i ubiegania się o kontrakty rządowe i gminne,

G. mając na uwadze, że zgodnie z terminologią Komisji Europejskiej pozorne samozatrudnienie jest fikcyjnym rodzajem samozatrudnienia występującym wówczas, gdy niewłaściwej klasyfikacji statusu zatrudnienia używa się w celu obejścia przepisów z zakresu ubezpieczeń społecznych i odebrania takim pracownikom podstawowych praw pracowniczych w celu obniżenia kosztów pracy, przy czym pracownicy, których to dotyczy, pozostają w ekonomicznej zależności,

H. mając na uwadze, że przedsiębiorcy to osoby (właściciele przedsiębiorstw), które dążą do tworzenia wartości, zakładając lub rozszerzając działalność gospodarczą, poprzez identyfikację i wykorzystywanie nowych produktów, procesów i rynków(8),

I.   mając na uwadze, że kobietę-przedsiębiorcę można zdefiniować jako kobietę, która utworzyła firmę i posiada w niej udział większościowy oraz czynnie uczestniczy w procesie decyzyjnym, podejmowaniu ryzyka i codziennym zarządzaniu,

J.   mając na uwadze, że wiele przedsiębiorstw, zwłaszcza zarządzanych przez kobiety, powstało na obszarach regionów objętych celem 1, które to regiony wkrótce przestaną kwalifikować się jako obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na korzyść krajów, które niedawno przystąpiły do UE,

K. mając na uwadze, że na terenie wielu regionów, które utracą udogodnienia, istnieją jeszcze niedostatecznie rozwinięte obszary wiejskie, natomiast regiony nowych krajów członkowskich często nie posiadają narzędzi kulturowych, społecznych i organizacyjnych pozwalających na optymalne wykorzystanie funduszy europejskich,

L.  mając na uwadze, że pomiędzy państwami członkowskimi występują duże różnice w liczbie kobiet-przedsiębiorców; mając na uwadze, że mniej kobiet niż mężczyzn postrzega prowadzenie działalności gospodarczej jako realną ścieżkę zawodową i że pomimo wzrostu w ostatnim dziesięcioleciu liczby kobiet prowadzących MŚP, w Unii Europejskiej kobiety stanowią zaledwie jedną dziesiątą przedsiębiorców, w porównaniu z jedną czwartą wśród mężczyzn; mając na uwadze, że kobiety stanowią około 60% wszystkich absolwentów uczelni wyższych, a na rynku pracy, w szczególności w dziedzinie biznesu, w pełnym wymiarze czasu pracy wciąż pracuje niedostateczna liczba kobiet; mając na uwadze podstawowe znaczenie zachęcania kobiet do prowadzenia działalności gospodarczej w celu zmniejszenia nierówności istniejących między płciami oraz umożliwienia im tego;

M.  mając na uwadze, że dzięki ustawie z 1988 r. w sprawie prowadzenia działalności gospodarczej przez kobiety w Stanach Zjednoczonych liczba kobiet posiadających firmy wzrosła procentowo z 26% w 1992 r. do 57% ogółu przedsiębiorców w 2002 r.; mając na uwadze, że powodzenie tej ustawy może pomóc UE w określeniu najlepszych wzorców,

N. mając na uwadze, że kobiety-przedsiębiorcy – jako że posiadają mniej wiedzy na temat dostępnych możliwości finansowania oraz mniej doświadczenia w zakresie zarządzania finansowego, co spowodowane jest czynnikami społecznymi – potrzebują wsparcia nie tylko na etapie ich zakładania, ale również w okresie funkcjonowania przedsiębiorstwa, zważywszy że rodzaj wymaganego wsparcia różni się w zależności od tego, czy jest to planowanie biznesowe na etapie tworzenia czy też rozwoju przedsiębiorstwa,

O. mając na uwadze, że przedsiębiorczość kobiet oraz małe i średnie przedsiębiorstwa kierowane przez kobiety są głównym źródłem podwyższania poziomu zatrudnienia kobiet, a co za tym idzie większego wykorzystania poziomu wykształcenia kobiet oraz gwarantowania, że kobiety nie będą zatrudniane na niepewnych warunkach, mając również na uwadze, że kultura przedsiębiorczości wśród kobiet jest gwarancją dynamizmu i innowacyjności przedsiębiorstw, którego potencjał jest w zbyt małym stopniu wykorzystywany w Unii Europejskiej, zwraca również uwagę na dodatkowe korzyści dla ogółu gospodarki wynikające z większej liczby kobiet-przedsiębiorców; mając na uwadze, że w niestabilnej sytuacji gospodarczej łatwo zapomina się o działaniach na rzecz kobiet-przedsiębiorców,

P.  mając na uwadze, że w wielu przypadkach mężczyźni i kobiety nie mają takich samych możliwości w zakresie prowadzenia i rozwijania przedsiębiorstw oraz mając na uwadze, że ugruntowanie się przedsiębiorczości kobiet jest procesem długofalowym wymagającym czasu, żeby zmienić struktury i postawy w społeczeństwie; mając na uwadze, że kobiety od zawsze były przedsiębiorcze, ale zasady i tradycyjny podział ról nie zawsze pozwalały im na wykorzystywanie swoich umiejętności,

Q. mając na uwadze, że Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) znacząco zwiększył pożyczki udzielane MŚP z 8,1 mld EUR w 2008 r. do około 11,5 mld EUR w 2009 r.; mając na uwadze, że ciągle wdrażane były instrumenty w zakresie MŚP przewidziane w ramach programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji (1,13 mld EUR przeznaczone na lata 2007-2013); mając na uwadze, że Komisja przyjęła tymczasowe ramy dotyczące pomocy państwowej 2009/2010 zapewniające państwom członkowskim większe możliwości niwelowania skutków ograniczenia akcji kredytowej,

R.  mając na uwadze, że programy gotowości inwestycyjnej zwiększają zdolność MŚP bądź przedsiębiorcy do zrozumienia zaniepokojenia banków lub innych inwestorów w związku z finansowaniem zewnętrznym,

S.  mając na uwadze, że kobiety-przedsiębiorcy stanowią heterogeniczną grupę pod względem wieku, pochodzenia i wykształcenia, do której należą zarówno młode absolwentki, jak i kobiety na zaawansowanym etapie kariery, które pragną znaleźć nowe sposoby wykorzystania swojego zmysłu przedsiębiorczego oraz swoich zdolności w zakresie zarządzania, komunikacji, uzyskiwania kompromisu i prawidłowej oceny zagrożeń, a także mając na uwadze, że kobiety-przedsiębiorcy są aktywne w licznych sektorach i przedsiębiorstwach; mając na uwadze, że mężczyźni i kobiety nie mają takich samych możliwości w zakresie prowadzenia i rozwijania przedsiębiorstw z uwagi na stereotypowe postrzeganie płci oraz bariery strukturalne, przy czym kobiety często są niesłusznie postrzegane jako pozbawione umiejętności właściwych dla przedsiębiorców, takich jak wiara w siebie, zdolność zarządzania, asertywność i chęć podejmowania ryzyka,

T.  mając na uwadze, że doradztwo i wsparcie ze strony aktywnych przedsiębiorców zarówno kobiet, jak i mężczyzn może pomóc nowo utworzonym przez kobiety przedsiębiorstwom w pokonywaniu licznych obaw związanych z rozpoczęciem działalności gospodarczej,

U. mając na uwadze, że ważne jest wspieranie praktycznych zaleceń, które uwzględniają realia świata biznesu i gospodarki w warunkach rynku konkurencyjnego,

V. mając na uwadze, że nie przeprowadzono wystarczających badań na temat przedsiębiorczości kobiet na poziomie UE, które mogłyby dostarczyć informacji pomocnych przy opracowywaniu i wdrażaniu ogólnoeuropejskiej polityki w tej dziedzinie,

W. mając na uwadze, że w wielu państwach członkowskich osobom samozatrudnionym nie przysługują odpowiednie prawa wynikające z zabezpieczenia społecznego, takie jak urlop macierzyński i ojcowski, ubezpieczenie od bezrobocia i ubezpieczenie chorobowe, renta inwalidzka i świadczenia emerytalne oraz struktury opieki nad dziećmi, mimo że struktury te są niezbędne, aby umożliwić kobietom-przedsiębiorcom pogodzenie życia zawodowego i rodzinnego oraz aby Unia Europejska mogła stawić czoła wyzwaniu demograficznemu; mając na uwadze, że w wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia apeluje się do państw członkowskich o wspieranie samozatrudnienia przy jednoczesnym zapewnieniu samozatrudnionym odpowiedniego zabezpieczenia społecznego,

X. mając na uwadze, że istnieje grupa osób, głównie kobiet, wykonujących prace takie jak pomoc domowa czy prywatna opieka, które nie są oficjalnie zatrudnione ani samozatrudnione i w związku z tym pozbawione są jakiejkolwiek ochrony socjalnej,

Dostęp do wsparcia finansowego i edukacyjnego

1.  zachęca Komisję, państwa członkowskie oraz władze regionalne i lokalne, aby lepiej wykorzystywały możliwości finansowania dostępne dla kobiet-przedsiębiorców w formie specjalnych dotacji, kapitału ryzyka, zabezpieczenia społecznego oraz obniżek stóp oprocentowania, co umożliwi sprawiedliwy i jednakowy dostęp do finansowania, jak np. europejski instrument mikrofinansowy Progress zapewniający mikrokredyty do wysokości 25 000 EUR mikroprzedsiębiorstwom i tym, którzy chcą założyć własne małe przedsiębiorstwo, ale nie mają dostępu do tradycyjnych usług bankowych, jak np. osoby bezrobotne;

2.  wzywa państwa członkowskie do ustanowienia ogólnokrajowych kampanii, obejmujących warsztaty i seminaria, w celu wspierania kobiet i skuteczniejszego informowania ich na temat Europejskiego Instrumentu Mikrofinansowania Progress i wszystkich możliwości finansowania, jakie oferuje ten instrument;

3.  wskazuje, że równość kobiet i mężczyzn jest podstawową zasadą UE, uznaną w Traktacie o Unii Europejskiej oraz w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej, przy czym mimo znaczącego postępu w tej dziedzinie nadal istnieje wiele dysproporcji między kobietami a mężczyznami w zakresie przedsiębiorczości i podejmowania decyzji;

4.  ubolewa nad tym, że kryzys finansowy i gospodarczy pogłębił problemy stojące przed wieloma potencjalnymi kobietami-przedsiębiorcami, w szczególności w ciągu pierwszych trzech lat działalności; podkreśla, że rozwijanie przynoszących korzyści MŚP zarówno przez mężczyzn, jak i przez kobiety może pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu bardziej zrównoważonego wzrostu gospodarczego;

5.  z zadowoleniem przyjmuje odrębną część poświęconą pomocy na rzecz przedsiębiorczości kobiet w wyżej wspomnianym rozporządzeniu Komisji (WE) nr 800/2008; zwraca się do Komisji, aby zapewniła kontynuację tej pomocy w przyszłych Wspólnotowych Ramach Wsparcia, tak aby pomóc kobietom-przedsiębiorcom wzmocnić ich pozycję po wygaśnięciu rozporządzenia;

6.  wzywa państwa członkowskie do zapewnienia, aby MŚP zarządzane (założone) przez kobiety również mogły korzystać z ulg podatkowych przewidzianych dla MŚP;

7.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do wdrożenia rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego oraz do zapewnienia przedsiębiorcom, którzy stali się niewypłacalni lub mieli przerwy w karierze zawodowej, dostępu do pomocy i wsparcia w zakresie przywracania prawidłowej sytuacji finansowej, tak aby umożliwić im dalsze realizowanie podjętych już przedsięwzięć lub przebranżowienie;

8.  wzywa Komisję i państwa członkowskie do wspierania wymiany najlepszych praktyk między regionami, które przestaną się kwalifikować do regionów objętych celem 1 i regionami nowych państw członkowskich, tak aby zaangażowane zostały kobiety-przedsiębiorcy, zwłaszcza w zakresie działalności rolniczej prowadzonej na małą skalę, zarówno celem przekazania zdobytych doświadczeń jednocześnie nie tracąc w sposób nagły wsparcia finansowego, jaki i celem wyszkolenia i utworzenia nowej klasy rządzącej kobiet w państwach członkowskich, które jako ostatnie przystąpiły do UE;

9.  wzywa Komisję, państwa członkowskie oraz BusinessEurope do wspierania przedsiębiorczości kobiet, promowania wsparcia finansowego i struktur poradnictwa zawodowego oraz wdrożenia, we współpracy z organizacjami i szkołami przedsiębiorczości oraz krajowymi instytutami kobiet, programów gotowości inwestycyjnej mogących pomóc kobietom w tworzeniu rentownych biznesplanów oraz w znalezieniu i zdefiniowaniu potencjalnych inwestorów;

10. wzywa Komisję i państwa członkowskie do zbadania przeszkód w przedsiębiorczości kobiet i w szczególności do przeprowadzenia wszechstronnej analizy dostępu kobiet do finansów;

11. wzywa państwa członkowskie do zachęcania banków i instytucji finansowych do rozważenia usług wspierania biznesu „przyjaznych kobietom”;

12. wzywa Komisję, państwa członkowskie oraz BusinessEurope do rozważenia możliwości utworzenia programów doradztwa i programów wspierających czerpiących w szczególności z programów aktywnego starzenia się, które wykorzystują rady i doświadczenie emerytowanych przedsiębiorców – zarówno kobiet, jak i mężczyzn;

13. apeluje do państw członkowskich o zwrócenie szczególnej uwagi na sytuację kobiet w wieku 50+ i o pomoc im w zakładaniu własnych przedsiębiorstw;

14. nalega, aby państwa członkowskie wdrożyły politykę pozwalającą kobietom na zachowanie odpowiedniej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz aby stworzyły odpowiednie struktury opieki nad dziećmi i młodzieżą, gdyż ich nieprzystępność cenowa, niedostępność i brak jakości stanowią dodatkowe przeszkody dla kobiet chcących założyć przedsiębiorstwo;

15. wzywa Komisję i państwa członkowskie do wspierania dostępu kobiet-przedsiębiorców do prowadzonych przez doświadczonych konsultantów ocen potencjału wzrostowego, które pozwalają zmierzyć potencjalne ryzyko;

16. stwierdza, że według licznych badań przeprowadzonych w ostatnich latach kobiety-przedsiębiorcy przejawiają większą niż mężczyźni ostrożność w podejmowaniu ryzyka gospodarczego i finansowego; uważa, że wyniki tych badań powinny zostać poddane dokładniejszej analizie, celem sprawdzenia ich dokładności i podjęcia decyzji w zakresie konsekwencji, jakie należy z tego faktu wyciągnąć;

17. wzywa państwa członkowskie i władze regionalne do wprowadzenia krajowych edukacyjnych pojęć celem podniesienia świadomości młodych kobiet w zakresie przedsiębiorczości i zarządzania przez kobiety oraz do rozwijania „przedsiębiorczości młodych osób” do programów szkół, tak aby w ciągu roku szkolnego i na zasadzie dobrowolności uczennice mogły poznać etapy istnienia przedsiębiorstwa (założenie, zarządzanie i likwidacja przedsiębiorstwa), uzupełniając ten proces mentoringiem nauczycieli i doradców w zakresie aktywnego starzenia się pracujących w lokalnych przedsiębiorstwach;

18. uznaje, że wiele dziewcząt od najmłodszych lat zniechęca się do zajmowania się przedmiotami szkolnymi i uniwersyteckimi postrzeganymi jako przedmioty „męskie” z natury, takimi jak nauki przyrodnicze, matematyka i technologia; zaleca wprowadzenie pierwszych zajęć z podstaw przedsiębiorczości w szkołach oraz rozszerzenie zakresu potencjalnych przedmiotów i ścieżek zawodowych otwartych dla dziewcząt, tak aby mogły rozwijać wiedzę i zakres umiejętności konieczne do odniesienia sukcesu w biznesie; podkreśla znaczenie zwiększania szans zatrudnienia dziewcząt i kobiet dzięki szkoleniom w zakresie umiejętności i uczeniu się przez całe życie;

19. zwraca się do instytucji wspólnotowych, państw członkowskich i władz regionalnych, aby wspierały przeznaczone dla kobiet roczne programy przedsiębiorczości lub nauki zawodu oraz wymiany na uniwersytetach w całej Europie, które umożliwią studentom realizację projektów rozwoju opartych na prawdziwych pojęciach z zakresu przedsiębiorczości z myślą o założeniu opłacalnego i dochodowego przedsiębiorstwa już w okresie nauki; uważa ponadto, że działalność stowarzyszeń absolwentów i studentów powinna stanowić integralną część tego procesu w celu budowania zaufania studentów i zaszczepiania wśród nich wzorów postaw; zwraca się do Komisji o sprzyjanie wymianie dobrych praktyk w tej dziedzinie;

20. zwraca się do państw członkowskich oraz do BusinessEurope o informowanie o europejskim programie wymiany w dziedzinie przedsiębiorczości „Erasmus dla młodych przedsiębiorców” i o wspieranie tego programu, którego szczególnym celem jest sprzyjanie pobudzaniu przedsiębiorczości, internacjonalizacji i konkurencyjności potencjalnych przedsiębiorców rozpoczynających działalność w UE oraz nowo założonych mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw i który również umożliwia nowym przedsiębiorcom pracę u boku doświadczonego przedsiębiorcy w jego MŚP znajdującym się w innym państwie Unii Europejskiej przez okres do 6 miesięcy; zaleca przyznawanie szczególnych stypendiów – takich jak stypendia „Leonardo da Vinci” Unii Europejskiej – studentkom posiadającym wybitne zdolności i uroczyste wręczanie nagród za „najlepsze praktyki” wyróżnionym studentkom;

21. nalega, aby państwa członkowskie promowały równy dostęp firm do zamówień publicznych oraz aby zachowały neutralność pod względem płci w polityce zamówień publicznych;

Dostęp do tradycyjnych form nawiązywania kontaktów biznesowych oraz do technologii informacyjnych i komunikacyjnych

22. wzywa państwa członkowskie do wspierania transgranicznych programów współpracy w celu tworzenia transgranicznych centrów wsparcia dla kobiet-przedsiębiorców, aby umożliwić wymianę doświadczeń, racjonalizację zasobów i wymianę informacji o najlepszych praktykach;

23. wzywa Komisję i państwa członkowskie do wykorzystywania technologii informacyjnych i komunikacyjnych, które mogą przyczyniać się do podnoszenia świadomości i wspierania kobiet w nawiązywaniu kontaktów biznesowych; domaga się zmniejszenia przepaści cyfrowej w Europie dzięki poprawie łączności szerokopasmowej, co zapewniłoby elastyczność kobietom pragnącym prowadzić z powodzeniem działalność gospodarczą z domu;

24. wzywa Komisję i państwa członkowskie do wspierania udziału kobiet w działalności lokalnych izb handlowych, wyspecjalizowanych organizacji pozarządowych, grup lobbingowych i organizacji branżowych, stanowiących podstawę świata biznesu, tak aby mogły one rozwijać i wzmacniać konkurencyjne umiejętności związane z przedsiębiorczością, a także wzywa izby handlowe, aby ze swej strony aktywnie zachęcały kobiety-przedsiębiorców do uczestnictwa oraz aby wspierały tworzenie specjalnych usług dla kobiet-przedsiębiorców oraz grup je reprezentujących celem wzmocnienia ich pozycji oraz poprawy kultury przedsiębiorczości;

25. zwraca się do państw członkowskich do podkreślania roli organizacji pozarządowych we wspieraniu i ułatwianiu przedsiębiorczości kobiet;

26. zwraca się do Komisji o sprzyjanie wymianie dobrych praktyk, by propagować ducha przedsiębiorczości wśród kobiet; zwraca się do Komisji, państw członkowskich oraz BusinessEurope o zapewnienie kobietom-przedsiębiorcom możliwości kontaktu z odpowiednimi partnerami biznesowymi z innych branż i zachęcanie ich do takich kontaktów, tak aby mogły one dzielić się doświadczeniem i stosowanymi w praktyce rozwiązaniami oraz lepiej rozumieć szeroko pojmowany świat biznesu;

27. wzywa państwa członkowskie do ustanowienia w ramach Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości komitetów doradczych posiadających wiedzę ekspercką na temat wyzwań i przeszkód stojących przed kobietami-przedsiębiorcami, które mogłyby również pełnić funkcję pojedynczych punktów kontaktowych w przypadkach dyskryminacji finansowej w zakresie dostępu do kredytu ze strony podmiotów świadczących usługi;

28. uznaje znaczenie ambasadorek, np. europejskiej sieci ambasadorek kobiecej przedsiębiorczości (ENFEA), które podkreśla rolę, jaką kobiety mogą odegrać w tworzeniu miejsc pracy i wspieraniu konkurencyjności poprzez zachęcanie kobiet i młodych dziewcząt do zakładania własnych przedsiębiorstw za pośrednictwem działalności w szkole, na uniwersytecie, w społecznościach i mediach; zwraca uwagę, że ambasadorki powinny mieć różne pochodzenie, być w różnym wieku, dysponować różnym doświadczeniem i działać w różnych branżach;

29. wzywa Komisję do przeprowadzenia kampanii promującej aktywność zawodową kobiet w aspekcie zakładania własnych przedsiębiorstw, równocześnie informując o dostępnych instrumentach ułatwiających rozpoczęcie działalności gospodarczej;

30. uważa, że ESDZ, a w szczególności delegatury UE w krajach trzecich, mogłyby we współpracy z misjami handlowymi państw członkowskich przyczyniać się do rozwoju sieci MŚP zarządzanych przez kobiety;

31. wzywa Komisję do gromadzenia porównywalnych i wyczerpujących danych na temat przedsiębiorczości kobiet w Unii Europejskiej (jak np. wiek kobiet-przedsiębiorców, obszar, rozmiar i czas prowadzonej przez nie działalności gospodarczej oraz pochodzenie etniczne zgodnie z przepisami państw członkowskich w sprawie ochrony danych osobowych) przy wsparciu ze strony Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy oraz Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn, w sposób niestanowiący dodatkowego obciążenia dla MŚP, a także do analizowania tych danych w rocznym sprawozdaniu dotyczącym MŚP w Unii Europejskiej w ramach przeglądu wyników MŚP; uważa, że dzięki zgromadzonym danym i informacjom decydenci powinni lepiej zrozumieć określone problemy, które napotykają kobiety-przedsiębiorcy;

32. przychylnie odnosi się do ekspertyzy Komisji z 2008 r. na temat innowacyjności i przedsiębiorczości kobiet oraz wzywa państwa członkowskie do stosowania się do zawartych w niej zaleceń dotyczących polityki;

33. wzywa Komisję, państwa członkowskie oraz władze regionalne i lokalne do podjęcia środków mających na celu traktowanie kobiet-przedsiębiorców w taki sam sposób jak osoby zatrudnione w zakresie usług socjalnych i innych usług społecznych, poprawę społecznej pozycji kobiet-współprzedsiębiorców i kobiet-przedsiębiorców w MŚP poprzez zapewnienie lepszych rozwiązań dotyczących urlopu macierzyńskiego, lepszych możliwości opieki nad dzieckiem oraz nad osobami starszymi i wymagającymi opieki, jak również lepsze zabezpieczenie socjalne i walkę ze stereotypowym postrzeganiem płci, a także poprawę ich pozycji prawnej, w szczególności w branży badań naukowych, w sektorach nauki, inżynierii, nowych mediów, środowiska, technologii ekologicznej i niskoemisyjnej, rolnictwa i przemysłu na obszarach miejskich i wiejskich;

34. wzywa państwa członkowskie do przeprowadzenia analizy utrudnień przy samozatrudnieniu kobiet romskich oraz do stworzenia programów mających na celu umożliwienie kobietom romskim prowadzącym własną działalność gospodarczą łatwo dostępnej, szybkiej i niedrogiej rejestracji, do stworzenia możliwości uzyskania kredytów, w tym mikrokredytów, na finansowanie działalności przez kobiety romskie, a także wzywa Komisję do wspierania tych działań poprzez odpowiednie mechanizmy finansowania;

35. wzywa państwa członkowskie do czynnego zwalczania fikcyjnego samozatrudnienia poprzez efektywne zdefiniowanie samozatrudnienia i nakładanie kar w związku z fikcyjnym samozatrudnieniem;

36. wzywa Komisję i państwa członkowskie do ustanowienia programu ukierunkowanego na pomoc osobom wykonującym prace domowe, głównie kobietom, które nie są ani zatrudnione, ani samozatrudnione, w podjęciu oficjalnego samozatrudnienia lub w założeniu własnego przedsiębiorstwa;

37. wzywa Komisję i państwa członkowskie do zaoferowania wsparcia kobietom, które planują założyć lub kupić przedsiębiorstwo, bądź przejąć firmę rodzinną, z uwzględnieniem kobiet wykonujących wolne zawody, takie jak prowadzenie prywatnej praktyki prawniczej lub lekarskiej; uważa, że wsparcie powinno obejmować odpowiednie seminaria i warsztaty szkoleniowe w celu umożliwienia tym kobietom zdobycia umiejętności z zakresu zarządzania, które pozwolą kobietom lepiej poradzić sobie przy nabywaniu przedsiębiorstwa, w szczególności oszacowania, wyceny przedsiębiorstwa oraz kwestii bankowych i prawnych; uznaje, że szczególną uwagę należy zwrócić na kobiety w wieku poniżej 25 lat oraz powyżej 50 lat, gdyż to one najbardziej odczuwają skutki kryzysu finansowego;

38. wzywa Polskę do podkreślania znaczenia przedsiębiorczości kobiet podczas całej prezydencji, w szczególności na początku października podczas Europejskiego tygodnia MŚP; wzywa Komisję do jak najszybszego przedstawienia planu działania mającego na celu podwyższenie liczby kobiet-przedsiębiorców oraz do zorganizowania kampanii uświadamiających mających na celu zerwanie ze stereotypami, według których kobiety nie mogą być odnoszącymi sukcesy przedsiębiorcami;

39. wzywa firmy rodzinne do zapewnienia krewnym płci żeńskiej, takim jak córki, takich samych szans przy przekazywaniu firmy;

40. wzywa państwa członkowskie do podjęcia działań na rzecz godzenia życia rodzinnego i zawodowego, w celu ułatwiania zarówno zatrudniania kobiet jak i ścieżek kariery w ramach pracy na własny rachunek;

41. wzywa Komisję do ochrony wizerunku kobiet we wszystkich środkach przekazu, walcząc z ogólnie przyjętą opinią, według której kobiety charakteryzują się słabością i domniemanym brakiem kompetencji i zdolności przywódczych potrzebnych do kierowania przedsiębiorstwem;

42. wskazuje na potrzebę wspierania inicjatyw, które przyczyniają się do opracowania i wdrożenia działań pozytywnych i strategii dotyczących zasobów ludzkich na poziomie przedsiębiorstw w celu promowania równości płci, jednocześnie kładąc większy nacisk na działania uświadamiające i szkoleniowe służące promowaniu, przekazywaniu i uwzględnianiu praktyk, które sprawdziły się w organizacjach i przedsiębiorstwach;

43. uznaje, że przegląd programu „Small Business Act” dla Europy z dnia 23 lutego 2011 r. skutkował zdecydowanym programem dla MŚP, lecz zwraca się o uwzględnianie we wszystkich działaniach wdrożeniowych UE i państw członkowskich zasady „najpierw myśl na małą skalę”;

44. wzywa państwa członkowskie do wspierania programów mających na celu umożliwienie imigrantkom samozatrudniania i rozwijania ducha przedsiębiorczości, również poprzez politykę szkoleń, doradztwa i wspierania dostępu do finansowania;

45. występuje do państw członkowskich o nagradzanie przedsiębiorstw, które działają na rzecz równości kobiet i mężczyzn i sprzyjają godzeniu życia zawodowego z życiem rodzinnym, w celu przyczynienia się do upowszechniania dobrych praktyk w tej dziedzinie;

46. wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zachęcały do zrównoważonego udziału kobiet i mężczyzn w zarządach przedsiębiorstw, w szczególności gdy państwa członkowskie posiadają w nich udziały;

47. wzywa państwa członkowskie do wspierania w przedsiębiorstwach zarządzanych przez kobiety społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw w celu umożliwienia bardziej elastycznej organizacji czasu i pracy kobiet oraz do wspierania usług przyjaznych rodzinie;

48. wzywa Komisję do promowania przeznaczonej dla kobiet polityki i programów w zakresie szkolenia zawodowego, w tym dotyczących umiejętności posługiwania się komputerem, w celu zwiększenia ich udziału w różnych sektorach przemysłu, z uwzględnieniem środków finansowych dostępnych na szczeblu lokalnym, krajowym i wspólnotowym oraz poprzez zwiększanie zachęt do korzystania ze wspomnianych programów zarówno przez duże przedsiębiorstwa, jak i przez MŚP;

49. zwraca się do Komisji o zwiększenie wsparcia na rzecz programów szkoleń zawodowych skierowanych do kobiet zatrudnionych w MŚP w sektorze przemysłu oraz o objęcie wsparciem badań naukowych i innowacji, zgodnie z siódmym programem ramowym oraz postanowieniami Europejskiej Karty Małych Przedsiębiorstw przyjętej w załączniku III do konkluzji Prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Santa Maria da Feira w dniach 19 i 20 czerwca 2000 r.;

50. podkreśla potrzebę zachęcania do tworzenia sieci obejmujących kobiety w poszczególnych przedsiębiorstwach, kobiety z różnych przedsiębiorstw tej samej branży przemysłowej oraz kobiety z różnych branż przemysłowych;

51. wzywa państwa członkowskie i Komisję do opracowania i wdrożenia strategii mających na celu rozwiązanie problemu różnic w środowisku pracy i rozwoju kariery zawodowej kobiet zatrudnionych w dziedzinie nauki i technologii;

52. uważa, że należy upowszechniać istniejące dobre praktyki dotyczące udziału kobiet w sektorze badań przemysłowych oraz w najbardziej zaawansowanych gałęziach przemysłu; w tej dziedzinie kładzie nacisk na znaczenie uwrażliwiania kadr zarządzających przedsiębiorstwami przemysłowymi, charakteryzującymi się ograniczonym udziałem kobiet, na kwestię płci, które powinno wyrażać się w celach ilościowych;

53. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji i rządom państw członkowskich.

(1)

Dz.U. L 214 z 9.8.2008, s. 3.

(2)

Dz.U. L 180 z 15.7.2010, s. 1.

(3)

Dz.U. L 308 z 24.11.2010, s. 1.

(4)

Dz.U. L 160 z 30.6.2000, s. 1.

(5)

Dz.U. C 87E z 1.4.2010, s. 48.

(6)

Dz.U. C 316E z 22.2.2006, s. 45.

(7)

Dz.U. C 279E z 20.11.2003, s. 78.

(8)

„A Framework for Addressing and Measuring Entrepreneurship”, N. Ahmad i A.N. Hoffman, 24 stycznia 2008, STD/DOC (2008) 2.


UZASADNIENIE

Z definicji przedsiębiorca, zarówno kobieta jak i mężczyzna, musi być skupiony na swoim przedsiębiorstwie i dążyć do osiągnięcia sukcesu.

W świecie biznesu osoby zarządzające własnymi przedsiębiorstwami są często bardziej oddane niż ich pracownicy i spędzają w pracy więcej czasu poświęcając osobiste życie, aby skutecznie stawiać opór konkurencji.

W przypadku kobiet-przedsiębiorców wyzwanie może być nawet jeszcze większe, ponieważ będą one być może musiały przezwyciężyć dyskryminację w otoczeniu, które tradycyjnie było zdominowane przez mężczyzn. Wiele z nich musi umiejętnie łączyć własne aspiracje zawodowe ze zobowiązaniami wobec rodziny. Choć żyjemy w XXI wieku, kobieta ciągle odgrywa pierwszoplanową rolę w rodzinie, w szczególności gdy są w niej dzieci.

Jednak mimo wszelkich ograniczeń i restrykcji, kobiety wykazały się czymś więcej niż tylko umiejętnościami w miejscu pracy.

W Unii Europejskiej wśród przedsiębiorców mężczyźni wciąż przewyższają liczebnie kobiety. W tej dziedzinie Stany Zjednoczone są bardziej zaawansowane dzięki pozytywnym działaniom podejmowanym z myślą o wspieraniu kobiet w zakładaniu własnych przedsiębiorstw. Rząd Stanów Zjednoczonych wprowadził liczne inicjatywy, a w 1979 r. utworzono Office of Women’s Business Ownership (biuro ds. kobiet-przedsiębiorców) stanowiące formalną część amerykańskiej administracji ds. małych przedsiębiorstw.

Podstawowe znaczenie ma uznanie umiejętności kobiet w miejscu pracy i wspieranie ich za pomocą takich środków jak sprawozdanie Unii Europejskiej w celu wzmocnienia ich pozycji. Nie tylko zachęci to kobiety do wejścia do świata biznesu, lecz również zapewni im równe szanse przy wchodzeniu w to środowisko, gdzie nie ma miejsca na dyskryminację ze względu na płeć.

Niniejsze sprawozdanie uznaje znaczenie kobiet-przedsiębiorców w małych i średnich przedsiębiorstwach, zwraca uwagę, że przy realizacji swoich celów borykają się one z różnymi problemami w poszczególnych państwach członkowskich oraz uznaje wkład, jaki pracujące kobiety mogą wnieść zarówno do społeczności, jak i gospodarki UE. Sprawozdanie uznaje również, że kobiety ostatecznie mają prawo wyboru roli, jaką odegrają w rodzinie i społeczności, w której żyją. Jego celem jest spowodowanie, by wybór ten stał się rzeczywistością dzięki praktycznym wytycznym i wzorcowym rozwiązaniom, które mogą być wykorzystywane przez państwa członkowskie.

Kobiety znane są z umiejętności wykonywania wielu zadań, co może być dla przedsiębiorstwa nieocenione. Ponadto kobiety znane są również z tego, że są bardziej ostrożne i uważne w swoim podejściu. Wiele instytucji finansowych postrzega tę umiejętność jako wskaźnik bezpieczeństwa inwestycji.

Państwa członkowskie UE różnią się zarówno pod względem podejścia do kobiet, które chcą prowadzić własne przedsiębiorstwo, jak i oferowanego im wsparcia. Komisja Europejska prowadzi program ambasadorek w 17 państwach członkowskich i 5 innych państwach spoza UE. Rolą ambasadorek jest wspieranie kobiet i pomaganie im w funkcjonowaniu w świecie biznesu w danym państwie. Funkcję dobrowolnych ambasadorek często pełnią kobiety, które prowadzą swoje przedsiębiorstwa. Funkcja ta ogranicza ich efektywność. Niemniej jednak są one wyjątkowo skuteczne, jeżeli chodzi o dzielenie się doświadczeniem oraz wspieranie kobiet na szczeblu regionalnym i lokalnym.

Poszczególne państwa członkowskie przyjęły różne podejścia do kwestii wspierania i promowania udziału kobiet w procesie decyzyjnym i obecności w zarządach przedsiębiorstw. W Austrii na przykład zwiększono ofertę usług w zakresie opieki przedszkolnej i podwyższono świadczenie za opiekę nad dziećmi, a także zachęca się dziewczęta do wybierania nietradycyjnych zawodów. Na Cyprze proponuje się praktyczną pomoc w formie dotacji przyznawanej kobietom w wieku 18-55 lat, które chcą zająć się prowadzeniem działalności gospodarczej. Królestwo Zjednoczone poczyniło postępy w zakresie wdrażania regulacji poświęconej małym przedsiębiorstwom („Small Business Act”) opierającej się na trzech priorytetach: zwiększenie dostępu do finansowania, umieszczenie zasady „Najpierw myśl na małą skalę” w centrum procesu decyzyjnego z myślą o zmniejszaniu obciążeń oraz umożliwienie MŚP dostępu do nowych rynków.

Ponadto poza inicjatywami publicznymi w poszczególnych państwach członkowskich podejmuje się liczne indywidualne inicjatywy, których celem jest wzmocnienie pozycji kobiet i pomaganie im w miejscu pracy. Sprawozdawczyni przytacza jeden z przypadków w Zjednoczonym Królestwie, gdzie pewna kobieta sponsorowana przez wielonarodowe przedsiębiorstwo utworzyła biura, które kobiety mogą wykorzystywać do zarządzania swoimi własnymi przedsiębiorstwami za niewielką opłatą. Rozwiązanie takie daje kobietom możliwość nawiązania kontaktów, dzielenia się doświadczeniem i uczenia się od innych.

W różnych krajach kobiety borykają się z różnymi problemami. Niektóre państwa oferują większe wsparcie niż inne, a różnice kulturowe dotyczące roli kobiet wywierają również wpływ na szanse tworzenia przedsiębiorstw przez kobiety.

Obecnie w poszczególnych państwach członkowskich istnieją różne systemy wsparcia. Żaden system nie jest dobry albo zły, każdy z nich zajmuje się kulturowymi i indywidualnymi potrzebami danego państwa członkowskiego. Istnieją jednak wspólne obszary, w których można by wprowadzić wspólne inicjatywy.

Komisja Europejska zarządza dobrowolną grupą ambasadorek w państwach członkowskich, które przystąpiły do tego systemu. System ten potrzebuje jednak większego wsparcia. Wolontariuszki działają skutecznie, ale żeby system był bardziej efektywny, potrzebne są bardziej formalne ramy, w szczególności ewentualne wsparcie w postaci udostępniania biur. W obecnej sytuacji gospodarczej nie łatwo jest znaleźć pieniądze, dlatego sprawozdawczyni sugerowałaby wykorzystanie istniejącej infrastruktury, tj. biur Unii Europejskiej w państwach członkowskich. W biurach UE można by przeznaczyć niewielką powierzchnię na prowadzenie seminariów, ambasadorki mogłyby mieć tam swoją siedzibę, a ich pracę mogłaby koordynować jedna osoba.

Instytucje akademickie mogłyby natomiast zaoferować specjalistyczne kursy, które pomogą kobietom chcącym założyć przedsiębiorstwo. Wsparcie ze strony instytucji akademickich można by połączyć z pomocą praktyczną w zakresie zakładania przedsiębiorstwa, wymogów prawnych i organizacji przedsiębiorstwa.

W późniejszej perspektywie można by również stosować programy pomocy wzajemnej. We wspieraniu programów aktywnego starzenia się można by czerpać z doświadczenia emerytowanych przedsiębiorców, by przyczyniać się do takiej pomocy.

Kobiety stanowią obecnie znaczną część siły roboczej w państwach członkowskich. Ponieważ ustawodawstwo nie jest właściwym rozwiązaniem, w opinii sprawozdawczyni dzielenie się najlepszymi praktykami byłoby pozytywnym krokiem. Mogłoby to odbywać się za pośrednictwem agencji rozwoju przedsiębiorczości kobiet, która koordynowałaby działania ambasadorek w każdym państwie członkowskim. Agencja współpracowałaby z rządami państw członkowskich z myślą o promowaniu i wspieraniu projektów na rzecz kobiet oraz zachęcaniu do takich projektów.

Zanim wypracowane zostanie jakiekolwiek realne podejście polityczne, musimy wiedzieć, kim są kobiety-przedsiębiorcy, ile ich jest i w jakich branżach działają. Należy systematycznie zbierać szczegółowe dane na ten temat we wszystkich państwach członkowskich UE, a następnie dane te muszą być analizowane.

Panuje tutaj pewne zamieszanie, gdyż niektóre kobiety pracują na własny rachunek, niektóre współpracują z małżonkami lub partnerami, a inne pracują nieoficjalnie w domu. Każda grupa ma inne potrzeby i wymaga innego wsparcia. Niezbędna jest w szczególności wiedza na temat grup wiekowych, grup etnicznych oraz mocnych i słabych stron kobiet pracujących. Jedynie dzięki takim danym będziemy mogli określić realne podejście polityczne.

Należy zachęcać przedsiębiorstwa na poziomie regionalnym i lokalnym do wspierania kobiet, niekoniecznie wyznaczając limity, lecz określając cele wewnętrzne. Zarządy przedsiębiorstw muszą akceptować udział kobiet na równych warunkach, o ile stanowią one taką samą wartość i posiadają takie same kwalifikacje.

Polityka banków względem kobiet-przedsiębiorców ma podstawowe znaczenie. Niektóre banki wprowadziły już systemy, które mają na celu wspieranie kobiet zakładających działalność gospodarczą, i rzeczywiście przyznają, że kobiety mają wyjątkowe podejście do pracy. Wszystkie instytucje finansowe powinny przyjąć taką praktykę.

Jednak między wspieraniem kobiet-przedsiębiorców a pozytywną dyskryminacją istnieje cienka granica, co może powodować stopniowe zmniejszenie szacunku wobec kobiet w miejscu pracy. Polityka przyjazna rodzinie będzie stanowiła zachętę dla kobiet w miejscu pracy, jak np. zapewnienie opieki nad dziećmi, jeżeli przedsiębiorstwo może taki usługi opłacić. To co jest dobre dla przedsiębiorstwa, jest dobre dla kobiet i odwrotnie, tak długo jak przedsiębiorstwo może sobie na to pozwolić.

Wsparcie należy zapewnić na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym przy wykorzystaniu różnych środków przekazu. Internet i pomoc przez Internet mogą wiele zaoferować kobietom pracującym w domu i na obszarach oddalonych. Czego chcą kobiety? Większość kobiet, którym zadano to pytanie, odpowiedziała: czasu, czasu na uporanie się z obowiązkami domowymi oraz czasu na prowadzenie własnej działalności i realizowanie własnych marzeń.

To oznacza pomoc w opiece nad dziećmi, rozszerzenie ról i wzmocnienie pozycji kobiet, aby miały pewność siebie, która pozwoli im robić to, czego pragną.

Niezbędne jest wspieranie kobiet odnoszących sukcesy, jako wzoru do naśladowania, za pośrednictwem środków przekazu. Potrzebne są instytucje, które nagradzają kobiety wyróżniające się w swoich branżach, oraz wsparcie dla takich instytucji. W sprawozdaniu wzywa się państwa członkowskie do stosowania wszelkich właściwych dla danego środowiska pracy metod pozwalających dotrzeć do potencjalnych kobiet-przedsiębiorców, zamiast biernie czekać.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO

Data przyjęcia

25.5.2011

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

29

0

4

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Regina Bastos, Edit Bauer, Emine Bozkurt, Marije Cornelissen, Silvia Costa, Edite Estrela, Iratxe García Pérez, Lívia Járóka, Teresa Jiménez-Becerril Barrio, Nicole Kiil-Nielsen, Rodi Kratsa-Tsagaropoulou, Constance Le Grip, Astrid Lulling, Elisabeth Morin-Chartier, Angelika Niebler, Siiri Oviir, Antonyia Parvanova, Raül Romeva i Rueda, Joanna Katarzyna Skrzydlewska, Eva-Britt Svensson, Marc Tarabella, Britta Thomsen, Marina Yannakoudakis, Anna Záborská

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Anne Delvaux, Mojca Kleva, Kartika Tamara Liotard, Gesine Meissner, Norica Nicolai, Antigoni Papadopoulou, Angelika Werthmann

Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Roger Helmer, Jacek Włosowicz

Informacja prawna - Polityka ochrony prywatności