SPRAWOZDANIE w sprawie sprawozdania rocznego z działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich za rok 2011

1.10.2012 - (2012/2049(INI))

Komisja Petycji
Sprawozdawczyni: Erminia Mazzoni
PR_INI_AnnOmbud

Procedura : 2012/2049(INI)
Przebieg prac nad dokumentem podczas sesji
Dokument w ramach procedury :  
A7-0297/2012

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie sprawozdania rocznego z działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich za rok 2011

(2012/2049(INI))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając sprawozdanie roczne dotyczące działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w 2011 r.,

–   uwzględniając art. 24 ust. 3, art. 228 i art. 298 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

–   uwzględniając art. 41 i 43 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

–   uwzględniając swoją rezolucję z dnia 18 czerwca 2008 r.[1] w sprawie przyjęcia decyzji Parlamentu Europejskiego zmieniającej decyzję 94/262/EWWiS, WE, Euratom z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich[2],

–   uwzględniając umowę ramową w sprawie współpracy, zawartą pomiędzy Parlamentem Europejskim a Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich w dniu 15 marca 2006 r., która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2006 r.,

–   uwzględniając przepisy wykonawcze do statutu Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 1 stycznia 2009 r.[3],

–   uwzględniając swoje wcześniejsze rezolucje w sprawie działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich,

–   uwzględniając art. 205 ust. 2 zdanie drugie i trzecie Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Petycji (A7–0297/2012),

A. mając na uwadze, że sprawozdanie roczne z działalności Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich za rok 2011 zostało formalnie przedłożone przewodniczącemu Parlamentu w dniu 22 maja 2012 r., a także mając na uwadze, że w dniu 19 czerwca 2012 r. Rzecznik Praw Obywatelskich Nikiforos Diamandouros przedstawił to sprawozdanie Komisji Petycji w Brukseli;

B.  mając na uwadze, że art. 24 TFUE stanowi, iż „każdy obywatel Unii może zwracać się do Rzecznika Praw Obywatelskich, ustanowionego zgodnie z postanowieniami artykułu 228”;

C. mając na uwadze, że na mocy art. 228 TFUE Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich uprawniony jest do przyjmowania skarg dotyczących przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów, urzędów i agencji Unii, z wyłączeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykonującego swoje funkcje sądowe;

D. mając na uwadze, że zgodnie z art. 298 TFUE instytucje, organy, urzędy i agencje Unii „korzystają ze wsparcia otwartej, efektywnej i niezależnej administracji europejskiej” oraz że ten sam artykuł przewiduje przyjęcie w tym celu specjalnych aktów prawa wtórnego takich jak rozporządzenia, mających zastosowanie do wszystkich obszarów administracji UE;

E.  mając na uwadze, że art. 41 karty praw podstawowych stanowi, iż „każdy ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii”;

F.  mając na uwadze, że niewłaściwe administrowanie ma miejsce nie tylko wtedy, gdy organ publiczny działa niezgodnie z wiążącym go przepisem lub zasadą, oraz że zasady dobrego administrowania wymagają od instytucji UE, by były ukierunkowane na służbę i zapewniały właściwe traktowanie obywateli i pełne korzystanie przez nich z ich praw;

G. mając na uwadze, że definicja ta nie ogranicza niewłaściwego administrowania do przypadków, w których naruszane prawo lub zasada są prawnie wiążące; mając na uwadze, że zasady dobrego administrowania idą dalej niż przepisy prawne, wymagając od instytucji UE nie tylko poszanowania ich obowiązków prawnych, lecz także stawiania sobie za cel służby obywatelom i dbania o to, by poszczególni obywatele byli właściwe traktowani i mogli w pełni korzystać ze swoich praw;

H. mając na uwadze, że w 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał 2 510 skarg (2 667 w 2010 r.), wszczął 396 dochodzeń (335 w 2010 r.) i zakończył 318 dochodzeń (326 w 2010 r.); mając na uwadze, że z 2 544 skarg rozpatrzonych przez Rzecznika Praw Obywatelskich w 2011 r. 698 (27%) mieściło się z zakresie jego kompetencji (744 w 2010 r.);

I.   mając na uwadze, że 1 321 otrzymanych skarg mieściło się w zakresie kompetencji członka europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich; mając na uwadze, że sieć ta składa się z krajowych i regionalnych rzeczników praw obywatelskich; mając na uwadze, że Komisja Petycji Parlamentu Europejskiego jest pełnoprawnym członkiem europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich;

J.   mając na uwadze, że w 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich przekazał 59 skarg do Komisji Petycji; mając na uwadze, że 147 skarg zostało przekazanych do Komisji Europejskiej, a 591 do innych instytucji i organów, w tym do SOLVIT i portalu Twoja Europa − Porady, a także do wyspecjalizowanych rzeczników i innych organów rozpatrujących skargi w państwach członkowskich;

K. mając na uwadze, że prawie 61% skarg otrzymanych w 2011 r. złożono poprzez stronę internetową; mając na uwadze, że ponad połowę skarg złożonych poprzez internet (53%) otrzymano za pośrednictwem elektronicznego formularza skargi na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich;

L.  mając na uwadze, że znacznie mniejsza liczba wniosków o udzielenie informacji w ostatnich kilku latach świadczy o sukcesie interaktywnego przewodnika Rzecznika Praw Obywatelskich, który jest dostępny na jego stronie internetowej od stycznia 2009 r.;

M. mając na uwadze, że liczba skarg niemieszczących się w zakresie kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich spadła do 1 846 w 2011 r., co jest najniższą odnotowaną liczbą od 2003 r.;

N. mając na uwadze, że tradycyjnie największa liczba skarg była składana przez skarżących z Niemiec i Hiszpanii; mając na uwadze, że w 2011 r. Hiszpania przesunęła się z drugiego miejsca na najwyższą pozycję, wyprzedzając Niemcy, Polskę i Belgię; mając na uwadze, że w stosunku do liczebności populacji najwięcej skarg skierowano z Luksemburga, Cypru, Belgii, Malty i Słowenii;

O. mając na uwadze, że Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął ogółem 396 dochodzeń, z których 382 było następstwem skarg, a 14 zostało wszczętych z jego własnej inicjatywy; mając na uwadze, że liczba dochodzeń wszczętych w 2011 r. była najwyższą z dotychczasowych;

P.  mając na uwadze, że największa liczba dochodzeń dotyczyła Komisji Europejskiej (231), a następnie EPSO (42); mając na uwadze, że liczba wszczętych dochodzeń dotyczących Parlamentu spadła o ponad połowę w porównaniu z 2010 r.; mając na uwadze, że liczba dochodzeń dotyczących Rady wzrosła o jedną trzecią;

Q. mając na uwadze, że w 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął 318 dochodzeń; mając na uwadze, że większość tych dochodzeń (66%) została zamknięta w ciągu jednego roku, a jedna trzecia w ciągu trzech miesięcy; mając na uwadze, że średnia długość dochodzenia wynosiła dziesięć miesięcy;

R.  mając na uwadze, że w 64 sprawach Rzecznik Praw Obywatelskich nie znalazł przypadków niewłaściwego administrowania; mając na uwadze, że niewykrycie niewłaściwego administrowania nie stanowi negatywnego wyniku, ponieważ skarżący może skorzystać z pełnego wyjaśnienia przedstawionego przez daną instytucję, a wynik służy za dowód, że dana instytucja działała zgodnie z zasadami dobrego administrowania;

S.  mając na uwadze, że w przypadku 84 zamkniętych spraw pozytywny wynik został osiągnięty dzięki przyjęciu przez daną instytucję rozwiązania polubownego lub dzięki samodzielnemu rozwiązaniu przez nią sprawy; mając na uwadze, że kiedy tylko jest to możliwe, Rzecznik Praw Obywatelskich dąży do osiągnięcia rozwiązania polubownego; mając na uwadze, że współpraca instytucji UE ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia rozwiązania polubownego;

T.  mając na uwadze, że w 47 sprawach Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził niewłaściwe administrowanie, a w 13 sprawach, w których stwierdzone zostało niewłaściwe administrowanie, dana instytucja przyjęła całkowicie lub częściowo zalecenie wstępne;

U. mając na uwadze, że 35 spraw zamknięto uwagami krytycznymi, a 39 zostało zakończonych dodatkowymi uwagami mającymi na celu wspomożenie danej instytucji w poprawie jakości jej administrowania;

V. mając na uwadze, że Rzecznik Praw Obywatelskich co roku publikuje swoje ustalenia na temat działań podejmowanych przez instytucje w następstwie jego uwag krytycznych i uwag dodatkowych;

W. mając na uwadze, że ogólny poziom zadowalających działań następczych w przypadku uwag krytycznych i uwag dodatkowych wyniósł w 2010 r. 78%; mając na uwadze, że działania następcze w przypadku dodatkowych uwag były zadowalające w 95% przypadków, podczas gdy poziom działań następczych w przypadku uwag krytycznych był znacznie niższy i wyniósł 68%;

X. mając na uwadze, że w 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wydał 25 zaleceń wstępnych oraz zamknął 13 spraw, w przypadku których dana instytucja przyjęła całkowicie bądź częściowo zalecenia wstępne;

Y. mając na uwadze, że w 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie przedstawił Parlamentowi żadnego sprawozdania specjalnego;

Z.  mając na uwadze, że budżet Rzecznika Praw Obywatelskich stanowi niezależną sekcję budżetu Unii Europejskiej podzieloną na trzy tytuły: tytuł 1 dotyczący wynagrodzeń, dodatków i innych wydatków związanych z pracownikami; tytuł 2 dotyczący budynków, mebli, wyposażenia i różnych wydatków na działalność; tytuł 3 dotyczący wydatków związanych z wykonywaniem przez instytucję jej ogólnych zadań;

1.  zatwierdza sprawozdanie roczne za rok 2011 r. przedstawione przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich;

2.  odnotowuje, że w 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich udzielił pomocy ponad 22 000 obywateli, z których 2 510 złożyło skargę, 1 284 wniosek o udzielenie informacji, a 18 274 uzyskało poradę za pośrednictwem interaktywnego przewodnika na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich;

3.  zauważa, że w ostatnich latach stopniowo zmniejszyła się liczba skarg składanych do Rzecznika Praw Obywatelskich, w szczególności liczba skarg niemieszczących się w zakresie jego kompetencji; z uwagą obserwuje to zjawisko z zamiarem oceny, czy istnieje bezpośredni związek pomiędzy tym spadkiem a wprowadzeniem przewodnika interaktywnego;

4.  odnotowuje, że w przypadku 65% skarg, którymi zajmował się Rzecznik Praw Obywatelskich, był on w stanie wszcząć dochodzenie lub przekazać skargę właściwemu organowi, jak np. członkowi europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich, w tym Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej lub innemu organowi rozpatrującemu skargi (np. SOLVIT); zauważa, że w 2011 r. Komisja Petycji otrzymała 59 skarg od Rzecznika Praw Obywatelskich;

5.  odnotowuje, że domniemane przypadki niewłaściwego administrowania, które zbadał Rzecznik Praw Obywatelskich w 2011 r., dotyczyły przede wszystkim: kwestii praworządności (28% dochodzeń), wniosków o udzielenie informacji (16,2%), uczciwości (13,6%), obowiązku poinformowania o podstawach decyzji i możliwościach odwołania (8,1%), racjonalnych terminów podejmowania decyzji (7,3%), wniosków o publiczne udostępnienie dokumentów (7,1%), niedyskryminacji (86,8%) oraz obowiązku odpowiedzi na pisma w języku obywatela ze wskazaniem właściwego urzędnika (5,8%);

6.  odnotowuje, że większość dochodzeń wszczętych przez Rzecznika Praw Obywatelskich w 2011 r. dotyczyła Komisji Europejskiej (231), a na drugim miejscu znalazło się EPSO (42); uważa, że ponieważ Komisja jest instytucją Unii podejmującą decyzje mające bezpośredni wpływ na obywateli, logiczne jest to, że stanowi główny obiekt skarg;

7.  z zadowoleniem zauważa, że liczba wszczętych przez Rzecznika Praw Obywatelskich dochodzeń dotyczących Parlamentu spadła o ponad połowę w porównaniu z 2010 r.; odnotowuje, że Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął o jedną trzecią więcej dochodzeń dotyczących Rady UE;

8.  zauważa, że w 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zmodyfikował procedury w celu uczynienia ich bardziej przyjaznymi dla obywateli oraz wprowadził nowy typ dochodzenia − „dochodzenie wyjaśniające” − które umożliwia skarżącym doprecyzowanie ich skargi, jeśli Rzecznik Praw Obywatelskich na pierwszy rzut oka nie jest przekonany, że istnieją podstawy do zwrócenia się do instytucji o jej opinię w danej sprawie;

9.  podkreśla, że Rzecznik Praw Obywatelskich obecnie aktywnie zachęca skarżących do zgłaszania uwag, jeśli nie są zadowoleni z odpowiedzi instytucji, podczas gdy dawniej skarżący musieli złożyć nową skargę, gdy nie byli zadowoleni z treści odpowiedzi;

10. wyraża zadowolenie, że w wyniku tego nowego podejścia Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka mniej spraw w drodze „samodzielnego rozwiązania przez instytucję”, a więcej – z powodu ustalenia „niewykrycia niewłaściwego administrowania” lub „braku podstaw do dalszego dochodzenia”;

11. zauważa, że Rzecznik Praw Obywatelskich dokonał również przeglądu skarg niemieszczących się w zakresie jego kompetencji, którymi teraz zajmuje się Registratura w biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, która zapewnia, że skarżący są jak najszybciej informowani o tym, że Rzecznik nie może zająć się ich skargami, a także uzyskują poradę, do kogo się zwrócić;

12. podkreśla, że specjalny raport Eurobarometru z 2011 r. na temat praw obywateli i działalności administracji UE[4] wykazał, że obywatele przywiązują wielką wagę do swego prawa do wnoszenia skarg do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich i że tylko prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu w Unii oraz prawo do dobrej administracji są dla nich ważniejsze;

13. gratuluje Rzecznikowi Praw Obywatelskich opublikowania broszury pt. Problemy z UE? Kto może Ci pomóc?, która zawiera obszerne informacje dotyczące mechanizmów rozwiązywania problemów dla obywateli borykających się z problemami związanymi z UE, oraz udostępnienia tej publikacji również w wersji audio i w wersji większym drukiem;

14. zwraca uwagę na fakt, że mimo szeregu postępów w ostatnich latach, odsetek rozpatrzonych skarg, które podlegały właściwości Rzecznika Praw Obywatelskich, był w 2011 r. ponownie stosunkowo niski (ok. 27%) oraz że w związku z tym należy rozważyć bardziej kompleksowe i czynne zwiększanie świadomości społeczeństwa – w szczególności w ścisłej współpracy z rzecznikami krajowymi i regionalnymi, Parlamentem i Komisją Europejską – na temat zakresu odpowiedzialności Rzecznika;

15. zgadza się z Rzecznikiem Praw Obywatelskich, że jasne i zwięzłe stwierdzenie, iż postawa urzędników służby cywilnej UE powinna odzwierciedlać podstawowe wartości, może skutecznie sprzyjać zaufaniu obywateli do europejskiej służby cywilnej i instytucji UE, które obsługuje;

16. popiera opinię Rzecznika Praw Obywatelskich, że instytucja, w której zakorzeniona jest kultura służby obywatelom, nie traktuje skarg jako zagrożenia, lecz jako okazję do bardziej efektywnego komunikowania się i − jeśli popełniono błędy − do naprawienia sytuacji i wyciągnięcia wniosków na przyszłość;

17. przypomina, że Karta praw podstawowych (art. 41) uznaje prawo do dobrej administracji za podstawowe prawo obywateli UE;

18. wzywa wszystkie instytucje, organy, urzędy i agencje Unii Europejskiej do działania zgodnie z Europejskim kodeksem dobrej praktyki administracyjnej przyjętym przez Parlament w rezolucji z dnia 6 września 2001 r.[5];

19. z zadowoleniem przyjmuje systematyczne i konstruktywne dążenia Rzecznika Praw Obywatelskich do ułatwienia, dzięki odnośnym publikacjom, opracowania przepisów w sprawie ogólnych procedur administracyjnych Unii Europejskiej; podkreśla, że takie przepisy, które powinny określać prawnie wiążące minimalne normy jakości i gwarancje proceduralne we wszystkich obszarach podlegających bezpośredniej administracji UE, mogłyby opierać się na art. 298 TFUE oraz że konieczna jest ścisła współpraca konsultacyjna z Rzecznikiem przy sporządzaniu tych przepisów;

20. popiera stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich, że zasady dobrego administrowania idą dalej niż przepisy prawne, wymagając od instytucji, organów, urzędów i agencji UE nie tylko poszanowania ich obowiązków prawnych, lecz także stawiania sobie za cel służby obywatelom i dbania o to, by poszczególni obywatele byli właściwie traktowani i mogli w pełni korzystać ze swoich praw;

21. gratuluje Rzecznikowi Praw Obywatelskich opublikowania i rozprowadzenia wśród pracowników wszystkich instytucji, organów, urzędów i agencji UE Przewodnika Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich po skargach w celu zachęcenia administracji UE do usprawnienia jej pracy poprzez większe przestrzeganie zasad kultury służby obywatelom;

22. z zadowoleniem przyjmuje współpracę Rzecznika Praw Obywatelskich z europejską siecią rzeczników praw obywatelskich i apeluje o to, aby owocem tej współpracy było między innymi spopularyzowanie europejskiej inicjatywy obywatelskiej jako nowego narzędzia umożliwiającego obywatelom bezpośrednie zaangażowanie się w proces opracowywania ustawodawstwa UE oraz zadbanie o to, by ten instrument nie był zbyt niewygodny dla obywateli pod względem wymogów technicznych;

23. przypomina, że w październiku 2011 r. odbyło się w Kopenhadze 8. Krajowe seminarium europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich; przypomina, że Komisja Petycji jest pełnoprawnym członkiem sieci i że była ona reprezentowana na tym seminarium; przypomina, że na tym seminarium członkowie sieci rzeczników praw obywatelskich uzgodnili znalezienie lepszych sposobów informowania obywateli w Europie o ich prawach;

24. przypomina, że na seminarium Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił projekt tekstu dotyczącego zasad służby cywilnej dla urzędników UE, w którym określił pięć takich zasad, a mianowicie służbę UE i jej obywatelom, rzetelność, obiektywność, poszanowanie dla innych i przejrzystość; odnotowuje, że Rzecznik Praw Obywatelskich zorganizował konsultacje społeczne dotyczące tych zasad oraz że ostateczna wersja tekstu została opublikowana w dniu 19 czerwca 2012 r.;

25. z zadowoleniem zauważa, że w okresie sprawozdawczym Rzecznik Praw Obywatelskich wykonywał swoje zadania w aktywny i zrównoważony sposób, w duchu krytycznego konsensusu i w ścisłej współpracy z pozostałymi organami UE;

26. apeluje do Rzecznika Praw Obywatelskich, aby w dalszym ciągu czuwał nad jak najlepszym wykorzystaniem zasobów, unikając zbędnego zatrudniania personelu do wykonywania powielających się funkcji, oraz współpracował z innymi instytucjami UE w celu zapewnienia rzeczywistych oszczędności w budżecie UE;

27. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji i sprawozdania Komisji Petycji Radzie, Komisji, Europejskiemu Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz rządom i parlamentom państw członkowskich, a także ich rzecznikom praw obywatelskich lub podobnym właściwym organom.

  • [1]  Dz.U. C 286 E z 27.11.2009, s. 172.
  • [2]  Dz.U. L 113 z 4.5.1994, s. 15.
  • [3]  Przyjęte w dniu 8 lipca 2002 r. i zmienione decyzjami Rzecznika z dnia 5 kwietnia 2004 r. i 3 grudnia 2008 r.
  • [4]  http://www.ombudsman.europa.eu/en/press/statistics.faces
  • [5]  Dz.U. C 72 E z 21.3.2002, s. 331.

UZASADNIENIE

W dniu 22 maja 2012 r. Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił przewodniczącemu Parlamentu Europejskiego Martinowi Schulzowi sprawozdanie roczne za rok 2011. W dniu 19 czerwca 2012 r. przedstawił on swoje sprawozdanie na posiedzeniu Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego, która jest odpowiedzialna za stosunki z jego instytucją.

Podstawą prawną mandatu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich jest art. 228 TFUE, który uprawnia Rzecznika Praw Obywatelskich do przyjmowania skarg dotyczących przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych Unii, z wyłączeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykonującego swoje funkcje sądowe.

Prawo wnoszenia skarg do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich gwarantuje art. 24 TFUE oraz art. 43 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego mandat Rzecznika Praw Obywatelskich rozszerzył się i obejmuje potencjalne przypadki niewłaściwego administrowania w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony.

Nie wchodzą w zakres mandatu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skargi na władze publiczne państw członkowskich, nawet jeśli dotyczą spraw objętych zakresem prawa UE. Wiele takich skarg wchodzi w zakres mandatu krajowych i regionalnych rzeczników praw obywatelskich należących do sieci rzeczników praw obywatelskich. Komisja Petycji jest pełnoprawnym członkiem tej sieci.

Dnia 6 września 2001 r. Parlament Europejski zatwierdził Europejski kodeks dobrej praktyki administracyjnej, którego powinny przestrzegać instytucje UE, ich służby administracyjne i ich urzędnicy w relacjach z obywatelami. Kodeks uwzględnia zasady prawne europejskiego prawa administracyjnego zawarte w orzecznictwie sadów europejskich i czerpie inspirację z prawa krajowego poszczególnych państw członkowskich.

Dla instytucji oznacza to poszanowanie prawa, zasad dobrej administracji i praw podstawowych. Karta praw podstawowych uznaje prawo do dobrej administracji za podstawowe prawo obywateli UE (art. 41). Karta jest wiążąca dla służb administracyjnych instytucji, organów i jednostek organizacyjnych UE.

Definicja niewłaściwego administrowania podana przez rzecznika i zatwierdzona przez Parlament Europejski i Komisję Europejską brzmi: „Ze złym administrowaniem mamy do czynienia wówczas, gdy jednostka publiczna nie działa zgodnie z przepisem lub zasadą, które mają charakter obowiązkowy”.

Definicja ta nie ogranicza jednak niewłaściwego administrowania do spraw, w których naruszone prawo lub zasada są prawnie wiążące. Zasady dobrej administracji idą dalej niż przepisy prawne, wymagając od instytucji UE nie tylko poszanowania ich obowiązków prawnych, lecz także stawiania sobie za cel służby obywatelom i dbania o to, by poszczególni obywatele byli właściwe traktowanie i mogli w pełni korzystać ze swoich praw.

Zatem podczas gdy niezgodność z prawem w zakresie kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich koniecznie implikuje niewłaściwe administrowanie, niewłaściwe administrowanie nie oznacza automatycznie niezgodności z prawem. Stwierdzone przez Rzecznika Praw Obywatelskich przypadki niewłaściwego administrowania nie oznaczają zatem, że miało miejsce postępowanie niezgodne z prawem.

Jednak Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że działalność polityczna Parlamentu Europejskiego nie nasuwa pytań co do ewentualnego niewłaściwego administrowania. Skargi na decyzje komisji Parlamentu, takich jak Komisja Petycji, nie wchodzą zatem w zakres kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich.

Skargi i postępowania

W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zarejestrował 2 510 skarg (wobec 2 667 w roku 2010). Spośród 2 544 rozpatrzonych skarg 698 skarg (27%) należało do kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich.

Prawie 61% skarg otrzymanych w 2011 r. złożono za pośrednictwem strony internetowej. Dużą ich część (53%) otrzymano za pomocą elektronicznego formularza skargi, który jest dostępny na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich w 23 językach urzędowych UE.

Znaczny spadek liczby wniosków o informacje otrzymanych w kilku ostatnich latach (1 000 w 2010 r., 1 850 w 2009 r., 4 300 w 2008 r. i 4 100 w 2007 r.) wskazuje na sukces interaktywnego przewodnika Rzecznika Praw Obywatelskich dostępnego na jego stronie internetowej. Umożliwia on zainteresowanym stronom otrzymanie informacji bez składania wniosku.

Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął 382 dochodzenia w oparciu o skargi i 14 dodatkowych dochodzeń z własnej inicjatywy (odpowiednio 323 i 12 w 2010 r.).

Od dziewięciu lat liczba skarg wchodzących w zakres kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich stale wzrasta. Z niskiego poziomu 603 skarg w 2003 r. ich liczba znacznie wzrosła do 930 w 2004 r., utrzymała się na średnim poziomie w granicach 800–900 w latach 2005–2008, a następnie nieznacznie spadła.

W 2011 r. liczba skarg niewchodzących w zakres kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich spadła do poziomu 1 846 – najniższego od 2003 r. Rzecznik Praw Obywatelskich stara się jeszcze bardziej zredukować liczbę skarg niewchodzących w zakres jego kompetencji. Dokonuje tego poprzez dostarczanie jasnych informacji o tym, co wchodzi, a co nie w zakres jego kompetencji oraz pomagając skierować skargi pod właściwy adres.

W 609 przypadkach Rzecznik Praw Obywatelskich przekazał skargę jednemu z członków sieci rzeczników praw obywatelskich lub poradził skarżącemu, by zwrócić się do jednego z członków sieci. Podobnie 550 skarg został przekazanych jednemu z krajowych lub regionalnych rzeczników praw obywatelskich lub podobnych instytucji, a 59 zostało przekazanych Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego.

W niektórych przypadkach Rzecznik Praw Obywatelskich może uznać za właściwe przekazanie skargi Komisji Europejskiej, sieci SOLVIT lub serwisowi Twoja Europa – Porady. SOLVIT jest siecią stworzoną przez Komisję w celu pomagania obywatelom napotykającym przeszkody, gdy próbują wykonywać swoje prawa w ramach unijnego rynku wewnętrznego. Twoja Europa – Porady jest drugą ogólnounijną siecią, którą Komisja utworzyła po to, by pomagać i doradzać obywatelom w ich codziennym życiu, w pracy i w podróżowaniu po Unii.

W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował 147 skarżących do Komisji i 591 do innych instytucji lub organów i jednostek organizacyjnych, w tym do sieci SOLVIT i Twoja Europa – Porady, jak również do specjalnych rzeczników praw obywatelskich lub innych organów rozpatrujących skargi w państwach członkowskich. W 2011 r. w ponad 51% wszystkich spraw rozpatrzonych przez Rzecznika Praw Obywatelskich albo udzielił on porady skarżącemu albo przekazał sprawę.

W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wprowadził zmiany w procedurze, by uczynić ją bardziej przyjazną obywatelom. To wyjaśnia, dlaczego w 2011 r. otwarto więcej dochodzeń niż 2010 r. i dlaczego zakończenie dochodzeń zabrało średnio nieco więcej czasu. Zmiana również oznaczała, że Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął mniej spraw jako „uregulowanych przez samą instytucję” niż w 2010 r., podczas gdy większą liczbę spraw zamknął stwierdzeniem „dalsze dochodzenie nieuzasadnione”.

Spośród 698 skarg wchodzących w zakres kompetencji, 198 było niedopuszczalnych, a w dalszych 118, które były dopuszczalne, Rzecznik Praw Obywatelskich nie doszukał się podstaw do wszczęcia dochodzenia.

Najwięcej dochodzeń (58%) wszczętych przez Rzecznika Praw Obywatelskich w 2011 r. dotyczyło Komisji Europejskiej. Ponieważ Komisja jest główną instytucją Unii podejmującą decyzje mające bezpośredni wpływ na obywateli, logiczne jest to, że stanowi główny obiekt ich skarg. Na drugim miejscu znalazł się Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO) z 42 dochodzeniami (35 w 2010 r.).

Liczba wszczętych przez Rzecznika Praw Obywatelskich dochodzeń dotyczących Parlamentu, spadła o ponad połowę w porównaniu z 2010 r. Z drugiej strony wszczął on o jedną trzecią więcej dochodzeń dotyczących Rady UE w stosunku do poprzedniego roku, podczas gdy liczba dochodzeń dotyczących Trybunału Sprawiedliwości UE pozostała stała. 35 innych instytucji, organów i jednostek organizacyjnych UE było przedmiotem dalszych 101 dochodzeń.

Domniemane przypadki niewłaściwego administrowania, które zbadał Rzecznik Praw Obywatelskich w 2011 r., dotyczyły przede wszystkim: praworządności (28%), wniosków o udzielenia informacji (16,2%), uczciwości (13,6%), obowiązku poinformowania o podstawach decyzji i możliwościach odwołania (8,1%), racjonalnych terminów podejmowania decyzji (7,3%), wniosków o publiczne udostępnienie dokumentów (7,1%), niedyskryminacji (6,8%) oraz odpowiedzi na pisma w języku obywatela, ze wskazaniem właściwego urzędnika (5,8%).

W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął 318 dochodzeń, z czego 310 dochodzeń w oparciu o skargę i 8 z własnej inicjatywy. Pojedynczy obywatele złożyli 82% ogółu skarg prowadzących do wszczęcia dochodzeń (253), a przedsiębiorstwa, stowarzyszenia i inne podmioty prawne – 18% (57).

Większość dochodzeń (66%) zamkniętych przez Rzecznika Praw Obywatelskich w 2011 r. została zakończona w ciągu jednego roku. Jedna trzecia z nich (36%) została zamknięta w ciągu trzech miesięcy. Ponad 80% dochodzeń Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął w ciągu osiemnastu miesięcy. Średnia długość dochodzenia wyniosła dziesięć miesięcy (dziewięć w 2010 r.).

W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął 64 postępowania, w których nie stwierdził niewłaściwego administrowania. Niestwierdzenie niewłaściwego administrowania niekoniecznie oznacza negatywny wynik sprawy dla skarżącego, który czerpie korzyść z otrzymania pełnego wyjaśnienia przeprowadzonych działań skierowanego przez instytucję, której dotyczy skarga. Skarżący korzysta również dzięki niezależnej analizie sprawy przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Jednocześnie takie stwierdzenie służy za dowód, że instytucja działała zgodnie z zasadami dobrej administracji.

Nawet gdy Rzecznik Praw Obywatelskich nie stwierdzi niewłaściwego administrowania lub uzna, że nie ma podstaw do kontynuowania dochodzenia, może zgłosić dodatkową uwagę, jeżeli podczas rozpatrywania sprawy pojawi się możliwość poprawy jakości administrowania. Dodatkowa uwaga nie powinna być rozumiana jako krytyka instytucji, której dotyczy skarga. Jej celem jest raczej udzielenie instytucji porady dotyczącej sposobu udoskonalenia danej praktyki w celu poprawy jakości służby ze strony instytucji na rzecz obywatela. W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił dodatkowe uwagi w 39 przypadkach.

W trakcie 2011 r. w 84 przypadkach instytucja rozwiązała sprawę samodzielnie lub przyjęła rozwiązanie polubowne. Zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia takich wyników, które przyczyniają się do poprawy relacji między instytucjami a obywatelami oraz mogą umożliwić uniknięcie kosztownych i długotrwałych sporów, ma współpraca między instytucjami UE.

Jeżeli polubowne rozwiązanie sprawy jest niemożliwe, Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę, kierując uwagi krytyczne do instytucji, której dotyczy skarga, lub wydaje projekt zalecenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłasza zazwyczaj krytyczną uwagę, gdy a) instytucja, której dotyczy skarga, nie jest już w stanie wyeliminować zaistniałego przypadku niewłaściwego administrowania, b) przypadek niewłaściwego administrowania nie ma skutków o charakterze ogólnym oraz c) nie wydaje się konieczne żadne działanie następcze ze strony Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłasza również uwagę krytyczną, gdy uważa, że projekt zalecenia nie posłuży użytecznemu celowi, gdy instytucja nie przyjmie projektu zalecenia lub gdy Rzecznik Praw Obywatelskich nie uzna za stosowne przedstawienia specjalnego sprawozdania Parlamentowi.

Uwaga krytyczna stanowi dla skarżącego potwierdzenie, że jego skarga była uzasadniona. Stanowi ona również wskazówkę dla instytucji, której dotyczy skarga, na jakim etapie postąpiła niewłaściwie, tak aby mogła uniknąć podobnego przypadku niewłaściwego administrowania w przyszłości.

Jeżeli instytucja jest w stanie wyeliminować zaistniały przypadek niewłaściwego administrowania lub jeżeli przypadek niewłaściwego administrowania jest szczególnie poważny albo ma skutki o charakterze ogólnym Rzecznik Praw Obywatelskich wydaje zazwyczaj pod adresem instytucji zalecenie wstępne. Zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Rzecznika Praw Obywatelskich instytucja ta przekazuje mu szczegółową opinię w terminie trzech miesięcy.

W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wydał 25 zaleceń wstępnych. W ciągu tego roku Rzecznik Praw Obywatelskich zamknął 13 spraw, w przypadku których instytucja przyjęła całkowicie lub częściowo zalecenie wstępne. Rzecznik Praw Obywatelskich zakończył 35 postępowań, wysuwając uwagi krytyczne.

Jeżeli instytucja nie zareaguje zadowalająco na zalecenie wstępne, Rzecznik Praw Obywatelskich może skierować do Parlamentu Europejskiego sprawozdanie specjalne. Może ono zawierać zalecenia. Sprawozdanie specjalne dla Parlamentu Europejskiego jest ostatnim krokiem, jaki Rzecznik Praw Obywatelskich może podjąć w postępowaniu w danej sprawie. W 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie przedstawił Parlamentowi ani jednego sprawozdania specjalnego.

Główne przedmioty dochodzeń w 2011 r. to:

– otwartość, publiczny dostęp, dane osobowe,

– Komisja jako strażnik traktatów,

– przyznawanie zamówień i dotacji,

– wykonywanie umów,

– administracja i Regulamin pracowniczy,

– konkursy i procedury naboru.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich ściśle współpracuje ze swoimi odpowiednikami w państwach członkowskich. Współpraca ta odbywa się w ramach europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich, która obejmuje 90 biur w 32 państwach europejskich. Jej członkami są krajowi i regionalni rzecznicy praw obywatelskich oraz podobne organy w państwach członkowskich Unii Europejskiej, państwach kandydujących do UE oraz innych państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego i strefy Schengen, jak również Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich i Komisja Petycji Parlamentu Europejskiego.

Co dwa lata na przemian sieć organizuje seminaria dla krajowych i regionalnych rzeczników praw obywatelskich. Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich i rzecznik praw obywatelskich Danii wspólnie zorganizowali 8. krajowe seminarium sieci na temat „Prawo, polityka i rzecznicy praw obywatelskich w epoce Traktatu z Lizbony”. Odbyło się ono w Kopenhadze w dniach 20–22 października 2011 r. Komisję Petycji reprezentowała Margrete Auken (Verts/ALE).

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia

19.9.2012

 

 

 

Wynik głosowania końcowego

+:

–:

0:

19

0

1

Posłowie obecni podczas głosowania końcowego

Sonia Alfano, Margrete Auken, Elena Băsescu, Victor Boştinaru, Michael Cashman, Ágnes Hankiss, Roger Helmer, Peter Jahr, Lena Kolarska-Bobińska, Miguel Angel Martínez Martínez, Erminia Mazzoni, Judith A. Merkies, Chrysoula Paliadeli, Nikolaos Salavrakos, Jarosław Leszek Wałęsa, Rainer Wieland

Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Agustín Díaz de Mera García Consuegra, Phil Prendergast, Angelika Werthmann

Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego

Elisabeth Köstinger