SPRAWOZDANIE dotyczące sprawozdania w sprawie stosowania i skutków dyrektywy w sprawie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży (2001/84/WE)

15.10.2012 - (2012/2038(INI))

Komisja Prawna
Sprawozdawczyni: Marielle Gallo

PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

dotyczącej sprawozdania w sprawie stosowania i skutków dyrektywy w sprawie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży (2001/84/WE)

(2012/2038(INI))

Parlament Europejski,

–   uwzględniając dyrektywę 2001/84/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września 2001 r. w sprawie prawa autora do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży oryginalnego egzemplarza dzieła sztuki (zwaną dalej „dyrektywą”)[1],

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie stosowania i skutków dyrektywy w sprawie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży (COM(2011)0878),

–   uwzględniając art. 48 Regulaminu,

–   uwzględniając sprawozdanie Komisji Prawnej i opinię Komisji Kultury i Edukacji (A7-0326/2012),

A. mając na uwadze, że prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży to prawo autorskie zapisane w art. 14b Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych;

B.  mając na uwadze, że dyrektywa wsparła harmonizację podstawowych warunków stosowania prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży celem usunięcia potencjalnych przeszkód przy realizacji rynku wewnętrznego;

C.  mając na uwadze, że przyjęcie dyrektywy miało istotne znaczenie dla artystów z uwagi nie tylko na ich inicjatywy służące zyskaniu uznania i uczciwego traktowania artystów jako osób kreatywnych, ale również z uwagi na ich rolę jako autorów wartości kulturowych; mając na uwadze, że utrzymują się jednak wątpliwości dotyczące wpływu na europejski rynek dzieł sztuki, w szczególności na liczne mniejsze i wyspecjalizowane domy aukcyjne i pośredników w UE;

D. mając na uwadze, że dyrektywa została całkowicie wprowadzona w życie we wszystkich państwach członkowskich dopiero w dniu 1 stycznia 2012 r.;

E.   mając na uwadze, że w ciągu kilku ostatnich lat znacznie zmniejszył się globalny udział UE w rynku dzieł żyjących artystów;

F.   mając na uwadze, że twórczość artystyczna przyczynia się do ciągłego rozwoju życia i dziedzictwa kulturowego UE;

G.  mając na uwadze znaczący wkład rynku sztuki i antyków na rzecz gospodarki światowej, w tym wspieranych przez niego przedsiębiorstw, szczególnie tych z branży twórczej;

H.  mając na uwadze, że za pomocą dyrektywy nakłada się obciążenia administracyjne na pośredników i stawia się pośredników z UE w niekorzystnej pozycji handlowej w odniesieniu do podmiotów z państw trzecich;

Tendencje na rynku europejskim i na światowym rynku dzieł sztuki

1.  odnotowuje, że rok 2011 to rekordowy rok dla rynku dzieł sztuki oraz że roczne dochody ze sprzedaży wyniosły 11,57 mld USD, co stanowi wzrost o ponad 2 mld USD w odniesieniu do roku 2010[2]; zaznacza, że rynek dzieł sztuki i antyków wnosi znaczący wkład w gospodarkę światową, w tym w przedsiębiorstwa, które dzięki niemu mogą funkcjonować, zwłaszcza te z branży twórczej;

2.  zwraca uwagę, że w 2011 r. europejski rynek dzieł sztuki odnotował znaczny wzrost; Wielka Brytania zachowuje udział w rynku światowym na poziomie 19,4% i odnotowuje wzrost wolumenu sprzedaży o 24%; udział Francji w rynku wynosi 4,5%, przy czym wielkość obrotów wzrosła o 9%; Niemcy zaś, których udział w rynku wynosi 1,8%, odnotowały wzrost sprzedaży o 23%[3];

3.  odnotowuje, że w 2011 r. Chiny zdobyły 41,4% rynku światowego, wyprzedzając Stany Zjednoczone, które straciły 3% obrotów i 6% udziału w rynku i przeszły od 29,5% w 2010 r. do 23,5% w 2011 r.[4];

4.  podkreśla ogromne postępy Chin; zauważa jednak, że ten rynek dzieł sztuki ogranicza się obecnie jedynie do artystów pochodzących z tego kraju;

5.   stwierdza, że ogólna tendencja przenoszenia środka ciężkości rynku dzieł sztuki ku krajom wschodzącym jest związana z globalizacją, rozwojem Azji i pojawieniem się nowych kolekcjonerów w tych krajach;

6.  z zadowoleniem odnotowuje, że państwa trzecie planują wprowadzenie do prawa krajowego prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży; w szczególności zauważa, że w Stanach Zjednoczonych dnia 12 grudnia 2011 r. złożono propozycję ustawy mającej na celu wprowadzenie 7-procentowego prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży dzieł sztuki współczesnej; zauważa, że w Chinach projekt ustawy o prawie autorskim również przewiduje wprowadzenie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży (art. 11 ust. 13);

Wykonanie dyrektywy

7.  przypomina, że wysokość opłat za prawa do reprodukcji i wystawiania ma względnie nieduże znaczenie w przypadku sztuk graficznych i plastycznych, w przypadku których dochody pochodzą ze sprzedaży lub odsprzedaży dzieł sztuki;

8.   nalega na fakt, że prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży gwarantuje ciągłość wynagrodzenia dla artystów, którzy bardzo często oddają swoje dzieła za niską cenę na początku swojej kariery;

9.  odnotowuje, że sprawozdanie Komisji w sprawie stosowania i skutków dyrektywy oraz statystyki pochodzące z tego sektora nie sugerują, by prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży miało negatywny wpływ na rynek dzieł sztuki w Europie;

10. wzywa Komisję do przeprowadzenia oceny skutków funkcjonowania rynku dzieł sztuki w ogóle, w tym trudności administracyjnych, z jakimi borykają się mniejsze i wyspecjalizowane domy aukcyjne oraz pośrednicy;

11. odnotowuje, że kilka postanowień dyrektywy zapewnia zrównoważone stosowanie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży, z uwzględnieniem interesów wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności postanowienia dotyczące stopniowego zmniejszania się stosowanych stawek, ograniczenia honorarium do kwoty 12 500 EUR, wykluczenia z zakresu stosowania prawa sprzedaży po niewielkiej cenie i odsprzedaży w przypadku pierwszego nabywcy; zaznacza jednak, że ta dyrektywa nakłada obciążenia administracyjne na pośredników;

12. zauważa, że prawo do wynagrodzenia dla żyjącego autora oryginalnego dzieła sztuki z tytułu odsprzedaży tego dzieła może być przydatnym narzędziem przeciwdziałania dyskryminacji artystów;

Podsumowanie

13. przypomina, że wartość rynku dzieł sztuki oszacowano w 2010 r. na 10 mld USD, a w 2012 r. na prawie 12 mld USD, z czego prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży stanowi jedynie 0,03%; uznaje to za duży rynek, z którego artyści i ich spadkobiercy powinni otrzymywać odpowiednie wynagrodzenie;

14. stwierdza, że badania i statystyki dotyczące rynku dzieł sztuki nie wskazują, by prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży miało negatywny wpływ na lokalizację rynku dzieł sztuki i na poziom obrotów;

15. zauważa, że dyrektywa została całkowicie wprowadzona w życie we wszystkich państwach członkowskich dopiero w dniu 1 stycznia 2012 r., chociaż prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży jest w licznych państwach członkowskich uznawane od kilku dziesięcioleci;

16. zwraca uwagę na znaczenie wsparcia proaktywnego udzielanego artystom lokalnym, w tym najmłodszym z nich;

17. uważa, że przeprowadzenie nowej analizy dyrektywy już w 2014 r., jak proponuje Komisja, jest przedwczesne, i proponuje, aby analizy tej dokonać w 2015 r. (czyli 4 lata po ocenie zrealizowanej w grudniu 2011 r.);

18. zachęca Komisję do ponownego przeanalizowania w swoim następnym sprawozdaniu z oceny stosowności stosowanych stawek, progów oraz kategorii beneficjentów dyrektywy;

19. wzywa Komisję do bliskiej współpracy z zainteresowanymi stronami celem umocnienia pozycji europejskiego rynku dzieł sztuki i zaradzenia pewnym trudnościom, takim jak „efekt domina”, a także trudnościom administracyjnym napotykanym przez mniejsze i wyspecjalizowane domy aukcyjne oraz pośredników;

20. z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy podjęte przez państwa trzecie celem wprowadzenia prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży i nalega, aby Komisja na forach wielostronnych kontynuowała starania na rzecz wzmocnienia pozycji europejskiego rynku dzieł sztuki na świecie;

o

o o

21. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

• [1]    Dz.U. L 275 z 13.10.2001, s. 32.
• [2]  Artprice, Art Market Trends 2011 (Tendencje na rynku dzieł sztuki w 2011 r.), http://imgpublic.artprice.com/pdf/trends2011_en.pdf
• [3]  Idem.
• [4]  Idem.

UZASADNIENIE

Dyrektywa w sprawie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży została opracowana ze względu na dwa główne cele: aby zapewnić autorom plastycznych lub graficznych dzieł sztuki udział w sukcesie gospodarczym swoich dzieł oraz aby ujednolicić stosowanie tego prawa w całej UE.

W swoim sprawozdaniu dotyczącym stosowania i skutków tej dyrektywy Komisja stwierdza, że nie można określić wyraźnego powiązania między spadkiem udziału UE w światowym rynku dzieł sztuki nowoczesnej i współczesnej a harmonizacją przepisów dotyczących stosowania prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży w UE od dnia 1 stycznia 2006 r. Nie można również obecnie wskazać wyraźnych oznak systematycznego przesuwania handlu wewnątrz UE z państw członkowskich, które w 2006 r. wprowadziły prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży w odniesieniu do artystów żyjących. Niemniej jednak Komisja przyznaje, że europejskie rynki dzieł sztuki poddane są pewnej presji we wszystkich przedziałach cenowych, zarówno w sektorze aukcji, jak i w sektorze pośrednictwa w handlu dziełami sztuki.

Ponadto Komisja stwierdza, że między państwami Unii istnieją różnice w zakresie jakości administrowania prawem do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży. W rezultacie obciążenia administracyjne mogą być szczególnie duże dla podmiotów prowadzących działalność w dolnym segmencie rynku, które są proporcjonalnie bardziej dotknięte kosztami administracyjnymi związanymi z tym prawem.

Sprawozdawczyni pragnie przypomnieć, że wartość rynku dzieł sztuki oszacowano w 2010 r. na 10 mld USD, a w 2012 r. na prawie 12 mld USD, a także uważa w związku z tym, że artyści i ich spadkobiercy powinni otrzymywać odpowiednie wynagrodzenie.

Poza tym dane zawarte w sprawozdaniu Komisji i dane dotyczące rynku wskazują, iż prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży nie ma negatywnego wpływu na lokalizację rynku dzieł sztuki i na poziom obrotów. Wzywa się Komisję do bliskiej współpracy z zainteresowanymi stronami celem umocnienia pozycji europejskiego rynku dzieł sztuki i zaradzenia pewnym trudnościom, takim jak „efekt domina”.

OPINIA Komisji Kultury i Edukacji (11.7.2012)

dla Komisji Prawnej

dotycząca sprawozdania w sprawie stosowania i skutków dyrektywy w sprawie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży (2001/84/WE)
(2012/2038(INI))

Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej: Emma McClarkin

WSKAZÓWKI

Komisja Kultury i Edukacji zwraca się do Komisji Prawnej, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:

A.  mając na uwadze, że przyjęcie dyrektywy miało istotne znaczenie dla artystów z uwagi nie tylko na ich inicjatywy służące zyskaniu uznania i uczciwego traktowania artystów jako osób kreatywnych, ale również z uwagi na ich rolę jako autorów wartości kulturowych; mając na uwadze, że utrzymują się jednak wątpliwości dotyczące wpływu na europejski rynek dzieł sztuki, w szczególności na liczne mniejsze i wyspecjalizowane domy aukcyjne i pośredników w UE;

B.   mając na uwadze, że w ciągu kilku ostatnich lat znacznie zmniejszył się globalny udział UE w rynku dzieł żyjących artystów;

C.  mając na uwadze, że twórczość artystyczna przyczynia się do ciągłego rozwoju życia i dziedzictwa kulturowego UE;

D.  mając na uwadze znaczący wkład rynku sztuki i antyków na rzecz gospodarki światowej, w tym wspieranych przez niego przedsiębiorstw, szczególnie tych z branży twórczej;

E.   mając na uwadze, że prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży jest jedynym sposobem umożliwiającym artystom odniesienie korzyści w formie pewnej opłaty od późniejszej odsprzedaży, którą stosuje się w przypadku udziału profesjonalnych uczestników rynku dzieł sztuki w transakcji, ale zauważając, że może się to wiązać z istotnymi kosztami administracyjnymi, jeżeli ma zastosowanie do innych celów niż odsprzedaż dzieł żyjących artystów;

F.   mając na uwadze, że za pomocą dyrektywy nakłada się obciążenia administracyjne na pośredników i stawia się pośredników z UE w niekorzystnej pozycji handlowej w porównaniu do podmiotów z państw trzecich;

1.   zauważa, że prawo do wynagrodzenia dla żyjącego autora oryginalnego dzieła sztuki z tytułu odsprzedaży tego dzieła może być przydatnym narzędziem przeciwdziałania dyskryminacji artystów;

2.   wzywa Komisję do przeprowadzenia oceny skutków funkcjonowania rynku dzieł sztuki w ogólności, w tym trudności administracyjnych, z jakimi borykają się mniejsze i wyspecjalizowane domy aukcyjne oraz pośrednicy;

3.   zwraca uwagę na znaczenie wsparcia proaktywnego udzielanego artystom lokalnym, w tym najmłodszym z nich;

4.   zauważa, że w celu zapewnienia tego, by dyrektywa nie miała niekorzystnego wpływu na rynek UE należy zachęcać kraje trzecie do ustanowienia i stosowania prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży;

5.   podkreśla, że Komisja nie podjęła wystarczających wysiłków na rzecz stworzenia równych szans w skali globalnej i powinna aktywniej zachęcać kraje trzecie do ustanowienia środków w zakresie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży;

6.   wzywa Komisję do zapewnienia skutecznego stosowania prawa artystów do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży we wszystkich państwach członkowskich, do dokonania krytycznej oceny kosztów i obciążeń administracyjnych nakładanych na pośredników w UE wskutek stosowania dyrektywy oraz do zajęcia się wszystkimi przyczynami braku konkurencyjności na świecie spowodowanymi jej wprowadzeniem.

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia	10.7.2012
Wynik głosowania końcowego	+: –: 0:	27 0 0
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego	Zoltán Bagó, Malika Benarab-Attou, Lothar Bisky, Piotr Borys, Jean-Marie Cavada, Silvia Costa, Santiago Fisas Ayxela, Lorenzo Fontana, Mary Honeyball, Petra Kammerevert, Morten Løkkegaard, Emma McClarkin, Emilio Menéndez del Valle, Doris Pack, Chrysoula Paliadeli, Marie-Thérèse Sanchez-Schmid, Marietje Schaake, Marco Scurria, Emil Stoyanov, Hannu Takkula, László Tőkés, Helga Trüpel, Marie-Christine Vergiat
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego	Ivo Belet, Nessa Childers, Seán Kelly, Iosif Matula, Mitro Repo
Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego	Evžen Tošenovský

WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI

Data przyjęcia	11.10.2012
Wynik głosowania końcowego	+: –: 0:	21 0 0
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego	Luigi Berlinguer, Sebastian Valentin Bodu, Giuseppe Gargani, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Gerald Häfner, Sajjad Karim, Klaus-Heiner Lehne, Antonio Masip Hidalgo, Bernhard Rapkay, Evelyn Regner, Francesco Enrico Speroni, Rebecca Taylor, Alexandra Thein, Cecilia Wikström, Tadeusz Zwiefka
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego	Piotr Borys, Eva Lichtenberger, József Szájer, Axel Voss
Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego	Sylvie Guillaume, Salvatore Tatarella